Te fundit
INTERVISTA/ Kempbell rrëfen vështirësitë e luftës në Kosovë dhe shton: Rama më merr në telefon
4 Korrik 2013, 10:35Rajoni
TEMA
Flet në emisionin “Opinion” Alaster Kempbell, ish- drejtori i komunikimit në qeverisjen e Toni Bler në Britaninë e Madhe
Bisedoi: Blendi Fevziu
Libër shumë i rëndë. Këtu ka pak a shumë 800 faqe. Keni punuar gjë gjatë viteve të qeverisjes së Blerit apo thjesht keni mbajtur ditarin?
Jo, i kam bërë të dyja.
A është e mundur kjo gjë?
Po, është e mundur.
Të shkruani ditarin, të këshilloni kryeministrin e Britanisë dhe po ashtu të ndiqni ndeshjet e futbollit në stadium. Janë shumë gjëra për të bërë.
Jo, jo. Nuk është se bëja gjë tjetër. Punë, shtëpi, ditar, sport. Kaq bëja unë. Po ishte e rëndësishme për mua të shkruaja çdo ditë. Kam mbajtur ditar çdo ditë.
Kur e keni nisur?
Ditar kam mbajtur gjithë jetën. E kam nisur që kur isha fëmijë, sepse im atë ndodhej në spital dhe i shkruaja atij. Kështu e nisa ditarin, pastaj u bëra gazetar dhe shkruaja çdo ditë, edhe histori për të rinj. Por gjithashtu edhe mbaja shënime të gjerave që bëja. Kur punoja për Tonin në ato kohë, isha shumë i vetëdijshëm për faktin që po regjistroja ngjarje, sipas pikëpamjes sime, që do të lexoheshin më vonë.
Por ditari përmbante thjesht disa fjalë, apo si këtu në libër? Ky libër është rishkrimi i ditarit?
Jo, jo. Aty janë hedhur rreth 25% të ditarit tim të plotë. Po, janë hedhur momentet me interesante, më të plota dhe më të rëndësishme. Në Britani, në anglisht e kam botuar të gjithë. Këtu janë pjesë të shkëputura. Këtu mendoj se më interesante do të ishin shkrimet mbi Kosovën, Amerikën e gjëra të tilla.
Po mirë atëherë, nëse unë këtu kam pak a shume 800 faqe, në ditarin tuaj të plotë ju do të keni më shumë 3000 faqe?
Po, shumë gjë e ndërlikuar.
Ky libër është botuar në Shqipëri. Dhe në sa vende te tjera është botuar ky libër?
Nuk e di, por më vjen mirë që është botuar këtu. Në shumicën e vendeve ku operon elita politike, shumica e tyre flasin anglisht. Ajo për të cilën ndihem vërtet i kënaqur është fakti që ky libër është botuar në shqip. Kjo sepse Kosova ka qenë një pjesë e rëndësishme e historisë së Blerit. Fakti që universiteti këtu donte të botohej diçka në shqip dhe të përhapej gjerësisht mes shqiptarëve, por të kishin gjithashtu edhe diçka për qëllime arsimi. Ka shumë pak libra dhe shumica e njerëzve shkruajnë kujtime autobiografike politike, shkruajnë reflektime, se si kanë shërbyer ata vetë. Po këtu është përshkruar fjalë për fjalë çdo ditë që unë kam qenë atje, me të përpjetat e të tatëpjetat, me ditët e bukura dhe ato të këqijat, çfarë ka shkuar mirë dhe çfarë keq.
Dhe janë shkruar në të njëjtën ditë, është botuar pikërisht e njëjta dite kur ato janë shkruar për herë të parë.
Po, të vetmet pjesë të reja aty janë një “Parathënie” e shkruar nga unë dhe një “Parathënie” e shkruar nga Ilva Tare, gazetare, nëse më lejohet ta përmend këtë në kanalin tuaj.
Unë dua ta nis me Luftën e Kosovës, sepse për shqiptarët kjo është çështja më kryesore e këtij ditari, por gjithashtu mendoj se ka shumë gjëra për të cilat mund të bisedojmë. Për Ledi Dianën, për disa politikanë të rëndësishëm, por gjithashtu edhe për sportin, për Maradonën, Pelen. Por unë do ta nis me luftën e Kosovës. Është e vërtetë që roli i Toni Blerit në luftën e Kosovës ishte më i rëndësishëm sesa i liderëve të tjerë?
Po çështja e luftës së Kosovës, aty ishte NATO-ja kundër Beogradit. Dhe NATO-ja është një aleancë e kombeve demokratikë. Kështu ata duhet të ishin të bashkuar. Por mendoj se vendi me i rëndësishëm ne atë aleancë janë Shtetet e Bashkuara, Amerika dhe nga ana ushtarake ajo ishte më e rëndësishme. Po mendoj se sigurisht dhe e ndiej këtë gjë se udhëheqja e Toni Blerit gjate asaj periudhe ishte themelore. Është diçka që Toni e ndjeu vërtet thellësisht. Ai duhej të përfshihej në atë mënyrë që u përfshi dhe duhet ta vazhdonte atë gjë po në mënyrën që e bëri. Prandaj udhëheqja e tij ishte shumë, shumë e rëndësishme. Për këtë nuk ka asnjë dyshim.
Ishte ai i mbështetur edhe nga anëtarë të tjerë të qeverisë, apo ishte ajo veçse një iniciativë personale? –Jo, mbështetej prej tyre.
Sepse kam parë gjithashtu edhe Robin Kukun qe ka bërë disa deklarata shumë të mira gjatë luftës së Kosovës përsa i përket historisë dhe çështje të tjera.
Po, absolutisht. Po ashtu edhe Kler Shorti, Sekretare në Departamentin e Zhvillimit. Ajo ishte më shumë e përqendruar në agjendën humanitare.
Lord Robertsoni gjithashtu.
Pra, pak a shumë ishte një pikëpamje kolektive. Por le të jemi të sinqertë, në ato situata ku ti je i përfshire në luftë, kryeministri i një vendi si Britania, apo presidenti i një vendi si Amerika, janë këta njerëzit që në thelb të çojnë drejt marrjes se një vendimi, drejt çuarjes së tij përpara. Por nuk kishte aspak ndonjë ndarje thelbësore brenda qeverisë. Kjo ishte një nga ato gjëra që njerëzit e shihnin me sytë e tyre se ç’po ndodhte, fotografi në televizor, natë pas nate se çfarë po u ndodhte atyre që ishin nënshtruar spastrimit etnik. E mbaj mend shumë herë Toni Blerin kur thoshte se nuk mundesh kurrsesi të qëndrosh indiferent ndaj gjithë këtyre gjerave që po ndodhin pikërisht në prag të Evropës. Dhe e mbaj mend edhe filmin për marrëdhëniet e veçanta, vështirësitë ndonjëherë me Bill Klintonin. Por gjithashtu thoshte se duhet t’u tregojmë amerikanëve se ne seriozisht duam te përballemi me çështjet tona të pasigurisë, edhe nëse mbështetemi tek amerikanët që zënë vendin kryesor siç ndodhi.
