Aborigjenia, që u bë zëri i regjimit komunist në Shqipëri

28 Gusht 2022, 20:00Dossier TEMA

Aborigjenia, që u bë zëri i regjimit komunist në

Shpesh zelandezët – në kohë të ndryshme – kanë marrë pjesë në beteja gjeopolitike jashtë shtetit, të tërhequr nga aventurizmi, ideologjia ose të dyja së bashku.

Në Luftën Civile Spanjolle, Griff Maclaurin, ishte një nga vullnetarët e parë ndërkombëtarë që humbi jetën.

I radhës, Paddy Costello, i cili pasi kaloi kohë në Legatën e Zelandës së Re në Moskë, u akuzua si agjent i KGB-së për shkak të simpatisë së tij të qartë ndaj regjimit të Stalinit.

Ndërkohë, Cantabrian Rewi Alley fitoi famë të brendshme dhe ndërkombëtare për përkushtimin e tij të gjatë ndaj Partisë Komuniste të Kinës.

Një grua, kryesisht e panjohur, aborigjene, June Taylor, është një tjetër emër që la gjurmë jashtë shtetit duke u bërë zëri ndërkombëtar i Shqipërisë komuniste në epokën e Luftës së Ftohtë.

Në transmetimet e Taylor-it në të Radio Tirana – shërbimi radiofonik i diplomacisë publike të Shqipërisë Komuniste – binte në sy theksi zelandez.

Dukej si enigmë sesi një aborigjene përfundoi si zëri i përpjekjeve propagandistike të Shqipërisë komuniste.

Zhvendosja e saj në Shqipëri ndodhi kur ajo ishte vetëm 16-vjeç, pra në vitin 1967.

Kjo pasi babai i saj kishte “ide dhe koncepte shumë pro-socialiste”.

Falë aftësive të tij si kirurg dentar, ai mundi të transferohej bashkë me të bijën në Shqipëri – një vend që ai besonte se ishte një parajsë komuniste – si mysafir i regjimit.

Por, Taylor-i nga ana tjetër pësoi një tronditje fillestare kulturore. Dukej sikur ishte kthyer pas në kohë.

Shqipëria, në ato vite, njihej zyrtarisht si Republika Popullore Socialiste e Shqipërisë dhe po hynte në dekadën e tretë të sundimit komunist, nën udhëheqjen e Enver Hoxhës.

Hoxha përshkruhet më së miri si një përzierje e një megalomani dhe një deluzionisti paranojak.

Nën sundimin e tij, Shqipëria u bë një nga vendet më represive.

Pasi u rreshtua fillimisht me Jugosllavinë, Hoxha u kthye në besnik të Bashkimit Sovjetik.

Kjo për shkak të frikës nga zgjerimet e mundshme jugosllave dhe “degjenerimit” të perceptuar të ‘komunizmit’ të Josip Titos.

Megjithatë, gjatë ndarjes kineze-sovjetike që filloi në fund të viteve 1950, Shqipëria mori vendimin disi radikal për ta kaluar besnikërinë nga Bashkimi Sovjetik në Kinën Maoiste.

Vendimi i babait të Taylor-it për t’u transferuar në Shqipëri ka të ngjarë të jetë ndikuar shumë nga anëtarësimi i tij në Partinë Komuniste të Zelandës së Re (NZCP).

Megjithëse jeta e saj në Shqipëri fillimisht ishte e kontrolluar nga partia komuniste, Taylor u përfshi në veprime vullnetare rinore të zakonshme: si ndërtimi i hekurudhave dhe përfundimisht u regjistrua në Universitetin e Tiranës për të studiuar gjuhë të huaja.

Pas universitetit dhe me gjasë nëpërmjet lidhjeve të saj me Partinë Komuniste, ajo gjeti punë në vitin 1974 si spikere dhe përkthyese në Radio Tirana e drejtuar nga qeveria.

Pavarësisht errësirës relative dhe shtatit të vogël të Shqipërisë, Radio Tirana u rrit nga një operacion thjesht propagandistik i brendshëm në një shtrirjeje të rëndësishme globale.

Me ndihmën e aleatit të saj në atë kohë, Kinës, Radio Tirana fitoi infrastrukturën për të transmetuar ndërkombëtarisht dhe në vitin 1969 transmetonte rregullisht propagandë në 17 gjuhë dhe u bë një nga transmetuesit më të mëdhenj në të gjithë Evropën.

Nga fundi i viteve 1980, ky numër ishte rritur në 20 gjuhë, duke përfshirë indonezishten, dhe 66 orë përmbajtje të transmetuara çdo ditë.

Në një intervistë me “Reuters” në vitin 2002, Taylor kujtoi se si “lajmet mbërrinin në minutën e fundit”.

Cilësia e përkthimit linte shumë për të dëshiruar dhe ato ishin të mbushura me slogane të mërzitshme.

Taylor pranon se ajo e dinte se puna e saj po propagandonte në emër të regjimit të Hoxhës dhe se gjithçka që ajo lexonte ishte “e rreme”.

