Arvizu: Jam i shkurajuar nga kapja e ligjit. Eksperimenti demokratik në Shqipëri është në vazhdim...

-Ambasadori amerikan flet për gazetën Shqip. “Çështja e Presidentit të ri do të jetë shumë e vështirë vitin e ardhshëm”

Bisedoi: Aleksandër Çipa

Z. ambasador, si e vlerësoni demokracinë në Shqipëri dhe në veçanti, demokracinë institucionale?

Kur ju thoni demokraci institucionale, më jepni mundësi të reflektoj dhe të riformuloj pyetjen, pasi eksperimenti demokratik në Shqipëri është në vazhdim. Mendoj që ka pasur shumë progres gjatë kësaj periudhe 20-vjeçare, por ajo që më shqetëson mua është fakti se në Shqipëri mungon ende ajo, që unë do ta quaja tradita liberale. Shumë prej strukturave bazike të demokracisë janë të formuluara; kemi një shtyp të gjallë, kemi OJF aktive. Jam gjithashtu i kënaqur që shoh se Parlamenti funksionon. Po flasim jo për pamjen e jashtme, por për elementë funksionalë në një shoqëri. Dhe ajo që mungon është kultura demokratike, respekti për institucionet, sjellja profesionale e personave që punojnë në këto institucione. Kjo pra është diçka që ka ende nevojë për përmirësim dhe duhet punuar për të.

Para pak kohësh, në një konferencë për demokratizimin në Tiranë, ju u shprehët duke iu drejtuar lidershipit politik me pohimin: e shkuara nuk mund të përdoret më si justifikim për dështimet e Shqipërisë. Cilët prej protagonistëve të lidershipit aktual të vendit po e përdor të shkuarën si justifikim?

Mendoj kur unë i referohem lidershipit, në të vërtetë i referohem niveleve të larta të koalicionit qeverisës, por gjithashtu edhe koalicionit të opozitës, sepse ata përfaqësojnë drejtimin politik të vendit. Megjithatë, unë kam parasysh se ata që janë në koalicionin qeverisës kanë një detyrim të veçantë, pasi janë ata personat që u është besuar fuqia administrative, e pra, ata kanë një përgjegjësi më të madhe. Ndërsa kur flas për periudhën 20-vjeçare dhe për atë si e perifrazuat ju – “E shkuara nuk mund të përdoret si justifikim për të ardhmen”, e kam në fakt me një kuptim të gjerë të fjalës. Por gjithsesi është përgjegjësi e qeverisë që të drejtojë dhe të udhëheqë.

Cili është vlerësimi juaj për cilësinë dhe standardet e ofruara nga administrata aktuale në Shqipëri?

E keni fjalën për administratën qeverisëse?

Po, për atë, por edhe për administratën në përgjithësi.

Mendoj që kemi një tablo të përzier. Para së gjithash shqiptarët duket se e duan shumë politikën dhe kjo është gjithmonë një shenjë e mirë, sepse tregon që njerëzve u intereson, pra janë të angazhuar. Por ajo që më shqetëson mua janë vetë aktorët politikë, ose njerëzit, të cilët votojnë në zgjedhje. Në të vërtetë, fokusi më i madh i politikës hidhet në kahun që duhen zgjedhur apo përzgjedhur njerëzit, apo intriga që përfshin politikën dhe kjo është tërheqëse, e këndshme. Por ajo që do ta quaja buka dhe djathi në politikë është administrata, është të ofruarit e shërbimeve, e të qenit të përgjegjshëm ndaj qytetarëve për qytetarët dhe mendoj se kjo është pjesa që më shqetëson mua para së gjithash. Është, me sa duket, e lehtë të mund të entuziazmohesh për zgjedhjet, për këtë apo për atë intrigë, por qeverisja e ditëpërditshme, e cila mund të duket e mërzitshme është gjëja më e rëndësishme në një demokraci. Kush do t’i ofrojë shërbimet, arsimimin, kujdesin shëndetësor, lufta kundër korrupsionit? Të gjitha këto janë të rëndësishme. Nuk duket sikur zëri i njerëzve dëgjohet mjaftueshëm. Gjithë kohën ne flasim për zgjedhjet e 2013-s ose njerëzit flasin se kush do të jetë Presidenti në vitin 2012. Unë e kuptoj këtë, por do të doja që të kishte një diskutim më të përqendruar, që politikanë, apo drejtuesit të shtrëngoheshin t’u përgjigjeshin disa pyetjeve më të vështira, që i përkasin qeverisjes së përditshme, tani, jo për diçka që do të ndodhë një apo dy vite më pas.