Ka shumë teori mbi vendimet e disa vendeve te rëndësishme në botë në lidhje me bombardimin mbi Beogradin. Si është marre ky vendim? Ishte ai një vendim etik, moral apo gjeostrategjik?
Mendoj se ishte një vendim moral. Nga pozicioni im duke parë Toni Blerin, mendoj se ishte më shumë një vendim moral.
Po përse në Kosovë dhe jo në Bosnje disa vite më parë?
Kjo është një pyetje se cilës duhet t’i përgjigjen bërësit e politikave në atë kohë. Ata duhet t’u përgjigjen shumë pyetjeve. Ne atëherë ishim të gjymtuar. Nga pikëpamja e Toni Blerit, në kohen kur ka qenë kryeministër, ai do të kishte dashur të bënte më shumë.
–Po.
Pra, mendoj se kjo është një pyetje shumë e logjikshme. Por po i kthehem edhe një here pikës që përmenda më lart. Mendoj se Toni Bler dhe qeveria Britanike e shihte atë situatë dhe nuk bëhej fjalë vetëm për shpalosjen e një katastrofe humanitare, nuk ishte thjesht brutaliteti i regjimit te Milosheviçit, por ishte gjithashtu fakti që në një botë të globalizuar, ne e dinim qe vendet e tjera të Evropës do të mblidhnin pasojat e atij konflikti, sido që të ndodhte. Ne folëm për çështjen e komunikimit. Kishim një metodë bazë… Trupat e tij ushtarake dalin, trupat tanë hyjnë dhe refugjatet ktheheshin ne shtëpi. Kjo ishte në një fare mënyre struktura, lënda djegëse e politikës dhe vendimi bazë që duhej të merrej.
Ishte e vështirë të bashkoje 19 vende të rëndësishme dhe disa vende më pak të rëndësishëm të pranonin këtë vendim?
Është e rëndësishme, edhe pse NATO-ja përbëhet nga vende të rëndësishme dhe disa ma pak të rëndësishme, por gjithsesi duhet që të jenë të gjithë ne një mendje. Dhe kjo gjë është shumë e rëndësishme.
Vendimi politik le të themi.
Absolutisht.
Masimo Dalema, kryeministri i Italisë ne atë kohë ka botuar një libër “Në kujtim të kësaj lufte” ku ka thënë: “E dini se cili është problemi mes Amerikës dhe britanikëve dhe mes nesh dhe gjermanëve”? Se kur nis një lufte, britanikët dhe amerikanët duan dhe e dinë se duhet ta fitojnë atë luftë. Por ne përgjithësi, gjermanët dhe italianët i kanë humbur luftërat. Ky është problemi.
Ai e ka thënë këtë në libër?
Po, në lidhje me luftën e Kosovës. Ai thoshte se kjo është arsyeja e atij reagimi publik në Itali dhe në Gjermani, se përse ishin disi kundër luftës.
Po opinioni publik në Britani në atë kohë ishte shumë i vështirë.
Në fillim, por pastaj ndryshoi.
Ajo që e ndryshoi atë ishte ndjesia e keqe e barbarizmit, duke parë dhe duke dëgjuar histori të ndryshme të njerëzve që kapërcenin kufijtë dhe duke u rrëfyer atyre se çfarë u kishte ndodhur. Ata i dëgjonin dhe i shihnin gjithë këto dhe s’mund te rrinin pa bere asgjë përballe gjithë këtyre mizorive. Por ne gjithë këto vende, media 24 orë, politikanët ishin gjithmonë nën vështrimin hetues, ishte e vështirë. Kosova nuk ishte e lehte as për Bill Klintonin, as për Toni Blerin apo udhëheqës të tjerë.
Ishte lufta e pare e NATO-s pas një periudhe 50 vjeçare.
Interesante ishte se kur ka ndodhur kjo ne kemi bërë disa gabime duke supozuar se NATO-ja kishte një infrastrukture të tillë për këtë luftë. Po edhe ajo është një burokraci, një bashkim i demokracive. Prandaj edhe mënyrat e komunikimit u bënë shumë të vështira.
Do të diskutojmë më vonë për komunikimin, por a ishte NATO-ja kaq kaotike sa ç’është përshkruar në librin tuaj?
Po, ishte mjaft kaotike. Po.
Kjo nga pikëpamje mediatike apo edhe nga ajo ushtarake?
Mendoj se ajo që ndodhi ishte shkak i situatës kaotike të media. Nuk dua të fajësoj njeri, sepse ata që punonin atje kanë bërë një punë mahnitëse duke menduar se sa te paktë ishin në numër, por mendoj se kur me dërguan Toni dhe Bill Klintoni për të parë situatën atje dhe për të krijuar një mënyrë komunikimi, pashë që media kërkonte të depërtonte shume thelle, shumë forca ushtarake kishin probleme me mediat dhe u duhej të harxhonin shumë kohë duke u marrë me menaxhimin e medias. Dhe një situatë të tille nuk mundesh ta përballosh. Forcat ushtarake duhet të përqendrohen në detyrat e tyre ushtarake dhe jo në ato mediatike. Kështu vetë komunikimi duhet të kujdeset për komunikimin.
A ka arsye që disa njerëz kanë thënë se ka qene më shumë një luftë mediatike?
Mendoj se çdo konflikt ushtarak ne ditët e sotme ka një element të medias 24 orë.
Kjo gjë ka nisur nga lufta ne Kosove apo nga lufta e parë në Irak? Lufta e Gjirit?
Mendoj se Lufta e Gjirit, pa dyshim. Por Lufta e Kosovës ka edhe një element tjetër. Kjo lufte ka ndodhur në zemër të Evropës dhe vendet e Evropës përreth prireshin nga pritshmëria se i kishim aftësitë për ta mbuluar një gjë të tillë ndërkohë që ajo po ndodh.
Nëse i kthehemi Luftës së Dytë Botërore… Po e mendoja këto kohët e fundit. Nëse marrim uljen e avionëve Dankok. Vetëm për përgatitjen e kësaj gjëje kanë vdekur shumë njerëz. Imagjinojeni ne ditët e sotme që je duke u përgatitur me një media që të këqyr 24 orë mbi kokë dhe pritet që ti të veprosh.
Po, një lloj Big Brotheri, por në luftë.
Po, është një botë ndryshe dhe mendoj se për këtë gjë ne nuk ishim aq shumë të përgatitur për ta parë kur nisi lufta e Kosovës. Sepse po në të njëjtën situatë në Beograd Milosheviçi kishte kontrollin e plotë të medias. Kjo gjë në fakt i jep atij edhe një kontroll të konsiderueshëm edhe mbi median e Perëndimit, medias sonë që ndodhej atje. Ata nuk e lejojnë këtë gjë, po sigurisht që janë nën kontroll, sepse kontrollohen se ku mund të shkojnë, çfarë mund të shohin dhe çfarë mund të thonë. Dhe nëse e teprojnë, ata mund t’i përzënë jashtë vendit. Ne jemi një grup i krijuar nga vendet demokratike dhe udhëheqësit tanë duhet të shpjegojnë çdo ditë vendimet që marrin, të japin llogari nëse diçka shkon keq dhe sigurisht që gjerat shkojnë edhe keq. Kurse Milosheviçi mund edhe të pretendojë që NATO-ja ka bombarduar një shkolle fillore dhe ne duhet të japim përgjigje për këtë gjë.
