Te fundit
Kolec Topalli shpjegon propozimet për ndërhyrje në gjuhën shqipe dhe sqaron se nuk preken themelet
4 Korrik 2012, 13:35Sociale
TEMA
Pas një zhurmë të madhe që u bë në lidhje me mundësitë e ndërhyrjes në gjuhën shqipe, profesor Kolec Topalli ka qartësuar gjërat në një intervistë për GSH. Ai shpjegon se është mbledhur Këshilli Ndërakademik për Gjuhën në Akademinë e Shkencave dhe ka bërë disa propozime, që nuk prekin themelin e gjuhës. Topalli thotë se ata nuk kanë tagër që të bëjnë ndryshime, por vetëm sa bëjnë disa propozime, që më vonë mund të shihet mundësia që të kthehen në rregulla. Madje nga propozimet e bëra shihet se ato nuk prekin standardin e shqipes, por janë disa korrigjime që vetëm sa përmirësojnë gjuhën. Topalli thotë se nuk janë prekur fjalë të tilla si nënë apo babë ose foljet kanë ose janë.
Sipas Kolecit, është propozuar që për shembull fjala gojëtar të shkruhet gojtar, për shkak se kështu shkruhet edhe lojtar apo rojtar. Po kështu mund të shkruhet mjeksi dhe jo mjekësi për shkak se kështu shkruhet edhe popullsi. Ai po ashtu thotë se duhet ta shkruajmë antar dhe jo anëtar, pasi askush nuk e shqipton ë-në në këtë rast. Koleci thotë se fjala hasm duhet shkruar hasëm, pasi askush nuk e thotë hasm, njësoj si ritëm, pasi askush nuk thotë ritm.
Po kështu fjala mjeshtëror duhet thënë mjeshtror, pasi është njësoj si ministror, që nuk shkruhet me ë. Koleci thotë se janë propozuar njësime edhe për fjalët matjan dhe lezhjan me fjalët kuksian dhe laçian. Të parat shkruhen me j, të dytat me i dhe nuk ka pse të ketë ndryshime.
Koleci thotë se duhet ndryshuar edhe fjala Evropë dhe duhet bërë Europë, pasi nuk themi dot Evrovizion dhe evro për monedhën.
Koleci sqaron se vetë Kongresi i ka lënë disa forma shumësi të pazgjidhura, duke ia lënë kohës në dorë. Për shembull fjalët nip- nipër ose nipa, princ- princër ose princa. Tani është koha që të zgjidhet një trajtë e shumësit.
50 komente në “Kolec Topalli shpjegon propozimet për ndërhyrje në gjuhën shqipe dhe sqaron se nuk preken themelet”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Mbase do ishte mire te diskutohej per shkrimin e emrave te huaj…jemi mesuar ti shkruajme ashtu sikurse e degjojme dhe jo sikurse shkruhet psh Willem Dafoe (uillem defo’) si thoni do ta kishte kuptuar i zoti qe emri eshte i tij(imagjinoni si lexohet ne anglisht) etj etj..
TemA,
Me na fal por asht me vend me u sqarue lexuesi “i mire informuer i Tems” qy zoti Kole hec , ka ken zyrtar i nalt i protokollit te presidentit Ramiz Alia, mandej i presidentit Sali Berisha, e i tash asht tuj na shky felet na popullit pa “dije e pa shkoll”
Tu rrit nera TemA!
P.S. I kam te tana me te pame e jo me te nigjume!
kete “profesor patllake”, duhet ta rrahesh njehere dhe te shohim do e shqiptoje germen “ê”…………?!
Po ctë rrahur se.Ti fusësh dhe 1 shkop në sumë.Këtë punën e ndryshimit unë e shikojsi një atentat të pastër ndaj gjuhës standarte.Në një shoqëri të pastabilizuar me probleme të mëdha shoqërore,ekonomike,me një krahinorizëm në nivele të paimagjinueshme ose normale vetëm në vende thellësisht diktatoriale,në një shtet ku vjedhja dhe banditizmi janë të pandëshkueshëm në rang qeveritar e shoh këtë punën e ndërrimit të gjuhës sipërmarrje kokpalarësh dhe morracakësh që sillen si rrugaçë meqë kanë kryemalokun si kapobandë.
shume dakort…….. gjuha shqipe ka shume “ë”! nuk duhet te kemi frike ta ndryshojme paksa gjuhen, sepse gjuha eshte e gjalle, ka ndryshuar ne shekuj dhe do vazhdoje ndryshimin……..(madje duhet bere nje gjuhe me e lehte per tu perdorur edhe nga Kosova….sepse tani jemi komb me i madh) i vetmi problem me “ë”…..eshte qe ka shume, dhe po u hoqen disa pastaj duhen hequr te gjitha nuk shqiptohen…….do behet ngatërresë (apo ngatrres)????? gjths gegenishtja ka paskajoren shume te bukur: psh folja eshte “me punu”….. jo “punoj”
Me sa kuptova:
Une – me punu.
Ti -me punu.
Ai,Ajo -me punu.
Ne -me punu.
Ju -me punu.
Ata,Ato-me punu.
A ka ndonje gjuhsor me me ndihmue me zgjedhue kete folje?
E kam thene qe nje vend i pjerdhur vetem m. do prodhoje.
Prandaj quhet paskajore.Paskajorja ka depertuar edhe ne toskerisht tek ndajfolja “meqene-se”.Mendoj se nuk ka asgje te keqe te behen ndryshime ne drejteshkrim por me nje kusht.Ndryshime te cilat mbase i kerkon vete evolimi i gjuhes.Por kjo duhet te behet me pjesemarrjen dhe marveshjen e te gjithe akademikeve te gjuhes,dhe pa cenuar strukturen baze te gjuhes letrare shqipe.Pervec dy dialekteve kryesore qe fliten ne shqiperi ekzistojne edhe gjuha e arberesheve te italise dhe ajo e arvanitaseve te greqise.Besoj se duhet te bejme dicka ne menyre qe edhe ketyre versioneve te shqipes te mund tu jepet nje hapsire,qe ne nje te ardhme te mund ti bashkohen shqipes dhe jo ti largohen.Edhe dicka tjeter;Kush mund te me thote se si quhet “Vlore” apo “Vlone”.Sepse sipas versionit te pare duhet te themi “Vloriat”dhe jo “Vloniat”Ashtu sic themi Gjirokastrit dhe jo Gjinokastrit sic gabimisht e thone geget.
jo or ti shoq, shkruhet:
une punu
ti punu
ai ajo punu
ne punu
ju punu
ata ato punu
Bukuria e gjuhes shqipe eshte pikerisht aty, ne ndryshimin e foljes ne kohe, ne numrin dhe ne vete. Ne gegerisht (dhe jo gegenisht) ngelet e njejte “me punu”, “tu punu”!!! Ne gjuhen letrare eshte une punoj, ti punon, ai punon, ne punojme, ata punojne. Ne kohen e caktuar (duke punuar), e kryer (kam punuar), e pakryer (punoja), e pakryer e caktuar (isha duke punuar), e kryer e thjeshte (punova), e ardhshme (do te punoj), etj. Ne gjuhen letrare shqipe cdo tingull qe shqiptohet ka germen e tij dhe po ashtu cdo fjale shkruhet ashtu si shqiptohet. Me duken te sakta dhe me vend propozimet e profesor Topallit per shembujt e permendur prej tij, por nuk me pelqen shprehja “nuk jane prekur fjale te tilla si….”!!!! Me kete qe thote propozimet per nderhyrje nuk duken vetem tek heqja apo vendosja e germes “e”, por ndoshta me radikale dhe te rrezikshme per basardimin e gjuhes letrare. Gjuha letrare duhet respektuar prej te gjitheve dhe sidomos ne te shkruajtur. Gjuhet ne bote behen me moderne, me te sakta, me shkencore dhe nuk kthehen ne periudha primitive apo mesjetare sic perpiqen disa ta kthejne gjuhen shqipe. Eshte skandal kur shkruhet me dialekte te ndryshme a thua se nuk kemi nje gjuhe letrare e cila nuk perfaqeson jugun apo toskerishten, por gjuhen letrare shqipe dhe gjith shqiptaret. Kudo ne bote cdo gjuhe ka shume dialekte, por ne asnje vend nuk shkruhet sipas dialekteve, por vetem ne gjuhen letrare. Gjithashtu gjuha duhet “pastruar” nga fjale te huaja qe po vazhdojne te perdoren ne te foluren e perditshme si psh. penxhere, tenxhere, shyqyr, sabah, pazar, insha`Allah, haber, etj, etj.
Ah sikur!
Lec Koleci te kishte gjysmen e kultures sate gjuhesore.
Do te kishim nje gjykim per te qene dhe jo siç ben qyqari me lart, i ndikuar nga servilizmi politik.
Shendet! Rrespekt!
Zoti kolec jeni shum i perpiket per ato qe juve thoni por ne qoftese e kerkon jugu te mos ndryshohet gje ne te shkruar mos u lodhni se nuk mundeni te beni permiresime ne gjuhe, sepse nuk eshte aspak e drejte qe te merret per baze gjuha toske per tu bere gjuhe letrare ashtu sic e beri enveri me shoke, Ne qoftese flasim per gjuhe shqipe ajo e ka tabanin tek gjuha gege, atehere nese duam ate qe ta devijojme te bazohemi tek gjuha toske,kete e dine shum mire edhe gjuhtaret tane te nderuar por asnje nuk del hapur,per kete ,ka ardhur koha qe te rishihet drejteshkrimi kombetar i gjuhes ,se edhe ne tekste po shkruhet sic i teket personit qe e ben librin.
—Autori i perkthimit te –ODISES -se homerit, eshte shprehur se perkthimin e pare e bera ne dialektin gegerisht dhe nuk mu shiten as 50 kopje . Me von e perktheva ne te shkruaren e unifikuar dhe suksesi qe i jashtezakonshem. Merreni me mend si do te ishte SHEKSPIRI ne dialektin gegerisht. Pastaj eshte pune dreqi kush shprehet se drejteshkrimi i unifikuar eshte bazuar tek dialekti jugor , ai eshte bazuar tek elita intelektuale rilindase . Shikoni sa bukur e flasin gjuhen letrare intelektualet kosovar
—Edhe ti BENI shkruan shume bukur gjuhen letrare pse dreqin do ta basardosh apo keshtu kemi qene ne kohen e osmanllinjeve
me pelqejne propozimet! Na nxine disa gjuhrate neper mediia qe thone keshtu dhe ashtu….. duket se ju ka ngec ora ne kohen e qepes….
A DO TE NDRYSHOHEN PERSERI PASAPORTAT BIOMETRIKE APO KARTAT E INDETITETIT ME RASTIN E NDRYSHIMIT TE DREJTESHKRIMIT…?
SALA KA MBETUR PA LEKE…?!
Ah bastarde …
Kur gjuha ndryshohet per te kenaqur ambicjet krahinore te disa topalleve atehere kjo i ben nje dem te pariparueshem ketij populli. Fakti qe profesori me i vjeter i gjuhes Emil Lafe dha doreheqjen nga ky komision tregon fare qarte se cfare komisioni eshte ky.
Vendi yne po shkon drejt ndarjes sepse verioret jane hedhur ne ofensive per te zaptuar dhe ndryshuar gjithshka. Eshte ceshtje kohe derisa sa ky konflikt te behet i hapur dhe themelor ne politiken shqiptare.
Xha Jaho- Tek doreheqja e Emil Lafes fillon problemi, shume e drejte. Po te shikosh keto qe thote ky Topalli ketu, jane te gjitha ok, te arsyeshme dhe te pranueshme. POR:
-por per kete arsye t’a kete dhene doreheqjen prof. Lafe?!
-per keto gjera i bejne mbledhjet si njesiti guerril akademiket?!
-nuk jane thirrur disa nga akademikët gjuhetare të Shqipërisë dhe të Kosovës
-kryetari i komisionit të drejtshkrimit Jani Thomai, ka bërë të gjitha përpjekjet që nje deklaratë per shtyp e kesaj mbledhjeje te “njesitit tone guerril”,të mos binte në dorë të medias. Ndërsa tha se do ta niste se “po korrigjohet për disa gabime dhe pasaktësi, nuk tregoi as temën e saj.
-per c’arsye merr pjese ne mbledhje Muzafer Korkuti n/kryetari i akademise qe s’eshte gjuhetar?! Per ftesen e munguar ndaj R.Qoses po ky “surrat” u justifikua se konferenca per 100 vjetorin e Shq. eshte me teme historike, kurse Qosja eshte me teper gjuhetar???!!!!!!!!
Pra, keta thane t’a provojme nje here mbase kalon.
Xha Jaho, eshte nje Beni aty me lart qe thote se tabani i shqipes eshte gegerishtja…dhe toskerishten e vendosi Enveri. Enveri beri te keqen e vetme, qe shpalli armiq e vrau gjithe klerin katolik, qe ishin te vetmit njerez te ditur e te kenduar jo vetem te veriut, por te gjithe Shqiperise, duke lene pas prifterinj ortodokse e hoxhe a baballare. Kurse per popullin e veriut, Enveri s’la mesues nga jugu pa ja nxirre rinine duke i derguar atje per te mesuar shkrim e kendim fshati Vicidol, per shembull.
Ndryshime te drejta dhe me vend,megjithese ka nevoje edhe per te tjera.
Teknikisht prof. Topalli ka te drejte. Por nuk eshte koha per ndryshime. Pak halle kemi. Eshte koha e maskarenjve. Cdo ndryshim ne gjuhe tani do sjelle keqkuptime e prishje te metejshme te unitetit kombetar.
Per me teper ndryshimet e propozuara mund te perdoren si test per ndryshime me te thella. Kujtoni ‘zgjerimin’ e rruges se Elbasanit duke futur duart (kupto fadromat) te park kombetar per te hapur deren per ndertime. Keshtu qe lejeni gjuhen rehat edhe ndo nja 75 vjet.
Edhe Kolec leshi don me hy ne histori e ti thote nipave qe un e bera ndryshimin. si e degjon kolec leshi kur i thote historia ik mer trap se nuk ka vend per ty §?
ne lidhje me rregullat e shqipes. Eshte e drejte qe shqipja ka shume “ë” te panevojshme. Edhe Klosi i madh e kishte ngritur kete ceshtje. Ne fund te fundit me pak boje edhe leter. Ajo qe duhet te ndryshojme psh. eshte trajta e emrave te vendeve – qyteteve, fshatrave: Ne tabelat e rrugeve shkruhet Tirane dhe jo Tirana, Korce dhe jo Korca, Elbasan dhe jo Elbasani. Pra duhet te perdoret trajta e shquar: Shkodra, Lezha, Tirana etj… Ne gjuhe te huaj keto emra duhet detyrimisht ne trajte te shquar. Sheh psh ne google Tirane dhe Tirana gje qe ngaterron te huajt.
xha jaho lexo te kaluaren dhe komento te tashmen. kane nis ofensiven verioret ,a ke turp per kete shprehje ,pse ul nje pjese te popullit vetem per te kenaqur veten dhe prejardhjen tane. propozimi ashte ba dikur qe gjuha zyrtare shqipe te jete ne dialektin e elbasanit per arsyen qe perputhet me shume me dialektet e shqipetare veri-jug ,te gjithe akademiket kan qen dakort pervec zotit te shqipetarve dhe babes se sali berishes enver kasapi. kena 3 abetare ,kena ne abetare greqisht,italisht,anlisht dhe qa nuk kana vetem shqipt femija nuk mesojn?
Ju e keni te veshtire te pranoni se Enveri nuk ishte Jugu dhe Jugu nuk eshte Enveri.
Cdo gje qe u ngrit ne kete Shqiperi keto 100 vjet doni ti fini shkelmin. Harroni se kjo le menjane gjysmen e Shqiperise dhe do te jete guri i varrit per kete komb.
Ma shpjegon dot perse Emil Lafe qe eshte nga Jugu eshte kundra ketyre ndryshimeve dhe Koleci nga Veriu eshte pro tyre?
