Te fundit
Rrëfimi i Kadaresë për Nexhmijen: E mora me polici dorëshkrimin e romanit
15 Shkurt 2016, 09:54Kulturë
TEMA
“Letërsia është absolutisht shpërfillëse nga regjimi politik. Regjimi mund t’i bjerë më qafë shkrimtarit, por nuk mund ta ndryshojë dot letërsinë”.
Kështu shprehet Ismail Kadare në një intervistë dhënë pedagoges së letërsisë, Lili Sula, përfshirë në librin me ese dhe studime “Kadare, leximi dhe interpretimi”, përgatitur nga prof. Ardian Ndreca.
Një ndër çështjet e prekura në këtë intervistë është edhe ajo e dorëshkrimit të romanit “Dimri i vetmisë së madhe” dhe konflikti me të venë e diktatorit, Nexhmije Hoxha. Si ia mori dorëshkrimin dhe pse ngulte këmbë Nexhmije Hoxha që ta mbante atë…
Kadare tregon se e mori dorëshkrimin me gjyq, me polici, duke thënë se e fyeu me qëllim publikisht Nexhmijen. “E mora me gjyq. Me polici. Enkas e fyeva publikisht. E mori veprën gjoja për ta ruajtur, pastaj e mohoi. Jo ma ka dhënë, jo s’ma ka dhënë. Dokrra të këtij lloji. S’e vërtetoi dot. Ia kam marrë me forcë.
Para një viti. Policia i tha se do të shkonte t’i bastiste shtëpinë. Për të mos u turpëruar, e dorëzoi vetë. Ky është rasti më flagrant” thotë Kadare.
Sipas tij nga arkiva nuk ka humbur asgjë deri më tani. “Tentoi Nexhmije Hoxha me “Dimrin e vetmisë së madhe”, por, nuk ia arriti”.
Ju mund të pyesni: ç’do të thotë kjo?! Fjalët “zhdukja e dorëshkrimit” ngjajnë dramatike. Si mund të quhet dramatike zhdukja e dorëshkrimit të një vepre, e cila është botuar ndërkaq, madje në dy variante? Ky konstatim e ka bazën në një ngatërresë termash, karakteristike për diskurset tona të cekëta.
Fjala “dorëshkrim” përdoret te ne pa përgjegjësi dhe për dorëshkrimin e mirëfilltë, atë “me dorë”, siç e tregon emri, edhe për versionin e daktilografuar ose të kompjuterizuar, që shërben si bazë për shtypshkrim.
Në rastin e Dimrit është fjala për dorëshkrimin e mirëfilltë, të shkruar me dorë. Është e natyrshme që dikush të pyesë: A është vërtet dramatike humbja e një dorëshkrimi të tillë në rastin kur vepra është botuar? Në një pamje të parë duket se dramaticiteti është i tepruar.
Dhe këmbëngulja e N. Hoxhës për të mos dorëzuar dorëshkrimin, mund të merret për një lajthitje. Në të vërtetë s’është ashtu. Në një dorëshkrim prej 1300 faqesh me dorë, siç është ai i “Dimrit”, ka disa qindra fraza të shuara, të rishikuara, të zëvendësuara, gjatë procesit të të shkruarit. Dhe ato janë zakonisht ndër frazat më delikate të librit, të cilat nuk figurojnë në asnjë daktilografim. Ato përbëjnë historinë gjenetike të një vepre.
Zhdukja e tyre është një humbje e pazëvendësueshme për studiuesit, gjenetistët. Sidomos për një vepër të shkruar nën trysninë e tiranisë. Në këtë kuptim lind pyetja: Përse N. Hoxha kërkonte t’i mbante ose t’i fshihte ato qindra fraza? Dikujt mund t’i dukej se e bënte thjesht për ligësi, për të dëmtuar. Kjo s’përjashtohet, por ndërkaq mund të jetë edhe ndonjë arsye tjetër, gjithashtu meskine. Ka shpresuar se ndonjë nga shërbëtorët e saj të shumtë, ca gjysmëprofesorë a gjysmëakademikë, të përpiqen që prej frazave të shuara të nxjerrin të dhëna kundër shkrimtarit (mendime kontradiktore etj, etj.
E gjithë kjo është vërtet për të qarë e për të qeshur, ngaqë s’besoj se ka shkrimtar në botë që të shqetësohet për zhbirime të tilla. Që t’i bie shkurt, dorëshkrimi im gjendet në Arkivin e Shtetit dhe kushdo që dëshiron mund ta studiojë mbarë e mbrapsht” thotë Kadare.
29 komente në “Rrëfimi i Kadaresë për Nexhmijen: E mora me polici dorëshkrimin e romanit”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
ik er ismail se po rre keq tash!
po rre pa doreza.
e ku ka njeri qe te mos jet I ndikuar nga politika?!
po te qe ashtu ti nuk kerkoje azil politik ne perendim. pra ti si shkrimtar vajte dhe u strehove ke rregjimi.
e si nuk qenkerke I varur atehere nga rregjimi?!
mashtrues je o is
si gjithshqiptaret e tjer
edhe si krejt bota…
po,qe te flesh rehat me mir bej autokritik dhe thuaj te verteten. sado e hidhur qoft ajo.
e mori drejtshkrimin me forc rregjimi nga nexhi qe urrehet nga rregjimi!!
si ai krimineli qe perpiqet te fsheh gjurmet e krimit!
edhe isa ,don te ndryshoj dorshkrimin ku ka shkrujt lavdin e enver hoxhs.