Z. ambasador, në Shqipëri flitet shpesh për të drejtat e njeriut dhe natyrisht që ka një progres të vlerësuar. Por kur bëhet fjalë për të drejtat e punonjësit dhe sidomos për ligjshmërinë brenda administratës publike, ankesat janë të shumta. Madje shpesh konstatohen raste arbitrariteti dhe dhune, si ai i dy punonjësve të Bashkisë së Tiranës. A keni pasur ankesa dhe nëse po, cili është gjykimi juaj për këto aspekte që u përmendën?

Këtu ka tri pika; së pari kam dëgjuar këtë rast që ju përmendët. Më kujtohet që ka pasur raportime, lajme për këtë. Dua të jem i sinqertë, kam dëgjuar në rrëfime të ndryshme; të them të vërtetën kam dëgjuar “ai tha”, “ajo tha”…Por është përshtypja ime që kryetari i Bashkisë, Lulzim Basha, po bën përpjekjet në mënyrë që të duket i përgjegjshëm ndaj qytetarëve, sepse fushata e tij kultivoi idenë e një personi dhe drejtuesi që do t’i kushtojë më shumë vëmendje njerëzve. Por gjithsesi kjo u përket votuesve që të vendosin sa i përket kësaj gjëje. Gjithsesi më duket mua sikur ai është përpjekur enkas për t’u dukur më i përgjegjshëm ndaj nevojave të qytetarëve. Pika më e rëndësishme është përgjegjshmëria e administratës publike dhe unë mendoj se aty rrëfimet janë sërish miks; ndjesia që më ka përftuar nga udhëtimet anembanë vendit është se sa më të vogla të jenë njësitë administrative, në disa raste, aq më të mëdha janë mundësitë për të marrë një përgjigje, pasi njerëzit e njohin njëri-tjetrin. Por gjithsesi, edhe në vendet e mëdha si Tirana, njerëzit e njohin se kush është personi tjetër, por me gjithë këtë, ka raste që cilësia e përgjigjes nga administrata, varion në vende të ndryshme. Ende ka shumë patronazh, që do të thotë, se personi që ti njeh, ka më shumë vlerë sesa thjesht zbatimi i ligjit apo procesi gjyqësor. Nëse ti njeh dikë që është zemërmirë dhe ka shumë energji, atëherë shumë mirë që e njeh. Por nëse personi që është në krye, nuk është një njeri i mirë, i mençur, me përvojën e duhur, duket sikur mbetesh në mëshirën e tij dhe të atyre që e rrethojnë. Kështu që mendoj se mungesa e llogaridhënies, e transparencës në administratën publike, është një shqetësim i madh.

Në daljet tuaja publike, shpesh përmendni rastet e Kroacisë dhe Sllovenisë dhe i kërkoni Shqipërisë zyrtare që të ndjekë këto shembuj. A ka reagime nga institucionet shqiptare për t’iu afruar këtyre shembujve që ju referoni?

Në fakt u referohem këtyre dy vendeve në mënyrë specifike për një arsye. Ka shumë ndryshime mes rastit të Shqipërisë dhe tyre. Të dyja këto kanë qenë pjesë e ish-Jugosllavisë, të dyja kanë nisur nga një bazë ekonomike më e mirë sesa Shqipëria. Por pika në ngritjen e këtyre dy rasteve, konsiston se të dyjave u është dashur që të ngadhënjejnë mbi vështirësi të caktuara. P.sh në rastin e Sllovenisë ka pasur një problem me Kroacinë që ka të bëjë me territorin, ndërsa Kroacia ka qenë përfshirë në një luftë shumë të madhe në vitet ‘90. Kështu që pavarësisht se kushtet ekonomike i kanë pasur shumë më të mira sesa Shqipëria, ka pasur çështje të tjera që u është dashur t’i kapërcejnë. Ndërsa në Shqipëri, njerëzit përqendrohen shpesh te vështirësitë e ngërçit mes dy palëve kryesore; Shqipëria nuk ka problemet me të cilat janë përballur disa vende të tjera p.sh të drejtat e minoriteteve, të cilat përgjithësisht respektohen këtu. Ka gjithashtu respekt dhe tolerancë fetare. Shqipëria është një forcë për stabilitetin dhe paqen në rajon. Kështu që duhet gjetur mundësia që Shqipëria t’i përdorë këto avantazhe për të mirën e vendit. Kjo ka qenë pika ime e gjerë. Çdo vendi i duhet pikërisht të kapërcejë problemet. Secili vend ka situatat e tij specifike dhe nuk mund të thuhet që jemi të ndryshëm nga të tjerët, nuk mund të përdoret si justifikim për të ecur përpara.

Z. ambasador kur bëni këtë krahasim a keni më shumë parasysh edhe ndëshkueshmërinë ligjore dhe për shembujt e penalizimit të qeverisësve abuzantë në këto dy vende apo thjesht standardet?

