Te fundit
Përçarja saudito-emiratase, një krizë me pasoja të gjera për Gjirin dhe rajonin
19 Shkurt 2026, 21:25Bota
TEMA
Gjuha e diplomatëve është zakonisht e sjellshme. Kjo vlen veçanërisht për ata që flasin arabisht, një gjuhë e prirur ndaj mirësjelljes dhe nderimeve formale. Në dhjetor, Ministria e Jashtme e Arabisë Saudite publikoi një deklaratë me pesë paragrafë, ku përdori katër herë termin shaqiqa (“vëllazërore”) në referencë ndaj Emirateve të Bashkuara Arabe (EBA). Toni vëllazëror ishte në kontrast me përmbajtjen: mbretëria sapo kishte bombarduar një dërgesë armësh të Emirateve në Jemen dhe po i akuzonte ato për kërcënim të sigurisë kombëtare.
Gati dy muaj më vonë, askush nuk po i kushton më rëndësi formaliteteve. Fuqitë më të mëdha të Gjirit janë përfshirë në një përplasje në përkeqësim. Zyrtarët e lartë flasin pak me njëri-tjetrin. Propagandistët e mbështetur nga shteti janë hedhur në sulm kundër palës tjetër. Konflikti ka riformësuar luftën në Jemen dhe ka komplikuar biznesin ndërkufitar. Diplomatët dhe drejtuesit e kompanive janë të shqetësuar për zhvillimet e ardhshme. Disa druhen nga një përsëritje e krizës së Katarit në vitin 2017, kur disa vende të Gjirit (përfshirë Arabinë Saudite dhe EBA-në) vendosën embargo ndaj emiratit të vogël për shkak të mbështetjes së tij ndaj islamistëve. Situata nuk pritet të përshkallëzohet deri në atë pikë — por edhe një konflikt më i kufizuar mund të ketë pasoja të thella.
Arabia Saudite dhe Emiratet kanë qenë aleate të ngushta për dekada. Të dyja janë anëtare kryesore të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GCC), një klub monarkish naftë-prodhues, si dhe të kartelit OPEC. Ato luftuan së bashku për vite në Jemen kundër Huthëve, milici e mbështetur nga Irani që mori kontrollin e një pjese të madhe të vendit në vitin 2014. Emiratet janë tregu i pestë më i madh i eksporteve saudite, ndërsa Arabia Saudite renditet e nënta për Emiratet; tregtia dypalëshe arrin në 31 miliardë dollarë në vit. Fluturimet mes Dubait dhe Riadit përbëjnë një nga linjat ndërkombëtare më të ngarkuara në botë.
Si çdo aleancë, edhe kjo ka pasur mosmarrëveshjet e veta. Interesat në Jemen nisën të divergonin në vitin 2018; një debat për kuotat e prodhimit të naftës paralizoi OPEC-un për disa muaj në 2021. Megjithatë, udhëheqësit e shihnin partneritetin si themel të sigurisë së Gjirit dhe përpiqeshin të kufizonin përplasjet.
Pika e kthesës erdhi në vitin 2023, kur Sudani rrëshqiti në luftë civile. Arabia Saudite mbështeti ushtrinë sudaneze. Emiratet dërguan para dhe armë për Forcat e Mbështetjes së Shpejtë, një milici e akuzuar për gjenocid (EBA pranon mbështetje fillestare, por mohon vijimësinë e saj). Sauditët e panë këtë si ndërhyrje të rrezikshme në një konflikt vetëm 200 km larg, përtej Detit të Kuq. Emiratet argumentuan se ushtria dominohej nga islamistët. Më pas erdhi përplasja në Jemen në dhjetor, kur Këshilli i Tranzicionit Jugor (STC), i mbështetur nga Emiratet, pushtoi papritur territore nga forcat e mbështetura nga Arabia Saudite. Sauditët e detyruan STC-në të tërhiqej dhe përjashtuan Emiratet nga Jemeni.
Si zakonisht në Gjirin Persik, përplasja është një përzierje e politikës dhe personales. Arabia Saudite e sheh mbështetjen e Emirateve për separatistë dhe rebelë në Somali, Sudan e Jemen si destabilizuese. Emiratet kundërpërgjigjen se disa prej këtyre shteteve ekzistojnë vetëm në letër: më mirë të aleancohen me separatistë të fortë sesa me qeveri qendrore të dështuara. Emiratet përçmojnë islamin politik, ndërsa sauditët tregohen më tolerantë ndaj grupeve islamiste. Ato kanë dallime edhe për Izraelin, të cilin Emiratet e njohën në vitin 2020.
