Te fundit
Unë, Eleana Zhako, Kristos Amando Gezos dhe Fredi Beleri në sfond
13 Maj 2023, 11:57Blog
TEMA
Nga Ilir Yzeiri
Para disa ditësh, në një ambient të një librarie në Tiranë, u promovua romani « Balta » i autorit Kristos Amando Gezos, përkthyer nga Eleana Zhako. Kishte më shumë se një arsye për të marrë pjesë në këtë promovim. Në fillim ftesa e Eleanës dhe e Sokol Çungës që moderonte promovimin, pastaj kërshëria për të njohur një shkrimtar që kishte lindur në Himarë, me prindër himarjotë, por që ishte larguar në emigracion në Greqi qysh në moshën 4-vjeçare. I ati, Amandoja, kishte kryer Universitetin Bujqësor të Kamzës dhe kishte punuar si agronom për disa kohë edhe në Tepelenë, do të më thoshte Kristoja më vonë. Ai vetë, këto ditë po qëndronte në Tiranë te një mik i ngushtë i të atit, me sa më kujtohet, me emrin Ymer. Kristos nuk flet shqip, por u angazhua publikisht në atë takim që, kur të vijë herës tjetër, do të na flasë shqip.
Në vitin 2013 ai ka fituar në Greqi « Çmimin kombëtar të autorit të ri ». Është vetëm 35 vjeç, por çmohet si një nga shkrimtarët më të mirë në Greqi dhe librat e tij po përhapen me shpejtësi edhe në Europë. Në shqip, librin e ka përkthyer Eleana Zhako, një tjetër emër i shkëlqyer i kulturës shqiptare që vjen nga zona e minoritetit. Eleana jeton në Bruksel, por ashtu, pa bujë e pa zhurmë, është kthyer sot në ambasadoren më të mirë dhe më të dobishme të afrimit të kulturës shqiptare me atë greke dhe europiane, gjithashtu. Ajo ka përkthyer në greqisht me një mijë mundime autorë shqiptarë të dalluar si Ardian Vehbiun, Fatos Lubonjën e të tjerë, por ka përkthyer edhe nga frëngjishtja në shqip e anasjelltas.
Ndërsa nga greqishtja ka sjellë në shqip autorë të shquar, si psh. Ricosin, por tani në fund edhe një roman të një shkrimtareje greke Kristina Frangeskaki me titull « Këtu është parajsa », që e rrëfen fatin e emigrantit shqiptar me një realizëm mjeshtëror dhe me një empati që nuk do ta kishte madje as edhe ndonjë autor shqiptar. Eleana punon me një pasion të rrallë dhe, për fat të keq, institucionet shqiptare që harxhojnë miliona për idotësi të egocentrizmave provincialë, nuk dinë dhe nuk duan të mbajnë afër, të ndihmojnë dhe të krijojnë një fond të posaçëm jo vetëm për Eleanën, por për shumë Eleana të tjera që mund të ndihmojnë për të përkthyer letërsinë tonë në vendet fqinje dhe në botë, po ashtu. Po kjo është një temë tjetër.
Për nevojat e emisionit tim «ADN» e lamë që me Kristosin dhe Eleanën të zhvillonim një intervistë. Ashtu bëmë, e realizuam atë intervistë dhe ajo do të shfaqet ditën e enjte, më 18 maj në RTSH 2, në orën 21, si gjithmonë. Në atë intervistë, por edhe në bisedën që zhvillova më pas me Kristosin dhe Eleanën mora vesh shumë gjëra. Isha kurioz të kuptoja pse Kristosi ishte aq i talentuar dhe çfarë trajtonte në librin e tij. Këtë e mora vesh menjëherë, sepse librin e tij « Balta » e lexova me një frymë që atë natë. Dhe mbeta vërtet i mrekulluar. «Balta» është një roman modern në kuptimin e plotë të fjalës. Ai nuk ka subjekt. Është endja e personazhit në një areal rutinë ku heroi lëviz sa në një ambient në një tjetër duke u veshur herë si postier reklamash dhe herë si student.