Po, ka pasur dy a tri raste te vështirë si ky. Dhe disa prej tyre ishin të vërteta.
Po, ndonjëherë ndodhin edhe gabime. Kur ndodhi raste me refugjatet kemi vendosur se duhet të bënim diçka me komunikimin. Po se pjesë të ndryshme të NATO-s thoshin gjëra të ndryshme se kush ishte, pse ndodhi, i kujt ishte faji. Dhe një situatë e tillë është shume e vështirë për t’u përballuar. Është njëlloj si të jetë duke u zhvilluar një ndeshje futbolli, në mes të ndeshjes duke u pasuar topi tek lojtarët dhe duke qenë në mes të fushës në po ato momente nisin edhe debatin për atë që po ndodh, dalin edhe në televizor për të shpjeguar se ç’po ndodh. Ishte një situatë çmendurisht kaotike. Pikërisht kjo gjë ishte kaotike.
Kjo ishte arsyeja që NATO-ja kërkoi nga ju të shkonit atje dhe të përgatisnit një strategji mediatike për ta?
Sigurisht, ishte Bill Klintoni dhe Toni Bler ata që thanë se ne po humbisnim fillin e komunikimit.
Ishin ata nervozë në atë kohë?
Po, ishin shumë. Sepse nëse je një grupim vendesh demokratike, ti mund te qeverisësh vetëm me miratim. Dhe nëse ti ndërmerr diçka aq të vështire siç janë edhe operacionet ushtarake, ti duhet të jesh në gjendje të marrësh edhe njerëz me vete.
Po nëse ti gjithë kohën je i rrethuar nga njerëzit që dëgjojnë se gjërat po shkojnë ters, strategjia nuk po funksionon, ka probleme ushtarake. Pikërisht kjo është çështje e komunikimit. Për shembull, kur ndodhi aksidenti i bombardimit të karvanit me kosovarë, e cila ishte një ngjarje e tmerrshme. Nuk po them se ishte ndryshe. Për shkak të trajtimit në mënyre të gabuar të mjeteve tona të komunikimit, kështu asaj situate nuk po i gjendej fundi. Dhe nga i gjithë opinioni publik dëgjoje vetëm bombardimi i karvanit. Kur me vone ndodhi diçka tjetër e tmerrshme, aksidenti i bombardimit të ambasadës kineze në Beograd, në atë kohë ne e kishim përcaktuar një sistem komunikimi. Askush nuk tha asgjë derisa ranë të gjithë dakord se çfarë do të thuhej. Së pari, duhet të jesh i saktë për atë që do të thuash, së dyti edhe toni i zërit ishte i rëndësishëm, por e treta duhej një sens i qartë mirëkuptimi për atë që do të thuhej dhe më pas të theksohej se “Po, ishte diçka e keqe, nuk duhet te kishte ndodhur, por dëgjoni se përse jemi të angazhuar ne në luftën e Kosovës, pse po e vazhdojmë këtë luftë dhe dëgjoni se përse kjo është një Kauzë e drejtë”.
Po bombardimi i ambasadës kineze ishte vërtet një gabim, apo amerikanet, ose NATO-ja donte të shkatërronte diçka brenda ambasadës?
Jo, ishte gabim. Po edhe nëse do të kishte qenë me qëllim, s’na e tha kush ta paraqisnim në atë mënyrë. Jo, unë mendoj se ishte një gabim i tmerrshëm. Të gjithë e dinë se gjëra të tilla mund të ndodhin në luftëra dhe njerëzit i kuptojnë. Tani përballja jone me atë situate u përmirësua sepse e kuptuam me vone qe NATO-ja duhet te vepronte si një grup i vetëm. Sigurisht, ju mund të thoni qe Milosheviçi kishte një regjim te pakëndshëm diktatorial, por ai ama kishte shumë kontroll mbi mesazhin qe do te jepej. Në betejën e marrëdhënieve me publikun, NATO-ja është një skuadër dhe si e tillë ajo duhet të operojë.
Ka pasur ndonjë arsye që ju donit gjithashtu te bombardonit edhe radio-televizionin e Serbisë? Mund të ndodhë kjo gjë në luftë, bombardimi i një media?
Po, nëse media është pjesë e infrastrukturës ushtarake dhe nuk ka asnjë dyshim që media e Milosheviçit ishte pjesë e infrastrukturës se tij ushtarake.
Dhe ju e konsideroni median pjesë të politikës shtypëse të Milosheviçit?
Milosheviçi e përdori median e tij si pjese të makinerisë ushtarake, propagandistike, te asaj makinerie që po shfrytëzonte ai për te minuar çështjen tone. Ato ishin vendime të rëndësishme, por unë i kuptova plotësisht se pse u morën ato vendime dhe u mbështeten.
Po pse francezet ishin kundër?
Po se përsëri ti has me vështirësinë e komunikimit me një grup vendesh demokratike.
Mbajeni mend që ne po vepronim jo sipas ligjit tonë, por sipas një ligji ndërkombëtar, gjithashtu dhe një plan i tillë duhet të kalonte përmes shqyrtimeve të avokatëve. Avokatët e disa vendeve thoshin që nuk jemi dakord me ju, disa thonin ne kemi të drejtë, disa ju gaboni. Prapë kalojmë në një situate tepër të vështirë ushtarake. Të mos i biem rrotull, francezët në atë kohë ishin në një pozitë të ndryshme nga ne.
Por vendimet bëheshin me konsensus, apo vendoseshin nga Shtetet e Bashkuara dhe Britania?
Mbi këtë vendim në veçanti?
Jo, të dy vendet, si Amerika dhe Britania, po ashtu edhe vendet e tjera janë përpjekur shume qe NATO-ja te vepronte si një e vetme.
Po, sepse strategjia e Milosheviçit ishte copëtimi i NATO-s.
Absolutisht. Pikërisht këtë gjë është përpjekur të bëjë ai gjithë kohen.
Një strategji e zgjuar kjo.
Po është e ditur kjo strategji në atë rast. Është pikërisht ajo gjë që bëri Sadami kur erdhi në Irak. Nëse ti je një diktator, është e qartë se do të mundohesh të ndash opinionin publik të atyre vendeve kundër jush. Është diçka mëse e qartë kjo. Gjithsesi, nuk e kritikoj për atë strategji.
E keni pyetur veten ne atë kohe se si një diktator si Milosheviçi i një vendi aq të vogël i rezistoi për rreth 2 muaj e gjysme 19 vendeve me te fuqishme te botës?
Pjesërisht sepse unë mendoj që ai ishte mjaft i zgjuar duke luajtur lojën e propagandës në vendet tona. Pjesërisht duke qenë i dhunshëm në mënyrën që e luajti atë lojë në vendin e tij. Pastaj, njerëzit zakonisht mendojnë se vendet si Amerika dhe Britania kërkojnë të përfshihen ushtarakisht. Por jo, nuk ka vend në bote që do me dëshirë të përfshihet ushtarakisht. Por këtë gjë e bën si veprimin tënd të fundit. Por dua te them se ne ditët e parë të konfliktit të Kosovës nuk është proceduar me atë ashpërsi ushtarake që pritej. Kjo për shkak të ndarjeve politike që ai po i shfrytëzonte. Por ama erdhi një moment dhe kjo në fakt kjo u bë serioze rreth periudhës së Samitit të Uashingtonit.
