Te fundit
Lamtumirë, Amerikë
26 Maj 2025, 09:32Bota
TEMA
Ndërsa askush nuk habitet kur sheh administratën e dytë të Donald Trump të heqë dorë nga përgjegjësitë globale të Amerikës, ritmi i ndryshimit ka qenë i jashtëzakonshëm. Tashmë, një boshllëk në rritje po hapet brenda rendit botëror, duke krijuar mundësi për Evropën, Kinën dhe të tjerët.
Nga Carl Bildt
A po shkojmë në një epokë kur Shtetet e Bashkuara thjesht kanë më pak rëndësi? Kjo pyetje mund të tingëllojë e çuditshme, duke marrë parasysh se Amerika mbetet fuqia kryesore ushtarake dhe teknologjike në botë, emetuesja e valutës rezervë dhe spiranca e sistemit financiar global. Por me SHBA-në që ka zgjedhur të tërhiqet nga roli i saj global, ajo gradualisht do të humbasë shumë nga fuqia dhe ndikimi që tani e merr si të mirëqenë.
Sigurisht, fuqia dhe ndikimi i Amerikës tashmë është zbehur. Për dekada pas Luftës së Dytë Botërore, SHBA-ja mund ta formësonte sistemin global për t’i shërbyer qëllimeve të veta; dhe gjatë momentit të shkurtër “unipolar” që pasoi rënien e Bashkimit Sovjetik, statusi i saj ishte i pakrahasueshëm. Por fuqitë e tjera që atëherë janë rritur në staturë dhe po ndjekin ambicie globale. Ndërsa Kina është shembulli më i dukshëm, edhe Evropa po kërkon unitetin e nevojshëm për të afirmuar veten si një lojtar serioz global, dhe shumë fuqi të mesme duan të rrisin profilin e tyre gjithashtu.
Ky është konteksti në të cilin presidenti Donald Trump ka përshpejtuar tërheqjen e Amerikës. Ndërsa askush nuk është i befasuar kur sheh një administratë “Amerika e Para” që heq dorë nga përgjegjësitë globale, ritmi i ndryshimit ka qenë i jashtëzakonshëm. Tashmë, një boshllëk në rritje po hapet brenda rendit botëror.
Është e qartë se tregtia zë vendin kryesor në mendimet e Trump. Duke mos arritur të kuptojë se ajo mund t’u sjellë dobi të gjithë atyre që përfshihen në të, ai sheh vetëm një lojë me shumë zero që Amerika po e humb. Nuk ka rëndësi që ky besim bie ndesh me parimet bazë të ekonomisë (dhe logjikën e shëndoshë); Trump thjesht nuk mund ta kapërdijë dot faktin se SHBA-ja importon më shumë mallra sesa eksporton.
Askush – madje as Trump – nuk e di se çfarë do të vijë nga lufta globale tregtare që Amerika nisi në “Ditën e Çlirimit” (2 prill). Por një gjë duket tashmë e sigurt: roli i Amerikës në ekonominë globale do të bjerë ndërsa tregtia me të (e lëre më besimi ndaj saj) do të bëhet më e vështirë.
Në fakt, ndërsa SHBA-ja është një fuqi e rëndësishme tregtare, tregtia si pjesë e PBB-së së saj nuk arrin nivelin e Kinës apo Bashkimit Evropian. Kina është partneri kryesor tregtar për rreth 120 vende, dhe BE-ja për rreth 80, ndërsa Amerika është numri një për vetëm rreth 20 vende. Dhe tani që Trump ka vendosur ose kërcënuar me tarifa gjithëpërfshirëse kundër miqve dhe armiqve njësoj, pozicioni i SHBA-së është i destinuar të bjerë më tej.
Mungesa e Amerikës do të jetë edhe më e dukshme në sferën e bashkëpunimit shumëkombësh – si brenda ashtu edhe jashtë sistemit të Kombeve të Bashkuara. Tani që Trump e ka tërhequr SHBA-të nga Organizata Botërore e Shëndetësisë, Kina është paraqitur si kontribuuesi më i madh financiar i OBSH-së. Të tjerët gjithashtu do të duhet të marrin përgjegjësi më të mëdha për përpjekjet humanitare ndërkombëtare – të cilat kanë qenë prej kohësh të varura nga financimi i SHBA-së dhe tashmë po tkurren me shpejtësi – dhe për luftën kundër ndryshimeve klimatike.
Ndërsa Trump bënkërcënon të marrë Kanalin e Panamasë, Kanadanë dhe Groenlandën, diplomacia amerikane është në tërheqje në një plan më të gjerë. Zyrtarët e administratës pretendojnë se pushtimi në shkallë të plotë i Ukrainës nga Rusia është “lufta e Joe Biden” dhe fillimisht iu përgjigjën përshkallëzimit të rrezikshëm midis Indisë dhe Pakistanit duke deklaruar se kjo nuk është punë e Amerikës. Udhëtimi i fundit i Trump në Lindjen e Mesme ishte pothuajse ekskluzivisht për sigurimin e marrëveshjeve të biznesit, investimeve dhe armëve. Përtej deklaratave të çuditshme për shndërrimin e Gazës në një resort, ai në thelb e ka injoruar çështjen izraelito-palestineze, duke e lënë kryeministrin izraelit Binyamin Netanyahu të lirë të ndjekë çfarëdolloj politike që dëshiron.
