Te fundit
Pse një mandat i dytë i Trump do të ishte më keq se i pari
18 Tetor 2024, 21:40Blog
TEMA
Shembujt e fundit të autoritarizmit të ringjallur tregojnë se kur një lëvizje autokratike rimerr kontrollin e makinerisë së shtetit pasi u rrëzua nga pushteti, mungesa e përvojës nuk e pengon më atë të sulmojë drejtpërdrejt institucionet.
Nga Tom Ginsburg dhe Aziz Huq
A do të rrezikonte vërtet demokracinë amerikane një presidencë e dytë e Donald Trump? Komentatorë me ndikim sugjerojnë se ish-presidenti është shumë “i dobët”, shumë i dëshpëruar për të qenë popullor, ose thjesht jo aq “i zgjuar” aq sa të jetë diktator. Por historisë amerikane i mungon ndonjë precedent real dhe përvojat e fundit të vendeve të tjera sugjerojnë se një lëvizje politike me tendenca autokratike do të bëhet më e pamëshirshme dhe efektive për herë të dytë – veçanërisht pas një disfate elektorale.
Ja se si mund të zhvillohen gjërat: Një lider në mandatin e tij të parë ose një parti e re fiton pushtetin kombëtar, vetëm për të pësuar një humbje të hidhur zgjedhore pas një mandati të vetëm. Kjo përvojë ka një efekt radikalizues dhe partia ose lideri bëhen të vendosur për të mos humbur më kurrë. Kur partia fiton për herë të dytë, ajo shpejt lëviz për të shkatërruar institucionet dhe rregullat që mund të kërcënojnë mbajtjen e saj në pushtet.
Prova A është Viktor Orban, partia e të cilit, Fidesz, e ka qeverisur Hungarinë dy herë. Herën e parë, midis 1998 dhe 2002, Orban në përgjithësi operoi si një konservator ekonomik konvencional. Megjithëse u frenua pak me normat demokratike, ai kurrë nuk doli jashtë rrjedhës kryesore evropiane. Por pas humbjes në vitin 2002, Fidesz kaloi tetë vjet në opozitë. Kur Orban u kthye në pushtet në vitin 2010, ai ishte i vendosur të mos mposhtej më kurrë. Duke manipuluar kufijtë e legjislativit, duke ndryshuar rregullat për të drejtën e votës dhe duke kapur komisionin zgjedhor, gjykatat dhe mediat shtetërore, ai e bëri praktikisht të pamundur fitoren e opozitës.
Një histori e ngjashme ndodhi në Poloni nën qeverinë e saj Ligj dhe Drejtësi (PiS). E themeluar nga vëllezërit binjakë Jarosław dhe Lech Kaczyński, PiS fillimisht mbajti pushtetin midis 2005 dhe 2007, kur ishte pjesë e një koalicioni dhe u fokusua në pabarazinë ekonomike dhe vlerat tradicionale katolike. Por pas largimit të partisë nga qeveria në 2007 dhe vdekjes së Lech në një aksident me avion në Rusi në 2010, Jarosław filloi të kundërshtojë armiqtë e vërtetë dhe ata të imagjinuar. Kur PiS fitoi një shumicë të plotë parlamentare në 2015, ai e zhvendosi fokusin e tij në shpërbërjen e institucioneve demokratike të Polonisë.
Ndër të tjera, qeveria e PiS mbushi Gjykatën Kushtetuese, rishikoi hartën zgjedhore dhe mori kontrollin e komisionit të medias dhe emërimeve në drejtësi. Media shtetërore u bë një mjet i PiS dhe partitë opozitare humbën rolet e tyre tradicionale të komisionit në parlament, duke ua grabitur platformën e tyre për të kritikuar qeverinë. Por ndryshe nga Fidesz, përpjekjet e PiS nuk ishin të mjaftueshme. Ajo humbi pushtetin në tetor 2023 nga një koalicion i partive pro-evropiane, pro-demokracisë.
Më në fund, merrni parasysh Partinë Hindu-nacionaliste Bharatiya Janata (BJP) të Indisë. Edhe pse ajo shijoi shkurtimisht pushtetin si një pjesë e vogël e një qeverie më të gjerë koalicioni në vitin 1989, qëndrimi i saj i parë i vetëm në detyrë erdhi midis viteve 1999 dhe 2004. Udhëheqësi i saj në atë kohë, Atal Bihari Vajpayee, u fokusua në liberalizimin ekonomik dhe përmirësimin e marrëdhënieve me Pakistanin dhe Kinën dhe çdo përpjekje për të “safranizuar” vendin mbeti e kufizuar.