Ky Ismail Kadareja e ka kunj,pse ka shkrujt romanin per Enver JHoxhen,ku e ka ngrejt lart figuren e enverit si nji gjigand historic.
Tash don me la mutin me shurr.
ne vend qe te thot “e dhjeva! kaq e kasha kapacitetin,nuk kasha mundsi tjeter…” don me na e hudh ne me pelivanlliqe,dhpas e merr dorshkrimin shton ca paragrafe qe I don bytha tash,duke u perpjek te na hedh hi syve tash,se gjoja atehere ka qen kundershtar I rregjimit por kundershtar I kamuflum,si ata subversive qe veprojn mceftas ngaqe nuk kan fuqi ti dalin ball per ball regjimit dikattorjal…
menjifjal ky do shtoj ne dorshkrim shum gjera qe te behet desident.
por Nexh Hoxha nuk eshtbudallaqe.
ajo e ka fotokopju komplet origjinalin dhe me deshmitar madje dhe cdo perpjekje e Ismailit per me e fallsifiku origjinalin do deshtoj.
Nexhi ben mir qe ta publikoj ne shtyp fotokopjen e origjinalit ne menyr qe te shmanget cdo mundsi fallsifikimi.
ta bej kte qe te mbroj nderin e te shoqit te saj .
sepse Ismaili do perpiqet ta denigroj Enverin tash ,ndersa e ka glorifiku si me qen Zeusi kur ishte ne fuqi atehere.
E kujt i plasi per kete doreshkrim!? Apo se cfare mendonte Kadare per Enverin!
Apo e publikon a jo Nexhmija fotokopjen e origjinalit!
Sa per kapacitetin e Kadarese, eshte qesharake ta veje ne diskutim nje komentues I Temes. Eshte shume komplekse per trurin tend.
Si keshtu, ne peridhen e diktatures se proletariatit, regjimi politik i binte ne qafe shkrimtarit, por nuk kishte fuqine te ndryshonte shkrimet e tij??????!!!!!!
Ne qoftese letersia shqiptare e asaj periudhe nuk ishte nje letersi e realizmit socialist, atehere c’fare lloj letersie ishte ajo qe me shkrimet e saj “shperfillte” regjimin????!!!
Ne qoftese Kadare me veprat e tij te asaj periudhe nuk ishte udheheqesi propagandues i realizmit socialist, hymnetari i diktatorit, i “komandantit legjendar” dhe i PPSH-se, atehere c’fare ishte???!!!
ishte nji Rrospi ISLAMIKE dhe kjo genetike ,
“aspak per fajin eti j” , por te atyre qe i perdhunuan gjishen !
E para eshte se pse ja dha Nexhmies doreshkrimin, une nuk ja jap njeriu. Per ta ruajtur eshte absurde. Pse duhet ta ruante ajo dhe jo vete apo atje ishte me i sigurte. Pra Kadare ketu del zbuluar fare. Ai ishte aq i lidhur me Nexhmien dhe regjimin sa atje kishte mbeshtur koken dhe pas 90 es u tregua aq i pa cipe sa e kerkonte me gjyq per ta bere publike demokrati i diktatures. Po sikur Nexhmije ti thoshte qe ka humbur kur ajo ishte ne burg cfare do thoshte Kadare. Por Nexhimija u tregua zonje ashtu si ishte dhe e pohoi dhe ja dorezoi. Kadare del aq negativ si njeri theme sa nuk ka shokun. Qe te vazhdosh te mburresh kur je kaq zbuluar do te thote qe je aq antinjerezor dhe pa edukate sa nuk ja vlen te merreshesh me nje njeri te tille. Ketu nuk eshte puna se mbroj Nexhmien, por tregoj se i tille paska qene karakteri Ismahilit. Dhe kete e dime edhe nepermjet jetes tij ne sjelljet qe ka pasur me njerezit si eshte rasti vajzes tij qe vuri sigurimin, policine dhe shkaterroi nje familje e nje djale te ri per egon e tij makabre duke e cuar dhe vajzen e duke ja nxjerre femijen nga barku, megjithese ishte e ndaluar ne ate kohe ligjerisht, por ai mbeshtetej nga larte, e ndoshta nga Nexhmija. Mund te jeshe shkrimtar i madh, por mund te ngelesh njeri i vogel si ka ngelur Ismahili qe vazhdon te derdellise me vend e pa vend. Por shoqerise nuk ke se cfare ti duhesh kur shkruan vepra per te tjeret dhe vete jeta jote eshte antinjerezore. Shembulli vlen me shume se 100 vepra, apo medon se ate e ka fshehur dhe nuk ja di njeri. E lini ne strofkullen e tij se une skam ndier e sdo te ndiej kurre ndonje te mire shoqerore nga ai. #Hymnet# qe i thur Ndreca jane per te thene se edhe Ndreca rron me jeten e tij, sepse e kam lexuar dhe ne shkrime te tjera, e pavaresisht se nuk e njoh personalisht, nepermjet shkrimeve, del se cfare njeriu eshte. Kadare ngelet shkrimtar pushteteshesh dhe sa here te nderrohen, nderron dhe ai. Nuk i mohoj penen, por te qenurit njeri. Dhe mua me vlen me shume njeriu se cdo gje tjeter ne kete bote. Une e di qe mendimin tim do ta kundershtojne shume, sepse edhe pusheti, formalisht, eshte me Ismahilin edhe shume intelektuale apo te mesuar jane perkrah tij sepse me emrin e tij duan te ngrene veten e tyre, pak djallezore kjo, po egziston ahtu si egzistoj une, por vertetesise te atyre qe shpreha, nuk u mungon asgje sepse une shpreha ate qe mendoj dhe kjo eshte e drejta ime. Skam pare as mire e as keq, por intriga e thurur ma neverit.