Në fakt, nënkuptoj të dyja, sepse ka probleme me shtetin ligjor në të gjitha vendet e Ballkanit dhe në njëfarë mase, sa më larg të ketë ecur një vend për sa i përket zhvillimeve ekonomike, atëherë përgjithësisht shteti ligjor është më mirë, sepse shpesh ata ecin dorë për dore dhe kjo është e kuptueshme që ka shumë sfida, me të cilat përballet Shqipëria. Dhe nëse do t’i ktheheshim pyetjes suaj të mëhershme që Shqipëria është nisur nga një bazë e ulët, kjo nuk duhet të përdoret më si justifikim për mungesën e përparimit tani dhe në të ardhmen.

Shqipëria vijon të përfshihet në vendet me veprim të pabarabartë të ligjit. Si mund të dalë vendi ynë, prej modelit të vendit ku ligji vazhdimisht “kapet”?

Mendoj se po vijmë tek ai që për mua është një nga problemet më të ngutshme, që për mua është kultura e pandëshkueshmërisë ku ligji nuk zbatohet në mënyrë të barabartë për të gjithë njerëzit. Nuk mendoj se kam një përgjigje për këtë, por fakti që drejtuesit e vendit dhe këtu bëhet fjalë për drejtuesit politikë, si për opozitën, por edhe për ata që janë në pushtet. Ka kaq shumë fokus dhe obsesion për politikën saqë nuk ka mjaftueshëm vëmendje sa i përket kulturës politike që të tregohet që ata që janë zgjedhur, apo janë zyrtarë publikë, qofshin oficerë policie apo gjykatës, pra gjithë sistemi gjyqësor në përgjithësi duhet të jenë më të përgjegjshëm para qytetarëve. Tani ka shumë përgjegjshmëri dhe kjo është vërtet e dhimbshme, shumë e dhimbshme. Dje mora pjesë në një ceremoni diplomimi të studentëve që kryen Shkollën e Magjistraturës. Ata pritet të bëhen gjykatës, ishin të rinj ndoshta 24, 25 apo 26 vjeç. Fytyrat e tyre shprehnin entuziazëm, prindërit e tyre ishin aty, dhe për mua ata janë mendjet e mençura në Shqipëri. Por mendoj se ndoshta 90% prej tyre janë entuziastë dhe duan të kontribuojnë për zhvillimin e vendit, por në mendjen time po thoja se sa kohë do të zgjasë që ata do të përthithen me problemet të cilat kanë kapluar vendin. Shpresoj që ata të gjejnë forcë brenda vetes dhe të rezistojnë. Por në fund fare, ata janë individë. Çfarë është një person i vetëm që lufton kundër një sistemi? Pra është e domosdoshme që sistemi të mbrojë njerëzit të cilët janë duke bërë drejtësinë. Por tani ky sistem nuk e bën këtë, kështu që dikush që dëshiron të bëjë gjënë e duhur, shikohet sikur po kryqëzohet dhe pyet veten kush do të më mbrojë mua. Ky është problemi me mungesën e shtetit ligjor dhe problemet brenda shtetit ligjor. Unë e di që ky nuk është një problem që do të zgjidhet brenda natës por ka nevojë që të bëhet progres. Ndoshta kjo do të jetë një pyetje që do të vijojë më pas. Por këtë herë, unë nuk shikoj përparim, të paktën jo në vitin që kam kaluar në Shqipëri.

Z. ambasador, ju nuk shikoni përparim, por a besoni se mund të dilet nga realiteti i pandëshkueshmërisë ligjore?

Jam i shkurajuar të them të drejtën. Pasi për mua e vetmja mënyrë që do të ketë përparim është nëse njerëzit do të zgjohen një ditë, apo disa ditë me radhë e të thonë që ne duhet t’i bëjmë gjërat ndryshe. Duhet të ketë një qasje të ndryshme, një qasje më liberale. Më lejoni të marr shembullin e duhanpirjes. E di që ka shumë njerëz që pinë duhan dhe nuk do të thotë që unë po nis fushatën kundër duhanit. Por gjithsesi, në SHBA shumë njerëz e kuptojnë që pirja e duhanit nuk është e mirë dhe ka metoda për lënien dalëngadalë të duhanit. Nga disa cigare në ditë në dy, pastaj një etj., duke i përcjellë mënyrat njerëzve ua bën më të thjeshtë për ta lënë duhanin. Kështu që nëse sistemi është që pimë katër paketa në ditë e duhet të zbresim në 3, nuk e shikoj sesi mund të ndodhë. Po vazhdon sistemi i 4 paketave në ditë. Në Shqipëri ka njerëz kurajozë. Komuniteti ndërkombëtar, Shtetet e Bashkuara të Amerikës po ju thonë klasës politike drejtpërsëdrejti që të adresojnë disa prej këtyre çështjeve por nuk ndjej që ka një ndryshim në kulturën politike. Unë ndjej që njerëzit që janë në pushtet, por edhe ata që do të donin të ishin në pushtet, ende vazhdojnë të operojnë sipas të njëjtit model. Kam folur pak më herët për traditën liberale dhe për mungesën e saj këtu. Mendoj që ka një ndjesi për sa i përket koalicionit qeverisës që të reklamojë mënyrat si kanë ardhur në pushtet dhe çfarë po bëjnë. Unë e di që janë bërë disa hapa si ai i prokurimit publik, nxitja e biznesit, taksat etj. Qeveria ka marrë masa për këtë, por sa i përket ndryshimit të kulturës nuk mendoj që ky është rasti. Por një nga kritikat që u kam shprehur krerëve të opozitës është ajo që ju mirë që kritikoni qeverinë, por mendoj se nuk do t’i bëni gjërat shumë ndryshe kur të vini në qeveri. Dhe kjo është shqetësuese për mua. Por ndoshta atyre duhet t’u jepet një mundësi, po përsëri duhet të fitojnë zgjedhjet. Por është kultura politike që ka lidhje e gjitha kjo.