Por magjia e rrëfimit qëndron diku tjetër. Kristos arrin të rrëfejë të trija planet e ligjërimit. Ashtu siç na ndodh ne shpesh që pjesën më të madhe të refleskioneve e bëjmë me të folurin e brendshëm me atë mërmëritjen që nuk arrijmë ta kuptojmë se nga na vjen, që disa herë është një dialog i ndëprerë para disa vjetësh, ose që mund të jetë një monolog i harruar, po që ringjallet përsëri dhe të bën që ty të të vijnë në mend copëra bisedash, hamendjesh, kuturisjesh emocionale, apo gjithë ajo bota e nëndheshme që ne nuk arrijmë ta tregojmë e pikërisht këtë Kristos e rrëfen, e aktualizon. Për këtë ai përdor fjalitë e gjata me nënrenditje dhe, për të dalluar ligjërimin real nga të folurit e brendshëm, përdor dallimin grafik. Ky i dyti shenjohet në libër me gërma italike.
Në këtë ligjërim, Kristosi dekonstrukton çdo gjë. Nuk është e vështirë të vësh re aty ankthin dhe tëhuajësimin ekzitencial që vjen prej Kamysë. Te heroi i Kristosit është po i njëjti fat: Kamy është algjerian dhe francez, por vetëm në ligjërim, në gjuhë, sepse dallimi ruhej. Edhe fati i heroit të « Baltës » është fati i një të huaji emigrant që me vendin ku jeton e lidh gjuha, kultura, por e largon identiteti i emigrantit. Ndaj ai dekonstrukton të gjitha mitet. Heroi në një çast vret babain dhe ti nuk e merr vesh nëse ai ka vrarë të kaluarën apo vepra është futur në labirintet e trillerit sipas modelit të Edgar Allan Po-es, Në fund, edhe heroi ynë kërkon të vrasë veten, por ti nuk e kupton nëse e ka bërë vërtet atë akt apo jo. Një vepër që vërtet është shkruar bukur.
Këto dhe të tjera u përpoqëm të tregonim në intervistën që realizova, por të tjera gjëra mësova pasi ndenjëm dhe u ulëm për të pirë një kafe të tre: unë, Eleana dhe Kristoja. Isha kurioz të dija më shumë për të dhe e pyeta se si ndihet me këto tri identitete: lindur në Shqipëri, pjesëtar i një komuniteti në Himarë që e ndien veten grek, tani qytetar i Greqisë dhe madje shkrimtar i njohur. Përgjigjja e tij ishte si ajo e heroit: njeri. Nuk më intereson shumë identiteti. Dua që grekët dhe shqiptarët të njohin më shumë njëri-tjetrin sepse kemi shumë gjëra të përbashkëta ashtu siç kemi edhe të fantaksurit njësoj. Një prej atyre që e sheh Greqinë si qendër të botës e kemi edhe në parlament, më thotë Kristosi.
Ndërsa ne i kemi me shumicë nëpër televizione, i them unë. Ai mban në dorë një shishe me ujë « Glina ». Më pëlqen shumë thotë, por, kur shkoj në Himarë, miqtë më thonë pse pi atë ujë, kemi këtë tjetrin dhe më tregojnë një ujë me shkrim grek. Unë qesh dhe them po ç’punë ka uji. Po këtë bluzën e kuqe pse e mban, më thonë disa të tjerë. Pse, u them? E kuptoj që e kuqja është shenja që identifikohet me shqiptarët dhe përsëri qesh. Vjen biseda te zgjedhjet dhe Kristos, megjithëse nuk e zbulon votën, jam i bindur se nuk ka asnjë lidhje me atë frymë që përpiqet të mbahet gjallë nga fantazmat e së shkuarës.
21 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Amaaaan, perralla per budallenj. O Mero, nuk vlen Autori, por shkrimi!