Mire e ka nje komentues.Po sikur NEXHMIJE HOXHA TE THOSHTE NUK E KAME,ME KA HUMBUR KUR ME FUTEN BURG,KUR ME BASTISEN SHTEPINE HULIGANETE E SALI BERISHES,çfare do bente Ismail Kadare? Prandaj Nexhmija eshte treguar shume e sinqerte,ja dha doreshkrimin Kadares.Kjo tregon edhe njehere nihilizmin e Kadares,dhe veprimin e drejte dhe njerezore te Nexhmijes.
Per mendimin tim,nqs Ismail Kadare,ka shkrar romanin DIMERI,dhe ka ngritur larte figuren e ENVER HOXHES,ka bere shume mire,se duam apo nuk duam,figura e Enver Hoxhes eshte e larte.Le te thon çfare te duan,te shpifin sa te duan,te hedhin balte sa tu ket qejfi kundershtaeve,Enver Hoxha do te ngelet nje tribun i pamposhtur e i pamohueshem.Ai nxori shqiperine nga erresira ne drite.Ai u hapi syte shqipetareve,i nxori nga injoranca,hoqi kasollet me kashte,hoqi rrogozin,dhe solli nje jete me te civilizuar,ku populli po jetonte i lumtur.Keto i di dhe Kadareja me Sali Berishen,por sote jua do puna,apo interesi tyre politike ta mohojne.Ata ishin njerzit me te priviligjuar te atij sistemi,dhe kishin me shume ofiqe,perfitime,kurse sote flasin sikur nuk vijn nga ai sistem.Turp tu vij.Nuk na mbushni dote mendjen me keto mroçkulla.Mbajini per vehete.
Na u bene si saliu mo drrase e kalbur e Letersise .
Me ty gjithcka ndertohet shembet manjiher sepse je nji mashtrues i pandreqshem ,
nji komunist qe ke marre me qaf jo pak poete e shkrimtare te vertete ,qe ti sta mbante bitha ,
te mateshe dot o qen i lavdise qelbur
Nexhmija ka te drejte,ajo eshte treguar e sinqerte kurse ky Kadare si gjithmone intrigante.
dranet pri dukagjini e kann dasht vallaj shume ket kakarene
edhe tani ne pleqni
Ti i ke sherbyer Enverit me shume se sa Nexhmija. Nexhi nja 10 a 12 letra ka bere gjithsej dhe po aq here i ka lare edhe kembet.
Desha t’i pervishesha ketij Kadarese, se na e shpifi me ato historirat e veta te sajuara, por kur pashe reagimet e komentuesve hoqa dore. Ia kishin numeruar te gjitha. Na le rehat o Kadare tani me perrallat e tuaja, se na e shpife. Nuk ta kemi qefin ty. Kemi halle te tjera.
Ne kemi hallet e Partise,skemi hallet e Kadarese!
Ne e duam Partine te forte!
Ne e duam Ramen,Meten dhe Berishen te na rrojne sa malet,per gjithe begatine qe i kane sjelle vendit.
Ne nuk duam buke,mendje,art dhe letersi cilesore,vetem ata te jene mire!
Shko mor Kadare,se nuk je per ne!
Regjimet diktatoriale keshtu e kane po nuk I bere elozhe diktatures do te sakrifikohesh. Kushdo qe kerkon te thote gjepura se ka qene ky apo ai qe kane luftu sistemin vetm se mashtron. Te gjithe I jemi bindur sistemit komunist. Si kane thane kemi bere. Kush kerkonte si I thoshin atherre qiqrra do denohej, pa asnje meshire.
Shiko North Koreja dhe fol.
Aq sa njerezor behet kur shkruan ndonje roman…me mire shkruante ne kohen e diktatures..sidomos “Kronike ne gur”qe mbetet kryevepta e tij..aq i shpifur behet kyr nis nga keto historira bajate..ku na dalka armiku me i madh i diktatures..
Kohet e fundit po behet i pacipe kur i quan te gjitha spiuna ata qe e kundershtojne apo i kundervihen..per vitet e diktatures.
Po ik ore plak i rrjedhur se na lodhe me keto genjeshtrat e tua per kohen e komunizmit. Te mbeti fiksim te justifikuarit e vetes per zgjedhjet qe bere tere ato vite. Shko ore jeto ato pak vite qe te mbeten se ke harruar te jetosh keto 25 vitet e fundit. Ti dhe Saliu u shqyet per te share e genjyer per vitet e jetuara ne komunizem.
Fyerje apo vetëfyerje!
