Te fundit
Drejtësia në udhëkryq: Bast i rrezikshëm i Melonit
18 Mars 2026, 12:20Bota
Financial Times
Kryeministrja italiane thotë se dëshiron të përshpejtojë sistemin e drejtësisë. Kritikët e akuzojnë se po gërryen balancat e demokracisë.
Si magjistrat italian në vitet ’90, Gherardo Colombo ishte një nga prokurorët pas hetimit tronditës “Duart e Pastra”, i cili zbuloi një rrjet ryshfetesh dhe financimesh të paligjshme partiake aq të përhapura, sa shkatërroi besueshmërinë e establishmentit politik italian.
I njohur gjerësisht si tangentopoli, apo “qyteti i ryshfeteve”, skandali çoi në kolapsin e partive kryesore politike, duke hapur rrugën për hyrjen në politikë të manjatit të medias Silvio Berlusconi. Ai shënoi gjithashtu fillimin e viteve të konfliktit mes Berlusconit dhe magjistratëve, të cilët ai i quante “gjyqtarë komunistë” që synonin ta shkatërronin.
Sot, Colombo, tashmë 79 vjeç, shpreh shqetësim për ndryshimet kushtetuese që, sipas tij, do ta bëjnë më të vështirë për brezat e ardhshëm të magjistratëve të ndjekin çështjet e korrupsionit.
Në bastin më të madh të mandatit të saj deri më tani, kryeministrja Giorgia Meloni u kërkon votuesve të miratojnë amendamente kushtetuese që riorganizojnë sistemin gjyqësor italian, përmes një referendumi dyditor që nis të dielën.
Meloni këmbëngul se kjo reformë është e nevojshme për të korrigjuar “një sistem drejtësie që nuk funksionon”, i njohur në Europë për ngadalësinë dhe rezultatet e paparashikueshme.
“Nëse drejtësia nuk funksionon, nëse është e ngadaltë, joefikase dhe e padrejtë, atëherë e gjithë makineria ndalet dhe të gjithë vuajnë,” deklaroi ajo në një tubim në Milano javën e kaluar.
Por ideja që një kryeministre me rrënjë politike neofashiste të ndryshojë rendin juridik të kushtetutës antifashiste të Italisë po shkakton polemika të forta.
Kundërshtarët paralajmërojnë se ndryshimet do të dobësojnë balancat e demokracisë dhe sugjerojnë se Meloni synon të ndjekë modelin e mikut të saj Viktor Orbán në Hungari, i cili mori kontroll më të madh mbi gjykatat për të konsoliduar pushtetin.
Colombo ka kritikuar publikisht atë që e sheh si një përpjekje të hapur për të kufizuar autonominë e gjyqësorit.
“Sa më shumë e analizoj, aq më i bindur bëhem se kjo reformë vetëm e dobëson drejtësinë,” u tha ai gazetarëve. “Ajo do t’u japë pushteteve të tjera, veçanërisht qeverisë, një ndikim shumë më të madh mbi gjyqësorin.”
Rezultati i referendumit do të ketë pasoja që shkojnë përtej sistemit ligjor, ndërsa Meloni përgatitet për zgjedhjet parlamentare të vitit të ardhshëm, ku sondazhet tregojnë se ajo është në pozita të forta.
Një fitore do ta inkurajonte të vijonte me ndryshime të tjera kushtetuese, si zgjedhja e drejtpërdrejtë e kryeministrit. Një humbje do ta dobësonte, pavarësisht kohëzgjatjes relativisht të gjatë në pushtet sipas standardeve italiane.
Kjo mund të ndikojë edhe në imazhin e saj ndërkombëtar. Në pushtet, Meloni është distancuar nga e kaluara si populiste e djathtë radikale dhe është pranuar si konservatore pragmatike. Por nëse reforma shihet si nënshtrim i gjyqësorit, mund të ringjallen shqetësimet për një agjendë joliberale.
Referendumet kushtetuese kanë rrëzuar kryeministra edhe më parë. Një dekadë më parë, Matteo Renzi dha dorëheqjen pasi votuesit refuzuan reformën e tij të gjerë. Edhe pse Meloni thotë se nuk do të largohet, aleatët e saj pranojnë se një fitore e kampit “Jo” mund të ndryshojë balancat politike.
“Nëse fiton ‘Jo’, atmosfera do të ndryshojë,” thotë Alessandro Sallusti. “Sot sondazhet japin fituese të djathtën, por nëse ndryshon klima, loja rihapet.”
Referendumi i 22-23 marsit është kulmi i një fushate të ashpër që ka nxjerrë në pah përplasjen mes qeverisë dhe magjistratëve.
“Marrëdhëniet mes politikës dhe drejtësisë në Itali kanë qenë konfliktuale për 30 vjet,” thotë analisti Lorenzo Pregliasco. “Të dyja palët e shohin këtë votim si përcaktues për balancën e pushtetit në vitet që vijnë.”
Në qendër të debatit qëndron kushtetuta antifashiste italiane, e hartuar pas diktaturës së Mussolinit, për të garantuar pavarësinë e gjyqësorit. Për këtë arsye u krijua Këshilli i Lartë i Magjistraturës, një organ autonom që menaxhon karrierën e gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Por shumë analistë mendojnë se sistemi është bërë tepër i izoluar dhe i paefikas. Në Itali, një çështje civile mund të zgjasë mesatarisht mbi 6 vjet, shumë më tepër se mesatarja e BE-së.
“Drejtësia është një problem madhor në Itali,” thotë historiani Giovanni Orsina. “Nuk është problem morali i gjyqtarëve, por i një sistemi që nuk krijon më stimuj për të punuar.”
Nga ana tjetër, kritikët e reformës paralajmërojnë se ndryshimet nuk zgjidhin problemet reale, por i japin qeverisë më shumë hapësirë veprimi pa kontroll ligjor.
“Kjo reformë synon të prishë balancën e pushteteve,” thotë deputetja Debora Serracchiani. “Qeveria kërkon të veprojë pa pengesa.”
Qeveria argumenton se reforma synon një sistem më modern, ku gjyqtarët janë arbitra neutralë mes palëve, në stilin amerikan.
Ndryshimet parashikojnë ndarjen e organeve drejtuese të magjistraturës dhe një element shumë të diskutueshëm: përzgjedhjen e anëtarëve me short, që kritikët e shohin si dobësim të pavarësisë.
“Shorti e ul nivelin e përfaqësimit dhe demokracisë,” paralajmëron Cesare Parodi.
Ndërsa mbështetësit e reformës e hedhin poshtë këtë:
“Nuk ka asnjë rrezik kontrolli politik mbi drejtësinë,” thotë avokati Caiazza.
Debati është bërë gjithnjë e më i ashpër. Akuza, fyerje dhe retorikë e rëndë kanë shoqëruar fushatën.
“Është delegjitim i ndërsjellë,” thotë ish-kreu i Gjykatës Kushtetuese, Augusto Barbera.
Edhe presidenti Sergio Mattarella ndërhyri, duke kërkuar respekt për institucionet dhe rolin kushtetues të gjyqësorit.
Në fund, beteja për reformën e drejtësisë në Itali nuk është vetëm teknike. Është një përplasje e hapur për balancën e pushteteve dhe për drejtimin që do të marrë demokracia italiane në vitet e ardhshme.
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje