Te fundit
Edhe njëherë për juritë letrare
7 Janar 2024, 22:36Kulturë
NGA RUDOLF MARKU
1. Gjatë vitit që sapo kaloi, bota jonë letrare u ballafaqua përsëri me këmbënguljen arrogante të vendimeve të dy jurive kombëtare për botimet letrare – atë të jurisë për veprat më të mira të Panairit Vjetor të Libri, dhe të jurisë për çmimet letrare për veprat e botuara gjatë vitit 2023.
Le ta fillojmë me një fakt që tingëllon si një anekdotë, por që është e vërtetë, sepse të vërtetat tek ne janë, për fat të keq, gjithnjë anekdotike. Një personalitet shtetëror, por që është njëkohësisht romancier dhe poet i talentuar, shkruan kështu në murin e ‘FB’ të tij (për etikë, nuk po ia përmend emrin, por lexuesi kureshtar mund të njihet me identitetet përkatëse përmes murit të ‘FB’ tim):
DIALOG BIO
E solli fati të pyes një anëtar jurie të këtij viti: – E lexove këtë vepër, po këtë tjetrën, po këtë, po …?
– Jo, nuk i lexova, – ma ktheu me sytë e skuqur prej shqarthi.
-Po kryetari i jurisë deklaroi se juria bëri punë titanike, lexoi, analizoi e ballafaqoi estetikisht qindra vepra, më duket 850 me ISBN.-Pallavra. Turpërim pleqërie…!
– Po ti firmose… si firmose ti?
-Firmosa vetëm për 5 veprat finaliste. Dhe që këto i solli një anëtare e jurisë.
-Po nga ato lexove ndonjërën?
– Jo, – ma ktheu i bezdisur nga pyetjet.
– Unë merrem me shkencë, jo me letërsi.
Ky është dialogu i shkruar me një stil telegrafik, reportues, pa komente dhe qëndrime emocionale. Shkruar me një stil kafkianesk, leximi i të cilit duhej të na sillte rrënqethje. Por jo lexuesit tonë, i cili në fund të fundit ka qenë i përgatitur për këtë standard dialogu. Dhe këtu qëndron edhe tragjedia e vërtetë. Që juritë tona në fakt do të sillnin një të papritur vetëm nëse do të kishin funksionuar normalisht!
Sharlatanizmi i jurive për krijimtarinë letrare vazhdon më me këmbëngulje se kurrë, tashmë në nivelet e Ministrisë së Kulturës! Personi që ia bënë këtë rrëfim shkruesit është njëri ndër anëtarët e jurisë më të fundit të Ministrisë së Kulturës, që përcaktoi veprat fituese të letërsisë për vitin 2023- një militant haxhi-qemalist i LSI, një mësues i gjuhësisë (gjuetisë- do qe më e saktë) në Fakultetin Filologjik, një njëri i purifikuar dhe i virgjër nga mosleximi i librave, një dinak skrapali që shtiret kompetent, në kuptimin vlonjat të fjalës, pra një tip tepër i përshtatshëm për të qenë anëtar jurie i veprave letrare dhe artistike! Asnjëherë tjetër nuk ka ndodhur te ne që mediokriteti dhe injoranca shtirake të kenë qenë në pozita më triumfuese dhe agresive, se sa në ditët e sotme!
2. Shumica e veprave që marrin çmime nga juritë e Ministrisë së Kulturës janë edhe veprat më mediokre të botuara tek ne. Jo se nuk ekzistojnë veprat mediokre në botë, por në botë mediokriteti botohet veç me kontributet financiare të vetë autorëve, kurse tek ne janë botuar me sponsorizimet e Ministrisë së Kulturës! Nuk është fjala te dëmi financiar, se sa në momentin kur botime të tilla vlerësohen nga institucioni më i lartë i shtetit për kulturën, këto krijime të japin përshtypjen se kanë marrë një farë statusi shtetëror, sepse janë përzgjedhur zyrtarisht si librat më të mirë.
Të vjen keq kur sheh ndonjëherë, se edhe vetë Qendra e Kulturës së Librit dhe Leximit – me gjithë kontributin e vet të pamohueshëm që nga krijimi i saj – nën njëjtin e mirë të inkurajimit të disa shkrimtarëve ka kohë, që u jep një vend disproporcionalisht më të gjerë poetëve dhe shkrimtarëve fillestarë amatoresk të soc-medias nga vetë krijimtaria e autorëve të konsoliduar. Është e njëjta mendësi dhe taktikë e taboreve të kritikës keqdashëse dhe sterilizuese snobe: lavdëro mediokritetin dhe nuk ke nevojë të sulmosh vlerat!
Ajo që i mungon jurive tona është mungesa e shijeve estetike të përzgjedhjeve të vlerave të vërteta. Por dhe një keqkuptim i vetë letërsisë nga ana e tyre. Për të mos thënë atë banalitetin alla shqiptar, mosleximin e librave për të cilët gjykojnë. Vlerësimi me çmime i veprave mediokre sjell automatikisht përçmimin e veprave të mira, të cilat nuk i mungojnë as botimeve të letërsisë shqipe. Është për të ardhur keq kur ndjen një agresivitet të heshtur ndaj librave të mirë të letërsisë sonë, të cilat sapo botohen, rrethohen me një izolim hermetik.
Aq sa të mos shqyrtohen hiç në librat e botuar të vitit, duke supozuar se nuk janë botuar! Dhe po qe se kërkon llogari, përse aksh libër nuk është marrë në shqyrtim a konsideratë, organizatorët e jurive të japin ca përgjigje burokratike, kinse botuesi nuk e ka paraqitur librin e munguar në konkurs (ndonëse nuk behet fjalë për asnjë konkurs!) ose vepra nuk është paraqitur në kohë! Mediokrit e shtetit shqiptar, nën mburojën patriotike, thërrasin në ndihmë mediokrit e shtetit kosovar, sipas parimit ndër kombëtar “Birds of a feather flock together”!
Ajo që është e pabesueshme në standardin e botimeve në vendet e tjera të botës së qytetëruar, është se armiqësia ndaj librave të mirë të botuar, fillon nga Ministria e Kulturës. Vetëm në një vend si Shqipëria mund të dëgjosh ministrin/ ministreshen e Kulturës, tek thotë më një ndjesi shfajësimi “…mos prisni që të jap gjykim për librat, sepse libri nuk është fusha ime”. Nëse ministrja e ka fjalën për faktin se profesioni i saj është arkitekte, a mund t’ia kujtojmë asaj se Çehovi, William Carlos Williams, Bulgakovi kanë qenë mjek dhe se Dostojevskin, Tolstojn, Shekspirin, Naim Frashërin, Asdrenin, De Raden, Kadarenë nuk i lexojnë vetëm mësuesit e letërsisë?
Dhe janë po anëtarët e jurive po këta “kritikë”, që ekzaltohen nga leximi i një poezie mesatare a nën mesatare të përkthyer keq, mjafton që autori i saj të mos jetë shqiptar. Po t’u besosh vlerësimeve të tyre për veprat më të mira të letërsisë Shqipe, vlerësime pretencioze akademikisht, letërsia shqipe do të dilte një peizazh i varfër botanik veç me dy a tri pemë dhe ca shkurre përreth.
Letërsia shqipe prej këtyre lloj jurive jo vetëm zvogëlohet, por sakatohet dhe falsifikohet në mënyrë të turpshme. Aq sa, asnjë dashakeq i vlerave të letërsisë shqipe nuk do t’u bënte një shërbim më të mirë dhe më efektshëm cinikëve dhe të liqve që duan denigrimin e kulturës sonë, sa ç’u bëjnë vetë të përzgjedhurit e jurive, ngritur nga Ministria e Kulturës të shtetit shqiptar dhe nga sejmenët e saj
12 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Perfekt Dolfi ne analize Tmerr e verteta qe ka perplasur Rilindje e deghenaruar e pacipe nuk u Ben pershtypje
Po pse mor shoku, ti pret qe te beje pune jurie e kritike letrare Alda Bardhyli? Ajo eshte aty per ta shkaterruar letersine, jo per ta vleresuar. Po e njejta gje edhe me ate plakushin qe devijoi nga normaliteti ndaj, per moshen qe ka, ne vend qe te dilte ne pension, shkoi dhe u be drejtor i Bibliotekes Kombetare - Pilo Mishi - dhe problemi i vetem qe ka eshte ne do te kete apo jo ne dyqan boje per lyerjen e flokeve... te tij.
Eh, more Rudi, akoma nuk e ke marre vesh se koha e arte e salehut tashme ka perfunduar.
Je i vonuar me këtë artikull. Shqiptarët e thjeshtë ta kanë kaluar. Sondazhi i barometrit tregoi se 65.9% e shqiptarëve nuk kanë blerë asnjë libër vitin që shkoi. Ju kanë hequr vizën.
Rendesi ka qe Akademia e Çobenjeve esht ne nivelin me te larte,etik,shkencor etj etj .....me ne krye Gjinushin qe e shfarosi e zhduku dhe institutin e Albanologjise...shume bukur çfare na duhet ne te mesojme per shqiptaret dhe Shqiperine? Hej zot nga ketu gjithe po ikin keta duan letersi albanologji..gji gji gji.
Nuk paska marrë çmim ky e tregon anekdota
Une mendoj we ne CDO juri dhe cfaqje te jete nga Lezha dhe mundesisht Prec Zogaj, SE Ka pervoje dhe per spiunllek!!! Kurse ky zoteria, po e leme si kryetar ne CDO juri, me kusht qe te jete bashke me Pollon si alternative ndrrimi, kur iken jashtme shtetit!!! Mund te marrin dhe A. Tufen.