Është e vërtetë që pas këtij Samiti të NATO-s në Uashington, Toni Bler dhe Bill Klinton kanë ngrëne drekë a darkë bashkë, diçka e tillë, ku kanë shpjeguar rolin e forcave ushtarake tokësore në këtë luftë? Dhe në libër thuhej se Toni Bler ishte me i përparuar dhe aktiv se Klintoni në këtë rast, se mund të mbështeste ai me trupat e tij tokësore atë aksion? Është e vërtetë apo jo?
U bë një takim në Shtëpinë e Bardhe, para se zhvillohej samiti.
Disa ditë para samitit.
Ne atë kohë politika ishte shumë e vështirë në Amerikë për Bill Klintonin. Po se shume organizma politike thane: Prit një minute, pse ne Amerika, duhet të mbartim përsëri pasojat për një situate ushtarake dhe konflikt që po ndodh në Evropë, kur mund të mblidhen vetë evropianët dhe ta zgjidhin mes tyre?
Ky ishte një opinion shumë i fortë në Amerike në atë kohë. Gjithashtu edhe angazhimi i trupave tokësore që ishin pjesë e aleancës së NATO-s, e konsideronin shumë të vështire këtë gjë. Mbaj mend që Shrëder ka pasur një debat për këtë çështje me Toni Blerin. Dhe në atë kohë sistemi amerikan ishte shumë i vështirë për Bill Klintonin, asnjë dyshim. Toni Bler arriti në atë pike ku tha se nëse do ta ndërmarrim seriozisht këtë veprim, nuk ka asnjë dyshim që do ta vazhdojmë edhe me trupa tokësore. Kërcënimi i trupave tokësorë do ta detyronin Milosheviçin që të fshihej. Por nuk ka asnjë dyshim që ka pasur disa diskutime me Bill Klintonin. Ata duhet t‘i bënin këto diskutime, të binin dakord dhe pastaj t’i vinin ne zbatim vendimet. Por në atë kohë ishte e vështirë. Më kujtohet një telefonatë në atë kohë.
-Kur ata i telefonin njeri-tjetrin, ju i dëgjonit nga një telefon i tretë?
Jo, ata i dëgjonin shumë njerëz. Prandaj edhe ata të dy shpesh kërkonin të takoheshin personalisht se asnjëherë nuk i dihet se kush mund të të dëgjojë, nga cila anë. Dhe u pëlqente të bënin biseda të drejtpërdrejta. Por më kujtohet njëherë një telefonate. Ai mendonte gabim. Mendoi se Toni Bler, se ne po ngrinim një strategji për të treguar që ishim më të ashpër se ai. Kjo ishte një idiotësi. Por nuk kishte asnjë dyshim që media jonë po përpiqej të krijonte njëfarë ndjenje ndarjeje mes nesh dhe Bill Klintonit.
Në atë kohë, kryeministri i Shqipërisë, z. Majko, ka thënë në këtë studio se në fund të luftës, në fund të majit, ishte Toni Bler ai që po e mbështeste më shumë luftën sesa Amerika, sepse Amerika kishte disi frikë nga koha e gjatë që po hante ajo luftë.
Po dhe kur themi Amerika, themi Bill Klinton dhe ajo që ndiente ai nuk ishte vetëm tension brenda aleancës së NATO-s, por edhe brenda qeverise së tij, opinionit të tij publik dhe ai duhej ta reflektonte këtë gjë.
Si qëndronin problemet me francezët? Mbaj mend që keni shkruar në libër se ishin shume te kënaqur për ndeshjen Mançester- Bajern. Si ishin francezët në përgjithësi?
Po e mbështesnin ata luftën?
Kur vendosem strukturën e re, mund të flas vetëm nga pikëpamja ime, sepse edhe në libër këtë gjë kam bërë. Unë kisha në dorë komunikimin dhe në atë kohë një nga njerëzit me të rëndësishëm dhe me të afte, ishte zëdhënësja e presidentit Shirak, Katerin Kolona. Ajo ishte absolutisht e shkëlqyer. A kishte momente kur Toni Bler dhe Zhak Shirak kishin vështirësi në marrjen e vendimeve? Sigurisht, por nuk krahasohet me ato që ndodhën në Irak. Por mund të them se gjatë luftës në Kosovë, brenda NATO-s ishte ndjesia se situata duhet të ndryshonte dhe këtë gjë mund ta bënte vetëm NATO-ja. Ne kemi autoritetin për ta bërë këtë gjë dhe duhet ta çojmë deri në fund. Po, sigurisht që mund të ketë vështirësi politike, por francezët kanë qenë një pjesë e rëndësishme e asaj lufte.
Ç’marrëdhënie kishit krijuar ju me UÇK-në?
Sa për mua personalisht…
Jo, e kam fjalën për qeverinë. A ngjallin frikë?
Atëherë apo tani? Tani?
Jo, jo, në kohën e luftës.
Ndonjëherë duhet të rrezikosh me njerëzit me të cilët ti duhet të përballesh kur përpiqesh që të zbatosh një zgjidhje me afat të gjatë.
A mendonit ju ndonjëherë se nuk duhet te hyni fare ne bashkëpunim me këta njerëz?
Po. Por gjithmonë merret në konsiderate një kuadrat më i gjerë dhe një objektiv më i gjërë dhe kështu ti duhet të përballesh edhe me njerëz që të krijojnë shqetësime.
E di shumë mirë që ky libër ka kaluar ne dorën e sigurimit kombëtar të qeverisë britanike, por dua t’ju pyes diçka. Gjatë luftës së Kosovës, brenda në Kosovë, anëtarë të ushtrisë britanike, të forcave speciale… Keni dërguar ju në Kosove grupe speciale për të luftuar në Kosovë bashkë me UÇK-në?
Nëse kjo gjë nuk është e përmendur në libër, unë nuk di gjë.
Dua t’ju pyes për rusët. E mbaj mend ne atë kohë që Primakov fliste shumeëpër Luftën e Tretë Botërore. Po ashtu thuhet në libër se edhe Jelcini fliste për një luftë të re.
Cilat kanë qenë marrëdhëniet me rusët gjatë luftës?
Po, ishin marrëdhënie te vështira për arsye te qarta. Por gjerat arritën ne një pike, mesa kuptuam ne, se rusët thjesht po lejonin që këto gjëra të rridhnin siç ishin nisur. Por në fillim mendoj se kishte takime dhe diskutime te vështira.
Pse hynë trupat ruse në fillim në Prishtinë dhe pastaj në aeroport?
Për këtë duhet të pyesni rusët.
Duket si diçka shumë e ndërlikuar.
Mendoj se ishte diçka mjaft e ndërlikuar. Them se ata nuk donin qe ne të injoronim fjalët e tyre dhe pozicionin e tyre, për të treguar se ata ishin aty dhe të dukshëm, të prekshëm.
Ishte ai një moment i vështire?
Ishte jashtë mase i vështirë.