Me keqardhje lexova deklaratën e shkrimtarit tonë të madh se enkas e fyejti Nexhmie Hoxhën publikisht me gjyqin për kthimin e dorëshkrimit të librit të tij “Dimri i madh” që vetë ia kishte dhuruar me dedikim, siç u faktua nga faksimilja në shtyp. Pse e bëri këtë pa qenë e nevojshme?! Pse? Vërtetë kujton se ka fyer N.Hoxhën publikisht? Nëse kujton kështu, ka probleme me vetëveten, ashtu siç ka edhe me vetëmburrjen, vetëmashtrimin, etj. Unë jam, sipas fjalorit modern, një nga fansat e Kadaresë dhe në këtë rast nuk gjykoj Nexhmijen, apo çdo objekt tjetër të shkrimeve apo ligjëratave të tij, por Kadaren nga i cili presim kulturë në trjtimin e temës apo të njeriut sepse ato i njohim edhe i vlerësojmë edhe ne që marrim frymë, arsim e kulturë njëlloj si ai. Kjo edhe sipas vetëbesimit të tij si pjesë e ajkës së kulturës shqiptare dhe botërore. Kam bërë disa komente dhe vlerësime të shkallës sipërore për veprat dhe penën e tij të artë duke pasur parasysh ato më të mirat, sipas mendimit tim, duke lënë më një anë aspektet kontradiktore që u shfaqën pas vitit 1990 dhe hollësira të tjera, sepse veprat kryesore të Kadaresë janë letërsi e vërtetë dhe meritojnë çdo mbështetje, sidomos në vitin e 80 Vjetorit të tij. Kasandra.
E mesmja e perpjesshme ketu.
Te kujton kohen.
Une te dua te miren,por ti ke bere gabim dhe duhet te ndreqesh dhe keshtu do te te duam me shume..
Absurdus!
Ja paska marr me polici !!!!
Duket qe qenka tip “i afert me shefat e policis”
e ka tradit nga koha e komunizmit kte sic duket,kur policija e mbronte Smajlin…
Ku tu gjej rrenjet e tua Parti..!!
Ne komunizem skishe njeri te thoshe skam buke te ha ,e le te shanin enverin . te gjithe donin te beheshin komunista, po kishte komunista te ndershem qe shikonin punen e tyre, kishte komunista qe merreshi me spiunlleqe.kadareja kaqene si te gjithe te tjeret ne monizem, tashti eshte nga te paktet shqiptare jashte qe na nderon dhe jo si shume te tjerve u duket vetja toni montana ,respekte kadares
Si cdo qytetar Shqiptar qe do te krenohesha me emrin tend,dhe tani lexoj dhe mesoj keto qe Ju Z.Kadare thoni per Z.Nexhmije Hoxha.
Sa turp ,sa krim njerezor kur kujtoj ate djale te mbrekullueshem qe ishte me mua ne Liceun Artistik.Dhe se si Ai fatkeq u shantazhua,
frikesua,u tmerrua,u ndoq dhe perfundoi atje ku perfundoi,ku ajo nena e atij te mjeri vetem lot e mjerim kalon,dhe a e dini ju Z.Kadare?
Se vajza juaj donte nje djale……………….dhe Ai ishte ne kulmin e rinise se tij qe dashuroi me gjith fuqine e zemres ,por JUVE NUK E DESHET
ATE BASHKIM………….Me zemer ne dore do ju lutesha a mund te shkruanit nje roman apo novele per kete tragjedi qe egoja juaj e realizoi
me veglen e sigurimit te shtetit nder me diktatorial te botes. Jam i sigurte sikur te ishit pak i ndjeshem dhe i sinqerte,ajo do ishte e nivelit
te novelave te Stevan Cvajgut,apo Heminguejit,apo Cehovit………etje ……Ke vrare jo vetem nje person por nje familje.
Nji koment qe i kerkon shkrimtarit komunist me shpirt qeni DiktatoriAL ,
te shikohet edhe nji her perpara pasqyres dhe ti largohet fantazmave te dezidentit,
qe shetisin ne trurin e tij te mjergullt .
Nji shpirt krimineli i ksaj natyre isl .mendoj un nuk njef pendim kurr .
Ndoshta mundet te ket nga ata qe pendohen por jo nga kta qe ligesine e kann ne gjake ,ne karakter.
Ti kerkosh kadarese te rreflektoj e shkruaj nji Roman mbi krimin e vet e krahasosh me kta Shkrimtare ,
te shquar te Botes eshte jo e tepruar ,por naivitet ,eshte mosnjohje e karakterit te shpirtit tinzar e kriminel .
Qe te shkruash si kta shkrimtare te medhenj , te cilet kane pasur nji shpirt te madhe e njerezor ,
njerez me ndjenje te vertete njerezore ,duhet me pas nji shpirt njeriu e mbi te gjitha Kristjan ,
gje e cila eshte genetikishte e pamundur ne genin Islam ,
ku pervec intriges,pabesise ,shpirtit te krimit ,bythlepirjes ,te pafytyrit ,te padinjitet ,e bastarde ,
nuk ka asnji vlere njerezore ,por thjeshte shtiren ,shiten perball botes ,aktrojn te jen te tille .
E pra kjo rrace ,mundet te shkruaj vetem jo per ndjenjat njerezore por per ato prralla qe perbejn edhe boten e tij .
Historine e Renatos , mundet ta shkruaj dikush tjeter …qe njef boten e ndjenjes njerezore ,asnji bastard tjeter.
O, GK!
Ai djale,qe thua ti,e kam njohur edhe une,se e kisha ne lagje,por ishte psikopat dhe mamane e kishte k… dhe spiune.
Te gjithe e dinin dhe ska mundesi ,qe edhe ti te mos e dish!
E njohin shume.