Ne se duhen ndryshime ne gjuhe ato behen nga eksperte dhe tekniciene dhe jo nga komisione me veriore. Veriu ka zaptuar gjithe administraten, qeverine, komisionet dhe kerkon te ribeje Shqiperine. Kush mendon se kjo s’do te kete pasoja per kete popullin tone sheh endrra me sy hapur. Gjysma e Shqiperise ndjehet e lene menjane.
Ceshtja e gjuhes eshte shume delikate. Se pari nuk pajtohem hic te jete ne dialektin e Elbasanit. Fakti qe Elbasani eshte ne mes te vendit sdo te thote te perdorim ate dialekt. Per me teper qe ai dialekt me ngjan se ka shume fjale te huaja, turqizma.Problemi eshte qe ne shqiperi ka shume dialekte..dhe gegnishtja nuk eshte e njehsuar.Dialekti shkodran ka pak lidhje me ate dibran fjala bie. Ndaj smund te behet keshtu. Gjuha mund te pasurohet. Ka shume cte mesohet nga gjuha e Fishtes, e Mjedes, e Camajt, por kaq ama. Ndryshimet qe propozon Topalli jane te pranueshme, po qe se shkon deri ketu. Nqs nderhyhet me thelle ne gjuhe, atehere kjo ha debat pastaj.
Ndryshimet e propozuara jane te drejta.
Te dy dialektet duhet te perfaqesohen ne menyre te barabarte ne gjuhen zyrtare.
Megjithate ky modifikim ndikon shume pak ne kete drejtim.
“ë”-te e teperta askush nuk i shqipton me.
Ketij KALECIT ja kane lene ne dore gjuhen shqipe…
Gjate dy dekadave te fundit,ka patur zera per nderhyrje ne drejtshkrimin e shqipes,per ndryshime ne normen standarde,te vendosur qe ne vitin 1972.Nuk jam per nje ndryshim rrenjesor e nderhyrje ne strukturen e gjuhes,mbasi tashme ajo eshte kthyer ne norme,kudo ku jetojne shqiptaret,por ndryshime drejtshkrimore s’ka pse te mos behen,si ato qe permend z.Topalli.U bene 4 dekada nga vendosja e normes letrare dhe gjuha ka evoluar,si çdo fushe e jetes,prandaj edhe ndryshimet jane te priteshme e te pranueshme.
E drodhe Koleco, se ke patur te tjera plane per shkaterrimin e gjuhes shqipe!
Kur flasin specialistet e kesaj fushe , te tjeret kur nuk kane c’te thone , te heshtin e te degjojne dhe te mos flasin budallalleqe.
Ndersa gazetaret mos e politizojne dhe aq me keq ti fryjne urrejtjes se panevojshme toske-gege.
O injorant te klutures dhe te politikes,ju nuk dini se c’flisni.Qe nga koha e Buzukut gjuha shqipe ka ndryshu mbi 50% ashtu sic gjithe gjuhet e botes. Mos doni qe mbas 100 vjtesh ndryshe te shkruejme e ndryshe te flasim gjuhen shqipe?
ne vitet tetedhjete, u more vbendimi per te qene te gjithe kuadrot , profesjonistat per te ndihmuar zonat veri lindore ,ariti kjo iniciative deri ne kontraten per kuadrot e rinj sa pa bere pese vjet, nuk mund te levizni. ju kujtoj qe ishin nga te gjithe llojet e profesionit, edhe nga profesioni i agronomes mrika. por ndodhi gjema e madhe , instruktoret e partise te veri lindjes se bashku me deshiren per te qene sa me afer qendrave urbane, nen liderin etyre te pa shembullt per popullin shqipetar, kuptohet , ai neshte sali, por jo gjaku i tropojaneve fisnik me nder, por nje lende e keqe ndodhet ne dejet e tij, iperdori per te pushtuar dhe poshteruar te gjithe shqipetaret. thjesht i nshfrytezoj nga halli dhe padija, ata nuk e meritojne faturen kriminale dhe anti shqipetare te sali…. edhe rama vet do e urrente, e kam per babain.
fjalet e permendura nuke eshte sse bejne ndonje ndryshim te rendesishem, fjalet e huaja jane shqetsimi i gjuhes sot ..
Ne botimin “Drejtshkrimi i Gjuhes Shqipe” te vitit 1973 flitet per :
– Zanorja ‘ë’ e theksuar
– Zanorja ‘ë’ paratheksore
– Zanorja ‘ë’ pastheksore dhe per
– Zanore ‘ë’ fundore
Jane 20 faqe ku shpjegohen me shembuj te ndryshem perdorimi i kesaj zanoreje. Per mua qe nuk merrem me kete profesion eshte e nderlikuar ta kuptoj por ma do mendja se per cdo rast ka nje argument gjuhesor.
Verejten lidhur me shqiptimin e “ë” ne fund te fjales ia bera nje te njohur sime gjuhetare. Shpjegimi ishte i thjeshte: ‘ë’ nuk shiptohet si tek fjala “bukë” apo ‘punë’ por tregon se zanorja para saj eshte e zgjatur.
Nuk di se si mund ta pergjithesoje Z Topalli me 2-3 shembuj por them qe t’ia lere kompetenteve ne dore kete pune…
Dritani:
‘ë’ fundore te ‘bukë’ tregon se eshte emer i pashquar njejes i gjinise femerore (e shquar: ‘buka’).
Po ta shkruajme ‘buk’ presim qe te shquaren ta kemi ‘buki’ ose ‘buku’ (mashkullore)
Pra (pothuaj) the gjithe emrat femerore (te shquaren njejes e kane me ‘a’) ne te pashquaren perfundojne me ‘ë’.
Flm,
Thelbi eshte se mua si qytetar me duhet “Drejtshkrimi” sic me duhet ‘Rregullorja e Qarkullimit Rrugor” pa iu futur me detaje “pse”-ve te pafundme.
E bejne specialistet dhe une e zbatoj.
Zaten ne Shqiperi edhe ne trafik shqiptaret sillen si t’iu teket…
Gjuha nuk mund te ndryshohet nga nje grup, qofshin gjuhetare. Kur u be gjuha standarte ne 1973 u mblodhen te gjithe ne nje konference dhe vendosen kete qe kemi. Kini parasysh se ata ishin gjuhetare me te zone se keta te sotmit. Qe te besh ndryshime duhet te besh te njejten gje, po me konference, duke u mbledhur te gjithe dhe po te gjejne emeruesin e perbashket mund te behet ndonje ndryshim, por gjithmone me lime dhe jo me bisturi. Gjeret themelore nuk ndryshohen.
po sju ndahen Shqiperise keta topallet e topallicat qe e bene Shqiperine e gjuhen e saj pacaure sa po na mban ne goje bota turp per kete race te felliqur qe ka uzopuar shtetin nga embrioni e deri lart . Me cene keta plere me cene Shqiperia e gjuha e bukur jona TOPALLE OSE SAKATE per derisa e kane mare ne dore te mangurit menderisht e fizikisht,
Sa per sqarim per Benin dhe te tjere me lart : Gjuha shqipe hyn ne familjen e gjuheve indeuropiane dhe jo ate latine,sllave ,anglosaxone etj… ashtu si edhe gjuha greke.Me sa di (mund te bej edhe gabim ),dallimi kryesor eshte ne zgjedhimin e foljes,pasi ky nuk behet me aoristum(dua,do,do,duam,doni,duan-me punu sikurse :voglio, vuoi, vuole,vogliamo,volete,vogliono-lavorare). Fakti qe kjo ndodh ne gegerishten tone mendoj se eshte eshte influenca latine ne gjuen e veriut te Shqiperise. N.q.s. pretendojme te kemi nje gjuhe te vjeter dhe pasardhese (jo pasardhsen) me te afertte gjuhes pellazge vlerat jane midis te tjerash pikerisht ne kete vecori .N.q.s. dikush ka ndonje argument tjeter (pa tifozlleqe krahinore),mund te shtoje dhe pse jo ,te na ndryshoje mendim…Resp…
Gjerat duhen pare me qetesi, mbase ç’te keqe ka te thuhet/shkruhet gojetar, kur baza eshte goje, e shquar ne femerore goja dhe vazhdon ne zhvillime te ndryshme.
Goje-gojetar-gojeshkruar…
Loje,(loja), lojetar, lojetari,
Themi vajze dhe jo vajz, pune e jo pun sepse jane baza ne te shquaren femerore (vajzore) vajza, puna.
Gjuha frengjishte eshte e mbushur me fjale ku nje ose me shume shkronja nuk shqiptohen (nuk thuhen) perse shqetesoheni per nje shkronje qe mesohet permendesh qe shkruhet e nuk shqipetohet (shume).
Nje mode e te shqipetuarit nuk duhet, mbase, te nderhyj ne bazen e mardhenieve te fjaleve. Mos u nxitoni si politikanet por korrigjoni disa praktika shqipetimi mbase jo te sakta.
Ju lutem hiqni “j” se u beme si jugasllavet me viç, eshte e çutitshme se shume mbiemra kane mare “j” kur ato kane qene me pare me “i”.
Mati, qyteti i Matit, prej Matit, banoret matian dhe jo matjan.
Kujdes mos u nxitoni te beni korrigjime pse flasin “keq” te tjeret.
Megjithese do kisha shume per te shprehur , por s’kam kohe se eshte vone ; Me ben pershtypje germa ç qe shkruhet q ne Kosove, po ashtu dhe ne shprehje. Pse keto ngaterresa dhe kush i ka futur, a mund te unifikohet? Dhe nje porosi: kujdes, nuk kam besim te ajo qe sot quhet akademia shqiptare. Veshtire te jene akademike te gjithe qe nga kryetari Gudar Beqir. Akademia ka marre pamje te mjeruar me ata njerez.
Jam shume dakort jo vetem me shkelqesine e tij Topalli por edhe me eminencen e tij Mehmet Elezi. Meqe ra fjala per ndryshimin qe i behet fjales Lezhe, ndryshimit dhe korigjimit ti shkohet ne themel, te behet Lesh(ë)pasi keshtu eshte quajtur ne lashtesi Laisus, po keshtu fjala kishe te behet qishe,ment ne vend te mënd,buk ne vend te bukë dhe fjala tani te benet nani ashtu si e thone shqiptaret e vertete. Jo vetem ato qe do Topalli por edhe ato qe do populli qe flet gjuhen e urryer nga topalli, elezi, dirigjenti i tyre ne pushtet dhe ikona e tyre, Merlika, dhe te shohem po su ben lesh i madh tere kombi ashtu si leshi i munguar ne koken boshe te topallit.
Nuk shikoj ndonje arsye per tu zene edhe me pare ka pasur letersi ne te dy dialektet, prandaj le ti leme per ca kohe konkurente, tosket jane te kenaqur me kete qe eshte nuk besoj se do ta ndryshojne, emirati i engatias ai i dardanistanit edhe keto te tjerat ne mes do kene problem cgjuhe do perdorin. Keshtu do bini rehat e nuk do keni arsye pse te shani me tosket/jugoret se u imponojne nje gjuhe qe nuk e kuptoni.
Sipes nje “specialisti” te gjuhes, gegnishta (gegerishtja me drejtshkrim) na qenka gjuhe primitive. Kjo tregon realisht primitivzmin e ketij gjuhe-gjate-gjuhetari.
Realisht eshte e nevojsme te shkurtohet gjuha e helmet qe perpiqet qe te sjelle perçarje, dallime krahinore etj. edhe nepermjet gjuhes.
Shqipja eshte e bukur ne standartin e vendosur i cili duhet mbrojtur si keshtejelle, duke bere edhe ndonje meremetim teper te kujdeseshem. Gjuha Shqipe eshte e shenjte ne te gjitha dialektet e saje, sepse eshte identiteti, mbijetesa, vlera dhe ndera jone e perbashket.
Te gjithe gjuhetaret, te gjithe Shqiptaret duhet te ngrihen ne kembe kunder masakrimit qe po i bejne sot gjuhes me prurjet “moderniste” nga palo-politikanet, gazep-gazetaret, banalo-analistet. Ne se vazhdohet keshtu do bjere mbi ne mallkimi i gjithe brezave qe e ruajten nen pushtime, dhe ne po e vrasim ne pushtim paqesor..!
Bastardet e kane kuptuar se qe te dallohesh nga te tjeret ne nje shtet ku qeveria vret per te qendruar ne pushtet dhe per te vjedhur nderkohe qe nuk i intereson aspak ceshtja kombetare mund te besh e kerkosh cdo gje madje edhe mund te shesish ineteresat e vendit dhe te mos te te hyje gjemb ne kembe.Keta bastarde e trajtojne Shqiperine si prone te tyre dhe jane gati te rishikojne historine dhe gjuhen standarte.Ata jane gati te rishpallin pavaresine dhe te rikrijojne protagonistet e saj.Jane gati gjithashtu te riclirojne vendin dhe te rikrijojne deshmoret e lirise. Une nuk e kuptoj deri ku mund te shkojne keta bastard ne psikopatine e tyre.Them keshtu pasi keto tendenca si ajo e z Topalli vetem sa demtojne interesat e Shqiperise e Shqiptareve ne kete situate te trazuar ku perballe ka probleme madhore per tu zgjidhur nderkohe qe ceshtja e gjhes eshte zgjidhur dhe nuk eshte se na ka krijuar ndonje prblem.Ne fakt te keqen nuk e shohe te deshira per ta bere gjuhen te persosur por te tendenca per te nderhyre mbi baza krahinore gje qe mund te sjelle shume pasoja.Dhe maskarenjte duke kerkuar te c,bejne c,do gje ne shqiperi duan ne fakt me ose pa dashje te shperbejne vete shqiperine.
Une 35 vjete kam njohur profesor te gjuhes shqipe.Nuk me kane bere ndonje kritike serjoze ne perdorimin e (e) se .Ky na justifikoka rishikimin se veme ose nuk e veme mire (e)ne.Ky Kolec Topalli ku ka qene me pare se nuk e kam ndeshur.Mos ka qene lojtare i fshehur si Berisha.Pse nuk merren ne konsiderate Profesoret qe kane mbi 50 vjete qe punojne me shqipen? AAAAAAAAAAA jane te komunizmit!!!Na duhen te Slizmit.Turp qe nuk dini cti beni me Shqiperise.Shqiptaret nuk ndryshuan 500 vjet nga Turku do ndryshojne ne 19 vjete te Saliute Topallit(Xhofit)
Mendimi im është se standardi i gjuhës letrare shqipe është i vendosur tashmë dhe norma bazë nuk duhet të ndryshohet. Ndryshimi i normës letrare do të sillte një katrahurë të vërtetë dhe pështjellim të pashoq. Do të ndodhte si me lekun e vjetër dhe të ri, por edhe më keq. Institucionet, njerëzit do të fillonin të shkruanin ndryshe dhe gjithçka do të bëhej e pasigurt.
Por, nga ana tjetër, gjuha është gjë e gjallë që ndryshon, pasurohet dhe si e tillë duhet t’u nënshtrohet rishikimeve të herëpasherëshme. Natyrisht kjo nuk mund të bëhet me vendime qeverie arbitrare, apo me mendime të hedhura aty-këtu si fishekzjarre tymuese. Le t’i lemë specialistët të merren me gjuhën, të ndreqin atë që mund të ndreqet dhe të vendosin për atë që tingëllon më mirë dhe ka përhapje më të gjerë në popull. Përmirësimet duhet të bëhen si pasojë logjike e ndryshimit, por jo nisur nga qëllime politike, krahinore etj.
Jam si perhere me gjuhen standarde, prej se ciles jane hartuar edhe fjalore e udhezimet jkane te mbeshtetura shkencerisht.Me kot lindin propleme “Per t’u gjendur KOLA NE PUNE…”
SHIKO NE YOU TUBE
E verteta mbi shqiptaret dhe greket e lashte Margarit K. Nilo
E verteta mbi shqiptaret dhe greket e lashte Margarit K. Nilo
E verteta mbi shqiptaret dhe greket e lashte Margarit K. Nilo
E verteta mbi shqiptaret dhe greket e lashte Margarit K. Nilo
Μargarit K. Nilo autori i librit ‘’E verteta/ kush ini ju grek…?’’ Tirana(Albania)
mather of languages albanogy
Zgjedhimi i folies ”hy = i’, dhe ”ry = ri” -në greq. e lashte”.