Është e vërtet që gjenerali Xhekson donte të sulmonte forcat ruse ne atë kohë?
Jo, Majk Xhekson ishte shumë i qartë dhe Toni Bler po ashtu. Në asnjë rrethane ata nuk do të donin të hynin në dyluftim me rusët. Më kujtohet Toni Bler që thoshte: “Mund të ngrihem në parlament, para opinionit publik dhe të justifikoj gjithë këto gjera që kemi bërë për të kthyer pas këtë spastrim etnik, por kurrsesi nuk mund të justifikoj nisjen e një lufte të tretë botërore”. Ato pak dite ishin shumë të sikletshme.
Por ishin maksimumi tre a katër dite.
Por një dite ama ishte me e sikletshme. Ç’po ndodhte vërtet?
Z. Kempbell, në librin tuaj përmendi një diskutim me Toni Blerin për një atentat te mundshëm të organizuar nga serbet dhe ku ju tha se ju vete duhet të tregonit kujdes. Pse e kishte këtë ide Toni Bler?
Po, e keni fjalën për atë kohë kur u vra Xhil Dandoja, gazetari i BBC-së. Në atë kohë u supozua se atë e vranë serbët.
Po, në fillim aty të shkon mendja.
Jo, por kështu flitej dhe mendoj se ajo që tha Toni Bler ishte një gjest. Po ashtu edhe komunikimi, departamenti ishte thelbësor ne kohën e luftës. Dhe kur je i përfshirë në një situate të tillë, në një periudhe shumë të ndërlikuar.
Keni pasur frikë ju gjatë periudhës së punës suaj?
Gjatë luftës se Irakut, luftës së Kosovës dhe po ashtu edhe gjatë disa momenteve të tjera te ndërlikuara.
Frikë fizikisht? Jo, shpesh kam pasur frikë humbjen dhe mendoj se kjo gjë më nxit nga ana politike. Mbaj mend gjatë luftës se Irakut ka pasur protesta jashtë shtëpisë dhe fëmijët e mi ishin disi si të bezdisur. Por kjo nuk do të thoshte frikë, më shumë ishte acarim.
Dua t’ju bëj edhe nja dy pyetje të fundit mbi luftën e Kosovës. Si ndryshoi opinioni publik në lidhje me luftën. Ne fillim nuk ishin në favor te saj, mund te them se ishin kundër luftës, por pas nja dy a tri javësh luftë opinioni publik në Britani, edhe në vende të tjera, nisi të ndryshonte. Ishte kjo një strategji mediatike apo opinioni ndryshoi për të tjera arsye?
Interesante që ju e thoni ketë gjë, sepse nuk e përjetuam kështu. U ndje sikur po ndodhte e kundërta. Por lufta në Irak ishte shumë e vështire për qeverinë e Toni Blerit, por edhe ajo e Kosovës. Tani, në shumicën e vendeve demokratike, kur ngrihet udhëheqësi i zgjedhur dhe shpjegon se përse ai dhe qeveria e ndien të nevojshme të përfshijë trupat ushtarake në atë situatë ku ata rrezikonin jetët e tyre, shumica e njerëzve e kanë aq logjikë sa ta kuptojnë se këtë gjë e bëjnë vetëm kur e ndiejnë se duhet ta bëjnë patjetër. Ky ishte një shqetësim mediatik. Çdo natë në televizor jepeshin filmime, fotografi të refugjatëve.
Xhemi Shea u bë shumë i famshëm në atë kohë.
-Po, zëdhënësi i NATO-s.
Por, por ishte edhe fakti se kur shfaqeshin fotografitë, tregonin se çfarë po ndodhte, mendoj se popujt besuan për mirë tek qeveritë. Se kur shikonin grupe njerëzish që kalonin kufijtë, njerëzit sikur i shihnin politikanët dhe thoshin bëjeni sa më shpejt atë punë.
Dua t’ju pyes për vizitën e Toni Blerit në Shqipëri. Ai ishte kryeministri i parë britanik që ka vizituar Shqipërinë dhe mendoj se për një kohë të gjate ka për të qene i vetmi. Si e mbani mend ju këtë vizite? Ishte Maqedonia dhe Shqipëria.
E mbaj mend që ka ndodhur disi afër fundit të luftës. Po ishte ndjesia se nuk po bëhej për Kosovën, por se si mund ta shfrytëzoni këtë që të mund të ndodhë diçka më e mirë për rajonin. Dhe sigurisht, Shqipëria ishte një pjesë shumë e rëndësishme e tij. Ishte një ditë shumë prekëse. Shiheni që njerëzit që dalin për t’i pritur. Po, ky është një fjalim para popullit. Por mendoj se vizita në kampin e refugjatëve në Maqedoni ishte me e ndjeshme. Ishte tej mase prekëse.
Si ishte gjendja ne ato kampe?
Ishte e tmerrshme, por gjithsesi ishte ndjenja e forcës njerëzore. Ja, njerëzit që jetonin në kushte shumë të tmerrshme, por ata vazhdimisht thoshin, ja këta në këtë tendë… Ata thoshin: Ju duhet të vazhdoni luftën, ne nuk kemi zgjidhje tjetër, nuk kemi mundësi tjetër për të gjetur ndihmë.
Është e vërtetë se ai u premtoi atyre se do te ktheheshin ne vendin e tyre, ne shtëpitë e tyre?
Mendoj se tha që ne nuk do të reshtim se luftuari derisa ju të ktheheni në shtëpitë tuaja.
Dhe ai e mbajti premtimin.
Po shume njerëz nuk u kthyen në shtëpi se përfunduan duke jetuar në Britani, prej asaj situate. Ja edhe unë me valixhen time. Ishte një dite shume prekëse.
Mbaj mend që ka ardhur edhe Hilari Klinton dhe i ka vizituar. Nuk e mbaj mend se me kë ka ardhur, por më kujtohet se ka thëne: duke vizituar këto kampe, e kupton se ndonjëherë duhet të besh edhe gjënë më të vështirë.
Tani Toni Bler është shume popullor ne Kosove dhe ne Shqipëri dhe mendoj se është me popullor këtu sesa tani ne Britani.
Në atë kohë ka qenë shumë popullor, kjo është e drejtë të thuhet. Toni është zgjedhur tre herë, duke përfshirë edhe zgjedhjen e tij pas luftës së Irakut. Unë mendoj se ai do t’i përkasë historisë si një nga kryeministrat më të mëdhenj të Britanisë.
Pse u largua ai?
Po ka qenë në krye për një kohë të gjatë. Është e drejtë të thuhet se gjerat po vështirësoheshin…
Ka pasur një marrëveshje mes tij dhe Gordon Braunit?
Ndoshta edhe kjo. Por mendoj se ai sinqerisht e ndjente se 10 vjet si kryeministër, i zgjedhur tri here, duke bërë shumë ndryshime.
Janë shume 10 vjet si kryeministër?
Po sikur zgjatet paksa.
Helmut Koli nuk ndihej i lodhur.
Jo, për 16 vjet.
Po, por mendoj se është e vështirë. Znj. Theçer qëndroi pak më shumë, Toni 10 vjet, por gjithsesi është e vështire.