Ish kryehetuesi i Tiranës, Dilaver Bengu, flet për çështjen Rrapi e Kadare
Foto Çami më kishte thirrur për të më thënë se për mua i kishte vajtur një ankesë nga ana e kadareve. Sipas ankesës, unë nuk po e trajtoja siç duhej çështjen e denoncuar prej kadareve, duke mbrojtur pa të drejtë familjen Rrapi. Çami më tha “nderi i kadareve duhet vënë në vend. Renato Rrapi duhet arrestuar”. Pasi e dëgjova
me vëmendje Sekretarin Çami, i thashë: “Shoku Foto, konflikti Rrapi-Kadare ka lindur për shkak të dashurisë së Renatos me Gresën dhe kjo dashuri është reciproke prej mëse një viti”. Shtova se hetuesia nuk bën arrestime të kësaj natyre, pasi nuk ka bazë ligjore për ta bërë këtë.
– Si erdhi te ju çështja Rrapi dhe si e pritët?
Ismail Kadareja ishte ankuar në polici dhe hetuesi për Renato Rrapin, duke e akuzuar ate si një rrugaç, që i prishte qetësinë. Sipas Ismailit, Rrapi e merrte në telefon edhe e shqetësonte. Për të ëmën e Renatos, Janullën, kishte thënë se i kishte fyer e kërcënuar. Opinioni ishte sensibilizuar tashmë, pasi Kadareja ishte njëshi i letrave shqipe. Duhej të korrigjohej njolla që i ishte shkaktuar kësaj familje të madhe. Kështu, mbi bazën e denoncimit të drejtpërdrejtë të shkrimtarit, bazat ligjore ishin të mjaftuesheme për të filluar hetimin e çështjes.
– Ke ngarkuat për t’u marrë me hetimin e kësaj dosjeje?
Çështjen ia besova një hetuesi mjaft objektiv. N. Topjani ishte nga rrethet dhe nuk njihte asnjërën nga palët. Kështu, do te vepronte me paanshmëri gjatë hetimeve. E porosita të mos privilegjonte askend dhe, për çdo kërcënim apo shantazh, të më informonte mua. Ndoshta ato ditë në Tiranë po përgojohej motivi i konfliktit mes familjeve Rrapi-Kadare.
– Çfarë rezultoi nga hetimet?
Hetuesi Topjani punoi me mjaft kujdes dhe me informonte me hollësi për të gjitha faktet e reja që gjente. Vetëm pak kohë pas nisjes së hetimeve, ai erdhi tek unë dhe më tha se midis Gresa Kadaresë dhe Renato Rrapit kishte lidhje dashurie. Ismail Kadareja donte t’i jepte fund kësaj lidhjeje dhe këtu nisi konflikti. Pra, bëhej fjalë për një çështje civile. Shkrimtari i madh po përdorte shtetin për të zgjidhur problemet e tij. Ishte mëse e qartë se nuk kishim të bënim me çështje penale.
– A pati ndërhyrje gjatë hetimit?
Po, mësova nga vartësi im i ngarkuar për të hetuar, se kishte pasur presione për t’i shkuar çështjes me ndjekje penale. Ndërkaq, Elena Kadare kërkonte nga hetuesia ndjekje penale me masë arresti për Renaton dhe Janulla Rrapin.
– Si reaguat ju, pasi mësuat si qëndronin punët?
Pasi u informova nga hetuesi, se Dosja Rrapi nuk kishte të bënte me vepër penale, por për konlikt reciprok, i dhashë urdhër Topjanit që ta pushonte çështjen. Nuk na takonte neve, si organ, të merreshim me gjëra jashtë kompetencës sonë.
– Po nga ana e familjes Rrapi, patët ndonjë ankesë?
Janulla Rrapi erdhi gjatë kësaj periudhe në zyrën time dhe u ankua zyrtarisht. Ajo më bëri të ditur se njëri nga hetuesit e Tiranës, pra, një nga vartësit e mi, informonte Ismailin për ecurinë e hetimeve. Janulla dinte emrin e hetuesit, të cilin ma tha edhe mua. Nuk e kam idenë se nga e kishte marr vesh këtë, por ajo nuk gabohej. Ishte mëse e vertetë hamendja e saj dhe këte unë e vërtetova shumë shpejtë.
– A morët masa ndaj hetuesit, pasi u informuat për këtë?
Çdo pasdite zhvilloja mbledhje me vartësit e mi, për të mësuar të rejat mbi hetimin e dosjeve. Në mbledhjen e asaj dite, pasi pyeta Topjanin për ecurinë e Rrapit dhe pasi ai me informoi shkurtimisht, unë iu drejtova atij me fjalët: “Mos prano asnjë ndërhyrje apo presion në këtë çështje. Të kanë ardhur njerëz konkretë në zyrë për të ndërhyrë, por ti mos prano që të hyjë njeri pa lejen tënde. As kadaretë, megjithë reputacionin e tyre, nuk kanë pse të shkelin tek ty për të fituar privilegje pa të drejtë. Zëri im i lartë, i shoqëruar me diksion, kur thashë këto fjalë, bëri që të nesërmen në mëngjes të merrja një telefonatë.
– Kush ju telefonoi?
Ishte Ministri i Brendshëm, Hekuran Isai. Ai i ra telefonit tim në orën tetë të mëngjesit. Më tha se në mbledhjen e një dite më parë kisha fyer kadaretë. Iu përgjigja duke i thënë se kjo nuk ishte e vërtetë, sepse kisha sqaruar vetëm diçka mbi Çështjen Rrapi. Nuk kisha fyer askend, por vetëm kisha përmendur fakte.
