Te fundit
Edhe një herë për Butrintin
16 Korrik 2023, 11:30Kulturë
TEMA
Nga Dr. Nelson R. Çabej
Të dhënat arkeologjike mund vetëm të ndihmojnë në përcaktimin e etnicitetit të një populli a vendi, si pjesë e një vështrimi gjithëpërfshirës të të dhënave historike, gjuhësore, folklorike, etnografike, muzikore, mitologjike, etnologjike, etj. Por kur të dhënat arkleologjike mirren si të mjaftueshme për të konkluduar mbi përkatësinë etnike të banorëve të Butrintit mund të shpien në konkluzione antihistorike, siç duket se ka ndodhur me arkeologun amerikan, David Hernandez. As arkitektura e ndërtimeve as arti, në vetvete, nuk mund të thonë ndonjë gjë për përkatësinë etnike të epirotëve, sepse ato përhapen nga një popull te tjetri sepse nuk njohin kufij etnikë. Në ndihmë ato mund të na vijnë vetëm kur shqyrtohen në kontekstin e gjerë krahasimtar me burimet historike, gjuhësore, mitologjike, etnologjike, mitologjike, folklorike etj.
Vetë fakti që grekët e lashtë, romakët dhe historianët mesjetarë njëzëri na thonë se grekët ngritën koloni në Epir, duke përfshirë Butrintin, thotë haptas se, edhe për vetë grekët, Butrinti ishte një truall i huaj. Edhe vetëm ky fakt e bën të tepërt çdo diskutim për karakterin etnik të epirotëve. Ky fakt historik e bëri histrianin e famshëm Theodor Mommsen, autorin ende të pakapërcyer të “Die Romische Geshichte” (Historia e Romës), të vetmin historian që ka fituar çmim Nobel, të flasë për “epirotët e guximshëm, këta shqiptarë të Lashtësisë” (1).
Gjuha që flisnin epirotët
Qysh në Greqinë e lashtë, Tukididi, historiani më i saktë i Greqisë së lashtë, shkruante se epirotët ishin një popull barbar dhe me këtë grekët e lashtë kuptonin çdo njeri ose popull që nuk fliste greqisht. Historianët e lashtësisë greke, Tukididi dhe Straboni, shkruanin se epirotët barbarë flisnin një gjuhë të ndryshme nga greqishtja, madje edhe në jug të Epirit, euritanët fisi më i madh i Etolisë, flisnin një gjuhë të pakuptueshme (ἀγνωστότατοι δὲ γλῶσσαν) (2) dhe jo “vështirë të kuptueshme”, siç është përkthyer ndonjëherë. Tukididi na njofton edhe se ajo pjesë e amfilokëve, fisit më jugor të epirotëve, “që u bashkuan me fqinjët e tyre grekë të kolonisë së Ambrakisë mësuan gjuhën e sotme greke, ndërkohë që pjesa tjetër e amfilokëve mbetën barbarë” (3). Straboni gjithashtu flet për ngjashmëritë midis vëndasve epirotë dhe banorëve të Maqedonisë në veshje, në prerjen e flokëve dhe veçanërisht në gjuhë, duke i dalluar nga grekët (4).
Ai numër i vogël fjalësh që kanë mbetur deri sot nga epirotishtja [barden (βαρδἥν) – me barrë; daksa δάξα - det; brokalietai (μπροκαλιέται) – bryleket, etj.) janë shpjeguar vetëm me shqipen e sotme dhe jo me greqishten ose ndonjë gjuhë tjetër, sipas Norbert Joklit, Francesco Ribezzo, Eqrem Çabejt.
Ende në shekullin VI të erës, sonë, pas përhapjes së krishterimit në Fjalorin e Hesikut, shkruhet se perëndia më e madhe e epirotëve nuk ishte Zeusi, por ishte Deipatyros (5), ku Dei eshtë gjinorja e ilirishtes e Deiwa, perëndia e qiellit, dalë nga protoindoevropianishtja *deywós – ‘perëndi’ e më parë nga *dyēus ‘qiell indritur’.
Pakëz histori
Të dhënat historianëve të lashtë grekë janë burimi më i rëndësishm për historimë e Butrintit dhe Epirit me gjithë kufizimet e tyre metodologjike (duhej të kalonin rreth dy mijëvjeçarë deri sa të themelohej historiografia shkencore nga von Ranke në mesin e shekullit XIX).
Straboni shkruan se Butrinti ishte një qytet kaon dhe kolonistët e parë grekë arritën në Butrint në shekullin VII p.e.s., pas fusjatës së Kersikratit, që përzuri nga ujdhesa banorët vendas iliro-veriorë të fisit të liburnëve në shekullin VIII p.e.s (6). Kur ungulën kolonistët e parë grek në qytetin port , Butrinti kishte rreth 5 shekuj që ekzistonte si vendbanim Epirot, qysh nga shekulli XII p.e.s (7). Dhe Tukididi, duke folur për luftën korinthianëve në Kerkyra në shekullin V p.e.s., tregon se ata kishin aleate barbarët epirote (8).
Problemi është në se ky qytet u helenizua nga kolonët grekë deri në shekullin II p.e.s. ose u latinizua pas 7 shekujsh si koloni romake dhe në se banorët e tij humbën vetëdijen e tyre me vonë nën sundimet bizantine, bullgare ose turke.
