Te fundit
Historia e lekut/:Nga e ka prejardhjen monedha shqiptare?
14 Mars 2024, 21:00Dossier
TEMA
Leku shqiptar për herë të parë është futur në përdorim nga mbreti Ahmet Zogu në vitin 1924.
Emërtimi vjen për nder të Aleksandrit të Madh, mbretit Maqedonas, që ndryshe quhet edhe Leka i Madh ndër shqiptarët, por kryesisht emërtimi vjen në nderim të feudalit shqiptar Lekë Dukagjini. Drejtoria e Përgjithshme e Arkivave pak ditë më parë u shpreh se sa i përket prejardhjes së emrit të monedhës shqiptare, ka diskutime të shumta. Sipas hipotezës së studiuesve italianë në botimet e viteve ’30 dhe ’40, emërtesa derivon nga emri i krishterë i heroit tonë kombëtar, Skënderbeut.
Ndërkaq, ka të tjera hipoteza që diktojnë se emërtesa është vënë në nderim të Aleksandrit apo të Lekës së Madh. Sipas bisedimeve parlamentare në 1922, mes propozimeve kanë qenë “Skënder ose Shqipe”. Deri në vitin 1947, kur u miratua dekretligji përkatës, kartëmonedhat “Frang” do të ishin paralelisht në qarkullim me njësinë monetare të Lekut. Monedha shqiptare Lek doli në qarkullim për herë të parë në shkurt të 1926-s. Ajo e mori emrin nga Aleksandri i Madh, emri i të cilit shpesh shkurtohet në “Leka” në gjuhën shqipe.
Portreti i Aleksandrit shfaqet në pjesën e përparme të monedhës 1 Lek ndërsa pjesa e prapme e tij e tregon atë mbi kalë. Emri “qindarkë’ rrjedh nga fjala shqipe “qind” që do të thotë një qind. Leku është emëruar në nderim të Lekës së Madh. Emri qindarkë vjen nga gjuha shqipe 100, pra (një qind). Kështu që qindarka e ka kuptimin e njëjtë me “centime”, “cent”, “centesimo”, “eurocent”, etj. Deri më 1912, Shqipëria përdorte Lira osmane, valutën otomane. Pas pavarësisë, një periudhë e kaosit politik vonoi paraqitjen e një valute kombëtare deri më 1926. Gjatë kësaj kohe, shumë valuta të jashtme qarkulluan në vendin tonë, veçantërisht ato të Unionit Monetar Latin.
Disa para në letër u prodhuan gjatë kësaj kohe. Kartëmonedhat u prodhuan për Beratin, Gjirokastrën, Korçën, Shkodrën dhe Vlorën. Denominimet përfshinin para dhe grosh (baraz me nën-njësitë e lirës Turke), Lirës italiane, “franga argjent”, “frankës”, “qint”, “qindtar” dhe “skender”. Shihni “Franga Korçare”, “Skender Korçar” dhe “Franku Vlonjat” për më shumë. Emërtimi vjen për nder të Aleksandrit të Madh, mbretit maqedonas, që ndryshe quhet edhe Leka i Madh ndër shqiptarët, por kryesisht emërtimi vjen në nderim të feudalit Shqiptar Lekë Dukagjini.
Leku ka qënë në prerje ari, argjendi dhe bronzi. Në vitin 1926, Banka Kombëtare e Shqipërisë prezantoi kartëmonedhat në vlerat 1, 5, 20 dhe 100 franga ari. Në vitin 1939, kartëmonedhat u emetuan në vlerat 5 dhe 20 franga. Ato u ndoqën në vitin 1944 nga kartëmonedhat 2, 5, 10 Lek dhe 100 franga. Në 1945, Banka a Shqipërisë emetoi më shumë kartëmonedha të Bankës në vlerat 10 Lek, 20 dhe 100 franga. Kartëmonedha të rregullta u emetuan edhe gjatë vitit 1945 në vlerat 1, 5, 20, 100 dhe 500 franga. Në vitin 1947, doli Dekretligji nr. 445, datë 7.7.1947 “Mbi heqjen nga qarkullimi të banknotave të quajtura franga dhe emetimin e një emisioni të ri”, si njësia bazë e monedhës në vend të Frangut u caktua Leku.
