Etika normative

Nga Magdalena Ramohito

Eshtë ajo degë e filosofisë që studion fondamentet objektive e racionale që përcaktojnë sjelljet njerëzore si një “status deontico”, ose një qëndrim që di të dallojë të mirën, të drejtën, të moralshmen, nga sjelljet që përcaktohen si të këqija ose të pa moralshme. Etika mund të përcaktohet edhe si një kërkim i një o më shumë kritereve që i lejojnë individit përshtatjen e lirisë së tij me atë të të tjerëve.

Ajo vendos nje kornizë të dallueshme, kufinjsh  brenda së cilës liria njerëzore mund të përhapet e të zhvillohet. Në këtë koncept të ngushtë shpesh herë konsiderohet sinonim i Filosofisë morale: në këtë pikëvështrim ajo ka në thelb vlerat e moralit që përcaktojnë sjelljet njerëzore.

Por etika merret gjithashtu edhe me përcaktimin e asaj që mund të quhet “Kuptimshmëri”, kuptimshmëria e ekzistencës nejerëzore. Kuptimi i thellë i etikës-ekzistenciale të jetës si individit e të botës që e rrethon, edhe për këtë arsye, tashmë bëhen dallime midis “etikës” e “moralit”.

Një motiv tjetër është, se meqenëse janë përdorur shpesh si sinonime, preferohet të përdoret, fjala “moral” për të përcaktuar një bashkësi vlerash, ligje e zakone të një individi o të një grupi të përcaktuar njerëzish.

Preferohet që fjala “etikë” të rezervohet për të përcaktuar thelbin racional (filozofik) për të ndërtuar moralin si disiplinë. Etika mund të jetë “përshkruese” që përshkruan sjelljet njerëzore, ose normative që jep indikacione.

Por në cdo rast kërkimi bëhet mbi kuptimin e teorive të etikës. Mund të jetë subjektive, kur merret me subjektin që vepron, pavarsisht nga qëllimet, ose objektive kur vepirimi është realizuar me baza e vlera të përbashkëta me institucionet.

Në qendër të cdo lloj konceptimi të etikës qëndrojnë nocione si e mira, e keqja, virtyti dhe nje vizion i përcaktuar i njeriut në raporte njerëzore. Këto ide jaën shpesh të lidhura me fenë, o gjithsesi me një “status deontico”, ose një qëndrim që di të dallojë të mirën, të drejtën, të moralshmen, nga sjelljet që përcaktohen si të këqija ose të pa moralshme. Etika mund të përcaktohet edhe si një kërkim i një o më shumë kritereve që i lejojnë individit përshtatjen e lirisë së tij me atë të të tjerëve.

Këto koncepte Qeveria Rama ka filluar t’i zhvillojë në administratën shtetërore, ndonëse është e pranuar si rregull se një pjesë të madhe të etikës individi e merr ne familjen e tij, kuptohet jo në një ditë, por ditë pas dite, e jo duke u këshilluar nga prindërit, por duke imituar ata e kështu modelohet në familje si një njeri ndoshta jo perfekt, por dallon menjëherë në shoqëri dhe identifikohet nga shokët/shqoqet si një njeri me integritet.

Administrata shqiptare është duke i trainuar specialistet, menaxherët mbi këto koncepte dhe bën shumë mirë, por paralelisht me to duhet t’i ç’militantizojë këta njerëz, sepse etikën ata e kuptojnë si një sjellje “të mirë” ndërsa shkatërrimin e njeriut që mendon ndryshe e konsiderojnë etike, sepse për ta PARTA është sekt.

E mora mundimin të shkruaj edhe një herë sepse rreth nesh kemi nevojë të diskutojmë të dëgjojmë njëri tjetrin dhe të pranojmë mendimin ndryshe.

Përpara disa ditësh në TV shihja të përkthyer në shqip një leksion të një lektori perëndimor, i cili e theksonte duke iu drejtuar auditorit shqiptar tekstualisht: “Nëse shefi juaj ju kërkon të kryeni diçka jo etike, mos e bëni!, por largohuni me vrap nga ajo kompani”…

Por  leksioni nga praktika ka gjithmonë një diferencë, sepse punonjësi ka interesa ekonomike dhe karakteri i tij vihet në provë…

Dihet se kjo mazhorancë punon me drejtorë të PD, aftësitë profesionale të të cilëve nuk mund ti vë në dyshim, por ETIKËN????

Me dhimbje vihen re njerëz që gjithë jetën e ka kaluar në Ministri me një kualifikim minimal, por me një “gojë sheqer”….

Të gjithë janë të mirë….por shefi është më i miri….

Mund t’i nevojiten vetëm 18 muaj kohë për të dalë në pension por çdo mëngjez tek kafeja  lëkundet me shpirtin vrer: “A të shkoj të pi kafenë me një të njohurin e vjetër apo….mos drejtori, i cili me flokët pis të zinj e zytë po aq sterrë sheh se ku shei i sektorit, që i detyrohet atij personalisht si do anojë…..

NJë ditë ky njeri i stërlodhur duke mos i prishur qejfin askujt shkon tek “miku i vjetër” madje pak si i dehur paraprakisht me një suitë pas vetes….mërmëristë diçka për dinjitetin, s’guxonte të shihte njeri në sy…sepse ndihej i pisët, sepse DREJTORI I PD i kishte dhënë një detyrë…..dhe ja ku vjen një shok i tij rrumbullak tipik fshatar me sy pis të zinj e flok të zinj gjithashtu ….mërmëriti disa fjalë,që veshi i “mikut” nuk arriti ti kapte, por me siguri, ndonjë shprehje tallëse parimore….dhe një nga një u larguan si pula të trullosura, ndërsa DREJTORI i monitoronte….

Një ditë më pas, “ I MJERI” me një të qeshur pa buzë mërmëriste si në jerm drejtori…..nuk dinte ku të shkonte tek Ai apo..

Shkoi dhe foli me të me një lëvizje buzësh sikur kishte një kokërr bajame në gojë edhe duke u lëkundur u kthye tek “miku i vjeter”….

A ka ndonjë shoqatë bamirëse ti paguajë këtyre njerëzve fatkeq lekët e 18 muaj pensioni, që të na shpëtojë ETIKA???

Përpara 1990 kemi jetuar edhe më keq ekonomikisht, unë nuk e di se ç’mund ti kenë punuar shqiptarët njeri-tjetrit….

Aeroplani i drogës dhe patatet e Divjakës

22:03 Blog

Karremi i hajdutëve

21:04 Blog

Për shkak të komunizmit nuk bën të zbehet antifashizmi

21:00 Blog

Qeveria dhe opozita “Boko Haram“

20:22 Blog

Domosdoshmëritë e Kosovës në vitin 2014

20:21 Blog

Vrasim për bukën e gojës

20:01 Blog

Laguna e Karavastasë ose kopështi zoologjik i avionëve

16:53 Blog

Kush t’i besojë më Thaçit

20:57 Blog

Sa shërbime i kryen Shkëlzen Maliqi?

19:36 Blog

Mosbesimi ndaj Europës, në pritje të zgjedhjeve

18:19 Blog