Ashtu si Fidesz dhe PiS, BJP-ja përfundimisht humbi pushtetin në zgjedhje të ndershme. Por në vitin 2014, Narendra Modi udhëhoqi partinë drejt një fitoreje dërrmuese. Si kryeministër i Gujarat, ai më parë kishte kryesuar rritjen e shpejtë ekonomike dhe trazirat anti-myslimane që lanë deri në 2,000 njerëz të vdekur. Kur u bë kryeministër, ai dyfishoi liberalizimin ekonomik, por gjithashtu minoi pavarësinë e shtypit, sulmoi kritikët e BJP-së dhe bëri një sy qorr ndaj dhunës nga lëvizjet shoqërore hindu kundër myslimanëve dhe armiqve të tjerë të perceptuar të tyre.
Më pas, në vitin 2019, Modi revokoi statusin e posaçëm kushtetues të rajonit të kontestuar me shumicë myslimane të Kashmirit dhe imponoi rend të drejtpërdrejtë ushtarak, si dhe miratoi një ligj të ri për shtetësinë që privoi disa myslimanë – duke e bërë BJP-në më të vështirë për t’u mposhtur. Edhe pse BJP-ja nuk arriti në mënyrë dramatike ambiciet e saj në zgjedhjet e përgjithshme në fillim të këtij viti, mbikëqyrësit ndërkombëtarë tani e klasifikojnë Indinë e Modit si një autokraci zgjedhore, jo një demokraci të plotë.
Elementi i përbashkët në këto tre raste është një lider karizmatik, i cili hedh poshtë idenë se kundërshtarëve të tij mund t’u besohet ndonjëherë pushteti. Kur një lëvizje autokratike fiton kontrollin e makinerisë së shtetit për herë të dytë, mungesa e përvojës nuk e pengon më atë që të sulmojë drejtpërdrejt institucionet.
Paralelet midis këtyre rasteve dhe lëvizjes MAGA të Trumpit duhet të jenë të dukshme. Ashtu si BJP, PiS dhe Fidesz i transformuar, Partia Republikane e sotme përfaqëson një shkëputje të mprehtë nga e kaluara e saj e afërt. Siç kanë bërë shpesh partitë amerikane, ajo pësoi një metamorfozë të thellë. Tani është ndryshe nga mishërimi i epokës së Reganit.
Sigurisht, ka vazhdimësi midis retorikës raciste të Trump dhe Strategjisë Jugore Republikane të viteve 1970 dhe 1980. Por Trump ishte një i jashtëm politik në 2016-ën, i cili u shkëput nga establishmenti i partisë dhe më pas thjesht e shkatërroi atë. Konventa Kombëtare Republikane e vitit 2024 nxori në pah një parti personaliste thelbësisht ndryshe nga GOP-i i 2008 ose 2012.
Ashtu si me Fidesz, PiS dhe BJP, MAGA ishte një lëvizje e re në vitin 2016. Ajo qartësisht nuk dinte se si t’i operonte mekanizmat e qeverisë në mënyrë efektive, dhe për pasojë u përball me rezistencë në të gjitha frontet. Megjithatë, nëse i jepet një shans tjetër, do të kishte avantazhin e përvojës. Përveç Trump, institucionet aleate, si Fondacioni Heritage me planin e tij të Projektit 2025, janë shumë më të përgatitura sesa ishin në janar 2017.
Për më tepër, si Fidesz, PiS dhe BJP, humbja elektorale nuk e ka zbutur temperamentin republikan. Baza republikane vazhdon të shpërblejë kandidatët e rangut të ulët që ndajnë bindjet antidemokratike të Trump dhe që do t’i bashkohen atij në refuzimin e pranimit të humbjes së zgjedhjeve të ndershme. Admirimi i lëvizjes për Orban-in është simbol i kësaj prirjeje. Shoku në garë i Donald Trump, J.D. Vance, korifenjtë e krahut të djathtë si Tucker Carlson dhe Steve Bannon, dhe Konferenca e Veprimit Politik Konservator (e cila u mblodh në Budapest në 2022) të gjithë e përshëndesin Orban-in si pararojë të një iliberalizmi kryengritës global.
Partia Republikane tashmë ka përparuar shumë në rrugën e ndjekur në Hungari, Poloni dhe Indi. Cilatdo qofshin kufizimet personale të Trump, ai tani udhëheq një lëvizje me talent dhe përvojë të gjerë. Pasi mësoi nga kjo eksperiencë dhe nga lëvizje të ngjashme diku tjetër, një tjetër administratë Trump do të ishte shumë më efikase në ushtrimin dhe ruajtjen e pushtetit.
Why Another Trump Term would Be worse Than the First
10 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Ju jeni bole/koqe te zgjuara shume!!