Sipas “Wikipedia”, në 1947, Leku u adoptua si vlera kryesore me kartëmonedhat 10, 50, 100, 500 dhe 1000 lekë. Nën drejtimin e Benito Musolinit, Italia pushtoi Shqipërinë dhe emetoi një seri të re monedhash në vitin 1939 në vlerat 0.20, 0.50 dhe 1 Lek prej materiali të çeliktë të pandryshkur. Si dhe monedha argjendi 2, 5 dhe 10 Lek. Monedhat dolën në qarkullim deri në 1941 dhe kanë portretin e mbretit italian, Victor Emmanuel III, në pamjen e përparme, si dhe shqiponjën italiane dhe sqeparin në pjesën e mbrapshme. Në 1947, pak pasi partia komuniste erdhi në fuqi, monedhat më të vjetra u tërhoqën nga qarkullimi dhe u paraqitën zinku ½, 1, 2 dhe 5 Lek. Të gjitha këto përshkruanin simbolin kombëtar socialist. Kjo seri u prodhua përsëri në 1957 dhe u përdor deri në vitin 1965 kur ndodhi edhe reforma e monedhës.
LUFTA
Në Shqipëri, në vitet pas Luftës së Parë Botërore, ishte një rrëmujë e vërtetë për sa u përket prerjes së monedhave, të cilat ishin edhe lokale, p.sh., kartëmonedha e hedhur në qarkullim në Bashkinë e Vlorës në vlerën e 50 qind karte, kishte figurën e Ismail Qemalit, ajo e Bashkisë së Korçës ishte ende kartëmonedha që hodhën francezët; në shkallë vendi kishin filluar prerjet 20-she dhe 5-she franga, si dhe monedha metalike prej nikeli me figura e simbole nga më të ndryshmet. Ekonomistë vendas dhe specialistë të huaj dhanë alarmin se nuk mund të ecej më me këtë gjendje. Në këto kushte në parlamentin shqiptar, në vitin 1923 u diskutua për një monedhë shqiptare, të emërtuar me një emër shqip. Propozimi erdhi nga vetë Zogu, dhe po vetë ai tha edhe emrin që do të mbante monedha në të ardhmen. Do ta quajmë Lek, tha ai, në nder të Aleksandrit të Madh të Maqedonisë.
Po pse propozoi Zogu që kartëmonedha jonë të mbante emrin e Aleksandrit të Madh? Të gjithë prijësit shqiptarë e kanë patur idhull Aleksandrin e Madh. Pirua i Epirit shkonte deri atje sa të thoshte se kishte lidhje gjaku me Lekën. Skënderbeu i mori emrin Iskander dhe simbolet, brirët e dhisë. Viti 1949-1957. Janë realizuar prerjet e kartëmonedhave 10, 50, 100, 500 dhe 1000 Lek. Karakteristikë e tyre është se vazhdojnë të mbajnë portrete partizanësh, portrete Skënderbeu. Në disa prej tyre kemi portretin e një korrëse gruri, të një traktori me goma që ngarkon demek gruri, të shtyllave të tensionit të lartë, të një minatori me pistoletë, etj. Këtu fillojnë të pasqyrohet puna dhe aktiviteti i shoqërisë socialiste. Është një karakteristikë që portreti i Enver Hoxhës nuk është në asnjë monedhë dhe në asnjë kartëmonedhë. Pas vitit 1957, janë bërë një sërë prerjesh të tjera. Në 1964, u këmbye Leku nga i vjetër në Lek i ri dhe u realizuan prerjet e 1, 3, 5, 10, 25, 50 dhe 100 Lek. Për herë të parë është prerë kartëmonedhë 3 dhe 25-lekëshe. Pas vitit 1992, u realizuan një seri prerjesh të reja në monedhë dhe në kartëmonedhë. Kartëmonedhat e reja kanë më shumë elemente sigurie se kartëmonedhat e mëparshme.
22 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
U mori arin dhe u dha letra.....
Aleksandri i madh ishte i biri i Olimpias, vajzes shqiptare me origjine nga familja mbreterore e Epirit. Epiri ka qene shqiptar, mos shikoni qe na e mori greku me ndihmen e mbretit gjerman Otto te Gjermanise dhe sigurisht Rusise, Frances dhe Gjermanise. Edhe i jati i tij Filipi kishte origjine ilire. Emerimi Lek eshte plotessht legjitim dhe i bazuar mbi fakte historike. Greket e kane bere cdo gje epirote, ilire dhe maqedonase si te tyre. Por, ne fakt historikisht, helenet kishin vetem disa qytete si Athina, Sparta dhe disa koloni tregetare te shperndara aty ketu. Ata, nuk kishin mbreteri dhe mbreter si Epiri, Maqedonia dhe Iliria. Vete organizimi, traditat, veshjet, dhe varret e tyre ishin plotesisht te ndryshme nga ato helene. Nuk oerdor fjalen greke sepse Greqia u krijua si shtet vetm ne 1831. Nuk ka ekzistuar asnjehere si shtet i tille.