– Dyshuat tek ndokush, që mund të kishte informuar ministrin Isai?
Menjehere e kuptova se për mua kishte raportuar hetuesi, që informonte kadaretë. Kjo nuk ishte shumë e vështirë për t’u marrë vesh, pasi unë e dija tashmë se kush ishte spiuni. Me kërkesën e vetë ministrit, që kërkoi të më takonte, mora hetuesin e çështjes edhe hetuesin spiun, dhe u paraqitëm tek Isai për t’i dhënë një tablo më të qartë të situatës mbi çështjen e bujshme.
– Si rrodhën ngjarjet më tej?
Me të vajtur në zyren e Hekuran Isait, hetuesi N. Topjani, sqaroi gjithçka mbi çështjen. Ai parashtroi para ministrit të gjitha faktet, që perjashtonin penalitetin e ngjarjes. Kështu, ne e hoqëm njëherë e mirë përgjegjësinë mbi Dosjen Rrapi. Ndërkaq, Elena Kadare kishte shkuar tek Ministri i Brendshëm, Hekuran Isai, dhe i kishte thënë se unë isha pozicionuar kundër tyre në gjykim e kësaj historie. Kur Isai më thirri në zyrën e tij, unë ia sqarova sesi qëndronin punët. Ministri, kur mësoi të vërtetën, më tha që të zbatoja vetëm ligjin, pa ia mbajtur anën askujt. Ndër të tjera, Elena i kishte thënë Hekuran Isait, se Janulla Rrapi ishte agjente e rusëve dhe, si ka mundësi, që Bengasi e mbron, duke zbutur luftën e klasave.
– Si reaguat ju, pas këtyre akuzave?
Nuk kisha asnjë dijeni që Janulla Rrapi të ishte agjente e rusëve. Se nga e kishte marrë Elena këtë të dhënë, ishte e çuditshme, por dihej se Ismail Kadareja kishte shumë lidhje me disa oficerë të Sigurimit të Shtetit shqiptar.
– Si reagoi Isai?
Që prej asaj dite, nuk patëm ndonjë telefonatë apo thirrje nga ai. Por, pas Ministrit të Brendshëm, unë u thirra nga Sekretari i Parë i Komitetit të Partisë për Tiranën, Foto Çami.
– Cili ishte qëllimi i këtij takimi?
Çami më kishte thirrur për të më thënë se për mua i kishte vajtur një ankesë nga ana e kadareve. Sipas ankesës, unë nuk po e trajtoja siç duhej çështjen e denoncuar prej kadareve, duke mbrojtur pa të drejtë familjen Rrapi. Çami më tha “nderi i kadareve duhet vënë në vend. Renato Rrapi duhet arrestuar”. Pasi e dëgjova me vëmendje Sekretarin Çami, i thashë: “Shoku Foto, konflikti Rrapi-Kadare ka lindur për shkak të dashurisë së Renatos me Gresën dhe kjo dashuri është reciproke prej mëse një viti”. Shtova se hetuesia nuk bën arrestime të kësaj natyre, pasi nuk ka bazë ligjore për ta bërë këtë.
– Me kaq u mbyll ky takim?
Jo, Fotoja më kërkoi që unë të bëja edhe veprime të tjera, por nuk do ta përmend kërkesën e tij, pasi nuk dua të cenoj askend. Shkurt, ai këmbënguli në të tijën, por nuk e mora parasysh fare ate, duke ia bërë të qartë se nuk pranoja të shkelja ligjin për askend. Respekti për Foto Çamin nuk më mungonte, se ai kishte nivel të lartë kulturor, por, për rastin konkret, e kundërshtova, duke iu referuar ligjit.
– Si ishin marrëdhëniet e tua me Ismail Kadarenë deri në këtë periudhë?
Nuk kisha inate personale me Kadarenë. Përkundrazi, kisha lexuar veprat e blinduara të tij dhe isha frymëzuar me dashurinë për Partinë dhe Enverin. Romanet “Dimri i vetmisë së madhe” dhe “Koncert në fund të dimrit”, jepnin një figurë të përsosur të Enver Hoxhës. Sigurisht që këtë mendim e trajtoja gjithmonë në funksion të kohës, kur indoktrinimi i shqiptarëve ishte masiv.
Ish kryehetuesi i Tiranës, Dilaver Bengu, flet për çështjen Rrapi e Kadare
Foto Çami më kishte thirrur për të më thënë se për mua i kishte vajtur një ankesë nga ana e kadareve. Sipas ankesës, unë nuk po e trajtoja siç duhej çështjen e denoncuar prej kadareve, duke mbrojtur pa të drejtë familjen Rrapi. Çami më tha “nderi i kadareve duhet vënë në vend. Renato Rrapi duhet arrestuar”. Pasi e dëgjova
me vëmendje Sekretarin Çami, i thashë: “Shoku Foto, konflikti Rrapi-Kadare ka lindur për shkak të dashurisë së Renatos me Gresën dhe kjo dashuri është reciproke prej mëse një viti”. Shtova se hetuesia nuk bën arrestime të kësaj natyre, pasi nuk ka bazë ligjore për ta bërë këtë.
– Si erdhi te ju çështja Rrapi dhe si e pritët?
