Xhepa: Instituti PASHKO për idetë liberale, kundër ekstremizmit, populizmit dhe punizmit

Prof. dr. Selami Xhepa, presidenti i Instituti Europian “Pashko”, në një intervistë për gazetën “Panorama” prezanton bordin këshillimor dhe programet që përbëjnë bërthamën e këtij Instituti.

IEP synon nxitjen e debatit shkencor dhe akademik mbi sfidat e zhvillimit të shoqërisë, promovimin e lirisë ekonomike, nxitjen e debatit publik nëpërmjet botimeve dhe mediatizimit të shkencës, siç janë botimet “MAPO” dhe “UET Press”, dhe mbrojtjen dhe zhvillimin e trashëgimisë kulturore.

Z.Xhepa, Instituti Europian “Pashko”, të hënën prezanton bordin këshillimor, cilat do të jenë funksionet e tij?

Instituti Europian “Pashko”, i cili sapo është themeluar si pjesë e ristrukturimit të korporatës së Iniciativës Europiane për Edukim, është krahu kërkimor i Universitetit Europian të Tiranës. Struktura drejtuese e institucioneve të kësaj natyre kërkon që në krye të saj të jetë një Bord Besimi, ku përfshihen personalitete të spikatura të vendit, të cilët duhet të sigurojnë objektivitetin dhe paanësinë e veprimtarisë së institucionit dhe vendosjen e interesit publik si ankorën orientuese të punës së tij. Bordi ynë ka një përbërje me emra personalitetesh të njohura të jetës së vendit. Zonja Belina Budini është një personalitet në shkencat e komunikimit, me aktivitet të pasur shkencor dhe në jetën e debatit publik, zotërinjtë Mustafa Nano dhe Armand Shkullaku janë gjithashtu emra të spikatur të debatit publik dhe opinionistë të një gjykimi të thellë dhe këndvështrimeve diverse, biznesmeni i mirënjohur dhe profesor i shkencave të ekonomisë, Behar Male, një histori suksesi biznesi në këto vite të tranzicionit të vështirë, politikanët e njohur në jetën e vendit dhe me kontribute të vlerësueshme nga shoqëria, si profesor Genc Ruli dhe Ervin Bushati – janë emrat që do të qëndrojnë në krye të institucionit tonë dhe që do të garantojnë që veprimtaria e Institutit do t‘i shërbejë përmbushjes së misionit të vet. Instituti do të ketë gjithashtu edhe një Bord këshillimor me personalitete të huaja, që do të na ndihmojnë të integrojmë punën tonë me institucionet homologe në vendet perëndimore. Në veçanti drejtuesi i Institutit “Adam Smith” në Londër, dr. Eamonn Butler, do të shërbejë si mentori i veprimtarisë sonë së bashku me shoqatën e”Austrian Economists”, të drejtuar nga dr. Barbara Kolm.

Si u krijua ky institut dhe cilat janë qëllimet dhe sfidat e Instituti Europian “Pashko”?

Instituti u krijua si një nevojë për të mbështetur më mirë kërkimin shkencor të UET-it me financime të përshtatshme, por dhe që të bëjë që kërkimi shkencor t‘i shërbejë më mirë vendit, qoftë politikëbërjes, si dhe nxitjes së inovacionit në sektorin privat. Debati publik në vend shpeshherë është ose i painformuar, ose i nxitur nga motive që nuk u shërbejnë interesave më të mira të publikut. Reformat në vend shpeshherë ndeshin në rezistencë nga grupe interesi, që janë kundërshtare të ndryshimit të status quo-së, në emër të mbrojtjes së interesave private dhe jopublike. Veprimtaria kërkimore e Institutit dhe trupës kërkimore të UET-it do të synojë që të pasurojë debatin publik nëpërmjet studimeve dhe projekteve kërkimore që ne do të ndërtojmë edhe me organizata kërkimore prestigjioze në rajon e në kontinent dhe në SHBA. Programet që përbëjnë bërthamën e Institutit fokusohen edhe në çështjet që lidhen me mbrojtjen dhe zhvillimin e trashëgimisë kulturore të vendit, një fushë në të cilën ne do të punojmë ngushtë me institucionet e vendit dhe donatorë të huaj që të mundësojmë që ajo të shndërrohet në një burim të rëndësishëm atraksioni, por dhe një oportunitet ekonomik. Programet e tjera të Institutit janë promovimi i lirisë ekonomike, që do të jete Programi për Lirinë Ekonomike, në traditën e Fondacionit për Lirinë Ekonomike, si dhe debatit publik nëpërmjet botimeve dhe mediatizimit të shkencës, siç janë botimet “Mapo” dhe “UET Press”.

Pse është me rëndësi sot zhvillimi i mendimit liberal dhe cili është kontributi i këtij debati?