Përpjekjet në Radio Tirana për të luajtur një muzikë perëndimore dështuan kur një kolege vuri këngën e Tom Jones në një transmetim të drejtpërdrejtë.

Kjo çoi në një justifikim të zgjuar për zyrtarët e pakënaqur komunistë.

Ajo tha se për shkak se Tom Jones ishte djalë minatori, ai ishte, pra, nga “proletariati” dhe muzika e tij ishte e përshtatshme për komunizmin.

Por, mjerisht, arsyetimi nuk funksionoi dhe kolegia u pushua nga puna.

Taylor kaloi gati dy dekada në Radio Tirana dhe gjatë asaj kohe ajo arriti të merrte pak famë jashtë vendit, veçanërisht në Mbretërinë e Bashkuar, për shkak të theksit të saj.

Mbetjet e kësaj mund të gjenden në forumet në internet dhe komentet në YouTube.

Ndoshta puna më e rëndësishme e Taylor-it ishte detyra për t’i njoftuar botës vdekjen e Enver Hoxhës më 11 prill 1985.

Transmetimi kishte shenjat tipike të propagandës shqiptare.

Por, ndryshe nga babai i saj, Taylor-i nuk ishte besimtare e vërtetë e komunizmit dhe në prag të vdekjes së Hoxhës, ajo u përfshi në lëvizjen e sapolindur të demokracisë që u shfaq në Shqipëri në fund të viteve 1980.

Në ditët e fundit të punës për Radio Tirana, Taylor raportoi rrëzimin e statujës së Hoxhës në Tiranë në fillim të shkurtit 1991, që shkaktoi zgjedhjet e para demokratike në vend në më shumë se 60 vjet.

Shfaqja e një Shqipërie demokratike të sapolindur bëri që babai i saj, besimtari i vërtetë komunist, të arratisej nga Shqipëria, por Taylor fillimisht qëndroi.

Megjithatë, për shkak të shqetësimeve në rritje për lidhjet e saj me partinë komuniste dhe trazirave ekonomike të shkaktuara nga tranzicioni, ajo u largua përfundimisht me fëmijët e saj, duke u kthyer në Zelandën e Re.

Atje, ndërsa Taylor ri-zbuloi rrënjët e saj aborigjene, ajo luftoi për t’u vendosur dhe përfundimisht u kthye në Shqipëri me familjen e saj në 1997, duke gjetur punë në Organizatën për Siguri dhe Bashkëpunim në Evropë, një organizatë ndërkombëtare e ngarkuar për çlirimin e Evropës “nga trashëgimia e së kaluarës”.

Ashtu si shumë vende të tjera postkomuniste, përpjekjet për demokratizimin e Shqipërisë ishin të mbushura me vështirësi.

Në vitin 1997, pas një periudhe të keqmenaxhimit financiar nga regjimi aktual, duke përfshirë dështimin e skemave të shumta piramidale, pasoi një luftë e shkurtër civile.

Mirëpo, përkundër kësaj, Taylor vendosi që të jetojë në Shqipëri me familjen e saj.

Shqipëria sot është ende larg për t’u konsideruar si një demokraci e konsoliduar liberale, por e ardhmja e saj është ndoshta më e ndritura që ka qenë ndonjëherë, pasi në 19 korrik të këtij viti, BE filloi zyrtarisht negociatat.

Dhe megjithëse anëtarësimi në BE është larg të qenit i garantuar, Shqipëria me sa duket është në prag të përmbushjes së ëndrrave të demokracisë që e ndihmuan Taylor-in të kalonte nga propaganduese e qeverisë në aktiviste aktive.

5 Komente

  1. e
    eh c'na gjeti

    Shkrim qesharak, karagjoz dhe idiotesk deri ne neveri! Natyrisht do jete shkruar nga ndonje gazeKar qe as nuk e ka njohur dhe as nuk e njeh realitetin shqiptar. Muhabet debilash dmth ...

    1. Q
      Qeveri leshi

      As qe mora vrdh gje hiv...pa fillim,zhvillim mbarim, kuptim..nejse çi q..... tèmèn....

      1. B
        B.Trenova

        Ju faleminderit për këtë artikull.Jam njohur me Xhunin në vitet kur sëbashku punonim në Radio-Tirana. Për herë të fundit jemi takuar rastësisht pas shembjes së diktaturës, ishte e gëzuar, e qeshur. I uroj të jetë gjithnjë kështu edhe në vitet në vazhdim sëbashku me fêmijtë e saj.

        1. a
          anti25642654censurë

          i bije të jetë nëna e naomit!! një gocë e lezeçme,ka qënë në not!! i mbaj mënd,më duket kanë banuar tek pallatet e aviacionit,ndërmjet shkollës 11 janari e emin duraku(nëse nuk gabohem)!

          1. t
            tan

            1968 SHQIPERIA KA QENE REPUBLIK POPULLORE , shkrim pa vlera

            Lini një Përgjigje