Trump e ka te sigurte humbjen ne 5 nentor. Por nese fiton atehere amerikanet do jene te humburit e medhenj. Deri ne 2030 Boten e merr ne ngarkim Kina dhe Rusia. Kur ta kuptojne amerikanet cfare do ti kene bere vehtes, do jete teper vone. Por Amerika do te fitoje, dhe Trump i humbur do te harohet shpejt.
Tramp po forcohet nga dita ne dite. E gjithe propaganda behet kundra tij per te trembur popullin qe tashme po qartesohet akoma me shume se cili eshte Ai qe vlen per Shtepine e Bardhe. Kamala mbeti si shit ku aparatura qe i pirdhte ne vesh pati difekt. Perseriti 4 a 5 here vetem nje fjale. Ajo nuk di te flase,nuk eshte e afte per ate pune. Keto mendime i thone ata qe jetojne atje shqiptaret e Amerikes.
Artikull idiot i shkruar nga nje Aziz dhe nga nje majtist. Gjatë kater vjeteve te Trump, asnje luftë, asnje krizë. Ulje çmimesh, rritje ekonomike. Ndersa Xhorxh Bush luftë. Jo nje po dy. Gjatë Obamës, Pranvera famëkeqe Arabe dhe Lufta ne Siri. Kriza, rritje çmimesh. Trump e ka fokusin tek biznesi. Ndersa korporata amerikanët kryesohet nga industria e armeve dhe e naftes. Prandaj duhet bere luftë qe te shitjen armët. Por debilët e kane mendjen se si flet Trump, apo se si i kreh flokët. Enver Hoxha ishte njeri i pashëm dhe fliste bukur. Domethënë na paska qenë udheheqes i madh. Apo nuk quhet Enveri? Ne vend që të shikojne interesin ekonomik, njerezit behen tifozë me liderin SE na fliska bukur. Nuk ka problem secrriten çmimet, le te më rritet kredia e shtepisë. Mjafton ata te dy te jenë mirë, Saliu dhe Rama te na rrojnë sa malet, se i kemi si dy gonxhe i kemi. Nuk duam as pensione, as punë, as rrugë, as ujë, dhe as drita. Vetëm ata te dy te jenë mirë.
Aziz Huq ke per te dale huq. Po pse ore rrote karri keq kishin Amerikanet me Trump ne Shtepine e vardhe 2016-2020, ekonomia u rrit, u hapen vende te reja puna, prodhimi vendas zevendesoj importet e qelbura te Kines, dollari u forcua, nuk [kishte asnje gezhoje pushke te shtene e jo me te te behej fjale per lufte, benzina ishte nen 3$ galoni, kriminmalitet kishte renie... Beni krahasimin me Biden-Kamala sot, Amerika nuk ka me kufi me Meksiken hyjne cdo dite mbi 10 mije refugjate te paligjshem (ne 2023 hyne 3,3 milion refugjate) midis tyre kriminele, anetare te karteleve te droges, eshte rritur krimi dhe pasiguria e jetes se qytetareve, dollari i zhvleresuar, benzina eshte mbi 5$ galoni, cmimet e mallrave dhe te sherbimeve jane 2 dhe 3 fishuar, nga mallrat e konsumit cdo vjen nga Kina dhe Azia , sot Biden-Kamala jane mbeshtetesit kryesore te luftes ne Evrope midis Ukraines dhe Rusise, Lindja e Mersme eshte bere varri i arabeve me bekimin e tyre duke mbeshtetur vrasesit izraeli me miliarda dollar armatime, dhe vete Amerika qelbet era shurre e mut nga homeless qe jane "mbreterit" e rrugeve ne qytete. Ne Amerike sot sundojne LGBTQ , levizja "Woke", Prindi1 dhe Prindi2, transgjinoret, Sorros me kapitalet e tij ka financuar e financno rrenimin e demokracise, komunistet qe deri para disa vitesh denoheshin me burg sot se bashku me Antifen kane perdhosur shoqerine amerikane etj etj. Keshtu shoku Huq qe ke dale dhe do te dalesh huq me 5 netor, me zgjedhjen e trump President do te kemi nje tjete Amerike te forte dhe Bota qe sot ka degjeneruar do te ndryshoj.
“ Bir selmani nenes ke te qeshesh e ke te qash me pare “………..
Nje shkrim i nje Sorosiani bisht qeni.
o Aziz Huqi, ne Amerike ne kesaj i themi wishful thinking. Qamilja jote eshte nje idiote qe dhe vete Obama u ne pishman qe e la te kandidonte, por shume vone. Suksese ne jete ty dhe Qamile shurres me 5 Nentor
Po per ça dreqin botoni artikujt e qenve te Sorosit?
Nuk e njoh as trumpin as kamalen dhe as ekonomine e amerikes por trumpi me duket si shembelltyra e shurraqit salidhe pro rus