Te fundit
Pse e dua Tiranën
18 Qershor 2025, 09:15Blog
TEMA
Nga Smoki Musaraj
I dua klithmat e gëzuara të dallëndysheve në mëngjes. Nga mbrapa grilave, duke u zgjuar me përtesë, e ndjej rrotullimin e tyre marramendës si akrobate të sprovuara që fluturojnë me shpejtësi në rrathë imagjinarë. Aty këtu fillojnë kujën e tyre kukuvajkat. Qajnë e ankohen sa ta këpusin shpirtin. Kukuuuku! Kukuuuku! Kukuuuku!
Tingujt e zogjve shumë shpejtë fillojnë të përzihen me zhurmat e makinave që nxitojnë të kapin semaforin vetëm për të frenuar me urgjencë. Sikur të ecnin me shpejtësi normale për këtë qytet, sikur ta mbanin tek marshi i dytë, për shembull, mbase nuk do të kishte nevojë për frenimet e frikshme me tingujt e tendosura.
Simfonia e mëngjesit të Tiranës më jep një vrull energjie ta nis ditën herët. Nga ora 7, qyteti vlon ndërsa unë bëj kafen e parë ekspres.
Me pëlqen të eci në rrugët e Tiranës edhe pse është një lëmsh i madh. Zhurma dhe kaosi shpesh më lejon të futem në mendime të thella. Në mënyrë instiktive i mënjanoj të gjitha pengesat—njerëzit që më presin rrugën, biçikletat që i japin këmbëve me terezi, motorët e shumë zhurmshëm, makinat e nxituara që frenojnë disa centimetra nga këmbët. Nganjëherë boritë kapriçoze arrijnë të depërtojnë në mendime dhe më frikësojnë por ritmi i koordinuar i lëvizjes kaotike të qytetit më rikthen në mendimet mia.
***
Shpesh, kur eci te rruga e Dibrës, më rikthehet një kujtim makabër. Një ditë, rreth viteve 1990, kur prindërit e mi sa kishin lëvizur te Selvia, mbaj mend që ecja tek rruga e Dibrës një pasdite, nuk kishte shumë trafik, një motor erdhi me shpejtësi dhe, aksidentalisht u përplas me një këmbësor. Një burrë plak që po kalonte rrugën pa mendje. Trupi i burrit plak u hodh përtej rrugës në trotuar si një dordolec prej kashte. Motoristi vazhdoi me nxitim pa e kthyer kokën. Trupi i burrit plak dukej i pajetë. Unë e tmerruar nga ideja dhe banaliteti i vdekjes, u largova me nxitim dhe turp nga skena.
***
Në mëngjese të zhurmshme, kur çohem herët me entuziazëm të theksuar nga gjallëria urbane, i drejtohem liqenit.
E dua shumë liqenin e Tiranës. Kur isha para-adoleshente, shkoja për vrap (më shumë hap sesa vrap) me shoqet e klasës. Pylli rreth liqenit ishte dhe vazhdon të jetë i vetmi oazë qetësie dhe jeshillëku në këtë qytet. Në rutinën tonë të vrapit shkonim deri te dushqet. Aty ndiheshe se ishe vërtet në pyll. Pemët trupholla, të gjata, me kaçurrela gjethesh dendësoheshin në fund të gjirit të tretë që përshkonim ne. Aty arrija momentin e djersitjes dhe më dukej se mbushesha me ajër të filtruar nga pemët. Sot, pylli rreth liqenit është akoma më i dendur, ka koma më shumë jetë dhe shtigje të reja që më ftojnë të eksploroj. Qiparisat e rrugës së kurrizit të kodrës janë vjetruar me fisnikëri dhe bëjnë një hije ndryshe nga ajo e dushqeve anës liqenit. Por kjo denduri e brendësisë së parkut cenohet dita ditës nga ndërtimet që i marrin një cep këtu, një cep aty të shkretit park të vetëm. Duke e shijuar natyrën, ajrin dhe njerëzit, jam gjithmonë e më koshiente për natyrën kalimtare të gjërave të bukura.