Jam në një mëndje me ju z. Marku, por mendimi duhet zgjeruar. Mediokriteti në art u krijua, ashtu si në fusha të tjera të jetës, nga politika ku edhe ju keni bërë pjesë. Më kujtohen vitet 90 kur ishit në Shqipëri. Arti është krijimtari dhe nuk duhet të politizohet, sepse « i futet ujë verës ». Pavarsisht se cila parti drejton, arti duhet të jetë pangjyrë. Problemi qëndron në zgjedhjen e jurive, të cilët janë mediokër, ashtu si shkruani ju. Fiton çmimin e parë « Vrima » e Petros, apo kënga futuese e RTV-së, etj., janë si rezultat e jurive mediokre. Nuk shkulet nga ekranet Inxhinjeri Elektrik, Agim Doçi, dhe mbahet si ekspert i Festivaleve, kur tekstet e këngëve të kohës së monizmit, me të cilën bëri emër, kish karakterin e formës së teksteve të rapsodëve popullorë mirditorë. E keqja qëndron se nuk shkulet dhe mbahet si « ekspert » për brezat e ardhshëm. Duhet të stimulohen talente të reja krijuese dhe këtu qëndron difekti dhe jo rendja pas politikës dhe parasë që dëmton artin.
Kur I beja vizite nje mesuese( pensioniste tani) gjithmone biseda do ndalonte kur shikonte telenovelat turke. Per arsye se jane interesante dhe me moral te mire , ne krahasim me degjenerimin e programeve locale, si Palasa etj Gjithashtu me tha se keto telenovela shikohen edhe ne Shba apo Kanada. Jam i sigurte qe mesuesja e kupton qe keto telenovela kane skenografe, regjizore dhe me kryesorja Aktore. Pra jane akte per te edukuar, manipuluar apo indoktrinuar. Per cudi shume se kuptoje( kejo veretohet nga komentet) se politika dhe politikanet dhe cdo gje qe varet nga shteti jane akte te qellimshme manipulimi. Dikush do thote: Po pse nje mesues manipulon nxenesit? Deri diku po. Psh mesuesi mund te japi matematike por duhet te japi gjithashtu propaganden liberale te kohes. Pse nje jurirst duhet te lexoje plehreat qe prodhohen cdo vit, kur ai vete eshte pjese e sistemit te korruptuar ? Shprehjet bombastike se juria duhet te seleksionoje me ‘’te mirat’’ eshte genjeshter dhe se cdo shqiptar e di shume mire ne zemer. Ne cdo sfere te jetes, hipokrizia eshte e papare. Pse krijojne, cmime, juri, seleksionues etj etj s’do te thote se sistemi funksion. Sigurisht sistemi funksionon vetem per te manipuluar. Cdo gje eshte ‘’e filtruar’’ perpare se te kosumohet ne publik. Krijimi i ‘’njeriut te ri’’ ne Shqiperi eshte kompetuar. Cdo kush e di, por kur komentojne apo japin mendime pa u kundershtuar duan te tregojne dica tjeter, duan te tregoje ‘’ te moralshmen’’ .
Ti mire e ke qe shpreh indinjaten tende karshi ketyre fenomeneve , te cilat edhe pse Kane kaluar tre dekada, serish Jane ne vend numero....
I nderuar Rudolf!Jam plotesisht dakord me ju me ate qe po ndodh sot me vleresimin e librit ku gjyqtare jane ata qe nuk kane lexuar nje liber Sa do i shkonin ketij shkrimi vargjet e te madhit Fan Noli: Ti Halim qe sdi kendim/je minister per arsim/mbylli shkollat se na nxine..., Jetojme ne kohe paradoksesh te medha,ku mediokriteti po vret mendjen normale te mjerezve çdo nate neper media nga “kompetente “ injorate,perivincial te cilet nuk kane minimumin e njeriut intelektual dhe profesional.Kesaj marrezie kolektive i duhet dhene shpejt fund dhe kete duhet t’a bejne njerezit e mendjes.
Marku,ka pershkruar,vec majen e ajzbergut te mutit,dhe jo bazamentin e tij, qe e prodhon ate: Mentaliteti i erret,qamilist-hoxhist,qe ka sunduar dhe diktuar shoqerine shqiptare duke e deformuar ate ne gjithe komponentet,duke filluar me ate,qe nje ze arab ta zgjoje ate,qe ne pese te mengjezit,per te kontaktuar me vone nje ambient, ku gelojne nga lart deri poshte gjerat e mbrapeshta te vesit njerzor.Prandaj Marku duhej te kish filluar me ate nga je,skrapalinjte dhe vlonjatet,jane garniture,ne gjemen shpellare.