Me poshte do (j)apim zgjedhimin e folies ”hy = i” sipas menires se dhene sote dhe menires si ka ken ne greq. e lashte, folie e cila ka ken baze ne ndertimin e fialeve te greq. se lashte dhe te gjith Europes (bashk me folien ”ry = ri”), folie qe ekzistoin vetem ne shkip dhe ne asni gju’e tieter te Europes, por te deformu’ tashme ne ”hy; hyj” dhe ”ry; ryj”.
Gjat zgjedhimit do shikoni deformimin qe i eshte be ksai folie nga futia e sundimit turk dhe nga alfabeti i ri i shkipes me 36 germa(12 germa shtese kundreit greq. se lashte) qe u vendos ne kongresin e Manastirit(ne Makedoni) ne 1908, alfabet qe u vendos duke u bazu ne gju’en e transformu’me te popullit dhe per te pas mundesin e ni shprehie te shumaneshme. Kto deformime jan vazhdu akoma me tei pas çlirimit te vendit.
Gjutaret, nuk jan qe te ven sipas deformimeve qe jan be nga populli me kalimin e ni periudhe qindra e mi’ra vieçare, por per ti korigju’ ato gabime, prandai qu’en edhe ”gjutar”. Eshte si ajo ushtri’a qe shkon ku te doi e nga te doi dhe komandanti vete pas turmes, ne vend qe ai te udhe’eq(ek) turmen. Kio nuk qu’et ushtri, nuk qu’et rregull, dhe kio ushtri asnihere nuk e fiton luften.
Kio u be pa pat ni studim te sakte mbi greqishten e lashte dhe lidhiet e sai me shkipen, gje qe ka siell deformime te shume fialve nga orgjinali i tire ne greq. e lashte, deformime qe u zgjerun akoma me shume nga perpunimi i gju’es dhe i gramatikes se gju’es shqipe ne vitet e socializmit, ku u shtun kot ne fund te folieve mbaresat ”-ar” sikurse ”mun(d) – u’ – ar = mund – hy – hyr”; -u zvendesu’ zanoria ”i” me bashketinglloren ”j”; -u fut ”h” vend e pa vend, ashtu siç u futen germa shtes edhe ne shume fiale te tiera duke i deviu’ ato nga orgjinali, e shume e shume ndrishime te tiera, si dhe futia e dy zanoreve shtese ”y; ë” qe nuk kan ken me pare.
Ni nga gabimet me te mdha ishte (h)ekia e dialektit te gegerishtes, duke zhduk bashk me zhdukien e sai edhe shume fiale te rendesishme fialformuse te greq. se lashte.
Folia ”Hy = i’ ”.
(shikoni dhe deformimet e bera ndai folies ”hyj = i’ ” me shkrimin e ri te shkipes).
Menira: Defto’re
Koha E tashme E pa kry’er E kry’ e thieshte
si do qe ne si do qe ne si do qe ne
sot – greq.lashte sot – gr.lashte sot – gr.e lashte
hyj -i’ hyja -i’-a hyra -ir-a
hyn -in hyje -i’-e hyre -ir-e
hyn -in hynte -in-te hyri -ir-i
hyjmë -i’-m(b) hynim -i’n-im hymë -i’-m
hyni -i’ni hynit -i’n-it hytë -i’-t
hyjnë -i’n hynin -i’n-in hynë -in
Menirat: Lidho’re(koha e tashme): Urdhero’re(e tashme)
të hyj -t-i’ hyr -ir
të hysh -t-is(hysh) hy -i
të hyjë -t-i’
të hyjmë -t-i’-m
të hyni -t-i’ni hyni -i’ni
të hyjnë -t-in
Siç e shikoni format baze (j)ane ato te nenvizuarat: i’, in, ini, ir, ish(hysh), por kto kan ken te ndertu’ me te gjitha zanoret(i, a, e, o, u), sikurse: (a’, an, ar, ash) etj.
Format e nenvizu’me (j)an ato qe une i gjei edhe ne ndertimin e fialve te greq. se lashte, me ni fial e gjei ne gjith format e me siperme, por kio folie eshte e shqipes dhe jo e greqishtes.
Me larte nuk eshte dhene forma ”paskaiore” e gegerishtes(e cila ne gjithe menirat dhe ko’et eshte ”me – i(hy) = be – i(hy)”).
Rol ndimes me shume rendesi ne formimin e fialeve te greq. se lashte los folia ”jam”, ne formen ”eshte”, sikurse (j)an: ”i, a, e, o; as, is, es, os; aste, iste, este, oste; ad, ed; at, et = a, e; ash, esh, ish; ashte, eshte, ishte, -qe (j)ane format e sotme te perdorimit.
Fialori i sotem i shqipes u hartu’ nen dreitimin e prof. Androkli Kostallari dhe i ripunu’ e redaktu’ nga redaktoret kriesore, prof. as. dr. Jani Thomai e prof. as. dr. Miço Samara’s e te tiere, qe jan si ndimes te tire.
Zoti Androkli Kostallari eshte dhe perpunusi teresore dhe redaktusi perfundimtare i gjithe fialorit(sipas parathenies se vet fialorit).
Me vien keq por, asni nga kta mbiemra nuk me duket shqiptar(as Androkli’, e as Samara’s), pavarsisht nga respekti qe kam per ngritien e zotesin e tyre profesionale.
Kte e them se fialori i shqipes se sotme eshte i shkru’ me shume gabime, gjithashtu (j)an lene (j)ashte fialorit-fialet kriesore fialformuse ne greq. e lashte qe i perkasin shqipes se veriut qe jan aktualisht ne perdorim ne gjith Shqiperine. Si mund te (h)iken nga fialori fial aq te rendesishme duke qene aktualisht ne perdorim?!
Ne fialorin e sotem te shqipes sho se eshte zhduk edhe folia baze e kri’imit te fialve te greq. se lashte dhe qe aktualisht eshte ne perdorim te perditshem ne gjithe Shqiperine, folia ”ryj(ry) = ri’ ” qe eshte simotra e folies tieter ”hyj(hy) = i’ ”.
Eshte zvendesu’ gabimisht ”i” me ”j”; -jan ber kot dublime mbaresash: ”munduar = mund – u(hy) – ar(hyr)”. Ne shumicen e fialve jan fut germa
shtese vend e pa vend(sidomos: h, y, j, b, ë, etj), te cilat dalloen gjat zberthimit te fialeve.
”Europe”, ndryshe nga gjithe Europa, ne e shkruime ”Evrope” ???.
E – ur – ope = e(eshte) – hyr – ope(pamia) = perendimi; -e kunderta e Asia dhe Orient = lindia.
‘’Ni’’ = in(hyn) = hyria, fillimi, nisia, qe gabimisht e shkruim ‘’nji, një’’; – ‘’j’’ eshte e fut gabimisht ne shqipen e sotme me ndikim nga sllavishtia.
Edhe fiala ‘’nji’’ shkruet gabim, duet ‘’ni’’ = in = hyn, hyria, fillimi, nisia. Po keshtu edhe shume fiale te tiera qe vend e pa vend u jan be futie te teperta germash si ‘’h, j, ë’’ etj.
Me duket sikur jan ber te gjitha punet, per ta largu sa me shume shqipen nga greq. e lashte dhe per te mbulu te verteten.
Po (j)apim me poshte zgjedhimin e folies ”ryj(ry) = ri’ ” ne format si do zgjedhohei sot, ne menirat baze (Defto’re, Lidho’re e Urdhero’re) siç kemi dhene me larte folien ”hyj”, dhe ne format si e kam gjet une ne ndertimin e fialeve te greq. se lashte.
Folia: Ry(ri’)
Menira: Defto’re
Koha: E tashme E pa kry’ E kry e thieshte
sot -si do qe ne sot -si do qe ne sot -si do qe ne
greq. e lashte gr. e lashte gr. e lashte
ryj -ri ryja -ri-a ryra -rir-a
ryn -rin ryje -ri-e ryre -rir-e
ryn -rin rynte -rin-te ryri -rir-i
ryjmë -ri-m(b) rynim -rin-im rymë -ri-m
ryni -ri’ni rynit -rin-it rytë -ri-t
ryjnë -ri’ne rynin -rin-in rynë -rin
Menirat: Lidho’re(koha e tashme); Urdhero’re(k.e tashme)
sot – si qe ne greq. e lashte sot -greq. e lashte
të ryj -t-ri ryr -rir
të rysh -t-ris(rysh) ry -ri
të ryj -t-ri
të ryjmë -t-ri-me
të ryni -t-rini ryni -ri’ni
të ryjnë -t-rine
Format qe kio folie gjendet ne ndertimin e fialeve te greq. se lashte, (j)ane te nita me format e menirave defto’re, lidhore dhe urdhero’re qe une kam nenvizu’ me siper(ri, rin, rini, rine, rir, rish) te ndertu’ kto me gjithe zanoret sikurse: ”ra, ran, rani, rane, rar, rash(rysh)” etj zanore, dhe (j)an forma te ngjashme me ato te folies simoter ”hyj”, dmth se gjendet ne gjithe format e me siperme. Kio folie se bashku me ”hyi; hy = i” jan te gju’es shqipe dhe (j)an foliet kyçe ne ndertimin e fialorit gjuesor.
Piesa e me poshteme eshte ajo qe pregatita per botim ne gazete(u botua ne republika).
Tirana (Alba’nia).
Jam autori i librit te ri ”E verteta/kush ini ju grek…?(Margarit K.Nilo)
Qu’em Margarit K. Nilo, lindur ne Bishan të Fierit në 1952. Mbarova shkollën e larte ushtarake për elektronik ndërlidhie në1976 dhe u emërova oficer. Pas ni viti e gjysëm me nxierin në lirim për shkak të karakterit tim dhe mos puqies sëmendimeve të mia politike me ko’en kur un shërbeva.
Pas shumë përpiekiesh futem ne telekomunikacion në Fier.
Pas (h)apies së kufive, për arsye te rrogave të ulta dhe çmimeve gjithmon në rritie, jeta qe e pa përballushme dhe u detyrova si shume shqiptar të tier të mar rrugën e mërgimit për Greqi ku punova si elektriçist.
Gjat punës studiova edhe gju’en e historin greke.
Shume fiale greke më dukeshin me kuptim shqip, kio më bëri ti futem seriozisht punës të cilën e përqëndrova në studimin dhe zbërthimin e fialëve të fialorëve të gju’es së lashte greke, pas kti studimi arrita në përfundimet që spiego’en në librin që unë kam botu'(ku be’et i gjith zbërthimi i fialve te lashta greke, dhe të gjitha (j)ane të ndërtu prei shqipes).
Fialët e lashta greke po të zbërthe’en dalin se kan qënë të nita me shqipen e sotme, por në momentin e lindies së shkrimit u bën bashkime fialësh, foliesh e niesh në ni fiale të vetme ku u bë edhe shtimi i mbaresave, gjë që bëri të dallo’ei nga shqipia(ilirishtia) si ni gju’e e ri formulu’me.
Më von, me pushtimet romake, sllave dhe turke, u ndërpre aktiviteti i shtetit të lashte grek, greqishtia e formulu’ me bashkim fialësh nuk mëso’ei më në shkolla, ata që e mësun dhe e trashgun te femiet, ata e ruiten deri në ditët tona(sidomos popullsia e qyteteve të atershme). Ata që e flisnin akoma shqipen(ilirishten) dhe popullsia fshatare që nuk e kish mësu mire bën rikthim në shqipe. Kio bëri që Greqia të ngeli e përzi me te dy gjuet. Duke bë që në fundë të l. dytë botrore shumica e Greqisë të fliste shqip, ku edhe Athina e re në 1800 u themelua nga shqiptarët(sipas vet vikipedhias greke).
Gjithe fialët e lashta greke jan të përbëra nga fialza, folie, nie(nyje) e mbaresa shqipe dhe me ni radhe vendosie te tyre brenda fialës që nxierin kuptim të paster vetëm në shqip dhe aspak në gju’en e greqishtes së sotme. Kio ndodhi për arsye se grekët e lashtë emigru’n ne lindien e mesme që në 1100-900 para Krishtit, dhe tani që u ndoqën prei andei(pas 3000 vitesh largim ku jetun me rraca të ndryshme në lindien e mesme) u kthyn me gju’e disi të ndryshume, jo me gju’en orgjinale që ikën, kio spiegon edhe faktin përse greqishtia e sotme nuk përkthen dot greq. e lashte, gjë që e bën shume mirë shqipia.
Më 1923-1924 vetëm nga Turqia u ndoq ni popullsi që zinte 54% të popullsise së atershme greke, dmth që zinte mbi gjysmën e popullsis së atershme greke. Por 3000 viet kio popullsi jetoi andei me rraca të ndryshme, gjë që solli edhe ndryshim të gju’es së mëvonëshme greke, duke bë që greqishtia e sotme të mos e zbërthei dot greq. e lashtë, gjë qe e ben ne menyre te persosur shqipia.
Baza në krii’min e gju’es që në lashtësi kan ken foliet shqipe ”hyj; hy = i’ ”, dhe ”ryj; ry = ri’ ” të ndërtu’ kto folie me të gjith lloiet e zanoreve për të rrit diversitetin midis fialëve, që fialët të jen të dallushme nga nira-tietra.
Kto folie kan të nitin kuptim pavarsishtë se janë zanore të ndryshme(i, a, e, o, u; in, an, en, on, un = hy; hyn; -dhe: ri, ra, re, ro, ru, rin, ran, ren, ron, run = ri, rin = ry, ryn) etj. Për çudi folien bazë ”ryj; ry = ri’ ” e sho të zhduk nga fialori i shqipes, kur vetëm fialës ”bythë” i kan dhënë ni faqe në fialor. Si ka mundësi të jet zhduk nga fialori i shkipes kio folie, kur folia ”ryi” është në përdorim më se të zakonshëm në gjithe Shqiperin dhe eshte baza per krii’min e fialorit gjuesor. Me thone eshte krainore !, e kuit kraine eshte ?, ne e dim shume mire se kio folie(ry, ryj = ri) perdoret ne gjith trevat ku ka shiptare.
Keshtu kan bë edhe me shume fiale të tiera të rëndësishme fialformuse në greqishten e lashte, që jane të Shqiperis së Veriut dhe që janë aktualisht në përdorim të përditshëm, por të zhdukura nga fialori i shqipes ???!!!.
Në shume fiale kan fut germa shtes kot-me kot, kan fut ”b, h, j, ë, y” vend e pa vend duke i deformu fialët e tiera te shqipes te mbetura ne fialor.
Është zvendësu’ gabimisht(në mënyrë kreit absurde) zanoria ”i” me bashketinglloren ”j”, qindra fiale Europiane që jan të nita me shqipen, Europa i ka me ”i”, ne i kemi kthy me ”j”(Copi = kopje; familia = familja, -shqip) e shume të tiera, përse është bë kio futie e ”j” në vende të ”i” ndryshe nga gjithë Euro’pa, që jo vetëm i çrregullon kuptimin fialve, por i bën të pa zbërthyshme etimologjikisht, apo për të na nxier sikur s’iemi Europian por sikur jemi të ardhur nga …Honolulu’ia, dhe se du’et të shporremi që ktu e vendin ta zen serbët etj, kur e vërteta është kreit ndryshe, -ne jemi vendasit e lasht dhe greket e lashte.
Gjith foliet jan dublu me -”ar”, (munu’, mundu’ = mund-u’-ar = mund-hy-hyr, -duke e bë dy here në fund të folies ”-hy – hyr”).
Kto probleme i ngrita edhe në ni debat ne Institutin e lart gjueso’r, por më than se ata kishin të dreitë e jo une ???.
Gjith mbaresat e fialeve të greq. së lashte jan të pastra vetem në shqip. Me greqishten e sotme formulimi i mbaresave të fialve të lashta greke del kreit ndrishe(siç do ta shikoni edhe në shembuit e më poshtëm).