Vrapet e mia nga liqeni morën fund kur u nisa për në Kanada me studime. Por verave, kthehesha prapë dhe rivizitoja liqenin sa herë që mundesha. Stafetën e liqenit ia kisha lenë grave të familjes që kishin dalë tashmë në pension, gjyshes dhe hallës, dhe më vonë mamit. Ato filluan të shkojnë rregullisht nga liqeni për ta pirë kafen e mëngjesit me gra të tjera në faza të ngjashme të jetës. Nganjëherë në çift, nganjëherë në grup, qanin hallet e burrave që nuk i përmbushnin asnjëherë pritshmëritë e grave dhe shkëmbenin të rejat e fëmijëve imigrantë. Bisedat zhvilloheshin sa vjen e më zhurmshëm, duke i trembur ata të paktë burra që guxonin të vinin pranë. I kam zili këto mbledhje të zhurmshme të grave të liqenit. Ato linin pas hallet dhe shqetësimet e përditshme për ato orë që kalonin në kafetë me tavolina anës liqenit ose në hijen e qiparisave.
***
Duke pirë kafe nga liqeni në vizitat e mia të rregullta verore, më kap veshi muhabete prindërish imigrantësh.
Aaa, të paska ardhur vajza nga Kanadaja?
Po, po erdhi?
Po sa kohë do rri?
Po nja një muaj. I vjen burri dhe djali javën tjetër.
Ah sa mirë! Sa vjeç iu bë çuni?
13.
Marshallah! Me punën si është? Lëvizi gjë?
Po ja ashtu, e shtyn. Po aty ku ishte vazhdon. Qytet provincial. Nuk e duron dot. Po punën e ka të mirë.
Hajt ishallah gjen një tjetër së shpejti.
Po ty, kur të vjen djali?
Nga korriku.
Po si është tani? Si po shkon me gruan?
Eh, iku ajo punë. Janë ndarë. Ajo i ka fëmijët shumicën e kohës. Ka gjetur një tjetër, më të ri se vetja. Kshu janë ato…
Eh, mirë, tani, ç’a t’i bësh. Kshu e ka jeta. Shyqyr që do vij ta heqi pak mendjen.
Po, po, ta ndihmoj një çikë me punët e shpisë se u rraskapit i shkreti.
Me kalamajtë do vij?
Po, po, me të dy kalamajtë, iu bëftë nëna kurban!
Po sa do rrinë?
Dy javë. Do shkojnë nga jugu. Vdesin për detin Jon kalamajtë.
Hajt t’ia kalojnë mirë.
Ah, sikur ta dinin imigrantët sa shumë detaje të jetës së tyre personale dhe lëvizjeve të tyre ndërkombëtare shkëmbehen nëpër kafenetë e liqenit të Tiranës!
***
Në maj, Tirana kundërmon. Jo nga plehrat që janë pjesë permanente e pasazhit urban por, por kësaj here, nga një erë e këndshme, ajo e blirëve. Ndjek erën e blirëve kur përshkoj qendrën e qytetin për t’u takuar me të njohur të vjetër e të rinj që nuk heqin dorë nga Blloku si pikëtakim. Në rrugën time, Siri Kodra, janë rritur blirët dhe era e tyre vjen deri në katin e shtatë (erën e blirit nuk e bezdis mungesa e ashensorit). E ndjek rreshtin e blirëve deri tek nëntëkatëshet pastaj nxitoj të kaloj sheshin mbushur me grupe turistësh të habitur nga arkitektura kitsch e kryeqytetit ish-komunist. E kap prapë atë aromë te rruga Ibrahim Rrugova. Midis Bankës së Shqipërisë dhe Shtëpisë së Gjetheve dehem nga aroma po prapë e blirëve të lashta. Këto janë ato origjinalet që i mbaj mend nga fëmijëria.
