Shqipëria po bëhet!

Nga Prof. Pandi Zdruli*

Mbas dy javësh qendrimi në Shqipëri nga takimet me miq, shokë, e familjare kam dëgjuar shpesh herë shprehjen: “Nuk bëhet më ky vend” ose “Lum ju që keni ikur”. Dikush preferon t’i referohet persëri edhe Faik Konicës për mënyrën se si ai e cilësoi Shqiperinë gati një shekull më parë. Unë jam i bindur që Konica nuk e kishte inatin me Shqipërinë por me shqiptarët. Kur më thonë ky vend nuk bëhet më unë i pyes bashkëbiseduesit e mij: “Po ju si e doni Shqipërinë të bëhet?”. Megjithë respektin që kam për ata të gjithë dua të them se shumë pak prej tyre dinë ti pergjigjen kësaj pyetje por edhe ata janë konfuzë në mendime. Në vitet epokale të 90s shprehja revolucionare e kohës ishte “E duam Shqipërinë si e gjithë Europa”. Sigurisht Europa është e madhe dhe vetëm Bashkimi Europian ka sot 28 anëtarë, kështu që nuk mund të pretendojmë të jemi njësoj si ata të gjithë sepse edhe Qiproja nuk është Gjermani. Prandaj le të mundohemi të krahasohemi të paktën me fqinjët tanë Mesdhetarë, të cilët prej vitesh po kalojnë faza tepër të vështira, ndoshta edhe më keq se ne, të paktën për një pjesë të popullsisë së tyre. Për shëmbull, nuk kam dëgjuar për ndonjë biznesmen shqiptar të jetë vetëvrarë sepse nuk paguante dot pagat e punëtorëve. Kjo ka ndodhur e ndodh akoma në Itali. Ndoshta në Shqiperi nuk dihet që sot në Itali ka lindur një formë e re “emigracioni”, ajo e pensionistëve që transferohen në Tunizi apo në vendet e Lindjes së Europës pasi me pensionet që marrin në vëndin e tyre nuk mund të rrojnë dot as gjysmën e muajit (jam i bindur që dikush do të thotë po pensionistët tanë ku të venë).

Kur lindi ime bijë në 1991, thirrja e saj më e gëzuar në moshën 3 vjeçare ishte “Erdhën dritat” të cilat na priteshin me ditë të tëra. Shpesh herë gezimi i saj zgjaste pak pasi dritat iknin persëri. Po ashtu edhe uji. Sot më rezulton se dritat priten shumë pak, në mos aspak dhe çështjen e ujit në një mënyrë apo tjetrën të gjithë e kanë e zgjidhur, të paktën në Tiranë.

Me shumë të drejtë shumë njerëz në Shqipëri ankohen se nuk ka punë, por punë në keto kohë të vështira nuk ka as në Itali e Greqi si dhe në shumë vënde të tjera Europiane ku papunësia ka arritur shifra alarmante sidomos për të rinjtë pasi në jugun e Italisë punon vetëm një në dy prej tyre. Italianët dhe grekët i janë rikthyher emigracionit.

Miq të tjerë më thonë se në Shqipëri nuk vepron ligji. Personalisht nuk kam patur të bëj me ligjin, por kur më është dashur të marr çertifikaten e pronësisë të shtëpisë time vura re se procedura ishte e saktë dhe dokumentacioni që kërkohej ishte korrekt, bile mund ta kontrolloja on-line të gjithë proçedurën deri sa çertifikata më erdhi me postë në shtëpi. Në Itali lidhja on-line nuk ekziston për shërbime të tilla.

Shumë të tjerë ankohen për korrupsionin galopant dhe për klasën politike të korruptuar. Edhe në këtë rast nuk më ka qëlluar të përballem as me politikanë apo funksionare të korruptuar, por unë mendoj se plaga e korrupsionit fatkeqsisht është bërë pjesë përbërëse e shoqërisë shqiptare që nga momenti që dikush nga ne ja le kusurin punonjëses të gjendjes civile kur merr një çertifikatë lindjeje që të takon me ligj apo duke i hedhur një pesëqind leksh të vjetër asaj për të pirë një kafe. Në çdo administratë tjetër të botës së qytetëruar kjo do të ishte një fyerje e rendë për punonjësin e administratës që duhej të merrte një lëmoshë të tillë. Korrupsioni është një plagë botërore dhe padyshim nga Italia më mirë të mos mësojmë në këtë drejtim.