Z. ambasador, cili është mendimi juaj për procesin e deritanishëm gjyqësor ndaj ish-zv.kryeministrit Ilir Meta dhe si e gjykoni ju “çështjen” e ekspertizës së videoregjistrimit që kishte realizuar ish-ministri Prifti? A është ky proces një model i kërkuar për raportet drejtësi-politikë?

Çështja është në proces, kështu që nuk është rasti të flasin për këtë, ndërsa procesi është në punë e sipër. Megjithatë do të doja të thoja dy gjëra. Ajo që mendoj se është frustruese për mua, është se kjo çështje është shënuar nga shumë vonesa. Ka pasur raste ku nuk kanë marrë pjesë gjyqtarët ose nuk ishte bërë gati pala mbrojtëse. Kjo është shumë tipike brenda gjyqësorit. Nëse do të ketë vonesa dhe tejzgjatje, nuk duket sikur gjykatësit mund t’i mbajnë palët përgjegjëse. Në Shtetet e Bashkuara kjo nuk shihet si gjë e mirë. Mungesa dhe paaftësia e një gjykimi të drejtë, në mënyrë që të imponojë sanksione mbi dikë që shkakton këto vonesa, është një problem në këtë çështje. Dhe duket se kjo çështje ngjason me shumë çështje të tjera. Për sa i përket ekspertizës që ju përmendët, nuk ka pasur asnjë përfshirje zyrtare në këtë çështje. Ka qenë në fakt vendimi im dhe i Uashingtonit se ky nuk është rasti ku ne duhet të sillnim burime të qeverisë amerikane të ndihmonin, ndryshe nga ajo që ndodhi me hetimet e 21 janarit për shembull. Megjithatë në bazë të rekomandimit tim, ne kemi ofruar një listë kompanish apo ekspertësh që i kemi përdorur në të shkuarën për qëllime trajnimi. Ka dhe firma me reputacion, por ka qenë detyra e prokurorisë që të vlerësojë shërbimin e tyre. Besoj që kjo është ajo që ka ndodhur, por do të duhet të pyesni zyrën e Prokurorit të Përgjithshëm në lidhje me specifikat. P.sh kompania amerikane që është përdorur a është një nga ato kompani që ne kemi sugjeruar? Gjithçka që mund të them është që kompanitë që ne kemi rekomanduar janë kompani që i kemi besuar mjaftueshëm për të përdorur paratë e tatimpaguesve amerikanë për trajnime. Ndërsa porsa i përket sistemit gjyqësor shqiptar i përket atyre të marrin vendime nëse këto kompani janë në lartësinë e duhur.

Po në rastin e 21 janarit, a keni vepruar në të njëjtën rrugë?

Për sa i përket 21 janarit, asistenca është e drejtpërdrejtë përfshi FBI-në, laboratorin special që ka ndihmuar prokurorët me hetimin e këtij rasti, duke filluar që nga logjistika e hetimit si dhe drejtimi i hetimit. Prokurorët shqiptarë po drejtojnë hetimin, por mendojmë që ka qenë kaq domethënës fakti që SHBA duhet të përfshihen direkt.

Në kushtet kur situata në lidhje me krimin po përkeqësohet, cili do të ishte sugjerimi për strategjinë dhe masat e reja që duhen marrë nga shteti shqiptar?