Historia e shoqërisë dhe e ekonomisë nuk është gjë tjetër, veçse një histori e ideve, dhe duke perifrazuar ekonomistin shumë influencues Keynes, vështirë se shoqëria njerëzore është udhëhequr nga diçka tjetër veçse ideve dhe idetë kanë qenë tepër influencuese, qoftë për mirë apo dhe për keq. Eksperimenti i madh njerëzor i teorisë marksiste, të paktën siç u implementua, ishte dështimi më i madh që njihet deri më sot, një dështim që erdhi me një çmim të madh për gjysmën e njerë- zimit. Nga ana tjetër, sot idetë liberale të tregut të lirë dhe fuqisë së pakufizuar të forcave të tregut janë po ashtu nën një sulm të fortë intelektual dhe akademik. Krizat e forta financiare, të cilat kanë ndikuar në përkeqësimin e statusit ekonomik dhe social për një pjesë të madhe të shoqërisë, së bashku me mënyrën se si janë menaxhuar këto kriza, duke mos ndëshkuar shkaktarët e tyre por, përkundrazi, duke lënë të patrazuar fitimet dhe privilegjet e tyre, ndërkohë që kursimet dhe investimet e investitorëve të vegjël kanë avulluar, sigurisht që kanë ngritur pikëpyetje të mëdha mbi mënyrën e funksionimit të sistemit të sotëm të tregut. Në tërësi, forcat e tregut kanë provuar përgjatë historisë se janë shumë më eficiente se planifikimi qendror dhe koordinimi qeveritar burokratik por, nga ana tjetër, moskontrollimi i tyre mund të shkaktojë deformime të mëdha që mund të vënë në rrezik arritjet pozitive të sistemit. Në këtë kontekst vjen edhe debati i sotëm global midis mbështetësve të tregut dhe të shtetit, një debat që duket i vjetër, por që në natyrën e problematikës dhe në trajtat që shfaqet është i njëjtë. Instituti ynë do të jetë pjesë e këtij debati global, duke sjellë çështjet tona lokale në kontekstin e teorisë dhe debateve ideologjike të më- sipërme. Nuk ka dyshim se fryma partizane e debatit, qoftë kur anon në mënyrë të tepruar nga e majta apo nga e djathta, nuk është produktive dhe ka provuar se i dëmton interesat afatgjata të shoqërisë. Duke mos e mohuar se qëllimi ynë është mbrojtja e ideve liberale dhe zgjerimi i forcave të tregut në ekonomi, ne synojmë që ky objektiv të shërbehet në një mënyrë sa më objektive dhe të balancuar të jetë e mundur. Besoj se përbërja e Bordit tonë është dhe një garanci për arritjen e këtij synimi në mënyrën më të mirë.

Shqipëria ndodhet përpara një udhëkryqi politik, ekonomik dhe shoqëror, a ka nevojë për një riinxhinierim të liberalizmit në këtë kontekst?

Në thelb është gjendja në të cilën ndodhet shoqëria jonë ajo që na ka shqetësuar më shumë dhe e bën edhe më imperative nxitjen e një debati më shkencor dhe akademik mbi sfidat e zhvillimit të shoqërisë. Në këto gati tri dekada të tranzicionit drejt një shoqërie pluraliste dhe të ekonomisë së tregut, edhe pse mund të shënohen zhvillime shumë pozitive të padiskutueshme, shumë fenomene ekonomike, politike dhe sociale dëshmojnë se progresi është shumë i pamjaftueshëm; se tregu nuk funksionon në mënyrë efikase dhe, ashtu siç thonë ligjësitë e ekonomisë, por se akoma pozita privilegjuese në treg të kompanive në industri të caktuara janë një gjendje e një normaliteti jo konform teorisë së tregjeve; se institucionet e shtetit demokratik vazhdojnë të jenë shumë të dobëta dhe po ndikojnë negativisht në ekonomi dhe se ajo që shpesh në opinionin publik quhet dështim i tregut të lirë, është në fakt një treg kaotik, i parregulluar dhe një fushë loje jo me rregulla të barabarta. Prandaj dhe përpjekja jonë do të synojë që të kontribuojë në krijimin e rregullave të barabarta të lojës për të gjithë aktorët ekonomikë, si dhe të zgjerojë hapësirat e tregut kudo ku ato janë shkelur nga rregulla apo praktika qeveritare të pandershme dhe që pengojnë që tregjet të funksionojnë në mënyrë eficiente dhe që qytetarët të nxjerrin përfitimet që garanton funksionimi i mirë i një sistemi të tregut të lirë.

Bashkia e Tiranës nis ndërtimin e rrjetit të ri të ujësjellës-kanalizimeve në Njësinë 4/ Veliaj: Krahas legalizimit, vijojmë edhe me urbanizimin

11:45 Sociale

“Ja kush është Republika ime”/ Gazetarja raporton pusetën e hapur, pas 6 orësh Bashkia zgjidh problemin

20:00 Sociale

VIDEO/ Momenti i frikshëm, makinat humbasin kontrolin dhe përplasen në autostradë

19:00 Sociale

Shokuese, prindërit e dehur humbasin ndjenjat, ndërsa fëmija zvrarritet në trotuar

18:42 Sociale

VIDEO/ Konflikti për vendin e parkimit mes 2 ish-policëve kthehet në tragjedi

20:40 Sociale

FOTOT/ Protestuesit ndotin, punonjësit e Bashkisë në terren për të pastruar

15:50 Sociale

Vijon puna për ndërtimin e këndit të 16-të të lojërave te Pallati me Shigjeta/ Veliaj: Premtim i mbajtur

10:50 Sociale

FOTOT/ Mes çadrës së PD dhe parakalimit të LGBT: Çfarë po ndodh në Tiranë

10:33 Sociale

FOTOT/ Në pritje të PD-së, nis parada e LGBT-së…

10:19 Sociale

FOTOT/ Rama përshëndet me këto foto nga Vlora para protestës së PD-së dhe iu përgjigjet komentuesve: Ndonjë porosi tjetër keni...

09:31 Sociale