Mbaresat e përdor në fialët e greq. së lashte jan:
1- mbaresa me folien jam(në formën ”është”), si: a, e, o, i(ish); as, es, os, is, us; aste, este, iste, oste; -ad; -at; -ath = a, ash, ashte; e, es, eshte; ishte, -ne shqipen e sotme = ine, -me greq. e sotme. (vetëm ”ë”(është) nuk ka patur ne lashtesi, se nuk ka pas ekzistu’ ”ë”, por ne tani futëm ”ë” dhe zhdukëm shume zanore të tiera(sidomos ”e; a”).
Zhdukia e shume zanoreve dhe zvendesimi i tyre me ”ë” dhe me bashketingelloren ”j” ka çu ne ni fare mase dhe ne humbien e muzikalitetit te gjues, se muzikaliteti i gjues epet nga zanoret.
2- mbaresat: ma; pa; fa = ba, be = ka’ni, -me greq. e sotme. ‘’Kani’’ e greqishtes i pergjigjet formave te shqipes se veriut ‘’ber ka, ngren ka, pir ka(be)’’
3- mbaresat: -t-is(t-ish); -k-is(q-ish); -k-a(q-a); -k-t-is(q-t-ish), etj = greqisht: ”-na-ine; -pu-ine; -pu-ine; -pu-na-ine”, -siç e shikoni me greqishten e sotme nuk kan asni perputhie, kurse me shqipen janë identike.
Më poshte po (j)apim disa shembui, ku trego’en edhe mbaresat e fialëve të nënvizu’ në fund të fialëve, (per arsie te programit te shkurter qe me eshte caktu’ nga gazeta, nuk jam hap ne detaime(se ky eshte ni shkrim per gazeten)).
Shembui:
Presvi’a(= ambasa’da, trup diplomati’k, -kuptimi i sotem) = pres(pris, prijs) – ve – a; -me greq. e sotme do qe: ”dhiefthinti’s, proedhros – va’lo – i’ne”, asni përputhie, përputhia eshte vetem me shqipen.
Euro’pi(= Euro’pa, -qe shqip e shkruin gabim ”Evro’pa”, -kur gjithe bota e shkrun ”Europe”) = E – ur – opi(pamia) = eshte – hyr – pamia = perëndimi(e kundërta e ”orient = ori(dielli; pamia) – en – it(eshte)”; -dhe ”Asia = a – si(shikim) – i(hy) – a”) = lindia.
Me greq. e sotme do qe: ”ine – bi – opi”, përputhia eshte vetëm me shkipen.
Kali’ma(= mbule’së) = ka – l – i(hy) – ma = qe – l – hy – ba = hyn, mbulon; mbulese. Me greq. e sotme: ”pu – afini – bi – kani”, përputhia eshte vetëm me shkipen.
Αpoka’lips = ap, hap + kali’ps(mbulesen) = zbuloi; zbulim; -ku: ”kalips = ka – l – i(hy) – b – is(ish) = qe – l – hy – b – ish = hyn, mbulon; mbulese”.
Dramatopi’os = drama – to – pi(be) – os = drama – te – b – ish = ai qe ben drama per teater. Me greq. e sotme do qe: ”drama – na – kani – ine”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shkipen.
Ama’rantos = [a(jo) – maro’n – t – os(ish) = jo – maron – t – ish] – ajo qe nuk maro’n; qe nuk thaet, qe nuk vyshket; qe nuk shter/ lulia e pavdeksise qe mbillet ne vorre.
Presviti’s, presvi’s(= ambasado’r) = pres(pris, prijs) – vi – t – is = pris – ve – t – ish = prijes ve, udhëheqes(dreitus) ve. Me greq. e sotme do qe: ”dhiefthinti’s – valo – na – ine”, asni përputhie, përputhia është vetëm me shkipen.
Mesi’tis(= ndermie’tes, atij qe hyn ne mes per te zgjith nji problem) = mes – i(hy) – t – is = mes – hy – t – ish. Me greq. e sotme: ”mes-bi-na-ine” asni perputhie, perputhia është vetëm me shki’pen.
Komiko’s(= komi’k, i humo’rit) = ko – m – i(hy) – k – os = q – b – hy – q – ish = hyn, shpon, ngacmon. Me greq. e sotme: ”pu – kani – bi – pu – ine”, asni perputhie, perputhia është vetëm me shkipen.
Katara’ktis(= katara’kt, ui që bie nga ni lartesi në vendet malore; çdo gjë që bie(që rrëzohet) poshtë) = kato(poshte) – ra(ry) – k – t – is = poshte – ra(ry) – q – t – ish. Me greq. e sotme do qe: ”kato – e pese – pu – na – ine”, perputhia është vetëm me shkipen; -etj, etj.
Librin e çova per botim qe ne fillim Tetorit 2011, ku me than se per 15 dite e kasha gati(se doia ta nxiria ne periudhen e censusit(regjistrimit te popullates)), kalun 6 mui dhe libri nuk doli, duke u justifiku me 100 pretekse, por e shikoia, edhe kur skish fare pune dhe rrinte kote me dite te tera, librin tim nuk e zinte me dore(diku qe konsultu dhe kish mare udhezime qe te mos e botonte), por mua me mbante me shpresa te kota ‘’jo sot-po neser’’. Pas shume perpiekiesh i humba shpresat, i thashe se po shkoi ne shpi tieter botimi, pavaresishte se aty kisha pagu e kisha len leket.
Tietri me tha se per ni jave e kisha gati, dhe vertet per tre dite kish be mbi gjysmen e librit, por pa pritur e nderpret per 1,5 mui duke dhe me kercenu ‘’sikur most ta bei as ai e as une (me tha) ç’do besh ti’’. Me perpiekiet e forta te ndermietesit time dhe pas shume debatesh libri del.
E kam shpernda librin gjithandei (jan shpernda rreth 200 kopie) ne gjith institucionet e gju’es brenda e (j)ashte vendit deri ne Akademin e Shqiperise, ne Fakultetin e gju’es e letersise, ne qendren e studimeve Albanologjike(QSA), ne Institutin e larte gju’esor, ne fakultet(ne klasen qe studion greqishten), ne Tv Klan etj, etj, pres me mui dhe asni s’me kthen pergjigje, i kap ni e nga ni dhe me thone te gjithe te niten gje: ‘’je lodh kot, ske asgje te dreite ne ato qe ke be’’, por une mar shume fiale te greq. lashte dhe i zberthei me shqipen, u them atyre te bein te niten gje duke i zberthy fialet me greqishten, por ata nuk pranoin te futen ne ni ndeshie te ktille. Puna jote me thone ‘’nuk eshte shkencore dhe se orgjina e fialve del nga krahasimi i tyre me fialet qe njihen si fiale baze dhe qe mendohen si me te vietrat’’. Une nuk (j)am kunder ksai metode deri ne ni fare mase, por kur kio metode nuk nxier kuptimin e fiales dhe nuk tregon perse kio fiale eshte e ndertu ne kete menyre dhe per me teper, kur arriet te fiala ‘’baze’’ nga mendo’et se kane dale edhe disa fiale te tiera, thone: ‘’e pa n(j)our(nuk i diet orgjina)’’, kurse une u (j)ap kuptim gjith fialeve. Si baze te ndertimit te fialeve kryesore (j)ane jan gjithni foliet shqipe ‘’hy, hyj = i’’ dhe ‘’ry; ryj = ri’’, kto (j)ane folie mbi te cilat eshte mbeshtet i gjith kuptimi i fialorit gjuesor.
Nuk mund te quet shkencore e plote metoda qe studioet, per deri sa thote se ‘’x’’ mendoet se vien nga ‘’z’’ e zeta mendoet se vien nga ‘’y’’. Vetem shkenca nuk pranon te flase me gju’en ‘’mendo’et’’, shkenca ka llogaritie precise.
Une (j)am i bind se kam shume te dreite, por me shume me binden vet ata kur u bera vreitiet mbi fialorin e shqipes(ku mungoin fialet kriesore te shqipes se veriut, qe jane fiale formuse qe ne greqishten e lashte dhe qe jane aktualishte ne perdorim me se te zakonshem, ku mungon edhe folia kyçe ‘’ry; ryi = ri’’, dhe ata me thane perseri se edhe ktu e kisha gabim: ‘’ska pse duet folia ‘’ry = ri’’ se aio gjoia eshte krainore dhe se kuptimin e sai e ep edhe folia ‘’hy = i’’, prandai e kemi zhduk me thane’’ me kte mendie duet te zhdukim gjithe fialet sinonime me qe ato thuhen ne niren form, por arsyia e vertete nuk eshte aio, mendoi se ç’do gje eshte be e studiu, se ‘’ry = ri’’ eshte folia kyç ne krii’min e fialorit gjuesor) dhe me than se edhe aty e kasha gabim, kio me bindi se eshte e kunderta, çdo shqiptar i she me sy, qe kto fiale jan zhduk nga fialori i shqipes.
U kerkoi pergjigje zyrtare edhe me shkrim nepermiet postes, por nuk me apin pergjigje.
Nuk e kuptoi, a fungsionon sipas rregullave ky shtet, a duet qe ni institucion i kti’ specialiteti te api pergjigje zyrtare?
Ni punoiese ne ni shkolle me tha: ‘’Ata mblidhen, por vetem per te aprovu punet e niri – tietrit dhe per ti dhene titull doktoratash niri – tietrit, por jo per ata qe s’iane dora e tyre’’. Kur do shpetoi ky shtet e ky popull nga kta nieres.
Ni studim mbi greqishten e lashte dhe lidhiet e sai me shqipen, ne librin ‘’E verteta/kush ini ju grek…?’’ Ε Margarit K. Nilo (Albania)
Shenim: Shkrimi eshte be disi ndrishe nga ai normali pasi eshte be ni perpiekie per ta shkru shqipen afersishte si ne greqishten e lashte, pa disa germa e zanore shtese te fut pas pushtimit turk dhe pas kongresit te Manastirit, sidomos pa zanoret ‘’y, ë’’ dhe bashketingelloret ‘’h, j’’. Ndrishimi nuk eshte be ne gjith rastet pasi shqiptaret tashme jan ambientu me ato germa dhe do i lexonin me veshtiresi fialet.
Fialet e mara per analize (j)an te fialorve te arqeas(lashtesise) te be nga vete autoret greke.
Fialet ne liber jan me te (h)apura dhe me ngjyra atie ku be’en krahasimet midis greqishtes se lashte, shqipes dhe greqishtes se sotme dhe jane let te lexushme.
Per kte liber eshte bere ni pune shume serioze disa vieçare dit e nate ku jan studiu fialoret dhe historia e lashtesis greke dhe u arrit ne konkluzionet qe thu’en ne liber.
Ne shitie eshte vetem volumi i 2 i greqishtes se lashte me 600 faqe dhe Fialori special etimologjik i shqipes(volume pare), i cili u fut ne botim ne fillim te Tetorit 2011 qe te qe ne shitie per periudhen e censusit (regjistrimit te popullates), pasi botusi me tha se do e kish gati per 15 dite, por kalun 6 muai dhe akoma edhe sot nuk e ka botu, gje qe me detyroi te shkoi e ta botoi ne tieter shtypshkroi, ku edhe atie nga dy jave qe me thane e çun dy mui dhe me shume probleme. Volumin e pare te greq. lashte me gjith perpiekiet e bera, nuk ma botun.
Shitia be’et vetem ne rrugen e Elbasanit perball fakultetit te gju’es, pran ‘’Lion Park’’ ne telefon: 048855180; cellular: 0696421918 dhe ne e-mail: [email protected] .Çdo shitie ne vend tieter eshte kopim i librit dhe shitie e jashteligjeshme, prandai u lutem te n(j)oftoni ne telefonat perkates.
Ne kte liber eshte paraqit ni studim i be mbi greqishten e lashte dhe lidhiet e greqishtes se lashte me shqipen.
Nga zberthimi i çdo fiale verteto’et se greqishtia e lashte eshte e kriu prei shqipes(ilirishtes) ne ko’en e lindies se shkrimit dhe formulimit te gju’es se shkrume. Greqishtia e lashte eshte bashkim i fialve shqipe(ilirishte) ku u jan shtu edhe mbaresat, sikurse: ‘’is, a, etj = ish, a, ashte; ma = ba; -t-is = -te-ish; -k-is = -qe–ish; -k-t-is = -q-t-ish’’; – te cilat me greqishten e sotme do qene perkatesisht: ‘’ine; kani; -na-ine; -pu-ine; -pu-na-ine’’; -siç shifet lidhiet e gjith mbaresave jane vetem me shqipen, pasi greqishtia nuk ka ‘’k, g = qe’’ por ka ‘’pu’’, nuk ka ‘’t = te’’ por ka ‘’na’’, nuk ka ‘’is, a = eshte, a, ashte’’ por ka ‘’ine’’, nuk ka ‘’pa, ma = ba’’ por ka ‘’ka’ni’’, ne ni ko’e kur greqishtia e lashte eshte e gjitha e ndertu me format qe ekzistoin vetem ne shqip. Po keshtu gjithe fialet kan si baze te ndertimit te tyre foliet shqipe ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’ ne format ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, ris(rysh)’’ te ndertu kto me te gjitha zanoret (a, e, o, u, etj) per te rrit diversitetin e fialeve qe fialet te be’en te dallushme nga nira-tietra, folie qe ekzistoin vetem ne shqip dhe ne asni gju’e tieter(te transformum nga ko’a e futies se Turqise dhe nga beria e alfabeteit te ri te Shqipes ne ‘’hy, hyn, yr, hysh; ry, ryn, rysh’’), se greket e lashte jan bashkim i dy fiseve ilire ‘’jonikeve’’ te jugut, dhe ‘’dorikeve’’ te zbrit ne jug rreth shek. 12-9 para krishtit sipas dy historianeve te lashte greke Irodoti e Thukidhidhi, te shenu edhe ne historin greke(shif historin e kl. pare likio te vitit 2007-2008 faqe 77-78), ku thon se ‘’elinet’’ linden nga fisi i doreve te Lakonise qe kishin zbrit ne Peloponez (qe kishin zbrit ne jug) dhe qe une e vertetoi nepermiet zberthimit te gju’es se lashte greke e cila zberthe’et e gjitha me shqipen dhe kriesisht me shqipen veriore(dorike).
Gjith fialet jan te tipit: ‘’i, in, ir, rin; k-rin; l-rin; t-in; b-in; b-rin; b-ish(hysh) etj’’ ku eshte be edhe shtimi i mbaresave perkatese, te ndertu kto sikurse tham me te gjitha lloiet e zanoreve, dmth se gjith lloiet e zanoreve kan kuptimin ‘’i = hy’’ me gjith lloiet e zanoreve ‘’i, a, e, o, u’ etj = i = hy’’, ‘’an, en, on, un = in(hyn)’’ etj, por jan ndertu me zanore te ndrishme sikurse thame per te rrit diversitetin e fialeve. Kio qe edhe arsia perse greket e lashte ndertun 5 lloie ‘’i = ι, η, υ, ει, οι’’ dhe kur e pan se me ‘’i’’ e kriume nuk mund te kriohei ni gam e gjere fialesh, atere perdoren me te nitin kuptim te gjitha zanoret, bile per te rrit gamen e fiave perdoren edhe germat dyshe me po ate kuptim per te kriu foliet ‘’in’’, sikurse ‘’igg = ing’’, ‘’igk = ink’’ etj, qe ktu gjutareve duet tiu kish shku menia ‘’perse greket e lashte perdoren kaq shume ‘’i’’ ’’, se kyçi ne ndertimin e fialve jane pikerisht foliet ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, rish(rysh)’’ te ndertu me gjith lloiet e zanoreve, qe dalin nga foliet baze te shqipes ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’.
Mbi te nitin parim eshte be edhe zberthimi i fialve te fialorit te shqipes, ku jan shpre’ur dhe mendimet mbi gabimet e bera mbi shkrimet e shum fialve shqipe.
Ne historin greke thu’et se greket e lashte thirrnin me ‘’o’’ perpara ‘’ooo – Perikli’’ etj , tradite kio edhe sote vetem e shqiptarve dhe e asni kombi tieter ne Europe, qe gjutaret tane e kan (h)ek nga gramatika dhe nga fialori i shqipes ashtu sikurse kan be edhe me shume fiale te rendesishme qe jane akoma ne perdorim ne gjithe Shqiperine dhe aq me keq qe jane shume fial formuse te gju’es se greqishtes se lashte, etj gjera qe thu’en me gjere ne liber.
