Te fundit
Përkthimi i ri i tragjedisë: Kështu Euripidi shfajësoi Helenën, joshësen më të pafajshme
16 Korrik 2021, 16:43Bota
TEMA
Përkthimi i ri i tragjedisë na ballafaqon me mishërimin e pasionit dashuror
Helena, vajza e Ledës dhe Mjellmës në format e së cilës fshihej Zeusi, ishte gruaja më e bukur në botë, duke zgjuar dëshirat më të zjarrta: për të, pasi Paridi e largoi nga burri i saj, Menelaus, shpërtheu Lufta e Trojës ku gjetën vdekjen shumë heronj.
I barabartë me të, për sa i përket famës dhe ndikimit në imagjinatën e pasardhësve, ekziston vetëm Uliksi. Se kur të gjithë princërit që pretendonin dorën e Helenës u thirrën në Sparta, ai ishte midis tyre. Por edhe një herë ai ishte më i mençuri dhe u tërhoq sa mësoi se më i fuqishmi dhe më i pasuri i Akeasve, Agamemnoni, do të ishte më i fuqishmi dhe më i pasuri nga Akejtë që do t’i kërkonte asaj martesë për të vëllain.
Bukuria, e cila Helena është emblema supreme, shoqërohet me fuqinë. Por sakrificë Erosit. Helena nuk është statike në lavdinë e formave të saj perfekte, ajo është vazhdimisht në ndryshim, kontradiktore, shumë e ëmbël dhe e egër. Ajo është viktimë, por është edhe xhelat, është fajtore, por edhe e pafajshme, është shkëlqyese, por edhe shkatërruese.
Në hyrjen e saj të shkëlqyeshme në Helenën e Euripidit, Barbara Castiglioni, e cila është edhe përkthyesja e saj, tregon se në sa vepra ishte protagoniste Helena e Trojës dhe për sa autorë ajo ushtroi sharmin e saj në mënyra të ndryshme, në një varg që përfshin të gjithë letërsinë dhe civilizimin perëndimor.
Ndërkohë, Helena është një personazh homerik, dhe në ngjarjet e Iliadës që ajo tregon, ajo është një tradhtare dhe tani një princeshë trojane, tipare të paqartësisë filo-greke. Dhe nëse tek Homeri ajo mbetet një fajtore, Gorgias Sofisti, besnik ndaj metodave të tij, mendon të thur një Lëvdatë dhe të tregojë pafajësinë e tij thelbësore me një ushtrim të retorikës së lartë.
Personalisht, unë jam e hipnotizuar nga një poezi e famshme lirike nga Safo ku Helena përsëritet si një shembull: ka nga ata që argumentojnë se gjëja më e bukur në botë është një turmë kalorësish, disa këmbësori, disa një flotë anijesh. Nga ana tjetër, Safo argumenton se gjëja më e bukur në botë është “ajo që do”. Përmbys rendin e vlerave: në krye nuk ka luftë dhe fuqi. Ka dashuri.
Këtu Helena është modeli i çdo shkeljeje dashurie, i çdo pasioni të tmerrshëm, të pashmangshëm: gëzimi dhe katastrofa në të njëjtën kohë. Helenën do ta gjejmë tek autorët latinë, me versionin e kësaj bote që jep Ovidi te Heroidat, te autorët mesjetarë kushtuar dashurisë korteziane, siç është Benoit de Sainte Maure me Roman de Troie-n e tij, te Dante, te dramaturgët elizabetianë, te Goethe, ku ai bëhet, në afreskun e madh simbolik të Faustit, “mishërimi i vërtetë i elementit të përjetshëm femëror”. Dhe, më afër nesh, është Helena e William Butler Yeats.
Në Maia, kryevepra e saj e vërtetë, D’Annunzio preferoi të pikturonte një Helenë lypëse, e mbijetuar në pleqëri dhe e turpshme: shekujt i kanë bërë flokët të bardha, ia kanë bërë gojën e pangopur, i kanë çoroditur gjoksin e saj.
Është një epifani e fuqishme dhe misterioze. “Aedo ja dhurove dramën / Helenës, vajzës së Mjellmës / e cila është një shërbëtore mijëravjeçare / e një lavire të Pirgos”.
Më vonë, madje edhe tek Ghiannis Ritsos, një poet i shkëlqyer neo-grek erotik, Elena u shfaq në një degradim të ngjashëm. Barbara Castiglioni shkruan se “nga të gjitha zemërimet mitologjike të kryera nga Euripidi, më e bujshme është padyshim rrëzimi i mitit të Helenës”. Dhe është e vërtetë. Euripidi bën versionin e tij të një Helene krejtësisht të pafajshme dhe të viktimizuar. Dhe e largon veprimin nga Sparta dhe Troja, në Egjipt që për Grekët ka zërin e jashtëzakonshëm të Herodotit. Çfarë ndodhi që e bëri mitin të përmbyset kaq shumë?
Për ta kuptuar këtë, duhet të prezantojmë temën e dyshes dhe fantazmës. Ajo tashmë përsëritet në ngjarjet e Herës dhe Zeusit. Kur Ixion, djali i mbretit të Lapiths, i ftuar në festën e Gods, guxoi të vështronte Herën dhe të përpiqej ta joshte, Zeusi, para se ta ndëshkonte, e talli, ndërtoi një dyshe të gruas së tij, i dha atij tiparet e tij të fytyrës dhe format e saj, dhe Ixion mashtroi duke e poseduar atë. Nga ajo lindi origjina e Centaurs (Centaurët janë kuaj gjysmë njerëzorë nga legjendat e Greqisë antike).
