Te fundit
Tri goditje që tronditën botën në 2025
22 Dhjetor 2025, 22:35Bota
TEMA
Një rend botëror i ri, më i vështirë dhe më i ftohtë u ngrit mbi varrin e ambicies evropiane në vitin 2025. Mësimi i qëndrueshëm që nxorëm gjatë këtij viti është se në një epokë garash ekzistenciale, varësia strategjike është parathënie e mungesës së rëndësisë.
Nga Yanis Varoufakis
Ky ishte viti kur shtyllat e mbetura të rendit të fund-shekullit XX u shkatërruan, duke ekspozuar thelbin bosh të atij që njihej si një sistem global. Mjaftuan tre goditje.
E para ishte fitorja e afërt e Rusisë në Ukrainë ndaj lidershipit të kombinuar të Evropës. Për gati katër vjet, Bashkimi Evropian dhe NATO-ja u angazhuan në një lojë të dyfishtë të rrezikshme. Nga njëra anë, ata u zotuan retorikisht për një fitore ukrainase që nuk ishin të gatshëm ta financonin. Nga ana tjetër, ata e shfrytëzuan këtë luftë të pafundme për të avancuar një konsensus të ri politik dhe ekonomik të brendshëm: kejnesianizmi ushtarak do të përbënte përpjekjen e tyre të fundit për të frenuar deindustrializimin e Evropës.
Në një Evropë të paralizuar nga kufizime politike që e ndalonin financimin me deficit të investimeve të mëdha të gjelbra apo politikave sociale, lufta në Ukrainë u shndërrua në justifikimin ideal për ta derdhur borxhin publik në kompleksin ushtarako-industrial. E vërteta që nuk thuhej me zë të lartë ishte e thjeshtë: një luftë pa fund shërbente për një funksion kyç: ajo ishte motori më efikas për të gjallëruar me metoda kejnesiane një ekonomi evropiane në stagnacion.
Por kjo logjikë mbante brenda vetes një kontradiktë fatale. Nëse lufta në Ukrainë do të mbyllej me paqe, edhe ky stimul ekonomik do të shuhej. Ndërkohë, një fitore që do t’i jepte kuptim shpenzimeve u konsiderua tepër e shtrenjtë financiarisht dhe tepër e rrezikshme në planin gjeostrategjik. Rezultati ishte që Evropa vendosi për strategjinë më e keqe e mundshme: Ukrainës t’i dërgoheshin vetëm aq armë sa për të zgjatur gjakderdhjen, pa ndryshuar rrjedhën e luftës.
Tani që Rusia pritet të dalë fituese (një përfundim i parashikueshëm që presidenti amerikan Donald Trump thjesht e përshpejtoi) planet e ndërtuara me kujdes të Bashkimit Evropian janë rrëzuar. Evropa nuk ka një Plan B për paqen, sepse i gjithë qëndrimi i saj strategjik ishte ndërtuar mbi vazhdimin e luftës. Çfarëdolloj marrëveshjeje paqeje të errët që Kremlini dhe njerëzit e Trump-it do t’ia imponojnë Ukrainës, ajo nuk do të rishkruajë vetëm një kufi. Pavarësisht nëse Rusia do të mbetet apo jo një kërcënim për kontinentin, Evropa po humbet pretekstin për bumin e saj të brishtë ushtarako-industrial dhe bashkë me të po afron hija e një raundi të ri shtrëngimesh ekonomike.
Goditja e dytë ishte se Kina fitoi luftën tregtare kundër Shteteve të Bashkuara. Strategjia e SHBA-së, e iniciuar nën administratën e parë Trump dhe e intensifikuar nën Joe Biden, ishte një lëvizje e fortë: barriera tarifore për të paralizuar aksesin kinez në tregje dhe embargo mbi gjysmëpërçuesit e përparuar dhe mjetet e prodhimit për të paralizuar ngritjen e saj teknologjike. Në vitin 2025, kjo strategji u përball me Vaterlonë e saj dhe Evropa ishte përsëri dëmi kolateral kryesor.