Mendoj që ka pasur përparim gjatë viteve të fundit, por çështja e mbrojtjes së elementëve kriminalë është pak e vështirë që ta largosh nga kultura e pandëshkueshmërisë për të cilën folëm më herët. Ne e dimë që ka njerëz që kanë lidhje kriminale, kështu që ata mund të jenë në pjesë strategjike të shoqërisë. Kështu që mendoj që ka pasur përparim gjatë viteve, por sa kohë ke njerëz të përfshirë në aktivitete kriminale që gjithashtu kanë pozita zyrtare, atëherë mund them që…(një parantezë). Më ka bërë përshtypje në muajt e fundit kur ne kemi pasur raste të caktuara në SHBA kur është përfshirë ekstradimi i këtyre personave. Ose janë marrë asistencë ligjore për krimet që janë kryer në SHBA ose që kanë qenë të lidhura me persona në SHBA. Kur unë kam mbërritur, atëherë ministër ishte zoti Nishani, tani është zoti Halimi në këtë funksion. Unë kam qenë shumë mirënjohës për punën e tyre. Ndëshkimi penal i disa personave në SHBA ka ardhur edhe nga ndihma e vyer e ministrave. Në disa nivele gjërat po funksionojnë por gjithsesi, duhet të ketë më shumë.

Ngjarjet më të bujshme të vitit 2011 në Shqipëri mbeten njëkohësisht procese të hapura për drejtësinë shqiptare, si “videoskandali Meta-Prifti”, “21 janari” etj. Si mund të dalë drejtësia jonë nga praktikat e “çështjeve të kalenduara”?

Bashkë me kolegët e mi të komunitetit ndërkombëtar kemi folur për mangësitë në Kodin e Procedurës Penale porsa i përket praktikave. Nëse ligji është i drejtë nuk do të thotë që ai zbatohet siç duhet. Imuniteti është një problem i madh dhe mendoj se abuzohet me të. Duhet të praktikohet më drejtë dhe mendoj që e ka tejkaluar qëllimin fillestar që ka pasur në ligj.

Ka vonesa, shpesh seancat zhvillohen në dhomat e gjyqtarëve etj. Por ky është problem dhe në fakt kjo ushqen mundësinë e marrjes së vendimeve arbitrare. Një pjesë e asistencës sonë, qoftë nga USAID apo OBDAT-i, është skicuar që të adresojë disa prej këtyre mangësive. Kemi shpenzuar shumë prej parave të tatimpaguesve amerikanë për /ikonstrukturën fizike që të zgjerohen sallat e gjyqeve, që të regjistrohen procesverbalet etj., që janë përbërës të një sistemi gjyqësor. Për këtë arsye ka pasur përparim, por ende ka mangësira të mëdha.

Si e shihni aktualisht kursin e ri të opozitës së kryesuar prej zotit Rama? A është e përgatitur sipas jush, opozita shqiptare për të ofruar një qeverisje ndryshe nga shumica e deritanishme për shqiptarët?

Për sa i përket opozitës, mua më pëlqen ajo që kam parë që nga nëntori. Është shumë më mirë sesa ajo që ka ndodhur para nëntorit.

Cili është mendimi juaj për rastin “Kastriot Islami” në PS dhe si e vlerësoni demokracinë e brendshme partiake në Shqipëri?

Mendoj që të gjithë në Shqipëri kanë një opinion për çështjen “Islami”. Edhe unë kam mendimin tim, por për qëllimin e kësaj interviste, kjo është çështje e brendshme e partisë që duket sikur është zhvilluar në funksion të rregullave të partisë, kështu që është një vendim i brendshëm i PS-së.

Në terrenin politik shqiptar po rihapet një debat i ri për ndryshime të reja në Kushtetutë dhe në kuadër të zgjedhjeve të reja presidenciale. Sipas jush, a është e nevojshme që palët kryesore ta rishikojnë Kushtetutën?

Ka disa mënyra për ta parë këtë. Duke qenë amerikanë, në përgjithësi mendojmë që rishqyrtimi i Kushtetutës nuk është diçka që duhet ndërmarrë shumë lehtësisht. Në të njëjtën kohë, nuk duhet që të konsiderohen mendimet apo rishikimet keq, nëse do të përmirësonin situatën dhe shtetin. Vendimi që drejtuesit e partive ndërmorën në 2008-n është kritikuar nga shumë vetë, që kanë thënë që zoti Rama dhe zoti Berisha kanë përfituar apo synonin të përfitonin më shumë nga këto ndryshime. Kjo nuk do të thotë që kjo është e vërtetë, por kjo është ajo që kam dëgjuar të thonë. T’i rikthehemi kësaj çështjeje. Kushtetuta nuk duhet të trajtohet në këtë mënyrë. Ka mënyra të tjera që mund të trajtosh apo mund të fitohen zgjedhjet pa ndryshuar Kushtetutën. Disa njerëz e kanë kritikuar. Ilir Meta e ka bërë këtë. Disa njerëz mund të perceptojnë që nëse ai e ka thënë, do të jetë e keqe. Nëse ai e ka thënë, nuk do të thotë që edhe unë nuk mund ta them. Më kujtohet dikur që kanë thënë: Ilir Meta e ka thënë këtë, por unë kam pyetur: a i bën kjo gjërat më keq?