Shoqëria që lamë mbrapa në vitet 90-të na beri pak shumë të gjithëve të rronim njësoj, sigurisht duke përjashtuar pashallarët e bllokut dhe ata që vuajtën burgjet e diktaturës apo persekutimet. Ajo kohë iku. Tani rrojmë në një shoqëri që ka super të varfër, të varfër, të pasur, super të pasur dhe diku një klasë të mesme të pa konsoliduar e cila akoma nuk mund të quhet e tillë sepse mund të rrëshkasë poshtë papritur apo rrallë herë të ngjitet lart. Keshtu ka qenë që nga koha e Romakëve dhe kështu do të jetë. Por shoqëria e sotme, në dryshim nga ajo e diktaturës, të jep edhe mundësira të cilat gjithkush nga ne mundohet ti gjejë brenda apo jashtë vëndit.

Prandaj në se vërtet të gjithë duam që Shqipëria të bëhet, le të mundohemi ta fillojme nga vetja. Pra le ta vemë rrypin e sigurimit para se të ngasim makinen, të ndalojmë para semaforit me dritë të kuqe (kjo vlen si për shoferët ashtu edhe për kalimtarët), të mos dëndemi me raki dhe ti hipim makinës, të zbatojmë rregullat e qarkullimit rrugor dhe të mos i japim gaz vetures më shumë se sa lejohet, të kërkojmë kuponin tatimor para se të dalim nga dyqani, të mbajmë rradhën para se të hypim në autobuz e pastaj të flasim me zë të ulët, t’ja paguajmë lekët fatorinos e ti marrim atij biletën, të rinjtë ti lirojnë vëndin të moshuarve, të mos pimë duhan në lokalet ku është i ndaluar, ti hedhim plehrat aty ku duhet dhe mundësisht t’i riciklojmë ato, ti themi ndal atij që me thikë pret lëkurën e një peme, të respektojmë komshinjtë e të sillemi në menyrë të kulturuar me ta, e shumë e shumë aspekte të tjera të jetës së përditshme. Janë gjëra të vogla por ndihmojnë që Shqipëria të bëhet pakëz më mirë.

Shqipëria po bëhet, sigurisht me vështirësi, por po bëhet pak nga pak falë punës dhe djersës të atyre që duan të punojnë. Shkoni shikoni fermën model të një fermeri te kthyher nga Greqia në Kafaraj afër Peshtanit të Fierit, i cili një tokë kodrinore me shkurre dhe të braktisur e ka kthyher në fermë moderne model për prodhimin e luleshtrydheve dhe të bostanit. Shkoni në Papër të Elbasanit ku nje fermer ka mbjelle qindra rrënjë ullinj, pemë frutore e vreshta dhe prodhimet e tij i tregton me shumë sukses apo shkoni në Konispol të mahniteni me fermën e klementinave të agronom Dhimos. Do të ishte me vlere edhe një vizitë në fermën moderne bio Rramilli 04 në Gjipale afër Shijakut (një investim prej 3.2 milion euro) ku 500 lopë të racës Holstein të blera në Gjermani prodhojnë qumësht sipas standarteve tepër kërkues të BE-së. Shkoni hani një drekë te Mrizi i Zanave në Lezhë, ose një lakror me saç në Dardhën time dhe shikoni sa shtëpi të reja janë bërë atje vetëm 5 vitet e fundit, udhëtoni me makinë për në Elbasan nëpërmjet tunelit, shkoni në Kosovë me anë të autostradës, vizitoni bjeshkët e Malësisë së Madhe dhe zonën e Nikaj Mërturit dhe shikoni se si malësorët po prodhojnë një djathë me qumësht dhie e deleje që për vlerat që ka duhet të kishte kapur tregjet më të mira të botës. Pyesni ku venë gështenjat e maleve të Reçit dhe Tropojës, bimët mjekësore dhe eterovajore apo interesohuni për cilësinë e disa verërave të prodhuara nga disa kantina shqiptare. Po ashtu pyesni edhe per vajin extra virgin të ullirit.