Mund te themi se gjate viteve te fundit media ka qenë më aktive dhe me agresive, le te themi pas 1995 deri tani?
Po, padyshim. Mendoj se media po ndryshon jashtë mase.
Është më tepër ndihmuese apo problematike ne këtë mënyrë?
Është e vështire të punosh me të. Por do të thosha këtë gjë. Ana negative e medias është se gjithë kohen është kaq e madhe, e zhurmshme, kaotike. Gjithë kohen pas jush, por ana pozitive është se të krijon më shumë mundësi për të qenë strategjik, se politikanët sikur tërhiqen paksa pak tashmë dhe tregohen më strategjik në mënyrën e tyre të komunikimit. Ata nuk duhet të merren gjithë kohën me të njëjtën gjë.
Z. Kempbell, ne pjesën e pare ne folëm për luftën e Kosovës, por tani unë dua t’ju pyes se perse një gazetar i paguar mire do te vazhdonte ketë karriere, duke punuar për Toni Blerin? Me më pak të ardhura.
Sepse unë gjithmonë kam qene shume i dhënë pas politikes. Kam qenë gazetar, por një gazetar shume politik. Kam qenë shumë i angazhuar me Partinë Laburiste. Kur paraardhësi i Tonit, Xhoni Smith, vdiq, Toni më kërkoi të punoja për të. E ndjeva se ishte një sfidë shumë e madhe për t’u refuzuar.
Kur e morët vendimin, mendoni se është shume e vështirë te punosh me politikanët, sidomos me politikanë të tillë si Toni Bler e të tjerë?
Jo, Toni Bler më ka pëlqyer vërtet dhe gjithmonë jam marre vesh me të. S’mund të përjetosh momente intensive pa pasur edhe çrregullime nëpër to. Por në përgjithësi ne jemi marrë vesh shumë mirë. Po gjithashtu unë jam shume i dhëne pas futbollit, i fiksuar pas sportit. Pra, jam njeri që bashkëpunoj për një qëllim. Pra, sporti ngjason me politiken. Politika është vërtet një loje në skuadër. Dhe kur luajmë të gjithë në të njëjtën fushë, në të njëjtën drejtim, atëherë jemi të pandalshëm. Vetëm kur nis të veçohesh, gjërat nisin të përkeqësohen.
A i mirëpriste këshillat Toni Bler?
Po, shumë.
I ndryshëm nga politikanë të tjerë?
Jo, mendoj se politikanët e mire e rrethojnë gjithmonë veten nga njerëz të fuqishëm në mendime. Toni ishte shume i afte për te mbledhur njerëz te karaktereve te ndryshme. Si nga ana politike, edhe për sa i përket këshillave, ai gjithmonë kërkonte njerëz qe mundeshin ta sfidonin atë. E vetmja gjë qe nuk i pëlqente atij ishte kur njerëzit thoshin gjithë kohen “Po, Toni, jemi dakord. Po, ashtu është…”. Ai nuk ishte aspak një tip i tillë.
Por ne fund keni thëne se Toni Bler kishte arritur ne përfundimin duke thënë se “Unë kam pasur gjithmonë te drejte”.
Po, në një pikë të librit e kam përmendur ku ai thoshte “E di që kam të drejtë, por ai gjithmonë është sfiduar”.
Unë përfundova duke e pëlqyer Tonin më shumë sesa në fillim. E kam pëlqyer shumë në fillim. Nga të gjithë njerëzit që kam njohur që kanë qenë në pozita të fuqishme dhe në atë nivel të profilit të lartë, ai në fund ka qenë pak a shumë i njëjti person si në fillim. Dhe me shume njerëz nuk ndodh kjo gjë.
Është e vërtetë që ai e kujton gjithmonë këshillën e Klintonit: “Mos resht kurrë se komunikuari”?
Në fakt, Klintoni e ka thënë gjithmonë këtë gjë dhe është diçka që ai akoma vetë e zbaton edhe pse nuk është më president, kurse Toni nuk e bën më si dikur. Klintoni me ketë donte te thoshte se i rrethuar 24 orë nga media, nga mbështetës, nga njerëzit e tu, njerëz që duan që gjithçka të shkojë mirë, ata duhet ta dine se çfarë bën, arsyen pse e bën. Por edhe ata që ta duan të keqen, duhet ta dinë gjithçka se ç’bën. Sepse është detyra e politikanit ta shohë komunikimin si pjese të rëndësishme të punës që ai bën.
Ishte këshilla juaj, apo Toni Bler ishte një tip mediatik, le të themi një politikan që ka luajtur me median.
Toni ka qenë një komunikues i shkëlqyer. Por gjithsesi, ti duhet te kesh diçka për ta komunikuar. Kjo ka të bëjë me thelbin e projektit, thelbin e politikës që ti po zbaton. Pra me fjalë të tjera, nëse je një komunikues i shkëlqyer, por nuk ke asgjë për të thënë, ti atëherë nuk je komunikues i shkëlqyer. Kryeministri aktual i Britanisë, Dejvid Kameron, teknikisht është një komunikues i shkëlqyer, por nuk mendoj se ai ka strategjinë. Atëherë ai nuk është një komunikues i mirë. Se ti nuk mundesh të jesh komunikues i mirë si politikan, nëse ti nuk je një politikan i mirë.
Z. Kempbell, ju keni shkuar shumë keq me median, siç edhe ju përshkruan ajo ndonjëherë?
Po, keq. Çfarë kam bërë unë?
Duke punuar me Toni Blerin, si ka qenë marrëdhënia juaj me median?
Ndonjëherë mirë, ndonjëherë keq. Kur i dhashë fund punës si gazetar dhe kalova në anën politikë, isha shumë i qartë me shtypin.
Ç’do të thotë kjo?
Po ua bëra të qartë se unë nuk jam më gazetar. Atje kam shkuar të punoj për të. E dija dhe e kuptova se ndryshimet që po ndodhnin ne botën e medias ishin themelore. Dhe ndonjëherë arsyeja se perse media nuk na duronte dot…
Dhe media është akoma në ndryshim e sipër.
Shumë shpejt. Por duke e parë të ndodhte kjo gjë, e kuptova se duhet te ndiqnim një mënyrë shumë ndryshe komunikimi. Sepse ne atë botë aq sulmuese dhe gjithë kohën me ju, nëse i lejoni ata të vendosin agjendën për ju, po e keqtrajton shumë veten. Ju, partia politike, qeveria, udhëheqësi, kushdo qofte, agjendën duhet ta vendosni ju. Dhe mendoj se ndonjëherë ata e kishin zët faktin që agjendën e përcaktonim vetë ne. Me ndryshimin e gjerave… Marrim për shembull Twitter-in. Në shumicën e vendeve demokratike tani, Twitter-i është pjesë e debateve. Po kjo faqe nuk ekzistonte edhe kur u largova unë nga qeveria Britanike dhe jo me kur nisa punën atje. Pra, është tërësisht një bote shume ndryshe. Duke parë ketë ndryshim të botes, e dija se duhet të ndiqnim një mënyrë tërësisht ndryshe komunikimi. Dhe kjo do te thotë se ndonjëherë duhet te jesh i fortë dhe i ashpër me median. Se nëse e përcaktojnë ata agjendën, do të jetë negative për ne. Por ti s’mund ta lejosh këtë të ndodhë.