Ne lashtesi nuk ka pas ‘’b = bë, ba’’, eshte fut me vone dhe ka zvendesu gjithe format e tiera te kti’ lloi ‘’fa, pa, ma’’ dhe disa here edhe ‘’v, vë, va = b, bë, ba’’; -po keshtu nuk ka pas ‘’q’’ por ka pas ‘’g, k , kh(X) = q, qe’’, veriu i Shqiperise edhe sot ne gju’en popullore nuk e perdor ‘’q’’ por perdor ‘’k = q, qe’’, te cilat ne greq. e sotme (j)ane ‘’pu’’.
Germat ‘’t, th, d(dh)’’ te greq. se lashte, gjat zberthimit te fialve, per letesi kuptimi zakonisht jan kthy ne ‘’t’’ = na, -greqishtia e sotme.
Rol ne dallimin e shqipes se sotme nga greq. e lashte ka luait edhe futia e dy zanoreve shtese ‘’y, ë’’ qe nuk kan qene ne ate periudhe por jan fut ne shqipe pas sundimit turk dhe nga kongresi i Mnastirit (1908), qe u be per shkrimin e gju’es shqipe por pa ndoni studim per te pare lidhiet e shqipes me greq. e lashte. E gabu ne shkrimin e shqipes se sotme eshte edhe zvendesimi i ‘’i’’ ne ‘’j’’ ne shume fiale, se ‘’j’’ eshte ni bashketingllore qe ka zvendesu ni zanore duke prish kuptimin e zberthimit etimologjik te fialeve, etj ndryshime te shkrimit te shqipes te shkaktu nga sundimet sllave e turke dhe te fiksume ne shqipe me rastin e krii’mit te alfabetit me 36 germa (nga 24 qe kish ne ko’en e greqishtes se lashte).
Librin e kam shpernda ne gjithe institucionet e larta shkencore te gjues shqipe deri ne Akademi, por disa me thone se s’emi kopetent te (j)apim ni pergjigje te prere, disa me thone se nuk e njef shkenca botrore gju’esore (formen e zberthimit te fialve te be nga une). Shkenca e sotme etimologjike e gju’es eshte e bazu vetem ne metoden e krahasimit te fialve me fiale te tiera te peraferta te shqipes apo me fiale te peraferta te gju’eve te fqinjeve, qe ‘’x’’ mendo’et se vien ‘’y’’, e ‘’y’’ mendo’et se vien nga ‘’z’’ etj, por nuk ep formen se si jan kriu kto fial dhe perse e kan ate kuptim, nuk ep arsyen se nga u del kuptimi.
Une nuk periashtoi formen krahasore midis fialeve dhe afrimitetin midis fialve me fqinjet(fqit, fqinet) se (j)emi i niti trung, por kur kto fial ven deri tek fiala baze nga ku mendoin se kan dale disa fiale te tiera, aty ngecin, nuk i di’et orgjina thone, per me teper ne asni rast nuk del dhe arsia perse fiala eshte e ndertu ne ate menire. Per mua orgjina eshte gjithmon zberthimi i fialeve kyçe nga foliet shqipe (ilire) te seris ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, ris‘’ te lind nga foliet baze ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’, te ndertu kto me te gjitha zanoret, gje qe ep edhe kuptimin e çdo fiale, se greket e lashte te vertete jan shqiptaret(iliret). Kio gju’e e formulu nga bashkimi i fialve te thieshta te shqipes ku u be edhe shtimi i mbaresave, nuk u pera’p ne gjithe Ilirine se ndodhen pushtimet romake, sllave e turke, u nderpre aktiviteti e shkollat e shtetit te lashte greke dhe kush e mesoi ate gju’e e trashegoi(sidomos piesa e popullsise qytetare te qyteteve te atereshme), duke arritur(arrit) ne funde te luftes se dyte botrore qe shumica e Greqise te fliste shqip (sipas vet vikipedhias greke) me gjith ardhiet e shumta nga Turqia, Lindia e Mesme, Egjipti, Ukraina, Rusia etj, ku vetem me 1923-1924 erdhen vetem nga Turqia 54 perqint e popullsis se atershme, gje qe spiegon edhe faktin perse greqishtia e sotme nuk e perkthen dote greqishten e lashte. Se te kthyerit ietun andei 3000 viet, duke u perzi me rraca te ndrishme te Lindies se Mesme dhe u kthyn qe andei pas 3000 vietesh me ni gju’e disi te ndryshu, gju’e qe nuk e perkthen dote greqishten e lashte, gje qe e bene shume mire shqipia. Me poshte po japim disa shembui sa per te hy ne brendesi te librit.
Natyrish jo gjith fialet e greq. se lashte i pergjigjen fialeve te sotme shqipe, por ‘’zberthimi dhe kuptimi i tyre’’ del vetem me shqipen.
Gjith fialet e greqishtes se lashte zberthe’en dhe u del kuptimi vetem ne shqip, gjith perendit e lashta greke si dhe termat e rendesishme te greq. lashte qe perdor sot bota kan kuptim vetem me zberthimin shqip, aty dhe emri ‘’akropoli = a – kre – poli = a(ashte) – kre – i polit (qytetit)’’.
[Shkrimet me te ‘’zeze te çelur’’ jan kuptimet e fialve te mara nga fialoret e lashtesis greke dhe fialet e dhena ne greqisht me kllapa katrore [] (j)an fialet e mendume si fialet e orgjines te dhena nga gjuhtaret greke. Fialet fillimisht epen ne greqisht dhe pas sai epet leximi ne shqip(shkip).
Fiala zberthe’et (ne dukie te ep pershtipien si ni fiale e vetme), por po ta ndash e kupton se eshte perberie e disa nyieve e folieve. Shpesh eshte perdor (+) per te tregu ndarie midis dy fialeve qe perbein ate fiale, dhe viz(-) per te tregu ndarie midis se nites fial].
Marim disa shembui sa per te kuptu meniren se si jan ndertu fialet:
Thame se gjith zanoret ‘’a, e, o, u’’ dhe pese(5) ‘’i’’ greke = i = hy’’, po keshtu gjith format ‘’an, en, on, un etj = in = hyn’’, i niti
rregull eshte per gjitha foliet e tiera qe shprein kuptimet ‘’i, in, ir, ri, rin, ish, rish’’, sikurse: ‘’ar, er, or, ur etj = ir = hyr’’, por tham se jan te ndertu me zanore te ndrishme per te rrit diversitetin midis fialve , qe fialet te en te dallushme nga nira-tietra.
Zanoret kur (j)an ne fund te fialve kan kuptimin ‘’a, ash, ashte’’, sikurse: ‘’e = es, est, esti = eshte’’, ‘’a = a, ash, ashte’’, ‘’i = ish, ishte’’, ‘’o = a, ashte’’, kuptime qe ne shume raste perdoren edhe kur kto zanore jane ne krie te fialve(kuptim qe ne fakt ka perseri kuptimin kriesor ‘’hy, hysh’’).
Shpesh ne krie te fialve, zanoret marin edhe kuptim negative, sikurse ‘’a = jo’’ sikurse: ‘’α’βατος = a–vat-os = a(jo) – vate – is = jo – vete – ish = i pa vaitshem; i pa kalushem/ i pa perzier; i pa shkelur; i paster, i virgjer etj’’.
Me qen se e morem kte fiale, vazhdoim zberthimin: ‘’βα’τος = va’tos = vete, shkon, futesh(diku)/ gjem(b), gje’m(b)i = v – a(hy) – t – os(ish)’’, qe sot eshte me let te thu’et: ‘’b – hy – t – ish = qe hyn, shkon; futet’’, pasi siç tham edhe ne parathenie ‘’b, bë, ba’’ nuk ka qene ne lashtesi por tani ka zvendesu gjith format e kti’ lloi: ‘’va, fa, ma, pa = bë, ba’’.
Orgjina e ksai fiale eshte nga: ‘’βαι’ν(ω) = ven(vain) = vete, shkon; futet; ben para (in, hin, ba-in(hyn)) = hyn, shkon para/ hyn; shpon’’.
Gjutaret e tier (te gjith botes qe jan marre me greqishten e lashte) thon vetem kuptimet, por nuk (j)apin spiegimet se nga dalin kto kuptime, se nuk kan mendu deri me sot qe kto fial te greq. lashte (j)ane te kriu prei shqipes(ilirishtes) dhe nuk u ka vait menia qe si baze e krii’mit te fialve (j)an foliet baze te shqipes ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’ ne format ‘’i, in, ir,ish; ri, rin, rish, etj, te ndertume kto nga gjith zanoret’’, si dhe foliet e tiera ndimese te shqipes ‘’a, ash, ashte, etj;’’ –foliet: ‘’la, le; ka; ma, pa, fa = ba’’ dhe mbaresat e tipit shqip .
Me ni fiale mendoim se kemi hy ne gjenezen e gju’es dhe se kio gjeneze eshte e gjues shqipe(Ilire), pasi gjith fialezat (foliet, niet, e mbaresat e gju’es) qe perbein fialet qe ne lashtesi, ekzistoin vetem ne shqip, se shqiptaret(dy fiset Ioniket dhe Doriket(e zbritur ne iug)) (j)an greket e lashte orgjinal. Kte e thon dy istorianet e lashte greke Irodoti e Thukidhidhi (te shek. 5 para krishtit) faqe 77-78 e istoris se vitit pare Likio, botim i 2007-2008, kio gje vertetoet edhe nga une gjat zberthimit te ç’do fiale.
Albanologu arvanitas Aristidh Kola, me te dreit u dreito’ei grekeve: ‘’ini shqiptare pa ini grek’’ .
Me shume te dreite, organizata patriotike shqiptare ‘’Bi’t e Shqipes’’ ne Filadelfia(USA) e quain shkollen e tyre per mesimin e shqipes ‘’Gju’a e ziarrte’’, te ciles une tani i shtoi termin ‘’Mema e gjithe gju’eve’’.
Shembull tieter:
Κωνω’πι(κω’νωψ-ko’nops) = Kono’pi(= konu’pi), mushko’na(mushko’ia) = k – on – opi = q – on(hyn) – opi(thumb, mai); -ku: ‘’opi = pamie; sy/ thumb, mai/ vrim/ dritare = o – pi = o(hy) – be = qe hyn, qe deperton/ shpon, ben vrim/ hyn pi(pamia)’’, gje qe ep edhe kuptimet e ksai fiale(kuptimet jane ato qe jane shenu me te zeze te çelur); -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – opi’’, asni perputhie, ku edhe ‘’opi’’ siç e pame zberthehet vetem me shqipen.
Shembull tieter:
Κρη’νη, κρουνο’ς(= kri’ni, kruno’s) = kro’ni, kroi, burimi; etj = k – rin(run) – i(is, ish) = q – rin(run; ryn) – ish, pra edhe ‘’kri’ni’’ edhe ‘’kru’ni’’ jan e nita fiale, japin te nitin kuptim, se ‘’(rin=run)= ryn’’ pavarsishte se jan me zanore te ndryshme.
Shembull tieter:
Κρα’νος(= kra’nos) = mburoia e kres, perkrenaria(qe mbanin ushtaret ne lufte per te mbroitur kren); -kra’nos = kre – an(hyn) – os = kre – hyn(mbulon) – eshte; -pra ktu shikoni se ‘’an = in’’ pavaresisht se (j)an te ndertu me zanore te ndrishme ato kan te nitin kuptim ‘’i, in, rin etj’’, por jan ber me zanore te ndrishme per te kriu ni ndrishim midis fialve, qe fialet te en te dallushme nga nira–titra, por edhe per arsie dialektesh.
Fialen ‘’kre = kok/ mai/ hyrie, ane, buze’’ e gjen ne shume forma: ‘’kri, kra, kro, kre, kru, etj = k-ri(q-ry), k-ra(q-ry), k-ro(q-ry), dmth pavarsisht se sho’im zanore te ndrishme, ato kan te nitin kuptim: ‘’ri, re, ra, ro = ri(ry)’’; -si psh: ‘’Akro’poli = a-kro + poli = a – kro(kre) + poli = a(ashte) – kro(kre) + poli = ashte kre i polit = kre i qytetit(çitetit).
Pra kio eshte forma e ndertimit te fialeve, nga ku del edhe kuptimi i sakte i fialve, kuptim qe del vetem nga shqipia dhe nga asni gjue tieter, se greket e lashte jan shqiptar(ilir), jan ni perzierie e dy fiseve ilire ‘’jonikve’’ te jugut te Ilirise dhe ‘’dorikeve’’ te veriut te Ilirise sipas dy istorianeve te famshem te lashtesise greke Irodoti e Thuqidhidhi(te shek. 5 para Krishtit), gje qe verteto’et shume mire edhe nga zberthimi i gju’es se greq. se lashte, qe duket hapur se eshte e ndertu nga shqipia(ilirishtia) dhe kriesisht nga shqipia veriore, se foliet ‘’i, in, ir, ish; ri, rin, rish’’ te folieve baze ‘’i = hy’’ dhe ‘’ri = ry’’ekzistoin vetem ne shqip dhe ne asni gju’e tieter, pavarsisht se nga koha e Turqise dhe nga ko’a e vendosies se alfabetit te sotem ne kongresin e Manastirit(ne 1908) ato u kthien ne ‘’hy, hyn, hyr, hysh; ry, ryn, rysh’’.
Per kte kam debatu edhe me insitucionet e larta te gju’es shqipe qe ua kam çu librin zyrtarisht qe ne mars te 2012 dhe s’me kthein pergjigje(e kam kerku te me japin pergjigje edhe me shkrim por nuk dun te ma japin), ata me thon se shkenca gju’esore nuk e nief kte metode, se shkenca (thon) nief vetem metoden e krahasimit midis fialeve, duke mendu nieren si fialen baze nga kan dale disa fiale te tiera, por nuk thon se kio fial baze nga vien(nga del) dhe pse eshte e ndertu ne kte apo ate forme dhe çkuptim ka, e nga i del ky kuptim? Shkenca gju’esore nuk ep asni kuptim, nga qe ska perdor shqipen, nga qe nuk e din te verteten se shqiptaret(iliret) jan greket e lashte te vertete dhe se shqipia eshte aio qe i zberthen gjith gju’et e Europes.
Me poshte po (j)apim disa fiale te fialorit te greqishtes se lashte te mara nga çdo germe e alfabetit, per te kuptu me sakte ato qe une them.
Piesa e pare
Germa: Αα
‘’a’’ ne krye te fialve ka kuptimet: 1- a = i = hy, kuptim qe e marin te gjitha zanoret; 2- a = ashte, ne kuptimet qe perdor veriu shqiptar ‘’a ba, a piek, a dieg etj’’ dhe 3- a= jo; -kto (j)an kuptimet qe ka ‘’a’’ kur ndodhet ne krie te ni fiale, kuptime qe ne fakt i mer ç’do zanore.
-αγει’ρω – a-gji’ro [a + gji – ir = a(ashte) + qe – hyr = hyn, fut; mbleth, grumbullon; -me gr. e sotme do qe: ”ine – pu – bi”, perputhia esht vetem me shqipen], thon [αβε’βαιη – jo e sigurt orgjina, e pa vertetuar] = kuptimet e dhena ne fialoret greke jane: mbleth, bashkoi, grumbulloi.
-αγορα’ – a-gora’ [a + go – ra = a + q – ra(ry) = ryn, grumbullohet; turm/ ryn; blen; kemben; -me gr. e sotme do qe: ”ine + pu – beni”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], thon nga [αγει’ρω] = kuptimet e fiales te dhena ne fialoret grek jane: vend i grumbullimit te popullit; pazar; grumbulli i nierezve ne pazar/ bleria, maria e ni malli; shitia.
Gjat zberthimit kemi ber edhe kthimet ne ‘’y’’ dhe ‘’h’’ te cilat nuk kan qene ne ate periudhe, pra ‘’i, a, e, o, u = hy/ ish, eshte; in=hyn; ra, ri etj = ry; is = hysh; etj’’.
