Polifonët nuk e japin lamtumirën

(Me rastin e 1 vjetorit të palamtumirës së polifonit piluriot Vangjel Kico Gjicali)

Nga Lefter Çipa

Kënga vjen prej djalërisë dhe mbetet e djalërisë, sepse është pjesë shpirtërore e njeriut. Por të ruhet polifonia dhe të trashëgohet për brezat e ardhshëm duhen nderuar dhe respektuar artistët, të cilët e kanë brenda gjakut dhe venave të tyre. Artistët e polifonisë, apo më saktë, polifonët e polifonisë, janë të ngarkuar si mali me borë nga dhëmbjet e rënduara që dot nuk i peshojnë. Ndaj dhe kënga polifonike në pagëzimin e dytë të saj, quhet vajtimorja e lamtumirës ose më saktë, qyqja e mynxyrës.

Shkuan stinët, po shkojnë dhe vitet dhe polifonia mbetet si dheu në përcëllimë. Zakonisht polifonia dhe Hëna nuk martohen. Mirëpo gurët e polifonëve dhe të polifonisë, rrokullisen brigjeve dhe bregoreve, zvarriten valëve të shkumëzuara të saj. Ndërsa burimet e zalisur baltosen, fushat dhe malet ligjërojnë me shpirt të vrarë dhe gjak të prerë. “Korba unë, i ziu unë e derëziu,/ derëziu e derëmbylluri/ se digjem dhe përvëlohemi nëpër mjegullimat e mjegullave?… dhe nuk gjejmë rrugëndricimin. Mirëmbeci o ju të dashurit dhe të dashurat e polifonisë sepse ne polifonët, ua lëmë lamtumirën sepse na ka lënë mëshirimi. Ne po digjemi e

zjarrmohemi në heshtje nëpër kallametë e gushtit.
E si mund të pranohet një heshtje e varrit që është ftisur me gurë të diamantë mbi shpirtin e pikuar të këtij populli dhe këtij kombi? Duhet të krenohemi për vlerën që na i vlerësoi bota, sepse vlera e polifonisë shqiptare është hyjnizimi shpirtëror, ku të gjithë shpirtërisht i falen polifonisë shqiptare në hapësirën botërore. Kurse ne, vetë ne që e kemi “tundur në djep”, e kemi mësuar të belbëzojë, të rritet e të ecë me këmbët e saja, t’i shtohen hiret e shtatit dhe të krenohemi, ashtu sic krenohemi me jetën tonë të munduar, ne po e shkelim me këmbë. Ne bëjmë atë që mund ta quajmë “vetëvrasje të pavarrosur”.

Polifonia bërtet e thërret: “Më varrosni o ju të gjallë, se unë jam këngëtarja në shpirtin dhe jetën tuaj! Unë, polifonia e këngës së perëndive, kam pikuar dhe pikoj cdo ditë shpirtin. U kam ligjëruar në korjen e grurit dhe në vjeljen e rrushit, në stanet e maleve dhe lumenjtë e fushave, në urat e lumenjve dhe limanet e detit, në kantieret e ndërtimit, në universitete dhe në shkolla, në përvjetore jubilare dhe në festat kombëtare, në tribunat e larta dhe në festat popullore, në fejesa dhe martesa. Kam përshëndetur dhe më kanë përshëndetur. Ju kam puthur dhe më kanë puthur.

O ju të gjallë që po më lini të pavarrosur! Kam dashuruar dhe do të dashuroj, qoftë ditën apo natën, lundrave poshtë e përpjetë me borë e me vapë, kam vrarë gjarprin nën gurë e kam zbutur luanin, o ju të gjallë! O ju të gjallë, ma bëni varrimin që t’ua kem hua kur t’ju vijë dhe juve koha e lamtumirës!
Tani që po mërgohem për në botën e përtejme do t’u zbavit me këngët e fundit të merakut, sidomos me lirikat piluriote, “Tundu bejkë e bardhë tundu”…Duke i rrëmbyer fyellit puthjen e buzëve me buzën e mallit, duke tundur sharkun mbi bishtin e kalit, duke përplasur kërrabën mbi catinë e djallit, duke pyetur vetveten në vazhdim të udhëtimit ëndërror them: “Cfarë kam qenë për 50 vjet në udhëtimin ëndërror, djall apo ëngjëll?” Askush nuk më përgjigjet.

Botë e heshtur, rërë e ndezur, erë e pleksur, natë e zhveshur, vec një zë nëpër mjegullimin e mjegullave më thotë dhe më afrohet: “O ti i munduar ! Të kesh besim se guri i vendeve të tua dhe gjaku i kombësisë tënde do të bëjnë nderimin dhe përjetësimin e shenjtëruar sa herë që do të dëgjojnë polifoninë shqiptare. Kjo është për ty o polifon i lamtumirës, o polifon i portës së borës ku zbret ylberi.