Shpeshherë kthehem në shtëpi nëpërmjet rrugicave që të çojnë nga Rruga e Elbasanit te Pazari. Këndej dehem nga aroma e qofteve. Është aromë që nganjëherë më bën të ndihem si në shtëpi, nganjëherë më vel. Restorantet e qofteve, mezeve, dhe birraritë janë shtuar këto vitet e fundit për shkak të turistëve që kanë zbuluar, më në fund, që ka një kuzhinë shqiptare. Qofte, patate, salce kosi, fërgesë, fasule, pilaf, petulla, shpojnë kuriozitetin e turistëve që nuk dinë si ta kategorizojnë këtë kuzhine. Paksa Turke. Paksa Greke. Paksa Italiane. Paksa Tironse. Si një Tiranse (jo Tironse) e denjë, vë re se, gjithsesi, mungojnë nga këto meny gjellërat më tipike të kuzhinës shtëpiake—mish me bizele ose bamje, tavë me spinaq, pashaqofte, kunguj te skuqur me kos, tarator, papare, trahana…
Edhe pse pushtuar nga turistët, te Pazari prapëseprapë ndihet prezenca e lagjes në sheshin e rrethuar nga pallatet e vjetra dhe të reja. Kafenetë dhe restorantet aty janë gjithmonë plot. Në ditët e nxehta, mbasi perëndon dielli, më shijon kafja e tretë e ditës mpleksur me gjallërinë e lagjes. Fëmijë që luajnë me top pa teklifin e makinave në sheshin e përbashkët rrethuar nga pallatet. Nganjëherë topi shkon atje ku s’duhet duke i ndezur gjakrat, por vetëm momentalisht. Pavarësisht momenteve të tensionuara aty këtu, në përgjithësi sundon një gjallëri dhe harmoni që kapërcen gjeneratat—mama e baballarë, pleq e plaka, fëmijë e adoleshentë shijojnë freskinë dhe zhurmën e mbrëmjes.
Por pamja e Pazarit edhe më trishton. Më trishton zëvendësimi i zarzavateve me suveniret e lira. Pazari i rindërtuar aq bukur fatkeqësisht i largoi fshatarët e zarzavateve. Aty këtu, ca fruta të thata, ca barishte, ca erëza, ca kavanoza me mjaltë vazhdojnë të shiten, në mes të suvenireve dhe sendeve të vjetra që mbizotërojnë. Këto pakëz gjëra jeshile janë veçse një fantazmë e tregut që nuk është më. Qyteti po përjeton pasojat e turizmit masiv dhe gentrifikimit urban që janë bërë rutinë në qytetet e tjera Evropiane.
Për fat, jeshillëqet kanë migruar pak më poshtë. Duke përshkuar rrugën e Saraçëve, që lidh pazarin me pemën më të njohur në qytet, të famshmen Selvi, gjenden zarzavate, fruta, shumica nga bahçet e lagjes ose nga fshatrat përreth. Aty tundohem gjithmonë nga spinaqi dhe pazia, nga bizelet, barbunjat dhe bamjet, nga qershitë dhe kajsitë.
Blej ca barishte nga një grua dashamirëse. “I paç me zemër!” më uron ajo. Unë vazhdoj rrugën drejt Selvisë. Sot mami do na bëj byrek me spinaq e pazi!
20 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Tirana, ky fshat i madh ne mes te ballkanit
Cte lexosh nga nje rrot kari sunite or shiite shqipfolese qe prezent ne nje vrasje makabre te nje te moshuari (mund te ishte prindi i saj) nuk denoncon as nuk i jep ndihmen (sado te vogel) por largohet sikur ska pare asigjo!!! Cmenduri!!! Edhe emrin e paska te degjenerum..."smoki" king !!!!!
Po po edhe pidhin e motres tende…. Ah moj mjerane qe te duket veti si gjeli maj plehut… Meshire per shpirtin tend te shitur
Ene un e dua Tironen jo se jom tironc, por se ktu jeton baba jem, Salehu.
Holy Smoke !! Me kenaqe ! Keta mesiper qe hungerrijne gisht-bythuar jane "tiranasë" nga Kurve-leshi, Kar-dhiqi dhe "Rripjellja Malokare". WC-ne e kane njohur ne moshen martesore. Deri atehere jashteqisnin ne "soggiorno" krah per krah me kushurinjte. Ngjizeshin tek tabela e emulacionit revolucionar. Vazhdojne te triumfojne mbi imperializmin me mesimet e marksizem leninizmit..
Kurse ti je nga tironsit e vjeter me shallvare me arrna qe keni ardh nga Teherani me gjyshin e Dash Shehit.
Bravo komentus alla Sali Brrishe, jepi, derrmoj armiqte duke i share nga antaret e familjes, siç e ke vene llagapin qe personalizon komentin. Burre kurve, njesoj si Salmuti, mere neper goje te gjelle te "fajshem" e te vdekur te pa fajshem. Yyyyyt te q....a femrat e fisit.....Lol
Kisha kenaqesi dhe mora nje ndjesi ..tek lexoja nje perjetim kaq normal dhe origjinal.. ndoshta kemi nevoj dhe per gjera te thjeshta..perjetime te dikujt qe eshte larg.. po kur lexoj komentet o Mero..nje kerkese mundesh dot ti bllokosh ndonjeher te na ngelet shija e thjesht e shkrimit..