Nëse mundem t’ju pyes, kush ka qenë momenti më i vështirë gjatë viteve te Toni Blerit?
Për të?
Jo, për ju.
Ka qenë nga fundi, gjatë luftës së Irakut, kur marrëdhënia ime me median u bë absolutisht e tmerrshme, kur shkencëtari i qeverisë britanike Dejvid Kelli vrau veten. Shtypi mu vu kundër në atë kohë. Jam përpjekur të hiqja dorë për një farë kohe dhe pa dyshim ajo periudhë ka qenë më e vështira.
Ishte vendim i lehtë?
Ishte e vështirë të gjeje momentin e duhur. Kur vendosa të mos punoja me orar të plotë kalova në një depresion të madh më pas. Por unë nuk kurrë nuk e ndërpreva punë. Vazhdova edhe fushatën e vitit 2001. Ishte e vështire, por në të njëjtën kohë e dija se ishte gjëja e duhur.
Po momenti më i bukur gjatë karrierës suaj?
Në fakt, një nga momentet më të bukura, ishte rrëzimi i Milosheviçit dhe mendoj se momenti me i bukur ishte Marrëveshja e Të Premtes së Mirë në Irlandën e Veriut. E çuditshme sepse s’i kam shijuar të tria zgjedhjet e kryeministrit. Isha kaq i tensionuar, i lodhur. Zgjedhjet janë çmenduri. 19 a 20 orë punë në ditë. Dhe sa vijnë po bëhen akoma më të çmendura, si ato që sapo pamë në Itali.
Po vdekja e Ledi Dianës, a ka qenë një moment i vështirë?
Kur kam qenë gazetar, kam qenë kritik ndaj saj. Pastaj e takova dhe shumica e meshkujve…
Pse keni qenë kritik?
Nuk e di, por nuk isha ruajalist i madh, për gjithçka qe lexonim në gazeta. Por kur e kam njohur, u krijua një situatë shumë patetike me mua.
Si u bë aq ajo popullore në Britani dhe në mbarë botën?
E çuditshme, mbaj mend një bisedë me të ku ajo thotë: “Gjithçka mund të të marrin, por fotografitë jo”. Ajo u bë simbol, duke kuptuar fuqinë e imazhit, veçanërisht të imazhit statik. Ajo u bë një forcë përmes fotografive. Dhe ajo e kuptoi këtë gjë instinktivisht. Shikoni, ajo ka qenë një nga femrat më të bukura të botës.
Kjo botë është plot me femra të bukura.
Po, por duke menduar edhe pozitën qe kishte ajo dhe vendin ne te cilën ndodhej. Njerëzit në të gjithë botën janë të fiksuar pas monarkisë së Britanisë së Madhe. Ajo ishte një pjesëtarë ndryshe e mbretërise. Ishte një anëtare e mbretërisë tmerrësisht e bukur, shumë e zgjuar. Nuk e kam fjalën për nga ana intelektuale, por ajo kishte një instinkt tepër të zhvilluar për t’i kuptuar gjërat.
Ishte njeri me humor?
Po, mund ketë qenë shumë. Mbaj mend një takim. Unë nuk i pëlqej macet. Jam alergjik ndaj maceve. Ajo ishte ulur dhe kishte një mace ne prehër. Kuptova se i pëlqenin macet.
Ajo më tha: Ju pëlqejnë macet?
Unë i thashë: Të gjitha llojet e maceve.
Ajo tha. A mund ta mbash këtë, se mua nuk më pëlqejnë.
Jo, i thashë, jam alergjik ndaj maceve.
Por ajo pa dyshim ka qenë një nga femrat më të bukura që kam parë ndonjëherë.
Përveç historisë së Dianës, ju keni takuar me shumë njerëz të rëndësishëm si Mugabe.
Ai ishte i tmerrshëm.
Jelcinin apo presidentët e Amerikes. Kush ishte tipi më interesant për ju? Gjatë diskutimeve të shkurtra.
Bill Klintoni më pëlqen vërtet. Ai ishte një komunikues i shkëlqyer. Ju fola për punën në grup. Po ja, çështje e Irlandës së Veriut. Ishte vërtet një çështje e madhe, por s’ishte aq shumë e rëndësishme për të. Por ai gjithmonë na është gjendur pranë. Në një mënyrë krejt ndryshe më pëlqen Xhorxh Bushi, ishte një tip krejtësisht ndryshe. Por nëse do të duhej të zgjidhja, do të ishte ndoshta Klintoni.
Ishte ai një person që mund të merrte vendime?
Sigurisht që mund të merrte vendime.
Njeriu tjetër ishte Mandela.
Është Mandela. Por nëse do të më duhej të thosha se kur nuk më është besuar që kam qenë me atë njeri në ato momente, ai njeri ishte Diego Maradona. Kur kam luajtur futboll me të. Isha në skuadrën e tij. Po në një ndeshje bamirësie.
Keni biseduar me te, e keni takuar?
Po, jam stërvitur me të. Kam luajtur me te. Madje edhe zilen e telefonit e kam pasur me zërin e një komentuesi televizioni që thoshte “Maradona ia pason Kempbellit”. Më ka pasur topin dhe unë…
Mendoj se ai është ndjerë disi fajtor për rezultatin në ’86-ën.
Maradona ka thënë se ka qenë më shumë krenar për atë gol sesa për të tjerët. Sepse ai ishte një legjende. Ai është një legjendë e futbollit. Po, ka qenë një lojtar i shkëlqyer.
Po lojtarët e tjerë të futbollit? E di që jeni tifoz i madh i futbollit.
Po, futbolli më pëlqen shumë. Po atë lojë që kam bërë me të kishim Shmajkëll, Dunga, Mateus, Desai, Zola, Zhinola, Maradona. Ishte qesharake. Ishte çmenduri. 72 mijë njerëz. Ishte nje ndeshje bamirësie. Gjatë njërës ndeshje kam përfunduar në vijën e portës. Mos më pyesni se si e bëra se nuk e di. Shmajkëll më tha: “Jeni lojtari i dytë që e ka bërë këtë gjatë gjithë karrierës sime”. I thashë, më fal. Po, por i pari ishte Kantona dhe ti je në rregull.
I ndiqni akoma ndeshjen në stadium? Ju kam parë disa herë.
Po, më pëlqen shumë futbolli. Mund të ndjek futbollin dhe atë që shoh e aplikoj në projekte të mira. Puna në skuadër, strategjia, mënyrat e ndryshme të të menduarit.
Shpresoj që nuk keni të njëjtën ndjesi për Armstrongun.
Edhe ai ka qenë një kampion i madh. Ishte një konkurrent mahnitës. Dhe është shumë e trishtueshme që përfundoi ashtu.
Duke lexuar librin, pashë edhe disa histori shumë humoristike. Është e vërtetë se gjatë një vizite në Bangladesh, Toni Bler nuk mundej të dilte nga avioni se nuk e kishte kostumin e mirë?
Po kishte vetëm një kostum në avion, aty nuk kishte asnjë valixhe. Ishte ulur në atë kostum që nuk dukej shik.