-αγοραστη’ς – agoras-ti’s [agoras + t – is = bleres + te – ish; -me greq. e sotme do qe: ‘’agoras – na – ine’’], nga [αγορα’ζω] = kuptimi i dhen nga greket: ai qe vete per blerie.
-αι’μα – e’ma [e(hy) – ma = hy – ba = qe hyn – ba], thon [αβε’βαιη – jo e sigurt orgj. e fiales], -me gr. e sotme do qe: ”bi – kani”, perputhia esht vetem me shqipen] = kuptimet e dhena nga greket: gjaku, gjaku i ni gjallese/ vrasie, therie/ lidhie gjaku, fis; origjin.
E kemi thene ne parathenie se jo gjith fialet e greq. se lashte perputhen me fialet e sotme te shqipes, por zberthimi i tyre be’et vetem me shqipen dhe aspak me greqishten e sotme.
-αιω’ν – e-o’n [e-on = eshte – hyn = q – hyn = hyn; iken, kalon; -me greq. e sotme do qe: ‘’ine – bi‘’, perputhia si kudo eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga gjutaret greke jane: periudhe, periudhe e vitit/ stine; kohe/ periudhe iete; ieta e niriut/ moshe/ brez i ni moshe nierzish te ietuar ne ni periudhe te caktuar/ periudhe shume vieçare; shekull// periudhe kohe e pa mbarim.
-αιω’νιος – eo’nios [eo’n – i – os = koh – i(hy) – ish; -me greq. e sotme do qe: ‘’eon – bi – ine’’, perputhia eshte vetem me shkipen, se edhe ‘’eo’n’’ zberthehet vetem me shkipen], nga [αι’ων] = kuptimet e dhena nga gjutaret grek jane: periudhe kohe e gjate.
-α’κανθα(= αγκα’θι = aga’thi = gjemb; etj) = a’-kan-thi [1- a(asht) + k – an(hyn) – t – ish = qe hyn; 2- a(jo) + k – an(hyn) – t – ish = i veshtir, jo hyn; jo ben; -me gr. e sotme spiegimi ”1” do qe: ”ine + pu – beni – na – ine”, si kudo perputhia ne zberthim eshte vetem me shkipen] = kuptimet nga gjutaret greke jane: hosten, bodec, thumb; gjemb, çdo bim me gjemba; halat(gjembat e peshkut); çpimi, thumbimi/ veshtiresia.
-ακη’ν – a-ki’n [a(jo) + k – in = jo + q – hyn = jo hyn, jo levis; -me gr. e sotme do qe: ”a – pu – beni”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [ακη’] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: ngadal, me qetsi.
-ακμη’ – akmi’ [a(hy) – k – mi = hy-q-be; -dhe: a-k-m-i(hy) = asht – qe – m(be) – i(hi, hy) = asht qe ben hy = hyn, futet/ mai; kre; teh, pres; kulm; -me gr. e sotme do qe: ”ine – pu – kani – bi”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], thon nga [α-κα’μνω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: maia, teha e preses se çfardo arme qe çpon apo pret; piesa me e lart e ni peme(mali etj)/ zeniti(kur dielli eshte pingul); kulmi i ni stine; kulmi i shperthimit te luleve/ kulmi, momenti me i mir i çdo gjei/ çdo gje me mai/ piekuri maksimale; piekuri seksuale, arritie ne kulm.
-α’κρα – a’kra [a-k-ra = ashte – qe – ra(ry) = fillimi, maia, kreu, ajo qe ryn e para ; -me greq. e sotme do qe: ‘’ine – pu – bi’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: fundet, ekstremet, fillimi dhe fundi i ni diçkaie, skaiet; piesa me e siperme e ni trupi(kre = kok, mai)/(koka) qendra kryesore, qendra dreituse per çdo gje/ piesa me e rendesishme e fortifikuar(rrethuar), kalaia, forte’sa kryesore(akro’poli).
-α’κρος – a’kro-s [a(ashte) – k – ro(ry) – ish = akri, kre, kok, mai; (= q-ry) – ish; -me gr. e sotme do qe: ”ine + pu – beni – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: mai, kre, kok, fillimi, fillimi i ni trupi te zgjatur, piesa e siperme e ni trupi, kreu; i fillimit; fillimi, hyria/ ekstremet e zgjatura te ni trupi, kembet, duart/ kreu(paria) i ni shoqerie/ i skaishem, ekstremist, i dhunshem, nevrik i pa permbaitur/ maia e ni peme apo mali, piesa me e lart e ni trupi; siperfaqe e ni trupi/ gje e zmadhuar me shume se sa duhet, hiperbolike.
-ακρωτη’ριον – akro-ti’-rion [akri(= kre, an, buz, mai , kok) + te rin(te ryn); -ku: ‘’akri = a(ashte) – k – ri(ry) = ashte – q – ry = hyria, kreu, koka, maia, aio qe ryn e para’’; -me gr. e sotme do qe: ”akri – na – beni”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: çdo ane, breg, buze, skai, pies ansore(e tokes, detit, anies, e ni rrobe); buzet e takimit, futia e aneve te 2 sendeve apo vendeve tek niri-tietri, buzet ansore te takimit te 2 gjerave/ ekstremet(kemb,duar,kok) te ni trupi/ buzet e çatise se shtepise/ vendet e ngritura ku fiksohen skulpturat.
-ακτη’ – akti’ [a-k-t-i(hy) = a-qe-te-i(hy) = hyria, ana, buza, bregu/ qe hyn, e imet, etj; -afersisht si: ”akros”/ -dhe: çdo gje qe i(hy); -me gr. e sotme do qe: ”ine – pu – na – bi”, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], nga [ακτο’ς] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: bregdet; gadishull; shkemb i fut ne det/ lartesi/ çdo gje qe rrihet e coptohet, bluhet, behet i imet si pluhur qe futet(gruri i rrahur, mielli, buka)/ çdo gje e imet apo me mai qe ka vetin e futies diku tieter, apo qe i(= hy = ndan); çdo gje e futur; çdo gje ku mund te futet diçka(arkivol, varr; themelet e ni ndertese)/ futia, fitimi nga ni biznes; pasuria; -dhe çdo gje tieter qe i(= hy, futet, ryn).
-ακτι’ς – akti’s [a + k-t-i-s = a(asht) + qe-te-i(hy) – ish = qe hyn, qe futet, qe deperton; -ose: ‘’a(hy) – k – t – is = hy-q-t-ish’’; -me gr. e sotme do qe: ”ine + pu – na – bi – ine”, perputhia si kudo esht vetem me shqipen], (ne Sanskrite, ”aktu” = a – k – t – i(hy) = a(asht) – q – t – hy” = rreze, rrezatim/ nate) = rreze, ndriçim/ çdo gje qe del dhe largohet nga ni qender; rrezet e ni rrote qerre; rrezet e diellit; rrufe/ dita/ fama, lavdia/ çdo gje qe hyn(deperton).
-αμαδρυα’ς – ama-dru-a’s [a’-ma + dru – is = hy ba(krimb) + dru + as(asht) = hy – ba + dru + asht = krimb druri asht; -me gr. e sotme do qe: ”bi – kani + ksillo – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [α’μα + δρυ’ς = krimb+dru] = kuptimi i dhene nga gjutaret greke eshte: larva, krimbi i druve.
-αντι’φασις – anti’-fas-is [anti – fash(thash) – ish], nga [αντι’φημι- anti-fi’mi = anti – fem(them); -fial qe nuk perdoret fare ne greqisht por qe esht ne perdorim ne gjith Shqiperin e mesme dhe te veriut dhe qe eshte zhdukur nga fialori i shqipes, duke qen ne perdorim ne gjysmen e Shqiperis(ne veri)] = kuptimet e dhena nga gjutaret greke jane: kontradikte me fial(fash, thash)/ propozim i kundert/ pergjigje/ debat/ anti thenie/ anti fem.
-αντι’φημι – anti’-fimi [anti – fem(them)], nga [αντι’+φημι] = flas kunder dikuit/ kundershtoi, anti fem(them).
-αντλι’α – antli’a [1- anti + l – i(hy) – a = anti + le – hy – asht = e nxier; -dhe: 2- an – t – li – a = hyn – t – le – a = qe hyn; -rasti ”1” me greq. e sotme do qe: ”anti + afini – bi – ine” asni perputhie, perputhia ne zberthim si kudo esht vetem me shqipen], nga [α’ντλος] = kuptimi i dhene nga vet gjutaret grek eshte: vendi ne te cilin grumbullohet ui/ mieti me te cilin pompohet(nxiret) ui/ hambari i anies/ ui i barkut te anies.
-αποι’ητος – a-pi’i-t-os [a(jo) + be – t – ish/ -ose: jo + bë – i(hy) – t – ish; -me gr. e sotme do qe: ”a + kani – bi – na – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [α+ποιε’ω-ω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret grek jane: jo be, e pa be, qe nuk u be/ qe nuk mund te behet/ e pa dreitushme, e pa rregullushme/ e pa be, e pa mbaru/ e pa pershtatshme/ e thiesht.
E kemi thene edhe ne parathenie se ne lashtesi nuk ka pas ‘’b = bë, ba’’, eshte fut me vone dhe ka zvendesuar format ‘’fa, pa, ma’’ dhe disa here ‘’vë, va’’.
-αποκαλυ’πτω – apo-kali’pto [ap, hap + mbulesen(= kalimen) = zbuloi; -‘’kali’ma = mbulese = ka – l – i(hy) – ma = qe – le – hy – ba = qe hyn, qe vesh, qe mbulon’’], nga [απο’ + καλυ’πτω] = zbuloi, (h)ek mbulesen(kalimen)/ zbuloi, bei te dukshme// zbulohem, be’em i dukshem.
-αποκα’λυψις – apo-ka’lips-is [ap(hap) + mbules – ish = zbuloi] = hap mbulesen(kalimen), zbulim.
-α’τρητος – a’-tritos [a(jo) + t – ri(ry) – t – is = jo ryn/ jo çpon; -me gr. e sotme do qe: ”a + na – bi – na – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = e pa çpushme/ ai qe nuk çpon(qe nuk ryn).
-α’τρυτος – a’-tritos [a(jo) + t – ri(ry) – t – ish = jo – ryn], nga [α-(jo) + τρυ’ω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: jo perulet(ryn), jo nenshtrohet/ i pa lodhur; qe nuk nderpritet// i ngathet, qe nuk levis(ryn) shpeit/ (rruga) e keqe, e veshtir; e pa kalushme, qe smund te rysh.
-αυλη’ – auli'(avlli’) [a – u – li = a(asht) – u(hy) – le] = vend i rrethuar pran shpis/ vend i rrethuar per bagtit(stall/ vath)/ shpi banimi.
-αυλοποιο’ς – aulo-pi-os [auli(avlli’) – be – ish], nga [αυλο’ς + ποιε’ω] = ai qe ben auli(avlli). (rastet ”pi, fi, mi, vi” tashme jan zvendesuar me ”bi = be, bei”).
Δδ
-δαι”κτη’ρ – dai-kti’r [dai + k-t-ir = ndai + q-t-hyr = e dan, e ndan; -me gr. e sotme do qe: ”kovi; horizi + pu – na – bi”, perputhia eshte vetem me shqipen], nga [δαι’ζω] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: ai qe dan, qe pret, qe copton/ qe ther, qe vret, vra’ses; diktator. Sinoni’me: daikti’s, dai’ktor(diktator).
-δατε’ομαι – dhate’ome [date’ome = da – te – o(hy) – me(be) = nda-te-hy-be; -nga: ”da’ = d – a(hy) = te – hy = hyn, da, nda”] = dai/ dai me dysh/ dai diçka me dike tie’ter. (me gr. e sotme do te qe: ”mirazo + na – bi – kani”, -kur me shqipen perputhia eshte e plote ).
-δατη’ριος – dhati’rios [da + t-iri-os = da(nda) + t-hyri(ben)-eshte] = ai qe ndan diçka; -me gr. e sotme eshte: ”mira’zi(hori’zi) + na – bi – ine”, -asni perputhie(as ne rrez e as ne mbares) perputhia me shqipen eshte e plot dhe kio eshte per gjith fialet e greq. se lasht.
-δατητη’ς – dhatiti’s [da’ + t-i(hy)-t-is = da’, nda’ + t-hy-t-ish = nda te hysh, da te besh] = ai qe dan. (me gr. e sotme do te qe: ”mirazo + na – beni – na – ine” kur me shqipen perputhia eshte e plote).
-δε’κομαι – dhe’kome [de + ko-me = do + qe – be; -nga: ”de’, de’o = du, dua = d – e(hy) = te hyi, te afroi, te mar = de, do, dua”], nga [δε’ω = de, do; dua, kam nevo’i] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greket jane: de, do, dua, prano’i, kam nevoi/ ma’rr, etj. Sikurse [δε’χομαι].
-δρα’μα – dhra’ma [d – ra(ry) – ma = te – ry – ba = ryn; ndoth; ndodhi/ te ryn, te ngarkohet, detyre; -me greq. e sotme do qe: ‘’na – bi – kani’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [δρα’ω] = dram, vepri’m/ ndodhi, ngja’rie/ veper teatra’le/ tragjedi’/ detyrim; detyre.
-δραματοποιε’ω – dhrama-to-pie’o [drama + te – pieo(bei); -me greq. e sotme do qe: ”drama + na – ka’no”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [δραματοποιο’ς] = bei dra’ma/ dramatizo’i diçka.
-δραματοποιο’ς – dhrama-to-pio’s [drama + te – pi – os = drama + te – be – eshte], nga [δρα’μα + ποιε’ω] = ai qe ben dra’ma per tea’ter. (fiala eshte shqip, me gr. e sotme do te qe: ”drama + na – kani – ine”).
-δριμυ’ς – dhrimi’s [d – ri – mi – is = te – ry – be – ish = qe ryn, qe deperton, qe hyn, qe ryn, qe futet; -me gr. e sotme do qe: ”na – bi – kani – ine”, asni perputhie, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], thon [α’γνωστη – pa niour orgj.] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: depertu’s, i mpret, i holl, çierres/ die’ges/ i hidhur/ i mprehte; me mai, me teh te mpre’hte; i eger, i ashper, i rrembyer, depertus/ ietsor, i gjall/ i nxet, dieges; nevrik/ i afte, i zo’ti.
-δρο’μος – dhro’mos [d – ro(ry) – mo – is = te – ry – bo – ish = ryn, ecen para, udheton; vrapon/ ryn, sulmon, futet; -me gr. e sotme do qe: ”na – bi – kani – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], thon nga [δραμει’ν(nga: θε’ω – te’-o, ose: τρε’χω – tre’ko)] = vrapi’m/ vend per vrapim/ she’sh/ ndeshie, gare; luftim/ ndeshie ne rruge/ udhetim/ stadiu’m/ rruge, u’dhe/ rruge(piste) ne stadiu’m.
Εε
-ει’ρων – i’-ron [i(ish) + ryn = ryn, çpon; ngacmon; pyet], thon [αβε’βαιη – jo e vertetu] = ai qe ironizon, qe te tiera mendon dhe te tiera thot, ai qe tall/ talles; mashtrus/ ngacmus.
-ειρωνει’α – ironi’-a(ashte) [tallie; çpim(ryn), ngacmim – a] = tallie/ ben sikur s’di gje per diçka.
-ειρωνευτη’ς – irone-uti’s [ironi + u(hy) – t – ish; -me gr. e sotme do qe: ”ironi + bi – na – ine”, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen] = ai qe ironizon(tall, shpon, ngacmon)/ ai qe ben sikur s’kupton.
-ε’ρχομαι – e’r-kho-me [hyr – qe – me(be) = hyi, shkoi para/ hyi, futem; -me gr. e sotme do qe: ”bi – pu – kano”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], thon [αβε’βαιη – e pa sigurt, -thon ndoshta nga *hε’ρ-χο-μαι] = kuptimet e dhena nga gjutaret grek jane: udhetoi; vi’; shkoi diku/ vi’ per ndim/ fus ne men diçka/ udhetoi me anie/ jam, ndodhem/ ndoth/ dal; lind; kriohem/ bashkbisedoi me dike/ perplasem me dike/ hyi ne diçka te pa niofur/ ndeshem(luftoi) me dike/ rritem, zmadhohem/ dua, dashuroi/ provoi diçka/ perqendrohem ne diçka.