Jo vetëm faktet mbi tokë, banorët shqiptarë të rajonit të Epirit, por edhe historiografia bizantine na tregon se epirotët ende në mesjetë ishin iliro-shqiptarë. Nga Hesiku, në shekullin VI ose VII të erës sonë mësojmë se fisi epirot i timphejve i vendosur, me sa kuptohet, në dy anët e kufirit të sotëm shqiptaro grek, rrotull malit Nemërçka, vazhdonte të adhuronte perëndinë iliro-epirote, Deiëa, ndërsa në shekullin XIV një historian anonim bizantin shkruante për Epirin: “Ende vendi banohet nga shqiptarë, një popull ilir i shpërndarë në grupe të vogla njerëzish dhe fshatra” (9). Në fund të shekullit XIV noteri italian Niccolo de Martoni, që gjatë një udhëtimi për Jerusalem, qëndroi një natë në ujdhesën Leukas, në jug të Epirit na dëshmon se parballë tij ndodhet Albania (10).
Në burimet e lashta ka të dhëna që tregojnë se epirotët vazhduan të flasin gjuhën e tyre dhe se deri në shekullin VI të erës sonë, dmth., pas përhapjes së krishterimit, të paktën një fis epirot kishte ruajtur besimin politeist ilir, duke vazhduar të adhuronin kreun e perëndive të tyre, Deiwa (11), dhe jo Zeusin grek, të përdornin ritualet e tyre të varrimit dhe gratë e tyre të kishin një rol të shquar në familje, shoqëri dhe shtet, gjë që i vë ato në një pozitë shoqërore pa krahasim më të lartë se sa gratë në shoqërinë e lashtë greke, siç venë në dukje edhe historianët greke (12).
Qysh nga mesi i shekullit XIX historian gjerman Keferstein shkruante se procesi i helenizimit në Epirin e lashtë “kishte pasur pak ndikim në popullsinë vëndase” (13) dhe zbulimet më të reja të mbishkrimeve greqisht të banorëve të Butrintit (që në lashtësi i përkiste provincës romake Epirus vetus) kanë hedhur dritë të re rreth situatës etnike të Epirit gjatë epokës helenistike dhe të sundimit romak. Është interesant të theksohet edhe fakti që edhe disa emra fisesh ilire i gjejme po si emra fisesh (bojtë, autariatët, amantët, atintanët, helopët etj.) në rajone të tjera të Ilirisë por jo në trojet greke.
Këtu unë do t’i rekomandoja z. Hernandez të përfitonte nga metoda dhe vështrimi depërtues i arkeologut gjerman Frank Daubner, që është marrë me shqyrtimin e mbishkrimeve te Butrintit. Nga ato mbishkrime ne mësojmë se edhe pas shekujsh kolonizimi grek e romak organizimi shoqëror i fisit kaon të prasaibëve dhe kryeqendrës së tyre, Butrotit (Butrintit), një koloni e mirënjohur fillimisht greke e më vonë romake, kishte ruajtur akoma rigorozisht fisnor, në dallim të theksuar nga organizimi shoqëror i polisit grek. Këto zbulime i dhanë një goditje të fortë pikëpamjes, deri sot mbizotëruese, se në lashtësi epirotët mund të ishin “helenizuar” dhe mbështesin pikëpamjen e kundërt se jo popullsia e Epirit, por edhe popullsia e kolonive greke romake si Butrinti kishin ruajtur strukturën e tyre origjinale fisnore “barbare”. Pas analizës së strukturave shoqërore epirote, bazuar në përmbajtjen e mbishkrimeve prasaibe (prasaibët ishin një nënfis kaon) ai konkludon: “Këto struktura flasin kundër teorisë se urbanizimi i shekujve IV dhe III p.e.s. u shoqërua me një lloj helenizimi të zakoneve, sjelljeve dhe traditave. Kjo nuk duket aspak të jetë e vërtetë” (14). Vetë emri i qytetit port të Butrotos (Bouthrotos), që priti në fillim kolonistë grekë e më vonë romakë, evoluoi në Butrint, sipas regullave fonetike të shqipes, duke përjashtuar çdo ndërmjetësim të greqishtes, latinishtes ose italishtes (15). Në një përfundim të ngjashëm kishte arritur shumë shekuj më parë Tukididi që tregon se në kohën e Luftës së Peloponezit, fiset epirote, kaonët e thesprotët, të cilët morën pjesë në atë luftë, kishin një organizim shoqëror tipik fisnor; ata nuk kishin mbret, por priheshin nga udhëheqës që zgjidheshin çdo vit ndër antarët e klaneve drejtuese të fiseve të tyre (16).
Natyrisht, arkitektura dhe jeta e epirotëve fqinjë të grekëve u ndikua nga kultura dhe arti grek. Por ky ndikim nuk ndryshon etnicitetin e një populli. Dihet mirë se arkitektura dhe arti grek i lashtësisë ndikoi thellë në tërë botën mesdhetare dhe gjurmët e tij i gjen në të gjitha vendet e Lindjes së Afërme, të Afrikës Veriore, të Spanjës, Francës Jugore (Marseje), Italisë (Magna Grecia) deri në Venetik e, përtej botës mesdhetare, deri në Krime, por do të ishte e pamatur të besohet se kolonët grekë shndërruan etnicitetin e qyteteve ku u vendosën si kolonë.
Lista e autorëve që kanë njohur përkatësinë ilire të epirotëve ëhstë shumë e gjatë për ta sjellë në këtë shkrim (17).