Ismail Kadareja ishte ankuar në polici dhe hetuesi për Renato Rrapin, duke e akuzuar ate si një rrugaç, që i prishte qetësinë. Sipas Ismailit, Rrapi e merrte në telefon edhe e shqetësonte. Për të ëmën e Renatos, Janullën, kishte thënë se i kishte fyer e kërcënuar. Opinioni ishte sensibilizuar tashmë, pasi Kadareja ishte njëshi i letrave shqipe. Duhej të korrigjohej njolla që i ishte shkaktuar kësaj familje të madhe. Kështu, mbi bazën e denoncimit të drejtpërdrejtë të shkrimtarit, bazat ligjore ishin të mjaftuesheme për të filluar hetimin e çështjes.
– Ke ngarkuat për t’u marrë me hetimin e kësaj dosjeje?
Çështjen ia besova një hetuesi mjaft objektiv. N. Topjani ishte nga rrethet dhe nuk njihte asnjërën nga palët. Kështu, do te vepronte me paanshmëri gjatë hetimeve. E porosita të mos privilegjonte askend dhe, për çdo kërcënim apo shantazh, të më informonte mua. Ndoshta ato ditë në Tiranë po përgojohej motivi i konfliktit mes familjeve Rrapi-Kadare.
– Çfarë rezultoi nga hetimet?
Hetuesi Topjani punoi me mjaft kujdes dhe me informonte me hollësi për të gjitha faktet e reja që gjente. Vetëm pak kohë pas nisjes së hetimeve, ai erdhi tek unë dhe më tha se midis Gresa Kadaresë dhe Renato Rrapit kishte lidhje dashurie. Ismail Kadareja donte t’i jepte fund kësaj lidhjeje dhe këtu nisi konflikti. Pra, bëhej fjalë për një çështje civile. Shkrimtari i madh po përdorte shtetin për të zgjidhur problemet e tij. Ishte mëse e qartë se nuk kishim të bënim me çështje penale.
– A pati ndërhyrje gjatë hetimit?
Po, mësova nga vartësi im i ngarkuar për të hetuar, se kishte pasur presione për t’i shkuar çështjes me ndjekje penale. Ndërkaq, Elena Kadare kërkonte nga hetuesia ndjekje penale me masë arresti për Renaton dhe Janulla Rrapin.
– Si reaguat ju, pasi mësuat si qëndronin punët?
Pasi u informova nga hetuesi, se Dosja Rrapi nuk kishte të bënte me vepër penale, por për konlikt reciprok, i dhashë urdhër Topjanit që ta pushonte çështjen. Nuk na takonte neve, si organ, të merreshim me gjëra jashtë kompetencës sonë.
– Po nga ana e familjes Rrapi, patët ndonjë ankesë?
Janulla Rrapi erdhi gjatë kësaj periudhe në zyrën time dhe u ankua zyrtarisht. Ajo më bëri të ditur se njëri nga hetuesit e Tiranës, pra, një nga vartësit e mi, informonte Ismailin për ecurinë e hetimeve. Janulla dinte emrin e hetuesit, të cilin ma tha edhe mua. Nuk e kam idenë se nga e kishte marr vesh këtë, por ajo nuk gabohej. Ishte mëse e vertetë hamendja e saj dhe këte unë e vërtetova shumë shpejtë.
– A morët masa ndaj hetuesit, pasi u informuat për këtë?
Çdo pasdite zhvilloja mbledhje me vartësit e mi, për të mësuar të rejat mbi hetimin e dosjeve. Në mbledhjen e asaj dite, pasi pyeta Topjanin për ecurinë e Rrapit dhe pasi ai me informoi shkurtimisht, unë iu drejtova atij me fjalët: “Mos prano asnjë ndërhyrje apo presion në këtë çështje. Të kanë ardhur njerëz konkretë në zyrë për të ndërhyrë, por ti mos prano që të hyjë njeri pa lejen tënde. As kadaretë, megjithë reputacionin e tyre, nuk kanë pse të shkelin tek ty për të fituar privilegje pa të drejtë. Zëri im i lartë, i shoqëruar me diksion, kur thashë këto fjalë, bëri që të nesërmen në mëngjes të merrja një telefonatë.
– Kush ju telefonoi?
Ishte Ministri i Brendshëm, Hekuran Isai. Ai i ra telefonit tim në orën tetë të mëngjesit. Më tha se në mbledhjen e një dite më parë kisha fyer kadaretë. Iu përgjigja duke i thënë se kjo nuk ishte e vërtetë, sepse kisha sqaruar vetëm diçka mbi Çështjen Rrapi. Nuk kisha fyer askend, por vetëm kisha përmendur fakte.
– Dyshuat tek ndokush, që mund të kishte informuar ministrin Isai?
Menjehere e kuptova se për mua kishte raportuar hetuesi, që informonte kadaretë. Kjo nuk ishte shumë e vështirë për t’u marrë vesh, pasi unë e dija tashmë se kush ishte spiuni. Me kërkesën e vetë ministrit, që kërkoi të më takonte, mora hetuesin e çështjes edhe hetuesin spiun, dhe u paraqitëm tek Isai për t’i dhënë një tablo më të qartë të situatës mbi çështjen e bujshme.
– Si rrodhën ngjarjet më tej?