-εσχατι’α – es-khati’a [1- es + ka – t – i(hy) – a = eshte + qe – te – hy – a = qe hyn = mai, kre/ kufiri; -2- es(hysh) + ka – te – a = hysh + qe – te – ish = qe hyn = mai, kre/ kufiri; -ne se do e zberthenim spiegimin ”1” me
greqishten e sotme do qe: ”ine + pu – na – bi – ine” asni perputhie, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], nga [ε’σχατος] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret greke jane: mai; kre; fillim, hyrie/ kufiri i ni vendi/ piesa me e lart, maia e ni mali.
Ζζ
– ζαπληθη’ς – za-plithi’s [za + plot – is = plot za(zë)], nga [ζα + πλη’θος(= pli’tos = plit, plot, shum)] = kuptimet e dhena nga vet gjutaret grek jane: shum popull(turm; plot)/ i zeshem, ze lart, za plot(plit), i zhurmeshem, zhurm plot. [ktu (j)epet ne perkthim ni kuptim i paster shqip te dy fialve ”za” dhe ”plit = plot”, fial qe sot i ka ne perdorim vetem shqipia].
-ζηλοτυπι’α – zilo-ti-pi’-a [zili + ti – pi – i(hy) – a(ashte) = zili + te – be – hy – a; -me gr. e sotme do qe: ”zili + na – kani – bi – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [ζηλο’τυπος] = kuptimet e dhena nga gjutaret grek jane: zili, hyrie e zilis.
E kemi then qe ne hyrie, se shkrimet me te zeze te çelur jane perkthimet e dhena nga vet gjutaret greke.
-ζηλωτη’ς – zilo-ti’s [zili-t-ish = i zilis-te-ish] = ziliqar, qe te hyn zilia, ai qe nuk e do ta shikoi tietrin me mir se veten.(me gr. e sotme do te qe: ”Zili + na – ine’’, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen).
Ηη
– ηγεμω’ν – igjemo’n [i-gje-mon = hy-qe-bon = hyn, shkon para, udheheq rrugen; eshte kreu, eshte maia (qe hyn i pari, qe udheheq); -me greq. e sotme do qe: ”bi – pu – kani”, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen], nga [ηγε’ομαι] = ai qe udheheq/ ai qe tregon rrugen duke shkuar vet perpara/ udheheqes, komandant ushtarak/ kreu.
– ηγε’της – igje’tis [i – gje – t – is = i(hy) – qe – te – is = hyn, shkon para, udheheq; eshte kreu(maia) qe hyn i pari; -me gr. e sotme do qe: ”bi – pu – na – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [ηγε’ομαι] = udheheqes/ komandant; igje’ti; pri’s(prijs).
Θθ
-θεατρικο’ς – theatr-i-ko’s [theatr – i(hy) – k – os = theater – hy – q – ish; -me gr. e sotme do qe: ”theater – bi – pu – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen], nga [θε’ατρον] = aio qe lo’zet ne tea’ter, aio qe imito’het.
– θρυ’μμα – thri’mma [thri’ma = theri’me, theri’me buke, etj (eshte edhe ne fialorin e sotem grek, por ne perdorim eshte vetem ne shqip); -nga: ”the – rin – ma = te – ryn – ba = e imet; qe hyn/ e ry, e ndar”], nga [θρυ’πτω] = copa, therime; mbetie te ni thyerie apo shkatrrimi.
Ιι
-ιατρο’ς – iatro’s [iat – ro – os = iet – ry – eshte = te ryn ne iet, te siell ne iet, te sheron, te kuron; -ku: ”iat = iet = i – at = hy – asht = hyn, levis; (j)eton”], nga [ια’ομαι = ia’ome = ie(t) – o – me = iet – hy – be = te hyn ne iet, te sheron] = doktori, mieku; qe sheron, qe lehteson dhimbien; qe te ri ne iet(qe te ry ne iet).
-ι’πταμαι – i’ptame [ip + t – a(hy) – me = ip(= hip, lart) + te – hy – be = lart – hyi(= shkoi) = fluturoi; -nga: ”ip = i – p = i(hy) – be = hyn; ngrihesh lart”; -me gr. e sotme do qe: ”pano + na – bi – kani”, asni perputhie, perputhia si kudo esht vetem me shqipen] = fluturoi.
Piesa e dyte
Ββ
-βε’ομαι – ve’ome [behem(ekziston ne menyr orgjinale vetem ne shqip. kurse ne greq. e sotme nuk ekziston) = ve – eo(hyi) – me = ve – hyi – be = hyi; levis, (j)am i gjall], nga [βι’ος = v’ios] = (j)etoi; be’em.
– βι’α – vi’a [vi – i(hy) – a = ve – hy – a = hyi; ve te hyi; eci para me shpeitesi; -me greq. e sotme do qe: ‘’kano – bi – ine’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen] = rrembim, ecie me rrembim/ nxitim, shpeitesi/ force, perdorim force, perdorim dhune/ imponim me forc, perdorim dhune.
-βιαιο’της – vie-o’-t-is [forc + o(hy) – t – ish] = te nxitosh/ te dhunosh; te perdoresh force. (me greek e sotme do qe: ”via – bi(hy) – na – ine”, perputhia eshte vetem me shqipen).
-βλα’σφημος – vla’s-fimos [b-lash + fem – os = lashoi – fem(them) – eshte = flas, fem, them] = ai qe flet keq/ ai ben hapien e fialve te keqe, qe hap fam te keqe.
Γγ
-γα’λα – ga’la [g – a(hy; ha) – la = qe – hy(ha) – le(= be) = haet; piet; ushqim] = qu’mesh, ta’mli.
[mbaresat ”-a, -la” (j)an te shqipes se veriut se (j)ugu perdor ”ish, eshte”; dhe ”le”]
-γαλα’κτινος – gala’ktinos [γαλα(qumesh) + k-t-in + os(eshte); -(gala + pu-na-beni + ine, -do qe me greq. e sotme, -ku edhe ”ga’la” spiegohet vetem me shqipen) = gala + qe-te-hyn-eshte = ne gala hyn, gala ber, i ber nga gala(= nga qumshi)], nga [γα’λα] = prei qumeshi; prodhim qumesh/ i bardhe, i bardhe si qumesh.
-γαλακτοποσι’α – gala-kto-posi-a [qumesh + k-te + pish – a(ashte) = qumesh + qe-te-pish-a(ashte); -apo: qumesh + posi-a = qumesh + pish – a], nga [γαλακτο – πο’της(potis)] = pirie qumshi/ ushqim me prodhime qumshi/ qumesh besh(punosh).
(me greek e sotme do te qe: ”ga’la + pu-na – pi – ine”; -ku edhe vet fiala ”ga’la” zberthehet vetem me shqipen: ”ga’la = g – a(hy; ha; pi) – le = q – hy(ha; pi) – le).
-γαλακτοπο’της – gala-kto-po’-tis [gala(qumesh) + k(q) – te + pi – t-ish; -ose: ”gala-k-t-os + po – t – is = qumesh + pi – t – ish”], nga [γα’λα + πο’της(πι’νω)] = ai qe pi qumesh, ai qe ushqehet me qumesh. (me greek e sotme do qe: ”gala + pi – na – ine” kur me shqipen zberthimi eshte i plote perfshi edhe vet fialen ”gala”).
-γαλουχε’ω – gal-uqe’-o [gala – uçe’ = gala(qumesh) + ushqe; -ku: ”uqe’ = uçe’ = ushqe’ = u-ç-e = u(hy) – k – e(eshte) = ushqe; hyn; pi”], thon nga… [γα’λα + εχω(= eko = kam)] = ushqehem me qumesh, pi qumesh/ (metaforik): ushqei; i (j)ap di’e.
(me greek e sotme do qe: ”gala + tro, fao”, ”gala + bi – kani = gala + hy – ka, – shqip”).
-γαλoυ’χησις – gal-u’qis-is [gala – uqis – is = qumesh – ushqesh-ish; -nga: ‘’galukis = gala – u(hy) – q – is’’], nga [γαλουχι’α] = buzzenia(thithia e qumeshtit me buze); ushqimi me qumesh/ ushqim.
-γε’μος – gje’mos [gje – mush = qe – mush(mbush); -nga: ge – mo – o(hy) – os = qe – be – hy – eshte = hyn, fut, mush; -me gr. e sotme do qe: ‘’pu – kano – bi – ine’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [γε’μω] = shum, plot/ mbushie e plot/ ngarkese e plot, barre e plot.
-γενετη’ριος – gjene-ti’rios [gje’ne + ti – ri – os = lindie + te – ry – eshte = ai qe ”te ry(nis; ben) krii’min”; ai qe ”lindie + te – ry – eshte”], nga [γενε-xhe’ne(ge’ne)] = ai qe lind(krio’n); ai qe ndikon ne krii’m(lindien) e diçkaie/ ai qe hyn ne lindiet, ai qe lind. (me greqishten e sotme do qe: ”gje’ne + na – beni – ine” asni perputhie kur me shqipen perputhia eshte e plote).
-γε’ννα – gje’nna [gje – en – a = gje – hyn – a = hyria, burimi, nisia; lindia, krii’mi/ qe hyn, qe (n)gjan, soi, rrac, fis, gen; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – ine’’, perputhia si kudo eshte vetem me shkipen] thon [αβε’βαιη – pa ditur(orgjina e fiales)] = lindia, origjina, rraca, soi/ prodhim, krii’m/ lindie e femi’s.
-γυνη'(= γυναι’κα, γυνεκο’ς, etj) – gjini’ [gjini = gji – ini = qe – hyn = qe hyn, qe piell, qe lind; qe prodhon; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], nga [γυ’ν-] = grua, femer, zoi, zoiushe; grua shtepiake; bashkshorte.
Κκ
-καιρο’ς – kero’s [ke – ro – os/ ka – ir – os = qe – hyr – esht = hyn; kalon = koha, ko’a; -me greek e sotme do qe: ”pu – beni – ine”, perputhia esht vetem me shqipen], thon [αβε’βαιη = pa n(j)ohur orgj.] = ko’a, diapazon ko’e/ periudhe ko’e/ ko’a e pershtatshme, rast i mire/ rasti per te perfituar/ gjendia, ko’a qe kam deshir, ko’a e du’ur/ veproi ne ko’en e du’ur.
-κα’λυμμα – ka’limmα [ka – le – in(hyn) – ma = qe – le – hyn – ba = te hyn; te mbulon; -me greek e sotme do qe: ”pu – afini – bi(hy) – kani” asni perputhie, perputhia me shqipen ne zberthim esht e plot], nga [καλυ’πτω] = mbules, qe te mbulon, qe te mbeshtiell. (”ka” = ke = qe, -duket si e gegerishtes, pasi jugu perdor ”ke = qe”).
-κα’λυψις – ka’lips-is [mbules – ish; -nga: ”kalips = ka – le – u(hy) – be – is = qe – le – hy – be – is = hyn; mbulon”], thon nga [καλυ’πτω] = mbules, mbeshtiellese; mbroitese. (nga ka dal edhe ”apo – kalips = ap – kalimen = ap – mbulesen = heq mbulesen = zbuloi”).
-κε’λης – ke’lis [ke – le – i(hy) – is = 1- qe – le – hy – ish = qe hyn, qe shkon para; 2- qe – let – hy – ish = hyn let para], nga [κε’λλω] = kal; kal i shpeit/ anie e shpeite, kaike, anie e let vrapuse. (kel = kal/ i shpeit; -sot perdoret vetem ne shqip).
-κενο’ς – keno’s [ke – en – os = qe – hyn – esht = hyn, mer, nxe, gje boshe; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu-beni-ine’’, perputia si kudo eshte vetem me shkipen] = bosh; pa gje brenda/ i pa frut, shterp/ i pa vlere, i paperdorshem per asgje/ nuk ka, i mungon çdo gje; eshte i xhveshur nga çdo gje/ vend, hapsire boshe.
-κε’ντημα – ke’ntima [k – en – ti – ma = qe – hyn – te – ba = hyn, ngulet, çpon – ma(ba)/ qendis; -me greek e sotme do qe: ”pu – bi – na – kani” asni perputhie, perputhia esht vetem me shqipen; -nga: ”kendis = k – en – t – is = qe – hyn – te – is = hyn, ngulet, çpon/ qendis; -me greek e sotme do qe: ”pu – bi – na – ine” asni perputhie, perputhia esht vetem me shqipen], nga [κεντε’ω] = qendisie; shtiza per qendisie/ çpuse, gjemb/ mai çpuse e armes(shpates, shtizes, etj)/ vendi i çpuar/ dhimbie, çpim, ngacmim, irritim/ denim.
-κι’στη – ki’sti [k – is – t – i(ish) = qe – hysh – te – ish; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – na – ine’’, si kudo perputhia eshte vetem me shkipen], thon [α’βεβαιη – pa niour orgj.] = kuti, ark e mbyllur(kivo’tio, -gr.), shport e mbuluar/ gje e fsheht.
-κλο’νος – klo’nos [k – lon – os = qe – lon(luan) – eshte; -nga: ”k-l-on-os = qe – le – hyn – ish”; -me greq. e sotme do qe: ”pu – pezi, kunai – ine”, perputhia esht vetem me shqipen], nga [κλονο-] = lekundie e fort, termet/ trazir, çrregullim i math/ perplasie, goditie/ zhurm e fort/ largim me vrap.
-κλονω’δης – klono’dhis [klonos + d-is = lekundes(q-lon) + t-ish], thone nga [κλο’νος + ει’δος(i’dhos = lloi), dmth: ”lekundie + lloi”…?] = trazus, lekundes i fuqishem me forme te lekundies sizmike.
-κοπρι’α – kopri’-a [ko – p – ri – a = qe – be – ry – a(asht); -me greek e sotme do qe: ”pu – kani – bi – ine” asni perputhie, perputhia me shqipen esht e plot] = mbeturina te (j)ashtqities.
-κο’προς – ko’pros [ko – p – ro – is = qe – be – ry – ish = ryn; ben (j)ashtqitie] = (j)ashte qitia e barkut/ mbeturin, pisllek/ kasolle, stan, vath, stall me ko’pra(= balga; mut = (j)ashtqitie).
-κρα’νιον – kra’nion [kreni-on = kreni – hyn = kreni(koka) – hyn] = kafka e kres(kokes); -(shenoi ne kllapa ”koka” sepse jan te 2 ne perdorim, ”kre” perdoret me teper ne veri te shqiperise, ne ”gegerishte”).
-κρανοποιο’ς – krano-pio’s [krano – pi – os = krano – be – esht], nga [kra’nos + poie'(pie = bei)] = ai qe ben kra’ni(= kre’na, perkrena’re, krenare), ai qe ben mbroitese metalike koke.
-κρα’νος – kra’nos [kre – an – os = kre-hyn-eshte = hyn kret, hyn koken] = mburoie metalike koke, perkrenare, krenare.
-κρα’ντης – kra’ntis [kra’n(kren; kreu) + t-is = 1- kryen – te ish = ben, zbaton, ryn; dhe: 2- kren – te – ish = kre(kok) – te – jesh = i pari, udheheqsi, kreu; -nga: ”kre’n = k – ren = qe – ryn = maia, qe ryn e para/ ryn, ben, zbaton”], nga [κραι’νω] = kren, kryen ni veprim, ben, zbaton i ni veprimi/ dreitus, kreu, i pari i vendit, udheheqes.
-κρη’νη – kri’ni [kroni, kroi; -nga: ”k – rin – i(ish) = qe – ryn – ish”], thon nga [κα’ρα = ka’ra] = kro’ni, kro’i, burim ui, vend dalia fillestare e uit; burimi.
-κρι’κος – kri’kos [k – ri – k – os = qe – ry – qe – esht; -me greek e sotme do qe: ”pu – beni – pu – ine”, perputhia esht vetem me shqipen], thon nga [κι’ρκος] = rreth, cikel; vrim/ veth, unaze/ vrim, dritare e vogel e rrumbullakt qe kan patur aniet anash per te vroituar pa dal siper anies.