Megjithatë, tërheqja mund të jetë e rrezikshme. Po sikur SHBA-ja të mos kishte vazhduar të bënte asgjë për të inkurajuar një armëpushim midis Indisë dhe Pakistanit? Edhe Trump, i cili është kundër luftës, duket se e njeh logjikën e ndjekjes së një marrëveshjeje të re bërthamore me Iranin, që Netanyahu të mos marrë luftën që e ka kërkuar prej kohësh.
Por këto raste të izoluara diplomacie janë përjashtimet që vërtetojnë rregullin – dhe Trump mund të tërhiqet pas. Tërheqja e SHBA-së është në rrugë e sipër dhe derisa aktorë të tjerë përgjegjës të marrin përsipër disa nga rolet që ajo luante, disa aktorë shtetërorë dhe jo-shtetërorë do ta shfrytëzojnë situatën për avantazhin e tyre, duke krijuar kështu më shumë paqëndrueshmëri globale.
BE-ja është një kandidate e dukshme për të mbushur boshllëkun e lënë nga SHBA-ja. Ajo ka një mundësi unike për të forcuar pozicionin e saj në atë që do të jetë një sistem tregtar më pak i përqendruar te SHBA-ja. Për shembull, lidhja me Marrëveshjen Gjithëpërfshirëse dhe Progresive për Partneritetin Trans-Paqësor mund të sjellë dividentë të mëdhenj, ashtu si një marrëveshje e re tregtare me Indinë.
Kina, nga ana e saj, ndoshta do të përparojë më shumë brenda sistemit të OKB-së. Një riekuilibrim i pushtetit atje është i nevojshëm dhe ndoshta i pashmangshëm, dhe mund të përshpejtohet nën flamurin e rritjes së ndikimit të Jugut Global. Por duke pasur parasysh peshën e Kinës brenda ekonomisë globale, roli i saj në menaxhimin e sfidave të ndryshme globale padyshim do të rritet.
Prandaj, evoluimi i marrëdhënies Kinë-Evropë do të jetë i një rëndësie të madhe. Nëse presidenti kinez Xi Jinping nuk do t’i kishte dhënë mbështetje politike dhe ekonomike Rusisë gjatë tre viteve të fundit, rruga përpara do të ishte më e qartë. Por, megjithëse situata është e ndërlikuar, Kina mund të ndryshojë kurs nëse do të donte.
Një tjetër e panjohur e madhe është se si do të përshtatet NATO-ja me largimin e burimeve ushtarake amerikane nga Evropa dhe Lindja e Mesme (ose zhvendosen drejt Azisë Lindore). Propozimi i Trump për të ndërtuar një “Kupole të Artë” të sistemeve të mbrojtjes vendase është një simbol i përsosur i një Amerike izolacioniste. Jashtë kupolës, në botën post-amerikane, e ardhmja është e hapur.
Marrë me autorizim nga Project Syndicate, 2016. Ripublikimi mund të bëhet vetëm me lejen e Project Syndicate.
10 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Pasojat kur zgjedh nje palaco analfabet qe ka bere mashtrime gjithe jeten.
Mbi 80 milione amerikane nuk jane dakort me ty o pike
I arsimuar keq, feminist, playboy i shemtuar, biznesmen i pasur se ja la Babai, nuk e duan as pjestaret e familjes. Shto dhe llafet se ruset zotrojne nje filmim seksi ne Moske. Mjer Amerika keto kater vjet, se Europa do bej si do beje?!
Amerika duhet ta kuptoje shpejte presidentin e vete se ndryshje per ameriken do ta marre ferra uraten,dhe Kina dhe Europa do vazhdojne me shpejtesi ngritjen dhe marrjen e pergjegjesive Globale. Atehere Amerika le te marre dylbine dhe te beje sehir.
Titull i bukur.Mendjet e zgjuara europjane e parashikonin qe nje dite Hitler e Duce ,do te beheshin ne.presidente ne Amerike.Ducha nuk e ka akuzuar asnjehere Hitlerin te cmendur!??
Ky dhjamc portokalli nuk e ka idene e politikes dhe ekonomise. Nuk lidh dot as 2 fjali. Cdo gje qe e ka vendosur, e ka pezulluar. Plus qe eshte nje pervers i ndyre qe perdhunonte grate dhe qihej me prostituta.
Asnjeri nuk do te lidhe marreveshje me Ameriken se ky rrocke portokalli thote nje gje sot dhe te kunderten neser. Nuk ka sensin e mbajtjes se premtimit. Kush do te varet nga nje shtet qe thote s'me rruhet hic per marreveshjen qe bera?
Po ku i behet vone Trapit aman? Ky eshte mandati i fundit, Ai siguron marreveshje me shtetet ku ka kulla dhe biznese.
A e ndali luften ne Ukraine qe do e ndalte per nje dite ky loqja? E zgjodhen per te pasuruar katundaret amerikane qe e votuan, perfundoi duke ngritur cmimet ne hava dhe duke bere Ameriken mut.
Politika e humbi funksionin e saj kur në krye të saj erdhën amatorët dhe horrat. Të pasurit, si ky bjondi, synojnë vetëm lekun.