Raporti i deklasifikuar i CIA-s: Sazani, ishulli i fortifikuar që kontrollonte hyrjen në Adriatik

Një dokument i deklasifikuar i Central Intelligence Agency (CIA), i përgatitur në bashkëpunim me Photographic Intelligence Center të Marinës Amerikane, hedh dritë mbi rëndësinë strategjike që kishte Ishulli i Sazanit për strukturat ushtarake shqiptare në fundin e viteve ’50.

Raporti sekret, i titulluar “Sazan Island, Albania” dhe i datës korrik 1959, paraqet një analizë të detajuar të bazuar në zbulimin fotografik ajror. Në dokument, Sazani përshkruhet si një pikë kyçe ushtarake, e pozicionuar në hyrje të Gjirit të Vlorës, me rol të rëndësishëm në kontrollin e hyrjes në Detin Adriatik.

Sipas raportit, i gjithë ishulli ishte nën kontroll të plotë ushtarak, me prani të përhershme të njësive të ushtrisë dhe marinës shqiptare. CIA evidenton se mbrojtja e Sazanit përfshinte disa bateri artilerie bregdetare dhe kundërajrore të kalibrit 85-100 mm, të pajisura me sisteme drejtimi radarik.

Dokumenti përmend gjithashtu identifikimin e një pozicioni të mundshëm të radarit të paralajmërimit të hershëm të tipit “TOKEN”, i cili konsiderohej pjesë e infrastrukturës së mbrojtjes së ishullit.

Sipas analizës së inteligjencës amerikane, në të gjithë territorin e Sazanit ishin shpërndarë pozicione mitralozësh, bunkerë dhe ambiente magazinimi nëntokësore. Këto elemente, sipas autorëve të raportit, e shndërronin ishullin në një kompleks të fortifikuar me rëndësi të veçantë strategjike.

Vëmendje e veçantë i kushtohet edhe Portit të Shën Kollit (San Nicolo Harbor), në anën lindore të ishullit. CIA raportonte se aty funksiononte një bazë e vogël detare, ku ishin dislokuar mjete patrulluese të klasit “Kronshtadt” dhe disa silurues të vegjël.

Raporti përmend gjithashtu ekzistencën e një strukture rreth 220 këmbë të gjatë, e cila mendohej se përdorej për riparime nënujore të mjeteve patrulluese.

Megjithatë, dokumenti rrëzon disa nga dyshimet e kohës. Sipas inteligjencës amerikane, nuk kishte prova fotografike që të konfirmonin ekzistencën e një baze nëndetësesh apo të një depoje nëntokësore karburantesh në Sazan.

Po ashtu, raporti nënvizon se nuk ishte konstatuar asnjë ndërtim i madh apo ndryshim i rëndësishëm në infrastrukturën ushtarake të ishullit, krahasuar me vëzhgimet e mëparshme.

Dokumenti shoqërohet me harta, skica dhe fotografi ajrore, ku identifikohen objektet kryesore ushtarake të ishullit. Ai dëshmon interesin e lartë të shërbimeve amerikane të inteligjencës për monitorimin e kapaciteteve mbrojtëse të Shqipërisë gjatë kulmit të Luftës së Ftohtë, periudhë në të cilën Sazani konsiderohej një pikë me rëndësi të veçantë strategjike për kontrollin e Adriatikut.

Dokumenta bashkëngjitur

‘Pasi na dështoi tentativa e arratisjes nga kampi i Spaçit, më akuzuan mua për tradhti dhe u detyrova të vrisja shokun tim me sqepar…’/ Dëshmia e ish-të burgosurit politik

10:10 Dossier

“Përballë këtyre vështirësive, Konferenca e Londrës e shtyu vendimin përfundimtar për statusin e Shqipërisë nga njëra mbledhje në tjetrën, ku…”/ Ana e panjohur e Konferencës së Londrës e 1913-ës

07:46 Dossier 9 komente

“Oficeri i Postës i rrëmbeu automatikun ushtarit dhe zbrazi gjithë fishekët mbi trupin e Haxhiut, kryetar i Komitetit Ekzekutiv i Bilisht, i hoqi viktimës..”/ Historia tragjike e familjes Barolli

07:42 Dossier 8 komente

Dossier/Parlament 1995, debati rreth ligjit "Për shitblerjen e trojeve" dhe një fjalim pikant i Teodor Kekos kur e cilësonte sjelljen e kolegëve demokrat si “prostitucion politik”

12:05 Dossier 10 komente

900 telefonatat e Nexhmies dhe Ramizit me Parisin, me cilët fliste e veja e diktatorit

09:40 Dossier 39 komente

“’Arkitektura e kishave në shekujt VII–XV’, një monument studimor në vetvete”/ Një ditë në studion e ish-kryeministrit të Shqipërisë, Aleksandër Meksi

07:51 Dossier 3 komente

“Në muajt e parë të vitit 1921, Gjyqi i Nalt i Sheriatit, i kërkoi Ministrisë së Arsimit, që të drejtën e inspektimit të lëndës së besimit…”/ Historia e panjohur e raporteve të shtetit shqiptar, me religjionet fetare

07:45 Dossier 3 komente

Në ishullin e heshtjes: Zvërneci si vend internimi dhe survejimi i komandantit partizan nga Sigurimi i Shtetit

10:20 Dossier 12 komente

“Kur trupi gjykues e akuzoi për tradhti ndaj atdheut, Mustafa u tha…”/ Historia e trishtë e djaloshit nga dera e bajraktarit të Shipshanit, që vdiq në burgun e Burrelit në 1976

09:15 Dossier 1 koment

“Në 1913, kur Rusia po luante rol denigrues ndaj shqiptarëve, me ndikim mbi Konferencën e Londrës, Moisiu shkoi në …”/ Historia e panjohur e aktorit shqiptar me famë botërore

08:50 Dossier 2 komente