-κυνη’γος – kini’gos [qini + i(hy) – g-os = qen + hy – qe – os(eshte)], thone nga [κυ’ων + α’γω (ago = udheheq) = qen – udheheq] = ai qe gjuan me qen, gjahtar/ qen gjahu.
-κυνικο’ς – kini-ko’s [qeni + qe-eshte/ tifoz = qe ndiek nga pas(si qeni); nga: ”kuni = qini, qeni”], nga [κυ’ων] = e qenit, per qenin/ si qen/ tifoza.(se ‘’q’’ nuk ka ekzistuar ne lashtesi, veriu ne gju’en e popullit edhe sot flet me ‘’k’’).
-κωμικο’ς – komiko’s [ko’mi + k-os = ngacmus, çpus – k – os; -nga: ”ko – o(hy) – mi = qe – hy – be = hyn, çpon, ngacmon; irriton”], nga [κω’μος] = i humorit
Margarit K. Nilo
(Albanologi, ku tregoet se cdo fial e greqishtes se lashte zbertheet me ane te shqipes dhe aspak me greqishten e sotme).
Do u sielli pak bezdi ne lexim pasi kam be pak ndryshime. Ne fakt sipas mendimit tim eshte shkrimi me i dreit, se shqipia eshte e shkru gabim deri sot(me bashketinglloren ‘j’ ne vend te ‘i’ se shkurter, me ‘’h, ë, nj’’ te futur vend e pa vend etj).
Ne se ini te interesuar per botime te punimeve te mia, mund tu dergoi tekste me te zgjeruara.
Kto libra i kam dhen qe para ni viti(ne fillim te 2012) ne gjith institucionet e larta te gjues shqipe, ne Akademi edhe vet zotit Kolec Topalli.
[t, th; d, dh, -(j)an derivate te ”t” dhe kan te nitin kuptim me ”t”, por jan ndar keshtu per ti ber fialet te ndryshme, qe te ken ndryshim e te en te dallueshme nga nira-tiera; -po keshtu: ”c, ç, k, kh(x,-grek.), h, g, gj, x, xh, z, zh, j, q” te gjitha me kuptimin ”k = q”; -dhe: ”p, b, f(ph), m, v” me kuptimin e sotem ”b”; -l, ll; -n; -r, rr; -s, sh; -pra si bashketingellore baze jane pak (7 bashketingellore baze); -holl-holl te gjitha bashketinglloret mund te meren me kuptimin e nies(nyes) ”k = q”, ku ”k,g,gj,etj” dhe ”t” jan perdorur edhe si nye ne ndertim te fialve.
Zanoret (j)an te gjitha me ni kuptim: ” i = 1- hy; 2- ish, eshte; 3- jo”, -kto (j)an 3 kuptimet baze per te gjitha zanoret dhe qe u japin kuptim te gjitha fialeve, por (j)an te ndryshme, me qellim qe edhe fialet te been te dallushme nga nira-tietra].
Pies nga artikulli i botuar ne gazeten Republika me 30 Maj 1912.
Jam autori i librave te ri ”E Verteta/ kush ini ju grek…?’’, dhe ”Fialori Special Etimologjik i Shqipes”, -autori: Margarit K.Nilo.
ku behet zberthimi i gjithe fialeve te lashta greke dhe shqipe(duke menduar se eshte hyre ne gjenezen e fialeve), dhe vertetohet se jane te krijuara prej shqipes, se shqiptaret jan greket e vetet te lashte dhe orgjinal.
e mail: [email protected] /tel. 048855180/cel. 0696421918.
Baza në krii’min e gjues që në lashtësi kan qën foliet shqipe ”hyj; hy = i’ ”, dhe ”ryj; ry = ri’ ”, folie qe i ka vetem shqipia, të ndërtu’ kto folie me të gjith lloiet e zanoreve për të rrit diversitetin midis fialëve, që fialët të (j)en të dallushme nga nira-tietra. Kto folie kan të nitin kuptim pavarsisht se (j)an zanore të ndryshme(i, a, e, o, u; in, an, en, on, un; ir, ar, er, or, ur = hy; hyn; hyr; -dhe: ri, ra, re, ro, ru, rin, ran, ren, ron, run = ri, rin = ry, ryn), etj(pasi perfshien 5 ‘’I’’ greke dhe 2 ‘’o; ω’’).
Shto ktu nyiet(niet) shqipe ”k,t”, si dhe mbaresat e fialve qe u vendosen me rastin e shkrimit te gjues ne greqin e lashte(ilirin).
Mbaresat e përdorura në fialët e greq. së lasht (j)an:
1-mbaresa me folien (j)am(në formën ”esht”), si: a, e, o, i(ish); as, es, os, is, us; aste, este, iste, oste; -ad; -at; -ath = a, ash, ashte, eshte, -ne shqipen e sotme = ine, -me greq. e sotme.
Vetëm ”ë”(është) nuk ka patur ne lashtesi, se nuk ka pas ekzistu’ ”ë”, por ne tani futëm ”ë” dhe zhdukëm shum zanore të tiera(sidomos ”a, e”).
2- mbaresat: ma; pa; fa = ba, be = ka’ni, -me greq. e sotme.
3- mbaresat: -t-is(t-ish); -k-is(q-ish); -k-a(q-a); -k-t-is(q-t-ish), etj = greqisht: ”-na-ine; -pu-ine; -pu-ine; -pu-na-ine”, -siç e shikoni me greqishten e sotme nuk kan asni perputhie, kurse me shqipen (j)an identike.
Më poshte po apim disa shembui, ku tregoen edhe mbaresat e fialëve të nënvizu’ në fund të fialëve, (per arsie te programit te shkurter qe me eshte caktu’, nuk (j)am (h)apur ne detaime(se ky eshte ni shkrimi per gazeten)).
Shembui:
Shenim: perkthimet e fialve te lashta greke (te dhena nga gjutaret grek ne greqishten e sotme) jan ato me shkrim te çelur(= light = lla’it, -te perkthyera nga une ne shqip)(kur futen per diku ne intwernet, been te gjitha llait ?!).
Akro’poli = a – kre – poli = a kre i polit, kreu i qytetit; -me greq. e sotme do qe ‘’ine – kefalo – poli’’, perputhia eshte vetem me shqipen.
Presvi’a(= ambasa’da, trup diplomati’k) = pres(pris, prijs) – ve – a; -me greq. e sotme do qe: ”dhiefthinti’s, proe’dhros – va’lo – i’ne”, asnji përputhie, përputhia është vetëm me shqipen.
Euro’pi(= Euro’pa, -qe shqip e shkruin gabim ”Evro’pa”, -kur gjithe bota e shkrun ”Europe”) = E – ur – opi(pamia) = eshte – hyr – pamia = perëndimi(e kundërta e ”orienti = ori(Dielli; pamia) – en – it”; -dhe ”Asi = a – si(shikim) – i(hy)”) = lindia.
Me greq. e sotme do qe: ”e – ur – opi = ine – bi – opi, -greqisht”, përputhia asht vetëm me shqipen.
Kali’ma(= mbule’së; kali’dhe) = ka – l – i(hy) – ma = qe – l – hy – ba = hyn, mbulon; mbules, kalidhe. Me greq. e sotme: ”pu – afini – bi – kani”, përputhia esht vetëm me shkipen.
Αpoka’lips = ap, hap + kali’ps(mbulesen) = zbuloi; zbulim; -ku: ”kalips = ka – l – i(hy) – b – is(ish) = qe – l – hy – b – ish = hyn, mbulon; mbulese”.
Dramatopi’os = drama – to – pi(be) – os = drama – te – b – ish = ai qe ben drama per teater. Me greq. e sotme do qe: ”drama – na – kani – ine”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shkipen.
Ama’rantos = [a(jo) – maro’n – t – os(ish) = jo – maron – t – ish] – ajo qe nuk maro’n; qe nuk thaet, qe nuk vyshket; qe nuk shter/ lulia e pavdeksise qe mbillet ne vorre.
Presviti’s, presvi’s(= ambasado’r) = pres(pris, prijs) – vi – t – is = pris – ve – t – ish = prijes ve, udhëheqes(dreitus) ve. Me greq. e sotme do qe: ”dhiefthinti’s, proedhros – valo – na – ine”, asni përputhie, përputhia është vetëm me shkipen.
Mesi’tis(= ndermie’tes, atij qe hyn ne mes per te zgjith nji problem) = mes – i(hy) – t – is = mes – hy – t – ish. Me greq. e sotme: ”mes-bi-na-ine” asni perputhie, perputhia esht vetëm me shki’pen.
Komiko’s(= komi’k, i humo’rit) = ko – m – i(hy) – k – os = q – b – hy – q – ish = hyn, shpon, ngacmon. Me greq. e sotme: ”pu – kani – bi – pu – ine”, asni perputhie, perputhia është vetëm me shkipen.
Katara’ktis(= katara’kt, ui që bie nga ni lartesi në vendet malore; çdo gjë që bie(që rrëzohet) poshtë) = kato(poshtë) – ra – k – t – is = poshte – ra(ry) – q – t – ish. Me greq. e sotme do qe: ”kato – e pese – pu – na – ine”, perputhia esht vetëm me shkipen.
Ko’nos – [k – on(hyn) – os = q – hyn – eshte; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – ine’’, perputhia eshte vetem me shqipen] – trupi ne formen e ni koni gjeometrik(me baze te gjere e te rrumbullaket poshte dhe me mai nga siper).
Kono’pi(konu’pi) = mushko’na(= mushko’ia, mishko’ia) e ‘’konu’pit’’ = k – on(hyn) – opi = q – hyn – opi(vrim; thumb; sy, pamie, etj) = qe ben vrim, te shpon; -me greq. e sotme do qe: ‘’pu – beni – opi’’, perputhia si kudo eshte vetem me shqipen.
Konopi’on, konopie’ra – [kono’pi – on(hyn)/ kono’pi – er(hyr); -mbaresat ‘’οn; er’’ jan nga folia shqipe ‘’hy = i’’ por te ndertume me zanore te tiera, ne kte raste me (o = on(hyn); e = er(hyr)); -greqishtia e sotme thot ‘’beni’’, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen] = rrietat qe vinin rreth shtratit te fieties ne Egjiptin e lashte per te kap mushkonat.
Nekros – [nek – ro(rro) – os = nuk – ro(= ry; levis) – eshte; -me greq. e sotme do qe: ”dhen – zi – ine”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – i vdekur.
Afrodhiti – [afro – dita = ylli i mengjezit(qe lind afer dites); -me greq. e sotme do qe: ”koda – mera”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – aferdita, ylli i mengjezit.
Zeus(= Posidon) – [ze – u(hy) – is = ze – hy – ish = hyn ze, ben ze, gjemon; -me greq. e sotme do qe: ”foni – beni – ine”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – perendia e gjemimeve dhe vetetimave; dhe: ”Posidon = po – si(shi) – d – on(hyn) = bo – shi – t – hyn = hyn shi(ui)”.
Atina – [ati – in – a = Ati – yn – a(ashte) = ati(zoti) – yn – ashte; -me von u vu dhe emer femre ”Athina’ ”; -me greq. e sotme do qe: ”pateras – mas – ine”, asni perputhie, perputhia eshte vetem me shqipen] – Athina.
Ira – [ir – a = hyr – a = hyn, lind(= land), krion, ben, prodhon; -me greq. e sotme do qe: ”beni – ine”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen] – Ara, Dhe, Dheu(teu, toka).
Deukalioni – [Dheu – ka – lioni = Dheu – qe – luan(tundet/shkatrroet); -me greq. e sotme do qe: ”gi – pu – lioni”, si kudo perputhia eshte vetem me shqipen] – Shkatrrimi i dheut pas permbyties se madhe te koes se Solomonit(ndoshta ka pas lidhie edhe me renien e ndoni komete ne Toke).
Apollon(= dia, dios, dilos) – [ap – oll – on = ap(= ip, hip, lart) – yll – hyn = ylli mbi gjith yiet = Dili, Dielli] – perendia me e lart nga gjith perendite (fiala ka qen per Diellin).
Dhimitra – [Dhe – mitera(= nena)] – perendia a Dheut, Dhe Motra, apo Dhe Mitera(Dheu Nen), atdheu, memedheu.
Delfus – [del – fus = del(= nxier) + fut = barku; kerthiza e barkut; -nga kio ka mar kuptimin greqisht ”adelfus = vllezer = te ni barku”; -po keshtu: ”delfin = del + fin = del + futet = se delfini eshte e vetmia kafshe detare qe noton keshtu”] – qendra e sheit e gjith grekve te lashte qe ndodhei ne Epir(ku: delfus = barku; kerthiza).
Gigeni’ – [gi + geni = Toke(=Dhe) + lind = lind ne kte Dhe, vendas, autokton; -qe vertetoet edhe ni here nga greket e lashte se shqiptaret e veriut jan autokton ne kto troie(ne kundershtim me theniet e ”grekve” te sotem] – gigeni(gegeni, gegeri), i lindur ne kte toke, vendas, autokton.
Epir – [ep – ir(hyr) = ep(=ap, ip, hip = lart) + hyr = lart – hyr = vend i larte, vend malor; -a s’themi ne ”Shqiperia e Eperme(= siperme)”; -ku: ”eper = epir” se diet qe ”ë” nuk ka ekzistuar ne lashtesi] – Epiri, zona e Epirit(nga Durrsi deri ne Preveze te ”greqis”).
Bal(l)kan – [ball – k – an(= jan; hyn) = balli qe jan, ne ball qe hyn = balli(te paret) jan; -se dikur iliret ishin te paret (ishin balli i te gjithve)]- Ballkani, gadishulli i Ballkanit.
Edhe ”nji” eshte e shkru gabim ne shqipen e sotme, dikur ka ken ”ni”= in = hyn = hyria, fillimi, nisia; -sikurse jane edhe ne gjuet e tiera(ena, is, -greqisht; uno, -italisht; one, -anglisht; -adin(at-in = ashte – in(hyria), -në rusisht).
etj, etj, ne se doni permbledhie me te zgjatur te librave qe kam botuar me thoni.
Keshtu, ne dy librat e mi mbi greqishten e lashte ”E Verteta/kush ini ju grek…?”, gjithe fialori i greqishtes se lashte zberthehet vetem nepermiet shqipes, po keshtu nepermiet folieve baze te shqipes ”i = hy” dhe ”ri = ry” te ndertuara me gjith lloiet e zanoreve eshte bere edhe zberthimi i shqipes ne 3 fialoret etimologjik me titull ”Fialor special etimologjik i shqipes”.
Shume ndryshime te gabuara i jan ber shqipes; -(nj, ë, gj) u futen ne shqip per here te pare nga arbereshi De Rada ne 1873 (shi librin mbi kongresin e Manastirit, fundi i faqes 102); -edhe ”q” nuk ka pas(u fut per here te pare nga Vaso Pasha, -sipas librit qe flet mbi Kongresin e Manastirit, faqe 27 ne fund, botim i 2004 nga Shaban Demiraj e Kristaq Prifti); -dhe faqe 310 te Kongresit dreitshkrimit te shqipes(botim i 1973) epet futia e ”ë” nga arbereshet; -po aty flitet dhe per futie te ”h; j”).
Greqishtia e sotme nuk ka elementet perberse te fialve te greq. se lashte, kta element perberes jane vetem te gjuhes shqipe; -greq. e sotme nuk ka ‘’k, g, c, ç = q’’(por ka ‘’pu’’); -nuk ka ‘’t, te’’(por ka ‘’na’’); -nuk ka ‘’pi; ma; fa = bë, ba’’(por ka ‘’kano’’); -nuk ka ‘’l, le; leshoi’’(por ka ‘’afino’’); -nuk ka folien ndimese ‘’a, ash, ashte, eshte, ishte, etj forma te ksai folie me te tiera zanore(por ka ‘’ine’’); -nuk ka foliet ‘’I = hy’’; dhe ‘’ri = ry’’(bor ka ‘’bi’’), etj, etj, elemente baze qe formoin fialet e greq. se lashte dhe qe ekzistoin sote vetem ne gjuen shqipe dhe qe fakton se kush jane greket e lashte orgjinale.