Arapi mou yavash yavash,ja na thuaj se sa koke nga sorrollopi yt kishin apo kane emrat Alexander, Filip, Olympia etj!? Asnje!!! Madje ata quheshin Hason, Hysen, Abdullah apo Haneme etj kesisoi njethundrake arabe m'Albanistan..... gezuar Rramaxonin!
Natyrisht qe nuk kam as me te voglen deshire qe te bej debate mbi historine me nje individ te nivelit tuaj, por po e bej kete koment per ti treguar lexuesve te tjere te gazetes te verteten, per te cilen duket qe e paskeni mikrob, packa se ato qe thoni nuk kane asgje te perbashket me te verteten. Shqiptaret kane qene te gjithe te krishtere, qe nga veriu, ne jug para pushtimit osman. Edhe pas pushtimit, ato mbeten te krishtere deri ne fillim te viteve 1800 kur filluan shenjat e para te levizjeve te shqiptareve ne Greqine e sotme, te cilat moren nje hov te ri ne 1821, kur nen influencen dhe ndihmen e fuqive te medha, filloi kryengritja e pergjithshme, qe sot njihet me termin "Revolucioni grek", qe per hir te se vertetes, nuk ka patur asnje element grek, pasi te gjithe pjemarresit kane qene shqiptare, duke nisur nga udheheqesit e tyre me ne krye Marko Bocarin, Karaiskaqin e te tjere heronj shqiptare, te cileve sot ju fshihet origjina nga qarqet e pseudo-historianeve neo-greke. Ne ate kohe, Porta e Larte, per te ndalur shperthimin e nje vale te re levizjesh me karakter fetar, vendosi disa ligje, te cilat bene qe shume banore te zonave te ulta te konvertohen ne islam, per te ruajtur familjet dhe pronat e tyre. Keshtu, sipas ligjit osman, familjet e krishtera duhet te paguanin "taksen e gjakut", qe ne thelb kishte si qellim detyrimin e konvertimit te ketyre familjeve ne islam. Sipas kesaj takse, djemte 9-12 vjec ju merreshin familjeve te krishtera dhe dergoheshin ne Turqi per tu bere ushtare jenicere. Shumica nuk u kthyen kurre prane familjeve te tyre. Nje tjeter detyrim ishte per te krishteret qe te paguanin nje takse kur merrnin trashegimine nga babai tek djali, qe shpesh e tejkalonte edhe vete vleren e prones. Po ashtu, e drejta e mbajtjes se armeve ju njihej vetem myslimaneve, ndersa te krishteret arrestoheshin dhe futeshin ne burg po qe se kapeshin me arme. Te tera keto masa diskriminuese dhe shpesh te pa perballueshme per vendasit, bene qe ato te konvertoheshin ne islam. Vlen te permendet se kjo ndodhi ne zonat e ulta dhe kodrinore te Shqiperise dhe Bosnjes, nderkohe qe ne zonat malore ku ushtria dhe ligji osman nuk futeshin dot, popullsia mbeti e krishtere, sic eshte edhe sot. Kjo eshte e verteta qe ju dhemb juve, sherbetoreve 300 evrosh te neo-grekeve, qe nuk kane lene fakte historike pa i fallcifikuar. Problemi eshte se sot, ne epoken e internetit, keto fallsifikime po dalin cdo dite ne drite dhe bota nuk ju beson me si dikur. Problemi i nje kategorie personash pa dinjitet, ku hyni edhe juve, eshte se keni bere dikur zgjedhjen e gabuar qe ti sherbeni nje vendi te krijuar mbi trojet tona antike, me nje popullsi heterogjene, qe perpiqet qe te zhduke rracen shqiptare, pasi vete prezenca jone ne gadishullin Ilirik eshte nje rrezik serioz per demaskimin e fallsitetit neo-grek.