Besoni se pozita dhe opozita do të shkojnë drejt një konsensusi për Presidentin e ri? Mendoni se do të kemi President një politikan apo përfaqësues të ardhur nga një formulë politike mes palëve?

Çështja e Presidentit të ri do të jetë shumë e vështirë vitin e ardhshëm. Besoj që ka qenë inkurajues fakti që në javët e fundit ne kemi parë që opozita dhe mazhoranca janë marrë vesh për zgjedhjen e Avokatit të Popullit apo të KLSH-së. Ky është lajm i mirëpritur, por është çështje e ndryshme nga përzgjedhja e Presidentit. Nuk jam i sigurt se ç’do të thotë të pasurit e një Presidenti konsensual, por e rëndësishme është që partia në pushtet dhe opozita të mund të përqendrohen tek Kushtetuta e vendit për të parë se cili mund të jetë individi më i mirë për këtë rol të veçantë. E kam thënë shumë herë që ky rol duhet të ketë një ndarje me pushtetet e tjera, duhet të ketë një ndarje mes Presidentit dhe Kryeministrit. Kjo është më e mirë për vendin, kur ka një marrëdhënie të mirë dhe respekt për njëri-tjetrin. Nuk janë burra që njëri vulos atë që thotë tjetri, por ata janë në konflikt, dhe kjo nuk është domosdoshmërish e mirë. Nëse më pyesni se cilat janë cilësitë që duhet të ketë Presidenti i ardhshëm i Shqipërisë, unë do të thosha: përpos integritetit dhe gjërat që lidhen me të, duhet kuptuar që Presidenti është kreu i shtetit dhe Kryeministri është kreu i qeverisë. Presidenti është simbol i unitetit të njerëzve, ka gjithashtu edhe disa përgjegjësi kushtetuese, përgjithësisht për gjyqësorin. Presidenti duhet të ketë integritet, pasi ai apo ajo do të kenë përgjegjësi të mëdha për çështje që përfshijnë njerëzit kyç të cilëve do t’u ngarkohen çështjet e gjyqësorit.

Ish-kryeministri Fatos Nano, ditët e fundit po rishfaqet me këmbëngulje si kandidat i gatshëm për President i Republikës. Cili është mendimi juaj për këtë rikthim?

Po flisni në mënyrë specifike për të si kandidat për Presidentin e ardhshëm?

Ai është shprehur që është i disponueshëm. Natyrisht, është shumë herët deri në kohën kur do të zhvillohet procesi. Kam folur me zotin Nano, shumë njerëz kanë mendimet e tyre. Por ai është një nga politikanët më me përvojë dhe unë e kam thënë atë më parë, që 2 figura politike kanë qenë dominuese gjatë 20 viteve të fundit, dhe këta kanë qenë Sali Berisha dhe Fatos Nano. Në disa mënyra ata janë personalitete të ndryshme, politikanë të ndryshëm por politikanë natyrshëm. Por në rastin e zotit Nano, e ka pasur kohën e vet. Ka qenë Kryeministër, ka ndihmuar  hyrjen në NATO, mbikqyrur një tranzicion shumë të vështirë, siç ishte koha nga trazirat drejt stabilitetit. Kështu që ka  pasur suksesin e tij, ndaj nuk ka arsye për të thënë se nuk do të kthehej, nëse njerëzit do ta donin këtë dhe ai ka vullnetin. Por nëse nuk bëhet dhe do të vazhdojë jetën si qytetar i thjeshtë, ai ka shumë arsye që duhet të jetë krenar. Ai ka shprehur gatishmërinë, por i përket njerëzve për të thënë se cili do të jetë roli, dhe unë nuk jam personi që duhet të shprehem për këtë.

Z. ambasador, ju folët më parë për integritetin që duhet të ketë Presidenti. Z.Nano mendoni se e plotëson këtë kriter?

Mendoj që njerëzit do ta vendosin vetë këtë.

Si e shihni marrëdhënien e sotme gati antagoniste mes Kryeministrit Berisha dhe Presidentit Topi?