Nuk ka dyshim se z. Hernandez e di se francezët, spanjollët, palestinezët, egjiptianët, libanezët, sirianët, libianezët, italianët dhe tartarët në kolonitë greke nuk u helenizuan. Por, me siguri, në qoftë se ai do t’i qasej problemit në mënyrë të gjithanshme dhe shumëpërmasore, duke shqyrtuar materialin relativisht të pasur gjuhësor, historik, etnografik, mitologjik, folklorik të Butrintit dhe rajonit përreth dhe jo të mbështetej vetëm në të dhëna arkeologjike nuk do të arrinte në përfundimin e tij joshkencor të karakterit etnik të banorëve të Butrintit. Etniciteti nuk mund zbulohet asnjëherë vetëm nga ndërtimet, arkitektura dhe arti që zbulojnë arkeologët në rrënojat e Butrintit.
Le të kujtojmë mënyrën si u përhap nga SHBA në të gjithe botën ndërtimi nga fundi i shekullit XIX e filllimi i shekullit XX i qiellgërvishtësve shumëkatsh (më vonë edhe arti, kultura e mënyra e jetesës amerikane) në të gjitha kryeqytetet e botës. Le të përfytyrojme pastaj një studiues që, disa shekuj më vonë duke parë këtë ndikim, të arrinte në përfundimin se banorët e atyre kryeqyteteve, duke përfshirë Tiranën tonë, kishin humbur identitetin e tyre etnik dhe ishin amerikanizuar !!!!!!!!!!).
Është vetëm për të ardhur keq që ende sot të ketë njerëz që, duke braktisur arsyen e shëndoshë, venë në dyshim përkatësine iliro-shqiptare të Butrintit.
Referencat
1. Mommsen, T. (1854). Römische Geschichte I. Weidmannsche Buchhandlung, Leipzig, f. 257: “…die tapfern Epeiroten, die Albanesen des Alterthums, hingen mit angestammter Treue und frischer Begeisterung an dem muthigen Jüngling, dem ‚Adler‘, wie sie ihn hiessen.”.
2. Thucydides The History of the Peloponnesian War III, 94, 5.: “μετὰ τούτους Εὐρυτᾶσιν ὅπερ μέγιστον έγιστον μέρος τῶν Αἰτωλῶν, ἀγνωστότατοι δὲ γλῶσσαν καὶ ὠμοφάγοι εἰσίν”.
3. Thucydides. Po aty, II, 68, 5: “ὑπὸ ξυμφορῶν δὲ πολλαῖς γενεαῖς ὕστερον πιεζόμενοι Ἀμπρακιώτας ὁμόρουςὄντας τῇ Ἀμφιλοχικῇ….).
4. Strabo Geography VII, 7, 8.
5. Hesychii Alexandrini Lexicon. 1867. Sumptibus Hermanni Dufftii (Libraria Maukiana), f. 291, f. 372.
6. Strabo Geography VI, 2, 5: “Ndërkohë që ishte nisur për Siqeli, Arkiasi la Chersicratin, një prijs i fisit të heraklidëve, që me një pjesë të ekspeditës të vendoseshin në ujdhesën që sot quhet Korkyra.” (“πλέοντα δὲ τὸν Ἀρχίαν εἰς τὴν ικελίαν καταλιπεῖν μετὰ μέρους τῆς στρατιᾶς τοῦ τῶν Ἡρακλειδῶν γένους Χερσικράτη συνοικιοῦντα τὴν νῦν Κέρκυραν καλουμένην, πρότερον δὲ Σχερίαν. ἐκεῖνον μὲν οὖν ἐκβαλόντα Λιβυρνοὺς κατέχοντας οἰκίσαι τὴν ν-νῆσον”.
7. Ceka, N. 2002. Buthrotum: Its History & Monuments. Tirana: Cetis Tirana. f. 19.
8. Thucydides Po aty. I, 47: “ἦσαν δὲ καὶ τοῖς Κορινθίοις ἐν τῇ ἠπείρῳ πολλοὶ τῶν βαρβάρων παραβεβοηθηκότες: οἱ γὰρ ταύτῃ ἠπειρῶται αἰεί ποτε αὐτοῖς φίλοι εἰσίν.”
9. Xhufi, P. 1994. The Ethnic Situation in Epirus During the Middle Ages. Studia Albanica /2, 41-58.
10. De Martoni, N. (1394-1395). Pelegrinage a Jerusalem de N. de Martoni: Notaire italien. Revue de l’Orient latin, vol. 3, Paris, f. 662.
11. Hesychii Alexandrini Lexicon. f. 380
12. Mpalaska, E., Oikonomou, A., Stylios, C. Women in Epirus and their social status from ancient modern times. Community Initiative Programme. Interreg IIIA Greece-Italy 2000-2006.
13. Keferstein, C. 1849. Ansichten über die keltischen Alterthümer. Schwetschke, Halle, f. 409: “auf das Volk selbst wenig Einfluss hatte”.
14. Daubner, F. (2014). Epirotische Identitäten nach der Konigszeit. In Athen und/oder Alexandreia?: Aspekte von Identität und Ethnizität im hellenistischen Griechenland. 99-124. Thucydides The Peloponnesian War II, 80, 5.
15. Thucydides The Peloponnesian War II, 80, 5.
16. Çabej, N.R. 2014. Vazhdimësi Iliro-Shqiptare në Emrat e Vëndeve. Fan Noli, Tiranë, f. 62-64.
17. Cabej, N.R. Epirotët – Shqiptarë të Lashtësisë Fan Noli, Tiranë [shih dhe botimin anglisht Epirotes – Albanians of Antiquity. Albanet Publishing, Dumont, NJ.
58 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Të nderuar historianë. Shkencëtarë apo amatorë. Ndajeni kohën kur fillon përdorimi i termit (shkencërisht) i fjalës shqiptar. Ashtu si edhe për atë helen dhe grek. Ilir nuk do të thotë automatikisht shqiptar dhe anasjelltas. Edhe helen nuk do të thotë grek.