Arabia Saudite ka popullsinë më të madhe në GCC, me rreth 20 milionë qytetarë, krahasuar me 1 milion në Emirate. Si ekonomi e G20-s dhe shtëpi e vendeve më të shenjta të Islamit, ajo e sheh veten si e para mes të barabartëve në Gjirin Persik. Së fundmi, një komentator pranë oborrit mbretëror i quajti Emiratet “vëllai i vogël rebel”. Kjo retorikë i irriton Emiratet, të cilat kanë ekonomi më të diversifikuar dhe një ushtri më të aftë, ndonëse më të vogël. Ato nuk duan më të ndjekin automatikisht linjën saudite në politikën e jashtme.
Konflikti është kthyer në një betejë narrativesh. Komentatorët sauditë akuzojnë Emiratet si shërbëtore të interesave izraelite, ndërsa pala tjetër pretendon se princi i kurorës, Mohammed bin Salman, është nën ndikimin e islamistëve. Në kohë normale, komente të tilla do të ndëshkoheshin; sot duket se të dy qeveritë po e nxisin këtë përplasje retorike.
Diplomatë perëndimorë raportojnë se kompani me bazë në Emirate po përballen me pengesa burokratike në Arabinë Saudite. Kamionë janë ndaluar në kufi; punonjësit hasin vështirësi për vizat e biznesit. Nga ana tjetër, kompani emirateze u tërhoqën nga një panair i madh mbrojtjeje në Riad. Shumë drejtues po hartojnë plane emergjence. Një embargo e stilit të Katarit duket e pamundur, për shkak të lidhjeve të thella ekonomike, por shqetësimi mbetet.
Një tjetër frikë është se rivaliteti do të përkeqësojë konflikte të tjera, si në Bririn e Afrikës, ku Etiopia (aleate e Emirateve) dhe Eritrea (partnere e Arabisë Saudite) janë pranë përplasjes. Sauditët shqetësohen edhe për Sirinë, ku Emiratet janë skeptike ndaj Ahmed al-Sharaa, ish-xhihadistit që mori pushtetin në 2024 pas rrëzimit të regjimit të Bashar al-Assadit.
Zyrtarë sauditë thonë se kriza do të përfundojë nëse Emiratet ndalin mbështetjen për rebelët rajonalë. Qëndrimi i Emirateve mbetet më pak i qartë, por gjasat janë që të mos i nënshtrohen kërkesave saudite. Ironikisht, Katari po përpiqet të ndërmjetësojë mes dy vendeve që dikur e izoluan. Edhe Bahreini, Egjipti dhe Turqia kanë hyrë në përpjekje diplomatike.
Deri tani, pa rezultat të dukshëm. Një shtysë nga SHBA mund të ndihmonte. Donald Trump deklaroi se mund ta zgjidhte krizën “shumë lehtë”, por diplomatët thonë se ai po shmang përfshirjen direkte në një konflikt mes dy aleatëve. Emiratet kanë intensifikuar lobimin në Uashington, ndërsa disa senatorë republikanë kanë shprehur mbështetje për to.
Ndërkohë, përplasja vazhdon, duke u shndërruar në krizën më serioze të Gjirit në vitet e fundit — një krizë që është pjekur prej kohësh dhe që ende nuk ka shenja zgjidhjeje./The Economist
3 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Un jam me Arabine Saudite.
De-kolonizimi, de-arabizimi, de-islamizimi I Lindjes se Mesme! Ka filluar… Arabet dhe feja e tyre e ndyre duhet te kthehen ne Arabi dhe te terhiqen nga gjithe zonat e tjera qe ata kane pushtuar dhe kolonizuar, prej shek VII-te e ne vazhdim! Keshtu u CLIRUA Andaluzia. Po sa vjet ju desh Gadishullit Iberik (Andaluzise) te de-kolonizohej , te de-arabizohej dhe te de-islamizohej? Nga shek VII deri ne shek XIV, pra 700 vjet perpjekje dhe lufte kunder kolonizatoreve arabe! Tashme ka filluar faza e dyte, Izraeli i 1948-s eshte vetem fillimi i ketij procesi te de-arabizimit dhe de-islamizimit, eshte rikthimi ne histori i popujve autoktone te kesaj pjese te botes. Hebrenjte u ringjallen dhe tashme jane forca me e fuqishme ne rajon. Hebrenjte, nje nga popujt me te lashet dhe me te dokumentuar ne historine e botes. De-arabizimi dhe de-islamizimi i Izraelit eshte tashme nje proces i pandalshem. Kjo filloi te ndihmoje dhe ne vazhdim do i ndihmoje edhe popujt e tjere autoktone ne Lindjen e Mesme, qe jane ende nen sundimin e kolonizatoreve arabe. Shperberja e Sirise tashme eshte vendosur, qofte e menjehershme, qofte graduale me faza faza! Te gjitha etnite dhe komunitetet qe banojne atje tashme po perpiqen te fitojne hapesirat e tyre. Gjithe ceshtja eshte