Apo më tej, mjekoni dhëmbët për një fraksion të çmimit që do të paguanit kudo tjetër në Europë, bëni një këmishë me porosi me copat më të mira për 25 euro tek disa rrobaqepës në Tiranë që i kanë zili edhe elitat diplomatike të Tiranës, shkoni riparoni makinën tek disa zanatçinj që ashtu të heshtur dhe pa llafe ta rregullojnë sikur të ishte e re. Është edhe djaloshi 16 vjeçar me origjinë nga Burreli që më lau sot makinën për 5 mijë lek të vjetra dhe ma dorëzoi atë dritë të pastër bashkë me një varëse floriri të harruar prej kohësh. Janë edhe ata mijra shitës e pronarë dyqanesh që i mbajnë të hapura dyert e tyre deri në mesin e natës që ndihmojnë në bërjen e Shqipërisë si dhe shumë bisnese të tjera anë e mbanë vëndit. Nuk dua të flas për numrin e celularëve për person që është pa dyshim i të njëjtit nivel me atë të vëndeve europiane, në mos më i madh, (edhe nëna ime 88 vjeçare ka një të tillë), apo të apartamenteve moderne në qëndër të Tiranës që për nga standarti i ndertimit i lenë mbrapa edhe fqinjët tanë. Sigurisht janë të shtrenjta, por e thamë më parë, barazinë e socializmit e mbyllëm një herë e përgjithmonë në vitet 90-të. Apo kafenetë e pafund të Tiranës dhe të gjithë Shqiperisë që ofrojnë edhe internet falas, restorantet dhe hotelet elegante, aroma e bukës së porsa pjekur dhe shijimi i një pjate tipike. Krahasoni aeroportin e Rinasit dhe portin e Durrësit se si ishin 10 vjet më parë apo rrugët tona sot me ato të viteve 90-të. Imagjinoni Tiranën mbas 20 vjetësh kur këto mijra blirë e rrapë do ta mbulojnë me një kupolë të gjelbër, e cila do të na e largojë sado pak vështrimin nga pallatet e vjetra të para 90-tës.

Shqipëria do të bëhet kur çdo profesor universiteti do ta bente më mirë punën e tij dhe midis 100 studentëve medioker do të ishte në gjëndje të gjente të paktën 3 prej tyre që kanë vërtët dëshirë të mësojnë dhe ti mbeshtesë ata në kërkim të dijes. Kur mjeku do te bejë punën e mjekut dhe jo të tregtarit, apo kur politika nuk do ta shikojë ardhjen në pushtet si menyra më e lehte për tu pasuruar, por për të shërbyer. Kur vëndet e punës nuk do të caktohen sipas përkatësive partiake por sipas cilësive të gjithëseicilit. Një nga barcaletat që më bëri të qesh më shumë ishte ajo kur prifti katolik Luigj u caktua të punonte si hoxhë në xhaminë e porsambaruar të një fshati mysliman. Shqipëria po bëhet sepse akoma vazhdojmë të kemi respekt për njëri- tjetrin pamvarësisht besimit fetar. Shikoni kur udhëtoni nga Pogradeci pa hyrë në Korçë, në të majtën tuaj kur kaloni Çërravën, është një fshat që në distancë 100 metra ka një kishë e një xhami, të dyja të reja e pranë njëra tjetrës. Mund të jetë nga rastet e pakta në botë.