Kina u përgjigj me një përgjigje mjeshtërore me dy pjesë. Së pari, ajo e ktheu në armë dominimin e saj mbi metalet e rralla dhe mineralet kritike, duke shkaktuar një bllokim të zinxhirit të furnizimit që paralizoi jo aq shumë prodhimin e gjelbër amerikan, por atë evropian dhe të Azisë Lindore. Së dyti, dhe më e dëmshmja për qëndrimin e Amerikës si lider global i teknologjisë, Kina mobilizoi “sistemin e saj mbarëkombëtar” drejt një qëllimi të vetëm: autarkinë teknologjike. Rezultati ishte një përshpejtim marramendës në prodhimin vendas të çipave, me SMIC dhe Huaëei që arritën përparime vendimtare që e bënë embargon perëndimore të udhëhequr nga SHBA-ja jo vetëm të vjetëruar, por edhe kundërproduktive.
Ky është ndoshta shoku me pasojat më afatgjata. Në vitin 2025, SHBA dëshmoi se ishte e paaftë ta ngadalësonte ngjitjen e Kinës dhe, përkundrazi, pa dashje e shtyu sektorin e saj teknologjik drejt pavarësisë së plotë. Dhe Evropa, pasi kishte vendosur me përpikëri ndaj Kinës sanksionet e diktuara nga Shtëpia e Bardhë, mbeti me më të keqen nga të gjitha botët: gjithnjë e më shumë e përjashtuar nga tregu fitimprurës kinez për mallrat e saj me vlerë të lartë, por pa përfituar as subvencionet bujare dhe përfitimet e zhvendosjes së prodhimit në vend që ofronte Akti Amerikan për Uljen e Inflacionit, tashmë i shfuqizuar. Duke zgjedhur të veprojë si një nënkontraktor strategjik i SHBA-së, BE-ja përshpejtoi deindustrializimin e vet. Kjo nuk ishte një humbje në një luftë tregtare; ishte një shah-mat gjeopolitik dhe Evropa u shfaq thjesht si ushtari i palës humbëse.
Goditja e tretë ishte lehtësia me të cilën Trump e fitoi luftën e tij tarifore me BE-në. Në fund të takimit të tyre në një nga fushat e golfit të Trump-it në Skoci, i organizuar nga njerëzit e tij për të maksimizuar poshtërimin e saj, Ursula von der Leyen, presidente e Komisionit Evropian, u përpoq ta paraqiste një dokument kapitullimi si një “marrëveshje historike”. Tarifat mbi eksportet evropiane drejt SHBA-së u rritën nga rreth 1.2% në 15% dhe, në disa raste, në 25% dhe 50%. Tarifat e kahershme të BE-së mbi eksportet amerikane u anuluan. Së fundi, por jo më pak e rëndësishme, Komisioni u angazhua për 600 miliardë dollarë investime evropiane në industrinë amerikane, në territorin amerikan – para që mund të vijnë vetëm duke devijuar kryesisht investimet gjermane drejt fabrikave kimike në Teksas dhe uzinave të makinave në Ohajo.
Kjo ishte më shumë se një marrëveshje e keqe. Ishte një traktat i paprecedentë nxjerrje kapitali. Ai formalizon kalimin e BE-së nga një konkurrent industrial në një lypës. Evropa pritet të jetë një burim kapitali, një treg i rregulluar për mallrat amerikane dhe një partner i vogël, teknologjikisht i varur. Për ta rënduar edhe më tej fyerjen, ky realitet i ri u kodifikua në një angazhim detyrues, për të cilin tashmë kanë rënë dakord të 27 shtetet anëtare të BE-së, duke i hequr bllokut çdo pretendim për sovranitet. Një pjesë e kapitalit që Trump-it i nevojitet për të konsoliduar vizionin e tij të një bote G2, të strukturuar rreth boshtit Uashington–Pekin, tani është e detyruar kontraktualisht të rrjedhë nga Evropa drejt perëndimit.
Këto tri goditje formojnë një trilogji sinergjike. Humbja e Evropës në Ukrainë ka zbuluar pikat e saj të verbra strategjike dhe ka shkatërruar projektin e saj ushtarak kejnesian. Dorëzimi i heshtur i Trump ndaj presidentit kinez Xi Jinping ka shkaktuar një vërshim eksportesh kineze drejt BE-së. Shantazhi në Skoci i ka kushtuar Evropës kapitalin e akumuluar dhe çdo shpresë të mbetur për barazi.
Në botën e G2, fshati global i imagjinuar është një arenë gladiatorësh, ku BE-ja dhe Mbretëria e Bashkuar tani enden pa drejtim. Një rend i ri botëror, më i ashpër dhe më i ftohtë, është ngritur mbi varrin e ambicies evropiane. Mësimi i qëndrueshëm që nxorëm gjatë këtij viti është se, në një epokë përballjesh ekzistenciale, varësia strategjike është parathënia e mungesës së rëndësisë.