Më vjen vërtetë keq, por ata të dy mund të na tregojnë se cili është burimi i problemit. Por ata nuk janë në një gjatësi vale. Uroj që mes tyre dhe aktorëve politikë në përgjithësi të kishte më shumë respekt për institucionin. Mendoj se shumë shpesh në Shqipëri, politika personalizon institucionin. Nëse flasim për Presidentin e Republikës, kryetarin e Kuvendit, ambasadorin e SHBA-së në Shqipëri, mund të mos i pëlqeni z.Topi, zonjën Topalli apo zotin Arvizu, por ata përfaqësojnë këto institucione, ndaj duhet të trajtohen me respekt për institucionin që ata përfaqësojnë. Më lejoni të flas për veten. Unë kam opinione të forta, dhe për këtë njerëzit e dinë se ku kam gabuar më parë apo që mund të gaboj përsëri. Njerëzit kanë dhe gabime. Por kam parasysh që çdo gjë që unë bëj, çdo gjë që unë them, e kuptoj që flas si ambasador i Shteteve të Bashkuara në Shqipëri dhe e bëj këtë me dinjitet, duke pasur parasysh respektin që unë kam për  këtë post. Duhet të ketë respekt për institucionin dhe kushdo që ka nderin që përfaqëson atë institucion, duhet të sillet me dinjitet.

Si e shihni perspektivën ekonomike dhe në këndvështrimin tuaj, mendoni se Shqipëria mund të ketë fat qeverisës të njëjtë me atë të vendeve fqinje, si Greqia dhe Italia, apo rasti jonë është i pandikueshëm nga realiteti fqinj?

Është e vështirë për t’u thënë, pasi në çdo shoqëri demokratike këto probleme janë më thelbësoret. Ekonomia është një nga problemet kryesore edhe në SHBA. Kushdo që do ta sfidojë zotin Obama, do të përqendrohet në ekonomi. Kjo nuk ka asgjë për t’u habitur dhe po ndodh në Itali apo në Greqi, që janë dy vende funksionale dhe konsiderata ekonomike është bërë tejet kritike. A do të ndikojë kjo krizë në Shqipëri? Nuk e di a ka mekanizma kushtetuese që do të parandalonin një gjë të tillë. Ata që janë administratorët kryesorë ekonomikë, flas këtu për Ridvan Boden, ministrin e Financave apo Ardian Fullanin, guvernatorin e Bankës së Shqipërisë, ata po bëjnë një punë shumë të mirë dhe ata janë persona shumë inteligjentë, pasi e dinë si funksionon ekonomia shqiptare. Unë nuk jam qytetar shqiptar, kështu që nuk më takon mua të flas a janë personat e duhur. Gjithsesi, ata janë  qenie njerëzore dhe nuk janë të pagabueshëm. Por të gjithë administratorët ekonomikë e dinë mirë çfarë po bëjnë.

Z. ambasador, kam një pyetje në lidhje me partneritetin e Shqipërisë në kuadrin e NATO-s. A ka ndonjë kritikë dhe ç’ka mund të përmirësojë Shqipëria në partneritetin dhe përfaqësimin e saj në strukturat e Aleancës Euroatlantike?

Të qenët anëtar i NATO-s nënkupton shumë gjëra. Është aleanca më e madhe dhe Shqipëria është pjesë e këtij klubi. Aleanca sjell përfitime, por edhe detyrime. Përfitimi është se kurrë nuk duhet të shqetësohesh për një kërcënim të jashtëm, pasi ka një sistem kolektiv mbrojtjeje. Kjo është diçka që drejtuesit politikë shqiptarë e kuptojnë shumë mirë, por gjithashtu nënkupton që shpenzimet në mbrojtje zvogëlohen. Duke qenë një Aleancë, nënkupton edhe detyrime. Shqipëria ka kontribuar në mënyrë shumë thelbësore në kuadër të NATO-s, veçanërisht tani në Afganistan, ku ka të paktën 350 shqiptarë që po punojnë me trajnime dhe bashkë me Gardën e Nju Xhersit. Detyrimet nënkuptojnë forcimin e një sistemi demokratik që sjell krenari dhe që është i përshtatshëm për një vend të NATO-s. Unë mendoj që Shqipëria e bën këtë. Por kemi folur për disa nga çështjet më herët, si sfida e shtetit ligjor apo gjyqësori. Këto janë çështje që kërkojnë progres në vazhdim. Shqiptarët do të duhet të merren me këto probleme, që t’i bëjnë ata edhe më krenarë që janë pjesë e kësaj aleance.

Një ndër debatet dhe momentet më delikate mes qeverisë shqiptare dhe asaj të Greqisë fqinje ka lidhje me aktmarrëveshjen për shënjimin e Shelfit Detar mes dy vendeve, të cilën e ka rrëzuar Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë. Pala greke, përfshi edhe qeverinë aktuale teknike, po këmbëngul që qeveria shqiptare të respektojë marrëveshjen. Mendoni se ky problem bilateral mund të ndikojë në klimën mes dy vendeve dhe sa ekziston rreziku për një ndërkombëtarizim të tij?