Mos u mërzit me komentuesit sharës. Ata janë të njëjtët që shajnë në çdo artikull. Unë kam lindur në tiranë dhe jam 65. Të vetmen gjë që nuk i duroj dot Tiranës janë fishekzjarret në orën 12 të natës dhe pëllitjet e hoxhës në pikë të mëngjesit. Përveç kësaj, Tirana është zemër!
O komentusa a ka ndonjeher ne shpirtin tuaj te mykur ndonje here ndonje ndjesi normaliteti . E mos te urrejm cdo qe eshte brenda normave.
Me sa kuptova zonja flet me idene se Tirana eshte si dikur,Tirana eshte kthyer ne nje geto ku nuk gjen asgje nga Tirana e dikurshme,ishte shoqeria e respekti.Personalisht jetoj jashte prej 30 vjetesh,javen e pare kaloj mire ne Tirane,pastaj fillon stresi i perditshem ne qarkullim,ne zhurme te pakuptushme,dhe stres qe te vjen nga cdo ane,mbas nje jave duhet te ikesh se fillon te njohesh Tiranen e vertete.Me shume se gjysma e banoreve te palllatit te ardhur viteve te fundit qe as mirmengjes nuk dine te thone,e kam zgjidhur nje jave per te pare familjen se per pushime nuk behet fjale.Nje here e provova ne Ksamil,besova njerezit atje se eshte bere mire,edhe pse pushimet ne Ksamil e Himare i kaloja cdo vit para 90 me shtyu kureshtja.Nata pare vrasje te klubi ne Himare,krismat u degjuan deri te dhoma hotelit,nata dyte pa drita,kondicioneri nuk punonte,diten e trete shkova te pronarja ti tregoja se do ikja filloj te hungerinte gjysem shqip duke menduar se kerkoja leket mbrapsh,jo i thshe po te tregoj se po iki,leket mbaji e vrap ne Korfuz ku bera pushime,jo mundime.
ja kjo qe thote labi eshte e verteta o dhjare te prapambetur “tiranas”. Po jeni zhytur aq thelle ne mut sa tani nuk jetoni dot pa eren
E njeh Tironen ti....qe te vjen akoma ere bajga bagetish edhe mbasi ben dush..te duhet te kalojne 7 breza qe te largohet era e katundit....apo ndoshta je nga Parisi
Je qellior i nderuar me cfare shkuan!
Jam i sigurte qe ata qe po shajne shkruesin , jane te ardhur ne Tirane. Nuk e njohin nostalgjine qe i jep ky qytet atyre qe kane lindur e jane shkolluar dhe qe kane shkelqyer kudo ku jane aktualisht ne profesionet e tyre.
Ku e gjen nostaligjine ne Tirane o like? Ma thuaj nje zone nese nuk je jabanxhi,une jam i lindur e rritur ne mes te Tiranes,nje eshte e vertete,Tiranen e ben dhe e prishen Tironcit,mjaft qe i dhane voten Berishes e Tirana u be si ai fshati nga vjen Berisha,mos ti harerojne kurre Tironcit bandat e Berishes qe te vidhnin atletet nga kembet ne mes te Tiranes.
Kjo. Tiransja. paska. pare. ne. vitin 1990. nje plak 65 vjec. me siguri ne. pension pleqerie te cilin e unfikon. APO e personifikon si dordolec duket. kjo. zojne nuk ka respekt. DHE keqardhje per te moshuarit. DHE. KA marre malli TE shikoje dordolec TE tjer qe I shtypin makina EDHE KUR e in ne trotuar
Tirana dhe tironcat jane nje nder rracat dhe vendet me kurve ne Shqiperi. Tirana dhe tironcit jane personifikim i nje kazani islamiko-turkoshak vendi qe ka mbledhe gjithe llumin e ballkanit dhe jo vetem
Ke te drejte o xhepist,u be e tille kur zbritet jh nga malet,se pa ardh ju mjafton te dilje te xhiro madhe 1 ore e nerrje vesh ca isbte Tirana, nuk e kupton ti Tiranen,ti dhe vendin nga vjen nuk e kupton.
Pershkrim i tmerrshem per nje evropian! Pa koment. Tirana=Kabul, pashtunet e Albanistanit.