qe islamisteve arabe tu jepet sa me pak hapesire dhe territor, ne menyre qe entiteti qe ata do mund te krijojne te jete sa me i pavijueshem dhe te shkaterrohet perseri ne kohen e ardhshme te afert. Natyrisht pritet se shpejti krijimi i Kurdistanit te Pavarur, ku kurdet (pasardhesit e Mideve te lashte) tashme kane realizuar de-arabizimin e dy zonave autonome kurde ne Irak dhe Siri. Pas kurdeve me siguri do jete rradha e fenikasve (Libanezet e sotem), qe jane popullsia e krishtere ne Liban dhe ne Sirine bregdetare. Me shume mundesi fenikasit do ringjallen ne histori, ashtu si Fenix-i. Te gjithe te krishteret ne Liban pavaresisht se flasin arabisht (se jane te arabizuar) e quajne veten fenikas dhe thone se nuk jane arabe. Ka shume mundesi qe zona Kristiane dhe zona Alevite e Sirise se sotme (zona bregdetare e detit Mesdhe) te bashkohet me Libine dhe te krijohet nje entitet Fenikas, ku madje te rilinde edhe gjuha e lashte fenikase (e cila eshte e ruajtur tashme vetem ne shkrime te shenjta dhe eshte e ngjashme me hebraishten dhe aramaishten). Me pas e ka rradhen Egjypti i madh, nje nga vendet me te famshme te historise boterore, qe sot vazhdon eshte nen kolonizimin arab. Por aty vazhdon jeton popullsia e lashte autoktone egjyptiane, jane KOPTET, nje popullsi kristiane me rreth 15-20 milione banore. Koptet nuk jane arabe, jane popullsi krejtesisht e ndryshme, jane afrikano-veriore dhe kane gjuhen e tyre kopte (egjiptianishten e lashte, qe shkruhet me shkronja fenikase-helene) e cila perdoret si gjuhe funksionimi ne kishat e krishtera kopte! Do vijne me tej me rradhe Assirianet, popullsia e lashte e Sirise dhe Irakut, qe dikur kane patur nje nga Perandorite me te medha ne historine e njerezimit. Edhe kjo nje popullsi e krishtere, qe flet gjuhen e saj te lashte assyriane (aramaike), por qe sot eshte katandisur ne rreth 1 milion banore, e ndodhur ne zonat afer kurdeve ne Siri dhe Irak. Madje ne Irak kane krijuar edhe zonen e tyre autonome. Ata e kane gjuhen e tyre te gjalle dhe te perditshme, por jane zvogeluar si numer popullsie per shkak te gjenocideve ne shekuj qe kane bere arabet dhe turqit kunder tyre. Por ata ekzistojene dhe kane nje diaspore ne Evrope (sidomos ne France) dhe ne Amerike, shume te fuqishme! Ringjallja e tyre eshte plotesisht e mundur. Jane ekzistete edhe Aramejte, qe flasin ghjuhen e lshte aramaike (ashtu si assirianet), qe jetojen ne Siri dhe ne Jordani. Jordania eshte nje shtet fallco, qe historikisht ka qene e banuar prej 5 nga 12 fiset e Izraelit. Arabet Hashemite kane ardhur veten ne vitin 1922 me ndihmen e britanikeve dhe krijuan nje shtet te cuditshem arab aty, me emrin e nje lumi (Jordan). Pastaj vine edhe te famshmit, ata qe i kemi degjuar me qindra here ne rrefenjat historike, jane Babilonasit, ne Irakun e sotem. Edhe ata ekzitojne, po po mos u cudisni aspak. Kane gjuhen e tyre dhe kulturen e tyre, jane kristiane edhe ata, pavaresisht se jane katandisur ne minoritet ne atdheun e tyre, ne Babilonine e lashte, per shkak te kolonializmit arab. Por kohet po ndryshojne. De-kolonializimi dhe de-arabizimi i Izraelit, ju ka dhene mundesi te gjithe popujve autoktone te Lindjes se Mesme qe te shkunden dhe te dalin nga pluhuri i harreses! Kjo do vazhdoje te ndodhe edhe ne Afriken veriore, ku popujt autoktone aty si amazinet dhe berberet ne Marok, ne Libi, ne Tunizi e Algjeri tashme kane filluar te zgjohen. Edhe ata popuj megjithe jane arabizuar dhe islamizuar, ne shume pjese i kane ruajtur gjuhet e tyre etnike, madje ka edhe popullsi qe jane kristiane apo te feve te lashta qe nuk e kane pranuar Islamin. Keto berthama te mbijetuara te ketyre popujve te lashte,me siguri jane pika e nisjes per clirimin e popujve autoktone te Afrikes se Veriut nga kolonializmi arab. De-arabizimi dhe de-islamizimi i Lindjes se Mesme do jet nje nga fitoret me te medha te Njerezimit per Qyteterim dhe Perparim, ne gjithe historine Boterore. Kjo ka filluar te ndodhe ...
Une jam me EBA.