Kur shikon hartën, pra gjeografinë, është shumë e qartë që Shqipëria ka një marrëdhënie shumë të veçantë me dy fqinjë, në mënyrë të veçantë me Italinë dhe Greqinë. Së bashku ata shkëmbejnë një aktivitet të rëndësishëm me Shqipërinë dhe janë arritur gjërat e mira në këto vite. Ndaj, çdo qeveri do të duhet të ndërtojë marrëdhënie të mirë me Romën dhe Athinën. Për sa i përket kësaj çështjeje, e di që ka qenë objekt diskutimi, por nuk di të gjitha hollësitë specifike. Të dyja palët duhet ta zgjidhin bashkë në mënyrë konstruktive këtë çështje, pasi është e rëndësishme.

Gjatë viteve të fundit, qeveria e zotit Berisha po intensifikon shkëmbimet dhe strategjinë integruese në kuadër të relacioneve me Kosovën dhe Maqedoninë, duke i dhënë rëndësi të veçantë marrëdhënies me spektrin politik shqiptar në këtë rajon. Si e shihni ju këtë rol iniciues të zotit Berisha?

Mendoj që Kryeministri duhet vlerësuar, pasi ai ka zhvilluar një demokraci që shkon përpara dhe marrëdhënie konstruktive me fqinjët. Ju përmendët Kosovën e Maqedoninë, por unë do të shtoja edhe Malin e Zi, madje edhe me Serbinë, ku potenciali ekziston. Marrëdhëniet me Beogradin janë shumë konstruktive. E vërtetë që ka mosmarrëveshje herë pas here, por këto çështje shtrohen në rrugën e duhur. Kryeministri ka meritë për këtë diplomaci, pasi ai punon që Shqipëria të jetë faktor sigurie për sigurinë e stabilitetit. Mendoj që çdo qeveri shqiptare do të ndjekë marrëdhënie konstruktive me fqinjët. Unë po mësoj konceptin se ç’do të thotë të jesh shqiptar, në vend, por edhe në aspektin e trashëgimisë, gjuhës etj. E shikoj si atdhedashuria është një cilësi e mirë që ekziston kudo ku ka shqiptarë. Kjo është gjë e mirë, padyshim. Por problemi, këtu do të flas për Shqipërinë si vend ku jetojnë shqiptarë. Që shteti shqiptar të bëjë progres demokratik, ekonomik, në arsim, në teknologji,- që duhet të ndodhin- për ta bërë këtë, le të njohim realitetin ftohtë. Shqipëria është vend i vogël, me 3 milionë njerëz, duke rritur GDP-në, por një nga më të varfrit në Europë. Që të vazhdojë përparimin Shqipëria duhet të gjejë rrugë për integrimin me fqinjët. Po flas për Maqedoninë, Kosovën, për Malin e Zi, në veçanti, sigurisht edhe Greqia e Italia, por flas për këto vende të vogla përreth Shqipërisë. Nëse vendi do të zhvillohet, do të ketë rezultate në infrastrukturën ekonomike, si rrugë, dogana apo teknologji. Këto janë vende të vogla në mënyrë  individuale, por nëse punojnë së bashku shqiptarët që jetojnë në Shqipëri, do të kenë prosperitet; shqiptarët në Maqedoni, pra të gjithë. Kjo është një çështje ku duhet të fokusoheni tani, kur edhe nis celebrimi i 100-vjetorit të Pavarësisë. Nuk ka rrugë më të mirë që në 100 vjetët e ardhshme të ketë më shumë integrim me fqinjët, jo sepse banojnë shqiptarë, por sepse është gjeografi, sepse ky është realiteti i botës në 2012-n. Duhet të fokusoheni në çështje objektive dhe diskutime intelektuale më shumë për marrëdhëniet vendi me vendin sesa në marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve etnikë.

Rama viziton familjen e Hekuran Dedës: S'ka qetësi pa drejtësi

12:25 Politika

GRECO: Shqipëria duhet të dënojë ministrat e korruptuar. Gjykatat nuk funksionojnë

11:19 Politika

INTERVISTA/ Rama: Më solli Nano nga Parisi? Imagjinoni atë që zbriti Enveri nga malet. LSI e majtë? Sa një e virgjër në bordello

11:05 Politika

Topi: Nuk e harroj kurrë fyerjen si horr bulevardi

00:15 Politika

Rama: Të zgjedhim një president konsensual. Respekt për Topin

00:06 Politika

Rusmali: Do kemi një KLSH të përçudnuar

22:39 Politika

11 SHQIPTARET ME INSPIRUES të vitit 2011

22:24 Politika

Në kërkim të një Vaclav Haveli për Shqipërinë

21:53 Politika

Prokuroria: Deklarata e ministrit Halimi për Xhuvanin, ndërhyrje e rëndë në pavarësinë e drejtësisë

20:55 Politika

Studimi: Korrupsioni e krimi i organizuar po i marrin frymën biznesit

20:41 Politika