Në të kundërt, në se vërtet Shqipëria nuk po bëhet unë nuk di si ta shpjegoj pse janë qindra italianë që punojnë këtu, dhjetra studentë italianë që studjojnë për mjekësi, sa që sa hëre që më takon të fluturoj nga Bari për në Tiranë vetëm çereku i pasagjerëve janë shqiptarë. Edhe një miku im dentist në Bari vjen në Tiranë për të dhënë leksione te Kolegji i Këshillit të Mirë dhe sa herë që kthehet më flet me shumë entuziazëm për Tiranën. Kam dëgjuar në Itali një intervistë të Alessio Vincit që punon për AGON Channel. Ai që e intervistonte kur mbaroi tha: “Atëhere le të shkojmë të gjithë në Shqipëri”. Uroj që edhe turistët e huaj të rriten pasi kemi një vënd që është vërtet shumë i bukur. Kam vite që jam jashtë, e për efekt të punës kam lëvizur kudo në botë, por 15 vitet e fundit i kam kaluar në Itali. Ata kanë një shprehje për vëndin e tyre, e quajnë “Bel Paese” dhe më të drejtë pasi pozicioni gjeografik i Italisë është i tillë që fillon nga Alpet e veriut dhe përfundon fare pranë Tunizisë me ishullin e Lampeduzes. Por edhe vendi ynë është jashtëzakonisht i bukur edhe pse shumë më i vogël se Italia. Kujtoni bregun e detit nga Velipoja në Konispol, unë skam parë det më të pastër e të bukur se në Jalë, pini ujë në burimin madhështor të Borshit, vizitoni Syrin e Kaltër te Sarandës që mahniti Berluskonin në 2001 sa që menjëhere vendosi ta blinte të gjithin dhe ujin e tij ta sillte në Puglia. Fatmirësisht nuk u bë! Jam i bindur që në 10 vjet Pogradeci do t’ja kalojë Ohrit për numrin e turistëve dhe po ashtu do të jetë Vlora, një pikë e rendësishme turistike në Mesdhe. Ne kemi pejsazhe malore te mahnitshëm, ujra pa fund që mund të përdoren si për turizëm, energji apo në bujqesi, pyje që akoma i kanë shpëtuar sharrës së tmerrshme ilegale, dhe toka bujqësore pjellore që duhen ruajtur si sytë e ballit.

Shqipëria nuk mund të bëhet as Silicon Valley dhe as Detroiti i prodhimit të makinave në Europë. Por ne mund të bëhemi vëndi i turizmit, sidomos atij elitar, i shërbimeve dhe i bujqësisë së qëndrueshme që prodhon me cilësi dhe e ruan mjedisin. Kemi burime natyrore që janë akoma të pashfrytëzura dhe mbi të gjitha kemi një rini të bukur e të zgjuar që flet rrjedhshëm disa gjuhë të huaja. Kjo nuk ndodh në Itali. Kemi një pozitë gjeografike ideale per tu berë lidhja e Lindjes me Perëndimin. Politikanët në Puglia këtë fakt e përmendin shpesh në bisedat e tyre kur analizojnë avantazhet e rajonit të tyre. Po ne pse të mos mendojmë kështu. Prandaj të dashur miq le të mundohemi të gjithë nga pak, te bëjme atë që kemi mundësi dhe kështu edhe Shqipëria do të bëhet pak më e mirë.

*Profesor i Shkencës së Tokës pranë Qendrës Ndërkombëtare për Studimet e Larta Agronomike Mesdhetare (CIHEAM), Instituti Agronomik Mesdhetar i Barit, Itali 

Përherë kemi pritur gurë nga pushtetet, me to mund të ngrinim mure, por ne kemi preferuar ura..

19:52 Blog

Fullani apo Nishani?!

12:32 Blog

Bashkesite Islamike pergjegjese per indoktrinimin e rinise shqiptare

20:59 Blog

Diplomën e mora te kafeneja, kafen e pija në universitet

20:19 Blog

“Të lirë nga” tirania, por jo “të lirë për” të jetuar

19:56 Blog

Thaçin s’e shpëton as “Baba”

19:53 Blog

"Blic”-i i dështuar dhe shpërblimi njëqind milionë Euro

20:55 Blog

Kova, bidona, legena

20:18 Blog

Ne, “të arratisurit” nga realiteti

19:44 Blog

Tymnaja e Kushtetueses

19:40 Blog