Një ose dy herë në vit binte alarmi dhe ne dilnim me vrap nga klasat tona në strehën më të afërt: një tunel i gjatë, i errët, nëntokësor që, sipas legjendës, shtrihej deri në kufirin me Jugosllavinë – edhe pse askush nuk guxonte të shkonte më shumë se disa qindra metra brenda.

Kur Lufta e Ftohtë mbaroi, qindra mijëra bunkerë të ndërtuar për të mbrojtur njerëzit nga kërcënimi i luftës bërthamore fituan një sërë përdorimesh të reja: nga tualetet në natyrë te habitatet për lakuriqët e natës, nga kafenetë nëntokësore te vendet sekrete për të dashuruarit.

Ishte një simbol i fuqishëm që konflikti midis asaj që ne në Shqipëri e quanim “perëndimi imperialist” dhe “lindja revizioniste” i ishte kaluar tashmë së shkuarës.

Gjatë rritjes, kërcënimi i përhershëm i luftës ishte kushti për të siguruar një paqe të përhershme në shtëpi: një lloj paqeje në të cilën të gjitha mospajtimet shtypen dhe njerëzit nuk kanë zgjidhje tjetër veçse të binden.

Gjatë shekullit të XX-të, vendi im ndërpreu gradualisht lidhjet me pjesën tjetër të botës.

Sa më i izoluar bëhej vendi, aq më paranojake rriteshin elitat e saj politike, aq më shumë forcohej kontrolli i tyre mbi ata që guxonin të mos pajtoheshin.

Kjo përvojë ka qenë në mendjen time teksa ndoqa pushtimin e Ukrainës nga Rusia.

Jam disi skeptike ndaj pikëpamjes se një gamë e gjerë sanksionesh, të cilat i shkëpusin rusët nga pjesa tjetër e botës, do të shërbejnë për të delegjitimuar Kremlinin në sytë e tyre.

Ka qenë e pamundur të mos mendojmë për “praktikën tonë të luftës” ndërsa kam parë imazhet rrëqethëse të qytetarëve të pafajshëm ukrainas të grumbulluar në bunkerë të së kaluarës, të strehuar nga bombat që duhet të ishin dukur si një kërcënim abstrakt, jomaterial derisa nuk ishin.

Ashtu si ne, kjo është një lojë shahu e politikës së fuqive të mëdha.

Por vetëm disa do të kenë fatin të mbijetojnë deri në raundin tjetër.

Për shumë njerëz, fundi i armiqësive do të jetë i ngjashëm me atë lloj paqeje të përmendur nga filozofi Immanuel Kant në drejt paqes së përhershme, një nga tekstet më të famshme kundër luftës të Iluminizmit Evropian: paqja e përhershme e varrezave.

E shkruar në 1795, në kulmin e luftërave revolucionare franceze, eseja e Kantit u ndikua shumë nga autori francez, Charles-Irénée Castel, abbé de Saint-Pierre.

Në 1712, pak para traktatit të Utrehtit, i cili përuroi epokën e politikës së fuqive të mëdha që mjerisht është ende shumë me ne, Saint-Pierre mbrojti krijimin e një bashkimi evropian të shteteve që do të përfshinte Rusinë.

Si Saint-Pierre ashtu edhe Kanti e dinin se një politikë e bazuar në ekuilibrin e fuqive nuk do të ishte kurrë në gjendje të prodhonte një paqe të qëndrueshme.

Luftërat e ardhshme tregtare, luftërat civile dhe luftërat midis shteteve vështirë se do të mund të shmangeshin pa garancinë e një federate të vërtetë gjithëpërfshirëse të shteteve, ku “më të dobëtit do të kishin mjaft siguri sa më të fuqishmit nga fuqitë e mëdha nuk do të ishin në gjendje t’i dëmtonin ata”.

Bota mund të dukej shumë ndryshe nëse ato projekte do të ndiqeshin.

Sot, e përballur me realitetet e Evropës bashkëkohore, ku Gjermania ka vendosur të ndryshojë një politikë mbrojtëse disa dekadash për të rritur shpenzimet e saj ushtarake, ku Suedia dhe Finlanda mendojnë anëtarësimin e përshpejtuar në NATO dhe ku perspektiva e luftës bërthamore ndjek edhe një 11 -vjeçar të lindur në Londër, ata kanë një unazë të veçantë utopike.

Ku e gjen njeriu shpresën?

Një mënyrë tinëzare për të menduar për shpresën është si një qëndrim që qëndron diku midis një dëshire dhe besimi: një dëshirë për një rezultat të caktuar dhe një besim se rezultati do të jetë i favorshëm.