Për të shpëtuar Helenën nga tradhtia dhe turpi, perënditë dërguan një fantazmë të saj në Sparta: gjithashtu e ndërtuar me ajër dhe re, por aq e ngjashme sa ta nxisnin Paridin që ta besonte Helenën e vërtetë: kështu që ai u dashurua dhe mori një hije të saj në Trojë. Dhe Helena me mish e me gjak, me gjithë bukurinë e saj të papërmbajtshme, u dërgua në Egjipt në oborrin e mbretërve më të dëlirë, Proteus, i vetmi që mund ta shihte afër pa filluar ta dëshironte.
Kur fillon drama e Euripidit, mbreti ka vdekur dhe ai pasohet nga Teoklimeni, i cili në vend të kësaj fillon të dëshirojë marrëzisht dhe të minojë Helenën. Dhe Menelau, i kthyer nga Troja, do të mbërrijë i shkatërruar në ato brigje. Tragjedia merr më shumë tone komike, të cilat fundi i lumtur i përmirëson: dhe mund ta lexoni mirë në këtë përkthim të ri midis dialogjeve të ngushta dhe shenjave lirike me krahë.
Helena del plotësisht e shpenguar: një grua e shkëlqyer, e virtytshme dhe me një shpirt fisnik. Sepse, siç thotë kori: “Ka shumë forma të vendimeve hyjnore, dhe të pakuptueshme të perëndive”.
7 komente në “Përkthimi i ri i tragjedisë: Kështu Euripidi shfajësoi Helenën, joshësen më të pafajshme”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
HAHHAHAH
Enderrime ne perralla me perralla.
SHkruesi i ketij artikulli,edhe emrin e poetit te madh nobelist grek qe ishte ambasador i Greqise ne Korce,para luftes se dyte botrore Jannis Ricos,e shkruan me shabllonizem Channis Ritsos.Kjo ,per fat te keq ndodh per shume emra te cilet do shkruheshin shume kollaj nga perthimi direkt ne shqip dhe jo perkthim nga anglishtja p.sh Evia jo Eueba; IRA e jo HERA.:Thiva ejo Teba sepse u largohen shume menyres origjinale gje qe shqipes nuk i mungon ti thote me afer ketij origjinaliteti.
I nderuar ke nje gabim,Jorgos Seferis nobelisti tjeter ka qene ne Korce konsull para luftes 2.Ndersa Janis Ritsos eshte me i vonshem,nobelist dhe ky por ka qene mut majtist ekstrem komunist i kuq!! Dicka tjeter Lufta e Trojes ka ndodhur ne shek 12 para Krishtit,ka qene ne fundin e epokes bronxit dhe vetem pak vite para humbjes se qyteterimit famshem mikenas nga ku ishte dhe Agamemnoni!Omiros poeti verber ka jetuar rreth shek 8 para Krishtit dhe Eurupidi diku nga shek 5 para Krishtit krijonte dhe shkruante drama,tragjedi etj.Gjuha greke eshte gjuha me e levruar ne bote dhe ka vetem 24 germa.Nga aty jane marre 60-70% te fjaleve(rrenja ose komplet) te gjuheve anglisht,frengjisht etj.Madje dhe fjale qe jane krijuar me vone se zhvillimi e dikton jane bazuar tek greqishtja vjeter sepse asnje gjuhe nuk e ben me mire kete funksion psh astronaut,kozmonaut,kardiolog,psikodelik,skizofreni,autizem etj etj pa fund
Perse i duhet kjo dashuri e Elenas tourkokomentuesve te Tema-s kur shume mire mund tju servirej nje episod nga dashuri/sevda e Hanemes me sullton Muratin…….!
Avash avash ore bajge , avash se te mori bytha zjar , pastaj , clidhje ke ti mos vabzer i kishes me heronjte e lashte ???? Ik e ruaj gruan se po ta pallon Janulla , ate shiko ti ….ja cqeu sumen kleboniari Janulla …..ptuuuu vromjari
Edhe ju zoteri jeni gabim , Jani Ricos nuk ka fituar cmim Nobel , nuk eshteNobelist , sic e shkruani mund te kete qene poet dhe vjershetar gjigant , por nuk eshte dekoruar me cmimin e madh , Seferi dhe Eliti jane dy te privilegjuarit e cmimit Nobel….kurse sa per mendimin Tuaj mbi poete te majte , dhe ” vleresimi ” me lavderime …….sqe nevoja te tregonit urejtjen personale mbi shkrimtaret e majte …….eshte tjeter bindja dhe tjeter dhuntia e te filosofuarit dhe te krijimit …….eshte gabim fatal te ngaterosh forcen e krijimit , spiortin , artin kulturen , me politike ….. mund te te kisha renditur disa prej shkrimtareve gjigant gjermane dhe rus te besimit te majte ……e shikoj qe nuk ja vlen tua kujtoj ……
Po e drejte Janis Ricos dhe Nikos Kazanxaqis pavaresisht se ishin poet dhe shkrimtar te dy shume te medhenj nuk moren Nobel.Ne momentin qe eshte ithtar i komunizmit apo majtes ekstreme dhe perkrah keto rryma terroriste nuk mund te jete njeri ,eshte e pamundur.Ne ketu i dime mire sepse i kemi jetuar sketrren komuniste dhe majtiste nga 1944 deri tani dmth 77 vite(minus 13 vjet demokraci malokore)prandaj them mut komunist i kuq,per artin ok