Ky historiani jone thote qe Butrinti u ndertua nga kolonet greke, por popullsia aty rotull ishte Shqiptare. Por edhe Hernandesi kete thote . Mirepo ne kete ndertimin e Butrinit nga......"greket"e ardhur si kolone ka dicka qe e ve ne dyshim , dhe ky eshte fshati Finiq, aty prane ,emer i cili eshte shqiptarizim i fjales Fenikas. Per emrin e lashte te ketij fshati ka folur edhe Aristidh Kola ,duke u munduar ta nxjerre nje emer Shqiptare, meqense ai fshat merrej me prodhimin e lekureve . Ne fakt ai emer i fshatti Finiq perputhet me Legjenden e cila thote se , aty ne Butrint erdhi Kadmi nga Siria me familjare te tij. Por qe fshati nxjerr nje defekt te legjendes se Kadmi paska qene Fenikas, jo Sirian . Dhe kjo duhet te jete e vertete sepse Fenikasit ishin detaret me te mire te Lashtesise. Dhe eshte interesant se sic thote Stefan Bizantinosi Kadmi ka ardhur aty me nje karroce te terhequr nga Buajte . Bizantinosi thote se " Fshataret tregojne edhe varin ku eshte varrosur Kadmi.Po ashtu Bizantinos thote se "vendi e mori emrin Bouthrenti , or Bothrotus, ( qe do te thote Bujate renden), sepse teksa po ngjitej ne nje koder , Kadmi i vuri buajte te vrapojne ". Dhe eshte e llogjikeshme , gje qe tregon se Kadmi ka qene inteligjent per kohe, sepse kur ngjit nje malore me karroce te terhequr nga buajt apo kuajt ,duhet ta nisesh me vrap ne menyre qe kur jesh ne malore te kesh mjaftueshem inerci qe te kalosh mbi maloren. Dhe greket per ta bere te tyren kete legjende e quajne Kadmin grek, dhe veten e quajn edhe me emrin Kadmeas. Ne fakt Kadmi ka qene arab Fenikas , te cilet jane Sirianet e sotem. Edhe emri i Europes eshte emer Arab, jo greke sic pretendojne greket, sepse ajo ishte motra e Kadmit . Por qe aty me perpara se te vinte Kadmi ka lindur Heleneizmi, sepse greket Thone qe Helenizmi lindi diku ne Veri te Greqise nga fisi i Mirmidoneve te Akilit .Dhe Legjenda ne kete rast perseri nuk genjen. Sepse per here te pare emri Helen ne Epir shfaqet me emrin e Helenit , djalin e Priamit, i cili ishte Dardan, Mbretit te Trojes te cilet erdhen si rober bashke me Androniken , te kapur nga djali i Akilit i cili u martua me Androniken. Djali i Akilit vdiq shpejt, keshtu qe Andronika e cila ishte bere Mbretereshe e Mirmidoneve martoi Helenin dhe aty Heleni u be Mbret i Mirmidoneve . Ketu sic duket Heleni trojan i ndryshoi emrin Mrimidoneve nga Mirmidone i quajti Helene , me emrin e tij .Sic duket i C'kombetarizoi Mirmidonet , ndoshta si nje akt hakmarrje. Dhe pa asnje dyshim qe Virgjili nuk genjen kur thote se "Andromaka ndertoi Porten e Luaneve qe ti kujtonte Trojen etj" Por cudia eshte si ka mundesi qe emri i huaj Helen qe morren fisi i vogel i Mirmidoneve , te behej emri i gjithe Grekeve. Ne fakt kur eshte vendosur ky emer tek Mirmidonet Greqia u pushtua nga Dardanet ne nje pushtim te tmerrshem qe e zhyti Greqine ne 300 vjet shkaterrim dhe pikerisht ne ate kohe Greqia mori emrin Helen, dhe u quajt Hellas . Duket sikur Dorianet e shkaterruan Greqine per hakmarje ndaj Trojes , dhe biles edhe ky emer Helen, qe eshte nje emer Trojan i Dardaneve qe ju dha gjithe Greqise duhet te jete vendosur nga Dorianet , si nje akt Hakmarrje per ta zhdukur perfundimisht emrin e popullsive Akeje qe shkaterruan Trojne Dardane . Por kuptohet qe Dardanet ishin te prapambetur, primitive , dhe kolonat arabe Fenikas qe vinin ne brigjet e Greqise dhe benin tregeti me Dorianet, ishin shume inteligjente per kohen .Ata duke ardhur ne grupe te shumta aty ne Greqi krijuan ato kolonite e tyre te cilat duke u trazuar me vendasit krijuan nje gjuhe te re qe eshte nje miks i gjuhes Shqipe me zhargonin e detareve Arabe, dhe me kalimin e kohes u bene imponues tek vendasit, sepse ishin shume me te zhvilluar ne qyteterim. Disa nga ata tregetare Fenikas pastaj kane ardhur edhe ketej ne Veri si ne Butrint e Finiq sic erdhi Kadmi etj. Por qe emri i fshatit Finiq eshte celesi qe tregon se aty kane ardhur arabet Fenikas dhe jane vendosur ne Butrintin qe ka qene ndertuar me pare nga Trojanet Dardane. Pra Butrinti eshte ndertuar nga Dardanet e Trojes, dhe duhet te kete pasur ndonje emr tjeter qe eshte zhdukur me kohen .Ndersa kete emer Butrint e ka marre nga vendasit gjate kohes se ardhjes se arabeve Fenikas ne Butrint , ku nje pjese e tyre u vendos edhe ne Finiq. Keta arabet qe erdhen duke qene njerez te zhvilluar me shkrimin e tyre "grek" i kane dokumentuar te gjitha sipas interesit te tyre.