Në këtë kuptim, të jesh shpresëdhënës do të thotë të vëzhgosh botën dhe të gjesh prova se rrjedha e ngjarjeve mbështet një këndvështrim përgjithësisht optimist.

Por, kur përballemi me brutalitetin dhe shkatërrimin e agresionit rus kundër Ukrainës, është e vështirë të mos arrihet në përfundimin, siç bën Tolstoi në Lufta dhe Paqja, se “sa më i lartë të shkojë intelekti njerëzor në zbulimin e gjithnjë e më shumë qëllimeve, aq më e qartë bëhet se qëllimi përfundimtar është përtej të kuptuarit”.

Ndërsa ne të gjithë luftojmë dhe nuk arrijmë të lexojmë mendjen dhe qëllimet e Vladimir Putin, frika zëvendëson racionalitetin, Leviathani çliron fuqinë e tij dhe çdo shpresë duket e humbur.

Por ka një këndvështrim tjetër nga i cili të bën të mendosh për shpresën.

Shpresa nevojitet më së shumti kur bota duket e pashpresë.

Për Kantin, shpresa nuk është diçka që gjen në botë, është një imperativ kategorik.

Ne mund të tërhiqemi nga njëri-tjetri ose mund të parashikojmë projekte politike, që janë vërtet gjithëpërfshirëse: një largim nga status quo-ja, nga bota e sferave të ndikimit dhe kufijve që mbrojnë interesat ekzistuese ushtarake dhe ekonomike.

Cila nga këto qëndrime mbizotëron në çdo moment të caktuar varet nga pritshmëritë që kemi për njëri-tjetrin, nëse e shohim njëri-tjetrin si objektiva për të shkatërruar ose si njerëzit e tjerë me të cilët duhet të angazhohemi.

Projekti evropian i një federate kozmopolite të shteteve, duke përfshirë Rusinë, diskutohet në faqet e parë të “Lufta dhe Paqja”.

“Paqja e përhershme është e mundur”, thotë Pierre Bezukhov i Tolstoit, “por jo nga një ekuilibër i fuqisë politike”.

Tolstoi na mëson se edhe në mes të konfliktit fatal, njëfarë besimi në njerëzimin e armikut duhet të mbetet.

Kur armiqësitë degjenerojnë në një luftë shfarosjeje, argumenton Kanti, e gjithë drejtësia shkatërrohet dhe paqja e përhershme shndërrohet në “varrosje të madhe të racës njerëzore”.

Në këtë botë, asnjë bunker nuk mund të ndihmojë. Sa më i madh të jetë tmerri i luftës, aq më e ngutshme është detyra morale për të shpresuar.

*Opinion për britaniken “The Guardian”

1 komente në “Izolimi i Rusisë nuk do të sjellë paqe në Evropë”

anti25642654censurë says:

21 Mars, 2022 13:03 te 1:03 pm

lea e di që ke të drejtë??
ka shumë mundësi që me bisedime ti mbushim mëndjen putinit që e ka gabim!!
jo për gjë, por ne e dimë se ai kujton se e ka mirë!është aq i paditur sa nuk e kupton atë që bën!!bile nuk është as në nivelin e djalit tënd të vogël që do të strhohet në buker!!duke bërë muhabet,ndoshta do ti mbushim mëndjen se tërë ata që vret në ukrainë,si ushtarët e tij rusë,si rusët e ukrainës që i janë vënë kundër,dhe ukrainasit,vdesin me të vërtetë,ju dhëmbin plagët me të vërtetë,se ekonomia ukrainase,banesat ukrainase,shkatërrohen me të vërtetë!!sepse ai i shkreti nuk i di!!
a ke bindur ndonjëherë ndonjë diktator moj lea me llafe??a ta mer rmëndja moj lea se llafet i mbushin mëndjen murit që të lëvizë nga vëndi??
ti mund ti flasësh një muri moj lea,dhe bile muri dhe mund të shkatërrohe,por të garantoj se nuk ka për tu shkatërruar nga fjalët e tua mi lea!!
muri ka për tu shkatërruar nga koha por jo nga llafet e tua!!
është e vërtetë që sanksionet godasin një popull të tërë,por mos harro se është ai popull që e mban në këmbë diktatorin!!
me frikën,budallallëkun a dëshirën e tij,është populli që e mban në këmbë shtypësin e tij!!dhe ai popull duhet ta rrëzojë!!
nuk kam parë që një diktator të rrëzohet duke i dhënë ndihma,duke i paguar harraçe,duke ju nënshtruar!!
të tëra këto vetëm se prodhojnë diktatorë të rinj!ju shtojnë oreksin të vjetërve dhe dëshirën të rinjve!!
ishin ato sanksione që çuan në rrëzimin e diktaturës tonë!!

Përgjigjjuni