Three Shocks that Shook the World in 2025
3 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Varufaqi eshte vetem nje bla-bla i semure. Urrejtja e tij per Europen buron qe nga koha kur ishte minister i ekonomise i Greqise. Ky marksist per disa arsye gjen shume hapsore ne mediat europiane per te shfaqur mendimet e veta. Ne gjuhen popullore, futja kot e gri sallate. Europa sot eshte me e dobet se Trump ne menyre te njeanshme dhe te pa pritur po e kthen boten permbyse. Mardheniet e Europes me SHBA ishin ndertuar dhe zhvilloheshin me kete menyre per me shume se 80 vjet. Nuk eshte faji i Europes qe amerikanet zgjodhen Trump. Europa do pak me shume kohe te pershtatet me realitetin e ri per vet strukturen e saj. Por sigura do pershtatet.
Bla bla po ben ti o Toto loli.Varufaqis eshte politikan e analist klasi.Nëse je në Greqi o t.loli Varufaqis end co,te krahut te tij e shpetuan Greqine nga rrenimi.Dhe ta dish kjo Europa qe ti e ke per zemer nuk ka per te perparuar kurre keshtu.Dhe nëse je ne Shqiperi pse ankoheni per mjerimin,korrupsionin etjetj.Edhe ju jeni ne lulëzim sipas modelit Europian.Per sqarim.Sa per europën e bashkuar eshte folur qe ne kohen e Leninit.Ay e ka lenë me testament.Nen sistemin kapitalist nuk,nuk,nuk,nuk mund te funksionoje unioni.Unioni dhe anetaresimi në nato i shteteve u bë shkel e shko per te qene sa me afer Rusise.Tani ngeci sharra ne gozhdë,por një gjë duhet ta kesh të qarte harxhet i themi ne turqisht do i paguajnë popujt.
Hajt afferim u kjofte.-në fillim desha të shkruaja vetëmm këto 6 fjalë-"akoma shkruan ky janis vafankulis"??-por pasi lexova kmentin tënd më bëre ta zgjas komentin tim!ta këthej në replikë me ty!!a me të vërtetë e shpëtoi vafankulisi analist "klasi"??harrove se këtë analist klasi leshi vetë qiprasi e hoqi shpejt e shpejt sepse nuk ecej me karllëqet që propozonte ky??harrove se greqinë e drejtoi ciprasi i cili mori votat për të vepruar si deshte vafankulasi,por veproi si i thanë europianët!!e ngriti në këmbë greqinë dhe më pas humbi votat!!sa për europën BEnë!?aman o lexues anal.istësh si vafankulasi,mo e lësho budallallëkun pa duar!jo për gjë por thyen turinj!!për "BE"në është folur dhe punuar që në kohën e karlit të madh,nja dy vjet para leninit,nëse të kujtohet,prandaj mbahu në kohën e krijimit të saj pas L2B!e ka filluar me nja dy gjëra dhe ka arritur këtu ku jemi!!jo me NATO dhe dëshira për tiu afruar rusisë së karit(që të hyftë në bythë si bir putini që je)por me dëshirën për të qënë një grupim i madh shtetesh për rritjen e mirqënjes së popujve që e përbëjnë!!njohuritë e tua janë po aq të thella sa medimet e tua!!kanë thellësinë e një lagune!ose më mirë të themi se një lagunë për mendimet e tua është si humnera e marianës!!sharra në gozhdë i ngeci idiotit të rusisë që mendon në të njëjtën mënyrë si ti!!ashtu si ti, dhe ai mendoi me dëshirë dhe jo me llogjikë!!për ta mbyllur me mbylljen tënde!popujt paguajnë dhe fitojnë në të dy ratet!!paguan populli rus,dhe fiton populli europian!!kështu mor debili i lalit!!pikvështrimi tënd është pak a shumë i nivelit të ushtarëve rus në ukrainë!atyre që e kanë paguar me të vërtetë!janë ata që vrojtojnë rrutjen e luledjellit nga rrënjët!janë ata ushtarë,popull rus,të cilëve ajo plaka e ditëve të para të agresionit,ju dhuroi fara luledjelli!!shpresoj që një ditë të jesh dhe ti pjesë e asaj armate ruse me fara luledjelli në xhepa!!