O Raimond qysh kur nga çoban na u bëre historian ?
Qe kur shkerdheva teteme , fillova te merrem me histori.lol
Rajmond Vlonjati-Ky artikull brilant, me provat dokumentare qe ka sjelle, nuk le vend per interpretime. Juve, qe ne fillim e nisni keq komentin tuaj. Profesor Cabej ne kete shkrim e thote qarte se kur arriten kolonet greke ne Butrint, ky qytet ishte i krijuar 5 shekuj me pare nga vendasit ilire. Shprehimisht, profesor Cabej thote: "Straboni shkruan se Butrinti ishte një qytet kaon dhe kolonistët e parë grekë arritën në Butrint në shekullin VII p.e.s., ... Kur ungulën kolonistët e parë grek në qytetin port , Butrinti kishte rreth 5 shekuj që ekzistonte si vendbanim Epirot, qysh nga shekulli XII p.e.s (7). Dhe Tukididi, duke folur për luftën korinthianëve në Kerkyra në shekullin V p.e.s., tregon se ata kishin aleate barbarët epirote (8)." Po i lexove gjerat se prapthi, do arrish ne konkluzione te gabuara. Artikullin e ke para syve dhe po keshtu edhe literaturen ku eshte mbeshtetur autori ne shkrimin e tij.
Ti thua " Vendbanim epirot" Po kush e ndertoi se dakort vendi aty ishte epirot, po Butrintin kush e ndertoi? Sepse emrin e tij Bizantinosi e lidhe me Kadmin Stefan Bizantion thote qe aty ka ardhur Kadmi me karron e tij te terhequr nga Buajte . Dhe biles ai thote se " 'Vendasit e mbajne mend qe varri I Kadmit ishte aty ne nje koder.. Artikull Shkruesi nuk e permend ardhjen e Kadmit . Kadmi ka ardhur patjeter, me njerezit e tij dhe ata jane vendosur ca Finiq dhe ca ne Butrint. Fshati Finiq eshte pike kyce aty per Kadmin, se verteton ardhjen e Kadmit, pasi eshte emeri Feniqi =Fenikas . Por nga ana tjeter do shtoja se pavaresisht ca thonte historianet , aty duhet perdorur gjykimi me Common Sense . Gjithe historianet greke thone qe Helenet u krijuan ne Veri te Greqise, dhe kjo tregon q e historia qe thote Virgjili nuk eshte e gjitha genjeshter sic pellet lart e poshte Neritan Ceka me co. Ajo ka nje baze reale, dhe eshte pikerisht emri HELEN , qe eshte meri i djalit te Mbretit te Trojes Priami , i cili erdhi si skllav i djalit te Akilit dhe kjo tregon qe aty si fillim eshte ndertuar nga Trojanet e ardhur si skllever, sic eshte ndertuar Vlora nga Trojanet e ikur, keshtu thote Wikipedia, . Po ashtu edhe Sarana qe quhej Onhezmi pretendohet nga Virgjili qe eshte ndertuar nga Enea . Keta nuk ishin greke, keta ishin Dardane Trojane , Ilire .
Kapterri, Kjo qe ju komentoni ka nje baze sepse ne mijra vjet shume perzjerje popujsh kane ndodhur. Por masa e perzjerjes ndryshon nga niveli i shoqerise. Sa me e zhvilluar te jete shoqeria aq me e larte eshte perzjerja. Popujt nga shoqeri te pa civilizuara tentojne ato te civilizuara. Kjo qe ne shikojme sot, ka ndodhur edhe para 3000-4000 vjeteve. Epirotet, iliret ishin me primitive apo barbare ne krahasim me helenet apo romaket. Shqiptaret jane me afer epiroteve dhe ilireve sepse rreziku i perzjeres etnike ka qene me vogel
NJE ARGUMENTIM REALIST SHKENCOR. MJAFTON VETEM CFARE THOTE HISTORIANI GREK, BABAI I TE VERTETES, THUQIDHIDHI LARG CDO PARALELEJE ME HISTORIANE TE SOTEM GREK QE SHTREMBEROJNE GJITHCKA.
Luan, Jam dakord C'do shkrim qe nuk i referohet autoreve te lashte rrezikon te caloje ne vertetesine historike
Por kane nje te mete te madhe autoret e lashte se ata jane te gjithe greke dhe kane "Konflikt Interesi" kur flasin per lashtesine, sepse duke qene greke ata e bejne cdo gje greke. Por qe tek tuk del ndonje qe thote te verteten. Pershembull ne Wikipedia thuhet se Vloren e ndertuan Trojanet e ikur nga Lufta, por nuk e thone nga eshte marre ky burim. Dhe kjo e dhene tregon qe, duke e mbeshtetur edhe tek Virgjili ( natyrosht jo plotesisht ) poer ne parim qe edhe Butrinti eshte ndertuar nga Trojanet si fillim. Sepse sic duket ata kur paskan arhdur buze detit deri ne Vlore i kane kaluar te gjithe rivieren e Bregdetit tone ne Jon dhe ka kuptim qe ata jane vendosur edhe ne Butrint dhe ne Sarande sic thote Virgjili
Raimond, asnje shkencetar serioz nuk merr per baze informacionet e Wikipedias. Po keshtu, ne shkollat e perendimit, (SHBA, Kanada, Gjermani, Britani e te tjera) studenteve ju ndalohet qe esete apo temat qe pregatisin per shkollen te bazohen ne kete website, pasi ato ne me te shumten e rasteve, jane opinjone personale te kuratoreve te faqeve te saj.