Ishte e nevojshme të dukej gjithmonë me shije.
Po, donte të dukej mirë.
Edhe në Bangladesh?
Në çdo vend. Ju nuk duhet të thoni gjëra të tilla. Dërguam dikë të zbriste nga avioni. Ajo zbriti shkallët, i pa me kujdes të gjithë ata djem që po prisnin poshtë. E gjeti më në fund një nëpunës britanik me një kostum të këndshëm dhe serioz në masën e tij. Toni Bleri mori kostumin dhe zbriti poshtë. Kur mbërritëm në hotel e ndërroi me një nga kostumet e tij.
Dua t’ju pyes diçka. Si ju duken ata njerëz që marrin vendime politike, normal?
Po, ashtu duhet të jenë. Pse jo? I vetmi ndryshim eshte…
Po kjo është një tavolinë e rrumbullakët. Këtu mund t’i kesh të gjithë, Angela Merkel, Dejvid Kameron, nga Japonia… Të gjithë mund t’i kesh aty. I vetmi ndryshim mes tyre dhe një tavoline të rrumbullakët ku jeni ulur ju bashkë me kolegët tuaj duke diskutuar në stacionin tuaj televiziv…
Ndryshimi i madh është se ata janë zgjedhur në këto pozita
shumë të fuqishme, jetojnë në një mbikëqyrje të pamëshirshme dhe përballen me sistemin e tyre politik.
Po përtej këtyre, pse duhet menduar se ata nuk janë qenie njerëzore si kushdo tjetër? Kjo është një nga arsyet qe e kam botuar ditarin tim, për të treguar se në fund politika ka të bëje me qeniet njerëzore. Ata janë ndryshe se i përkasin një profili shumë të lartë dhe kanë shumë pushtet. Por nuk ndryshojnë aspak kur ngrihen, lajnë dhëmbët, rruhen… jo Angela në këtë rast, të vishen, të arsimojnë fëmijët.
Ata janë kureshtare si çdo person tjetër. Kam parë filmin për Margaret Theçerin, politikania ime e preferuar.
Ajo është e preferuara juaj?
Dhe përse kështu?
E kam dashur shumë në atë kohë.
E keni dashur?
Po, në atë kohë kur Shqipëria ishte një vend komunist. Ajo ishte absolutisht agresive kundër komunizmit dhe le të themi kundër vendeve diktatoriale. Është e vërtetë që Theçeri ka qenë si tek filmi?
Zonja jonë?
Mendoj se një pjesë e saj. Nuk më pëlqejnë ata filma që sajojnë filmime reale, histori reale.
E keni takuar ju atë?
Po, shumë herë.
Dhe cila është përshtypja juaj për të?
Në fillim e kam njohur si gazetar. Në fillim ajo mbulonte dikë dhe ajo ishte një kopje shumë e mirë, siç thonë. Gjithmonë përbënte lajm ajo. Unë shkruaja për gazetën e majtë dhe ajo ishte një drejtuese e krahut të djathtë, por ajo gjithmonë i ka trajtuar njerëzit… Nuk i përjashtonte njerëzit meqë ata nuk ishin mbështetësit të saj. Askush nuk mund të thotë se ajo nuk ishte një udhëheqëse e fortë. Po ajo ka bërë disa gabime themelore politike. Pozita e saj në Evrope ishte e gabuar, nënvlerësoi papunësinë në masë.
Por kur thoni se udhëheqësit duhet të jenë strategjikë, edhe ajo ka marrë një pozitë shumë strategjike. Ajo dhe Regani gjithmonë merrnin pozita strategjike, vazhdonin e vazhdonin derisa erdhi ndryshimi. Mund të them se gjatë jetës sime dy udhëheqësit qe historia do t’i shohë si forca të vërteta dhe domethënëse në Britani, ishin Theçeri dhe Bleri.
Theçeri dhe Bleri.
Është Bleri i kënaqur me librin tuaj?
Shpresoj që po. Ai e ka lexuar para se të botohej. I kam thënë para se te botohej se nëse mendonte që ishte shumë personal, nuk e pëlqente, atëherë nuk do ta bëja. Se unë kryesisht jam luajal (besnik). I thashë që është ditar ku ka ditë që mund të rrëfej gjëra të ashpra, ditë ku njerëzit mund të mendojnë që dukeni qesharak. Por në tërësi, libri nxjerr atë, qeverinë tonë, shpresoj shumë pozitive.
Edhe dy pyetje të fundit. Ju keni shkruar dhe diskutuar për shëndetin mendor. Ç’do të thotë kjo?
Unë mendoj se shëndeti mendor ose sëmundja mendore është tabuja e fundit më e madhe në botë. Unë mendoj dhe tani punoj për një organizatë “Koha për të ndryshuar”, ka të bëjë me ndryshimin e qëndrimit ndaj sëmundjes mendore. Sepse unë vetë kam pasur probleme me shëndetin mendor, çrregullim mendor në vitet ’80, kam kaluar në depresion, probleme me alkoolin. Të gjithë kemi shëndetin fizik. Unë për momentin jam ftohur. Disa ditë jemi shkëlqyeshëm fizikisht dhe disa ditë jo edhe aq mirë, dakord? Është pikërisht e njëjta gjë edhe me shëndetin mendor. Por ne shëndetin mendor nuk e mendojmë në të njëjtën mënyrë. Shëndeti mendor konsiderohet si tabu.
Ne mendojmë që jemi ose mirë, ose keq.
Jo, në fakt është më keq se kaq, se ne nuk duam të flasim fare, as të mendojmë për të. Pra, ata që kanë probleme mendore, nuk u mjafton sëmundja, por kanë edhe damkën e keqe, njollën e turpit. Dhe kjo të çon drejt tabusë. Dhe tabuja i ndalon njerëzit të jenë të hapur, qeveria nuk e trajton sëmundjen siç duhet. Kështu, unë po mundohem t’i thyej këto pengesa dhe t’u them njerëzve se duhet të jemi po aq të hapur për shëndetin mendor sa jemi edhe për atë fizik.
Është e vërtetë se jeni kontaktuar nga Partia Socialiste për të punuar, ose për t’i ndihmuar ata gjatë zgjedhjeve të ardhshme?
Këtu apo në Britani?
Këtu, në Shqipëri.
Jo, puna është kështu. Kur ditari im doli në fillim në anglisht, zëdhënësi i Edi Ramës, Endri Fuga u lidh me mua nëpërmjet Facebook-ut, prapë media e re, dhe më tha: Kam ndjekur karrierën tuaj, unë po bëj një punë të ngjashme me ju për liderin socialist në Shqipëri. A mund të vij t’ju takoj. Erdhi dhe më takoi. Takova edhe Edi Ramën. Jam bërë shok i Edi Ramës. Ai më pëlqen shumë. Ne flasim herë pas herë bashkë. Ai kap telefonin dhe më kërkon këshilla.
Jam akoma i majtë. Ju jeni i djathtë, pëlqeni znj. Theçer. Unë nuk e pëlqej atë. Por unë mendoj se ai është djalë i mirë dhe nëse do ta marrë telefonin të më kërkojë ndonjë këshillë, do ta bëja më shumë dëshirë.
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