Me të vajtur në zyren e Hekuran Isait, hetuesi N. Topjani, sqaroi gjithçka mbi çështjen. Ai parashtroi para ministrit të gjitha faktet, që perjashtonin penalitetin e ngjarjes. Kështu, ne e hoqëm njëherë e mirë përgjegjësinë mbi Dosjen Rrapi. Ndërkaq, Elena Kadare kishte shkuar tek Ministri i Brendshëm, Hekuran Isai, dhe i kishte thënë se unë isha pozicionuar kundër tyre në gjykim e kësaj historie. Kur Isai më thirri në zyrën e tij, unë ia sqarova sesi qëndronin punët. Ministri, kur mësoi të vërtetën, më tha që të zbatoja vetëm ligjin, pa ia mbajtur anën askujt. Ndër të tjera, Elena i kishte thënë Hekuran Isait, se Janulla Rrapi ishte agjente e rusëve dhe, si ka mundësi, që Bengasi e mbron, duke zbutur luftën e klasave.
– Si reaguat ju, pas këtyre akuzave?
Nuk kisha asnjë dijeni që Janulla Rrapi të ishte agjente e rusëve. Se nga e kishte marrë Elena këtë të dhënë, ishte e çuditshme, por dihej se Ismail Kadareja kishte shumë lidhje me disa oficerë të Sigurimit të Shtetit shqiptar.
– Si reagoi Isai?
Që prej asaj dite, nuk patëm ndonjë telefonatë apo thirrje nga ai. Por, pas Ministrit të Brendshëm, unë u thirra nga Sekretari i Parë i Komitetit të Partisë për Tiranën, Foto Çami.
– Cili ishte qëllimi i këtij takimi?
Çami më kishte thirrur për të më thënë se për mua i kishte vajtur një ankesë nga ana e kadareve. Sipas ankesës, unë nuk po e trajtoja siç duhej çështjen e denoncuar prej kadareve, duke mbrojtur pa të drejtë familjen Rrapi. Çami më tha “nderi i kadareve duhet vënë në vend. Renato Rrapi duhet arrestuar”. Pasi e dëgjova me vëmendje Sekretarin Çami, i thashë: “Shoku Foto, konflikti Rrapi-Kadare ka lindur për shkak të dashurisë së Renatos me Gresën dhe kjo dashuri është reciproke prej mëse një viti”. Shtova se hetuesia nuk bën arrestime të kësaj natyre, pasi nuk ka bazë ligjore për ta bërë këtë.
– Me kaq u mbyll ky takim?
Jo, Fotoja më kërkoi që unë të bëja edhe veprime të tjera, por nuk do ta përmend kërkesën e tij, pasi nuk dua të cenoj askend. Shkurt, ai këmbënguli në të tijën, por nuk e mora parasysh fare ate, duke ia bërë të qartë se nuk pranoja të shkelja ligjin për askend. Respekti për Foto Çamin nuk më mungonte, se ai kishte nivel të lartë kulturor, por, për rastin konkret, e kundërshtova, duke iu referuar ligjit.
– Si ishin marrëdhëniet e tua me Ismail Kadarenë deri në këtë periudhë?
Nuk kisha inate personale me Kadarenë. Përkundrazi, kisha lexuar veprat e blinduara të tij dhe isha frymëzuar me dashurinë për Partinë dhe Enverin. Romanet “Dimri i vetmisë së madhe” dhe “Koncert në fund të dimrit”, jepnin një figurë të përsosur të Enver Hoxhës. Sigurisht që këtë mendim e trajtoja gjithmonë në funksion të kohës, kur indoktrinimi i shqiptarëve ishte masiv.
E marë nga gazeta “Dita”, 29 qershor 2003
Renato ishte cun I mir! djal I sinqert dhe per shoqni.
normal cun rruge por jo I keq.
si bente keq kujt Renato.
ishte tipik tirons properndimor I asaj kohe.
ala pa ardh demokracija flitet. vitet 1980… kur dulla t fuste shtat pash nen dhe po ti shkelje ligjin. me sigurimin natyrisht.
dhe “per cudi” por s esht cudi,sigurimi del se zbatote ligjin. me paanshmeri. dhe kjo esht e vertet
si bite n qaf njeriu sigurimi kot dhe pa t drejt sikurse t bij n qaf sot ne demokraci agjensit secrete spiunore.
se lete dulla sigurimin se dulla ka pas nji secret. e bente poplin per vete. dhe nuk I binte n qaf fukarait.
Renato ishte nji cun I thjesht .njifte goten ,muziken plazhin perndimin…. aq sa ishte e mundur atehere.
dhe gresa prandaj e donte se ishte cun per lirin.
ismaili u tregu trap.
donte qe ta shtypte me shtet dashnin e nje cifti rinor!!!! ky esht antiromani I ismailit. ky esht antihumanizmi I tij. ky esht kulmi I oponences se ismailit te vertet me personazhet humane te romaneve te tij.
dhe nje veper me nje tem te till duhet ta shkruj dritero agolli…. ku Is Kadari te dali I keq kriminel.komunist.
dhe esht histori reale kjo.
Renato u mor disa her nga policija,ju bo presjon,por se arrestojedot se s kishte shkelje ligji.
kur delte nga rajoni I policis Renato shkret pinte ke rruga dibres,ke vetsherbimi posht kadareve,qante,dhe delte n mes t rruges merrte ndonji cop tull dhe gjunte ke dritarja e ismailit duke shajt,
edhe autobuzet urban qe kalonin atje mbush plot me njerz ndalonin kur Renato ishte ne mes te rruges I pir tu gerthit me cop tulle ne dor…
o ismail te q.. ropt.. pse ..
gerthiste Renato…shkret