Pse nuk e jebi postuar pergjigjen time ketu , ? Postoni pergjigjen time aty , legena ? Hileqare te piste!
duhen here pas here artikuj te tille dhe me referenca qe te botohen ketu.
Urime per kete studim te thelluar dhe shterues. Tani flalen e ka Ministria e Kultures...
Margarina dmth Margariti beri nje pordhë helene.. dhe gogesiti- çna çatë b.....ën dmth Butrintin. Butrinti eshte grek. Fondacioni"amerikan" I Rames po ja ben letrat greke.
Ene tina o Risen nuk ha mut kot se e di i gjo qi flet kshtuna.
Te lumte per kete shkrim te mire
Thjesht duke pare emrin "Nelson"Mandela flitet per nje Cabej/turkoshqipfoles i bastadhepsur kshq vari kkkkkkk cte lexosh nga ki monkey turk ne DNA porse cituar si "Nelson" ....!!!!
Me majmune se ju greket aziatike e afrikane nuk gjen! Si nga mendja, ashtu dhe nga pamja! Jeni fakkeqesi…vemje!
Te lumte ! Per studimin Shyqyr qe doli nji njeri tamam Se vetem budallenj lexojm perdite????
Duket qe eshte mendje studiusi i vertete,jo si tare zabiti.Mirpo i dashur Cabej,iliret,qe kryesisht banonin gjate bregut dalmat,sic e pohon historigrafia perendimore,ilustruar dhe me harta,qe ne padrejtesisht i identifikojme si raca jone permbajne disa lloj popujsh me kete emer.Dhe me tej,ne themi qe origjina jone eshte nga albanet,qe permban nje popull dhe territor te vogel dhe per me teper,nuk ndeshim as ndonje gjurme shkrimi nga keta paraardhes. Do tju ishja shume mirenjohes,nqse do te keni ndonje pozicion tjeter,nga keto qe kam cituar.
Mire mire shkrim i drejte, por ne fund te fundit greket u treguan me te zgjuar, vrane e prene, zaptuan toka, pervetesuan e tjetersuan historine e te tjereve. E ku jemi tani? Kot llapni. Edhe ministria e kultures thote qe Butrinti eshte grek !
Gjithmone do te kete spekulante, te cilet jo vetem prej paaftesise se tyre, por edhe sepse kerkojne vemendje; shkruajne broçkulla te tilla. Populli shqiptar me gjak ilir ka nje shprehje te mrekullueshme per situata te tilla: hedh nje budalla nje gur ne lum dhe 200 njerez te mençur nuk e nxjerrin dot..
Pershendetje Z.NELSON R.Çabej per argumetet në ketë shkrim duke hedhur poshte ato ide të dikujt që nga injoraca o me keq dashje i paguar nga ata që dhe sot në shekullin 21 pretendojne troje Shqiptare shprehen me keto ide. Shpresojme që Ministra dhe Akademia të reagojne ndaj ketyre sharlataneve të huaj që paguhen nga taksat e Shqiptareve tu jepet pergjigja e merituar.
Pershendetje Z.NELSON R.Çabej per argumetet në ketë shkrim duke hedhur poshte ato ide të dikujt që nga injoraca o me keq dashje i paguar nga ata që dhe sot në shekullin 21 pretendojne troje Shqiptare shprehen me keto ide. Shpresojme që Ministra dhe Akademia të reagojne ndaj ketyre sharlataneve të huaj që paguhen nga taksat e Shqiptareve tu jepet pergjigja e merituar.
Po si shpjegohet qe ne koncensionin e Butrintit te gjithe specialistet e angazhuar jane Helenofil...mund te na e thote kush...bravo Edi Rames we eshte Liberal si Ardian Klosi etj te cilet Serbet I marin per reference....
Perfekt, shkenca e studimit te fushes nuk le vend per spekullme grekofonesh. Art i qarte, me reference qe godasin ne shenje. Urime Dr Nelsoni!
Epiri ,,,,grek,,,eliniko ,,,, gezuar bajramin ....
Nese je pasardhes e Çabej, atehere faleminderit qe ekziston, e meriton teresisht te jesh krenaria jone, si i madhi Çabej!
Cili eshte roli i ministrise se kultures…?!!!
Ministria e Kultures vazhdon paguan majmerisht Hernandesin I cili nga germimet ne Kubë ka zbuluar qe Butrinti eshte grek dhe shqiptaret jane dele-popull
Grekët e lashtë kanë ndërtuar koloni rretherrotull Mesdheut.
Qe te ndertosh koloni duhet se pari te maresh token e huaj me lufte ose ta blesh se edhe ne ato kohe ste linte njeri. Shume nga keto te ashtuquartur koloni greke jane thjesht vendas qe benin tregti me greket. Edhe Romaket me vone ndertuan gjera lno sdo te thote se kemi patur koloni romake ne shqiperi.
Detari-ke thene nje te vertete shume te madhe qe spjegon se si u kolonizuanqytete te ndryshme ne mesdhe prej grekeve dhe me vone prej romakeve e deri ne mesjete prej venecianeve e te tjere. Greket ishin popull lundertar qe jetoni me tregeti. Keshtuqe ato zbarkonin ne vendet e tjera te mesdheut aty ku kishte ngulime, apo qytete vendase ku benin shkembimin e mallit te tyre. Eshte mese normale qe keto qytete te ndikoheshin nga kultura greke apo me vone ajo romake. Eshte njesoj si sot qe kulturat anglo-saksone kane pushtuar gjithe boten dhe per kete flet eedhe Profesor Cabej kur permend amerikanizimin e vendeve te ndryshme ne gjithe boten.