Kush eshte ky kertolla !?
po ik o Yzeir bej ndonji artikull per Erdoganin , çpune ke ti me minoritetin grek
Shyyyytttttt se Sulltoni ua shkerdhen janullen me flamur dhe kombin gabel grek siç eshte dhe ky yzeiri magjyp grek, dhe ju zhduk fare,po urte se pastaj do flinsi tyrkçe
Molim boga da pobedi naš pravoslavni brat Edi Rama. Sa Ramom na čelu šiptarske vlade, Serbia če se vratiti ponovo Kosovo pa i svoj sveti grad Drač (Durresi). Pozdrav braço moja šiptari i glasajte za naše kandidate PS-a. Živela Serbia i naš brat Edi Rama. Serbia do Tokia.
Ironi te thelle paske mo shejtan! Mire qe nuk zbrite dhe ca me poshte Durresit ne pretendime!
Hamutis Skipetaris republika serbskaja
Udri picko di matero di materino serbski
Siguran sam da si jedno govno, pisi po Berishinom nalogu....
Bo bo humba kohe kot duke lexuar nje deshtak nje njeri te mllefosur ndaj Berishes. Ti more zotni as per komentator ste pranon kush. Me ate fytyre qe ke dukesh si aktor filmash porrno ku edhe ti luan rolin e pritesit
Nuk di ndonje rrast , qe autori I. Yzeiri te shkruaj kot . Emisioni i tij , "ADN" aktualisht eshte me i shquari dhe me i argumentuari shkencerisht . Sinqerisht : Zgalem
Nje shkrim i bukur me shum inters,Rit dhe tregon respektin mes dy popujve miq me shum shume gjera te perbashketa. Por injiranca si gjithmon..do tregoje emrin e vet duke mbjell racizem plot urejtje mes dy popujve.Gje qe se do askush sot.Zgjidhni rugen e BEKUAR NGA ZOTI .qe ju shton dashurn mes njerezve me popujve. Une jam Himarjot...dhe nuk le asnje Grek..ti kundervihet nje shqiptari,pa te drejt,ase ta kritikoje,por dhe asnje Shqiptar te kritikoje nje Grek pa te drejte
Ilir ti je I politizuar ne ekstrem. Nuk duhet te punosh ne tv publik qe üaguhet me taksat e te gjitheve.
Zotëri, Edhe njeqelizoret Krijuesi i ka pajisur me kodin e percjelljes së identitetit... Kush thotë: s'me bëhet vonë për identitetin tim, o është riosh që fluturon o është më e pakta hileqar Duhet me vre punën, zoteri
Zotëri, Edhe njeqelizoret Krijuesi i ka pajisur me kodin e percjelljes së identitetit... Kush thotë: s'me bëhet vonë për identitetin tim, o është riosh që fluturon o është më e pakta hileqar Duhet me vre punën, zoteri
Të lumtë për trajtimin e kësaj teme delikate, të trajtuar shumë bukur. Po mos u mërzit nga komentet e njerëzve që nuk lexojnë kur deri në fund një faqe gjë pa le një artikull që ka dmth, e hu sa ta kuptojnë këta tipa do disa kohë. Emisionin tuaj ADN e kam ndjekur vetëm një herë, po do tju propozoja që të bëni një intervistë me z. Xhevst Lloshin për mënyrën e trajtimit të gjuhës shqipe nga gazetarët. Mendoj se është urgjente. Jo se tema që trajtoni këtu është më pak urgjente po kjo do të kaloj e ne do të qeshim mbas disa kohësh me ata që i ndezin zjarret budallaçka si ky, kurse për prpblemin e gjuhës ne do të qajmë më vonë nqs nuk e trajtojmë tani dhe në thellësi.
A re Yzeir cna kenaqe ,,,,gezuar bajramin,,,,
Yzeir nga shkrimi kuptova se miku yt eshte nje puro Grek.
kush shkruan me mire se yzeiri ?!
te gjithe bretkocat komentojne per macokun.
« !lir »,ta shtypsha grune dhe gocat