Ti je Vangjel Gjicali. Ti je bilbili që u ke kënduar të dy botëve, se në të dy botët këndojnë shqiptarët. Në ato sheshe të asaj bote, kënga, polifonia shqiptare hap portat e parajsës. O ti këngëtari piluriot, o Konstandini mbi kalë të bardhë, vrapo, vrapo, se të pret Doruntina, të pret pupulli yt, të pret shpresa e zërave. O ju zërat e kujtimit! Vazhdoni këngën me dëshpërim, e cila prapë ngelet këngë për Shqipërinë.

Po bëj një shëtitje nëpër sheshet e parajsës. Pëllumbat fluturojnë dhe zogjtë më bien mbi supe, dikush përsëri më flet, një zë i lartë shumë i lartë si nga Sparta e më thotë: “ O polifoni i polifonisë Vangjel Kico Gjicali, mos u bëj merak o ti shpirt i bukur që mbi trëndafil ke mbjellë këngën! Se vetëm kënga nuk varroset dhe guri i historisë nuk tretet. Do këndojnë botët të dyja, njëra këngën e saj dhe tjetra këngën e saj. Kjo botë kërkon këngën e re. Ajo botë, arshivon këngën e vjetër. Por polifonisë shqiptare i përkasin të dyja. Aty qëndron trashëgimia dhe historia e kombit.
Dikush më flet e më shpjegon; mos u rëndo se prapë do këndojë me gjuhën e zogjve. Këta janë miqtë, kolegët, ortakët e mi, polifonët zëkumbues me të cilët unë këndoj në këtë botë. Ata përsëri kanë nisur polifoni në atë botë, përzier me gjuhën e zogjve.

E kuptova kush më flet. Po e kuptoj se kush është malluar. Këputem prej mallit për ta. Eshtë Dule Havari, Maliq Lila, Hamdi Pulo, Zaho Balili, Qirjako Bala, Sofo Gërdhuqi, Arap Çeloleskaj, Koco Gjicali, Andrea Dhimojani, Theodhori Goro e shumë e shumë të tjerë…Emër dhe këngëpaharruar të gjithë! Kurse më i madhi i polifonisë, që i dirigjon është Neco Mukua me Koco Çakallin, Andrea Balën, Pano Kokaveshin. Janë polifonët e polifonisë shqiptare… mbi lulet e manushaqeve. Zëkumbuesit Vangjel Gjicalit, gjithë ky asambël i polifonisë klasike i flasin: “Vangjel, gjeneral i polifonisë”, “Bilbil gjyzari!!!!”…
Ky artist aq madhështor, vetëm një herë është pagëzuar. Unë “jam djalë cobani”, unë jam këngëtari i Pilurit që kam kënduar dhe do të këndoj mbi majat e majave. Kënga e famshme është si pagëzimi, mbetet e parë për cdo artist dhe për cdo polifon.
Si të mos nderohen këta polifonë të gjerdanit të artë? Të mos kenë asnjë nderim kur nderimi i cdo artisti është domosdoshmëri dhe trashëgimi e pikuar për kulturën dhe thesaret e shpirtit të kombit?
“Dafina” e kalave të lashta duhet t’u bëjë hije hyjnore përfaqësuesve shpirtërorë që krihen me krehërin e polifonisë, pra polifonëve shqiptarë.Vitalitati i talentit të tyre mbjell pasionin dhe shpresën. Në artin e zërit dhe fjalës së tyre ka patur mëshirimin klasik shpirti i kohëve.
Tek këta polifonë nuk thuhet lamtumirë, por gjithmonë përdoret kënaqësia: “mirëserdhët ju të paikurit, sepse ne të ikurve, ju do të na këndoni dhe do të na ringjallni! U falemi o polifonë të polifonisë shqiptare! Nuk ju them lamtumirë, se me ju këndoj, për ju vjershëroj dhe ju e dhuroni ringjalljen në kohë të përhershme dhe në breza që vijnë.

Fshati shqiptar që e ndërton të ardhmen nëpërmjet turizmit

15:17 Kulturë

Një pikturë e Picassos me vlerë 25 milionë euro kapet në një anije

15:11 Kulturë

DokuFest- Kumbaro: Një realitet i rëndësishëm për Shqipërinë dhe shqiptarët

18:22 Kulturë

Monumenti i Pavarësisë/Kumbaro: Ka qenë nën varësinë e Bashkisë

17:14 Kulturë

Sekreti i Tretë i Fatimas

11:30 Kulturë

Del në ankand shtëpia e revolucionarit rus Leon Trocki

11:12 Kulturë

Letra nga brezi i humbur

18:50 Kulturë

30 vjet puthje në New York

17:02 Kulturë

FOTO/ Afganistani para pushtimit sovjetik, një vend i emancipuar dhe i qetë

12:19 Kulturë

FOTO/ Jahti luksoz francez, 70 metra i gjatë ndalet në Sarandë

17:46 Kulturë