Lereni (Lashate ital) Tuqidhidhin babain e Istorise (histori "shqip") se Botes. Ignoranca (Agnos greq) e Arnauteve te vetequajture "Skiptare" nuk ka kufij. Mesonjetorja (Matheno,mesoj 'shqip) e pare (Proti,Prima,I Pari "shqip") Arnaute u hap (open angl) ne nje moment (momentare ital) qe kishte rreth 1450 Skolio (shkolle "shqip") Greke dhe rreth 960b turke ne fund te Sekullit (sentury) te 19-te. Ky fakt (fact angl) i thote te gjitha. Ikni Nashtine per Banjo.
Erdogan ,në atë orë që ke komentuar duket që je kthyer nga plazhi dhe të ka rënë dielli shesh në kokës dhe shkruajte këto broçkulla.
Doli dhe budallai i lagjes me gomarllekun e perditshem.
Akoma, me termin grek, Ne ate epoke emri grek nuk ka ekzistuar, , , thirrini trurit.,
Qiverriu i Gjate , pasi hapi bythen e lejoj ti hynte brenda , Purua e Pionerit te El Comandante-s Espanik dhe Bejlerin , tani ka futur ne ngaterrese gjithcka ,duke i harxhuar gjithe ate Energji Shqipoerise ,te cilen fare mir mundet ta shfryftezonte per zhvillimin e metejshem ne shume fusha te tjera te jetes. _ Fare mir ,ky Majmun Kacukesh Cube ,qe duket si dele e Zeze e nderzyer ne Gerrqi ,ashtusi edhe Krimineli Bejleri duheshin Ndaluar te lejoheshin e Oficiel /Zyrtarishte nga Shteti Shqiptare ! Dhe keshtu ishte kursyer gjithe kjo Maskarade ,qe Graqiret e Bushtres Athina e shfrytezojne (jo se fitojne dicka nga ne ) por per te nxire Figuren e Shqiperise ne BE ! Pra , nuk na qenka Greqiri Athina ai qe na i beka Problemet por Karagjozi i Perparimit _ Open Trapi i Shqiperise i cili ose duhet ta Korigjoje menjiher ke Gafe Shteterore ose te japi Doreheqejen sepse po heven ne gjurmet e saleh hamut mutit ,qe i dhuroj Detin Bushtres Athina ,ne kembim te mbeshtetjes e qendrimit ne Pushtet te Kryekurves Kombetare saleh hamut brrisha . ! Rama eshte fajtori ne te dy rastet madje sdua te vazhdoj me tej sepse dyshpoj shume ,se nuk jane thjeshte Lapsusa te KM tone Megaloman qe ka kohe ,qe po fluturión me presh ne bythe
Nuk ka patur "Greke' o Andrea por flisnin Greqisht. Kjo Glosa (gluhe "shqip") eshte consideruar qe nga Perandoria e Romes Greqisht. Magna Grecia (Greqia e Madhe) i thote Te Gjitha o Idiot. Nea-Polis (Napoli) Greqisht.
Mbarove pune tek Prifti o Erdogan......pa lere gjuhen shqipe se ka kush merret ate.....
Mbarove pune tek Prifti o Erdogan......pa lere gjuhen shqipe se ka kush merret ate.....
Po paska pasur shqiptare se flisnin shqip! Dhe keta shqiptare me pas, luftuan è u vrane per Greqine, dhe Shqiperine e lane ne dore te katragjyshit tend, keshtu? Ore, nje pyetje... THONE se osmanet kur mundnin nje kundershtar, te vrareve armiq u prisnin koken e penisit dhe e merrnin me vete, kurse roberve meshkuj u prisnin testikujt dhe i shisnin si skllever, di gje ti? Se me ben cudi o mik, osmanet per 5 shekuj trodhen dhe perdhunuan cdo gje ne cdo cep te Ballkanit, kurse genet shqiptare mbeten te paprekura, ilire...!!!!! Si ka mundesi kjo????
Per kete ceshtje duhet degjuar Dr. Cabej sepse eshte specialisti me i mire qe ka shkruar dhe nje liber me titullin "Epirotet shqiptare te Lashtesise" me rreth 900 referenca qw nga autoret e lashtw greke e deri te arkeologet e sotem gjermane. Une e kam lexuar te tere ate liber qe eshte thelesisht shkencor.
Epirotet shqiptare te lashtesise!?? Domethene paska patur edhe Epirote jo shqiptare ne lashtesi!!??? Po pikerisht kete nuk pranojne shqiptaret e sotem.
Bejkush-te kapesh pas fjaleve per te vertetuar nje teori tuajen nuk eshte produktive dhe prodhon debate pa fund e pa buke. Faktet jane me se te qarta te shprehura ne shkrimet e autoreve te kohes e ne rradhe te pare te Strabonit dhe Tukididit, ku ata shprehen qarte dhe pa ekuivoke duke thene se Epirotasit, ashtu si edhe Maqedonet ishin barbare (jo greke) dhe flisnin nje gjuhe te njejte qe nuk ishte greqisht. Pra me qarte se keshtu prishet. Perse greket sot thone se Alaksandri i Madh i Maqedonise ishte grek, kur ai e mesoi greqishten prej Aristotelit ne moshen 17 vjec? Gjuhen e memes nje femije fillon ta flase me belbezimet e para, kurse gjeniu Aleksander paska qene aq i trashe sa e paska mesuar ate kur u be 17 vjec. Apo harrova dhe faktin tjeter qe Olimbia, nena e Aleksandrit ka qene princeshe ilire, keshtuqe i bie qe gjuha e memes se Aleksandrit te kete qene ilirishtja.
I dashur Historian! Pervec teje do i drejtohesha te gjithe historianeve te tjere perfshi edhe ata te FB-se Taren dhe Marin Memen. Do doja tu beja nje verejtje; Boll se jeni bere te padurueshem, në se ke gjera qe kundershtojne historianet greke apo amerikane kerkoni debat me ta, vendosuni balle per balle dhe debatoni qe te mos degjojme vetem perrallat tuaja por edhe ato Greke e Amerikane….
Bravo Deni!
Deni-juve more mik e keni shume drejt, por ketu nderhyn politika. Imagjino qe per nje bandit qe u kap duke blere vota ne Himare, politikanet greke po bejne zhurme duke kerkuar lirimin e tij dhe pastaj na bejne moral e kane goje te flasin per Shtetin e se drejtes. Sikur te hapen sot keto diskutime mbi historine, qe kane mese 200 vjet qe i kane fallsifikuar, zhurma qe do benin neo-greket kur ti perplasej ne fytyre nje e vertete historike qe i nxjerr ata pa breke faqe gjithe botes do ishte miljona here me e madhe.
Tani do te doja te shihja nje pergjigje te kubanoamerikanit.
Dhe gjykimin e debatit shkencor do ta bente Skendo!!!!
Komentues qe na hiqeni si historian apo cfar dreqin doni te thoni .Ky artikull eshte shkruajtur per tju kundervene Amerikanit qe kohe pe pare shkroi per Butrintin se qyteti i butrintit eshte qytet grek . Zoti TARE mund te debitore me Amerikanin sepse ka qene edhe drejtor i qytetit dhe anfiteatro.
Agjentet Grek nga Kolumbia, Anglia dhe Amerika pervecse marrin miliona per gjetjet e vjetra Ilire te Butrintit qe i shesin ne Greqi por te gjithen kete palaceri e bejne duke marre rroga nga taxapaguesit Shqipetar. Qeveria Shqiptare i ka marre ne pune keta barbar te historise boterore.
Emri grek eshte degjuar reth viteve 1795 prej te huajve, vete ata qe sot quhen grek sot, e kane pas quatur veten Romanoi, Hajde merri vesh sot keta Grek or Helene. Eshte nje histori e sajuar, nga Europianet me Nastradinet grek qe gjithe shkenca dhe Dija u krijua ne Europe nga magjypet sklever te Faraoneve, qe u larguan nga Egjypti 3000 vjet me pare, zanati i muratorit ishte e vetmja dije e tyre. Keta u pajtuan gjithandej never Europe per ndertime, kjo eshte gjithe historia, po te kishin dije kete korozez, do ta kishin edhe sot, por mendjemadhesia e fodulleke eshte e vetmja qe u ka ngelur sot.
I nderuar professor! Me se fundi nje artikull shkencor sic duhet, me referenca dhe qe shfleton dijen tone mbi Butrintin ne menyre analitike dhe krahasuese pa deklarime absolutiste. Mesa duket ne Antikitet iliret dhe helenet ne Butrint i kane patur punet mes tyre me mire sesa ne sot..... Ne profesor Nelsoni, jemi me ty, madje jemi edhe me cdo budallek qe publikohet sikur ne shqiptaret jemi qendra e botes, jo me me parashtrime profesionale si ky, sepse jemi shqiptare! Po te lutem betejen per identitetin tone mos e bej vetem te "Tema" , por ne akademite dhe forumet ku debatojne historiane dhe arkeologe. Kjo do vinte ne vend " dinjitetin tone identitar" dhe nga ana tjeter do frenonte fantazine tone idiote mbi krijimin e Botes nga shqiptaret... P. S. Shume "kolloface shkencetare" thone se emri i Zotit te Olimpit ishte Zevs(nga Ze-zeri shqip, te nocioni e "para ishte fjala dhe Zoti ishte fjale"!). Por Zevs i thoshin Zotit latinet, jo helenet... dhe qe latinet jane me te vonet se helenet dhe iliret kete e di edhe Sazan Guri! Si shpjegohet kjo??
Bejkush, me drejte se e keni shkruar nuk behet. Kete here jam plotesisht dakort me ty. Nje Bravo te madhe. Ka ardhur koha qe historia te shkruhet ashtu sic ka ndodhur dhe jo si i pelqen dikujt nga te dyja palet.
Pershendetje Z.Nelson dhe pergezime per ato qe ke shkruar. Por edhe ti ke bere nje gabim jo te vogel,na e nxore Zeusin grek. Te rekomandoj te lexosh Herodotin qe te sqarohesh ti dhe te tjere si ti per originen dhe emrat e perendive te ashtuquajtura greke. Studjoni edhe Nermin Vloren dhe I propozoni qeverise qe ti ngreji nje monument se ne qoftese Ismahil Bej Vlora na dha Pavaresine Ajo na ka bere te njohur mjetin per te gjetur rrenjet e Shqiperise - Iliro - Pellazgjike dhe kjo eshte gjuha jone e folur dhe e shkruar nga te paret tane pellazget qe nga Azia e Vogel, veriu I Afrikes,gadishulli ilirik, Etruria,gjithe jugu iApenineve e deri ne brigjet e Atlantikut. S ZANI
Po Akademine perse e mbani? Akademia nuk paguhet per te bere sehir e per te mbajtur qendrime "neutrale". Perse duhet te mirret me nje problem kaq kritik i historise kombetare vetem z. Cabej? Vini ketij artikulli autoresine e Akademise se Shkencave dhe botojeni ne reviste Studime Historike kete artikull rreptesisht shkencor.