Arapi mou, te dhjefsha mu ne carcafet/defteret turq e pordhet me rigon qe shkruan ketu( keto tregoj ne dark gyzeleve te tu ti zer gjumi) une pyeta praktika(me fakte)se sa koke nga sorrollopi yt kishin apo kane identitet kristioanoshqiptar!? Ashnje! Madje ne te kunderten vertetohet totalisht ai turk(dembabaden ne gjuhen tende turke),ok!! Athere mer nje brisk e na rruaj pak topet se rrocken e rruaj vet..... hahahaha!
Edhe njehere, nuk mundet te aresyetosh me individe qe nuk u besojne dokumenteve, por faktet i shpikin sipas midese qe te mbulojne injorancen e tyre, prandaj nuk po hyj ne debate me zoterine tende. Budallenjte, nuk kane brire qe ti dalloje njerezia, thoshte gjyshja ime e mencur. Dallohen nga ato qe thone e nga ato qe bejne.
Rahmet past gjishe Olympia/Haneme....paska qen grua e zgjuar,te pakten ndihej krenare dhe nuk e fshihte identitin e saj turk, ndersa ti je i pabese,i paftire persa mohon origjinen tende.....!! Te dhjefsha mu ne dokumenta a fakte,shko lexo defteret dhe qitapet turke m'istambul e te kuptosh rrealitetin...
Qirie gomari, merre me shtruar se do semuresh e do na besh hatane. Jo per gje po nuk kemi me ke te tallemi ketu tek TEMA. Cudi me ty more arabi neo-grek qe ka 100 vjet ne Ballkan dhe i duket vetja autokton. Ik o loqe e bej ADN-ne dhe shiko se mos dalesh turk, se greket e vjeter kane nja 2 mije vjet qe kane vdekur.
ne jemi të varfër o mavri po s’jemi budallenj . Ua kanë blerë anglezët e gjermanët atë sallatën si gjasme greke po prapë sallatë fshati ngelet. S’na e shisni dot edhe ne, se ne ju njohim dhe njohim edhe veten. Pordhët shkoni i shisni në bruksel. Ketu na rroçi koqet vënçe
O analfabet na cave trapin me injorante si puna jote nuk ja vlen te meresh dhe pergj. Duket qe qenke pederast
Bravo, koment super
Ore Janulla. Akoma su poqe ore Koq. Ke mbetur si ai muti në mes të pyllit vetëm. Shko vrit veten ore bythë Zi.
prandaj njerzit po largohen nga Tema qe ne fjaline e pare eshte gafe e madhe ne 1924 Zogu Mbret ??...Per ata qe nuk e dine ka qene propozuar edhe emertimi i parase me fjalen Zog por e shumes behej Zogj dhe u la fare se ishte gallate..
Naltmadhnia Zog I...Mret per Ballkanin jo ma per Shqipnine e Vogel
Bravo ,e paskemi huazuar emrin e monedhes nga perandori grek Mega Aleksandros me i madhi i medhenjve ne historine boterore.Ide progresive pa kufizime ideologjike nacionaliste. Apo mos ka qene ndonje delir i tipit Sazan Gur Kocaqi?Se atehere ruajna zot paskan qene per tu lidhur politikanet e kohes
Se pari, Aleksandri i Madh ka qene maqedon dhe jo grek. Ka fakte historike qe tregojne qe Aleksandri e ka mesuar greqishten prej Aristotelit, ne moshen 18 vjecare. Aristoteli ishte pajtuar nga e ema e Aleksandrit, Olimbia, e cila me qe ra fjala ka qene nje princesh ilire (gje qe e pranojne edhe vete historianet neo-greke). Nje femije e meson gjuhen e popullit te tij qe kur fillon te belbezoje fjalet e para. Sa i perket faktit qe Aleksandri shpalli veten si Mbret te Maqedonise dhe Greqise, ajo eshte e vertete, por ka disa gjera qe zoteria juaj i le pa i permendur. Kete e beni ose se nuk i dini keto fakte, ose nuk ju intereson qe ti permendni, pasi hedhin poshte tezat tuaja. Se pari, Maqedonia ishte nje Mbreteri e konsoliduar, pra nje shtet, shume kohe para se Aleksandri te lindte, nderkohe qe ne Greqi nuk ka patur kurre nje shtet te konsoliduar deri ne vitin 1831, kur nga fuqite e medha u shpall shtet i pamvarur. Fjala Greqi, perdorej prej romakeve si nocion gjeografik, per te treguar nje zone territoriale. Ne te ashtuquajturen Greqi (Hellada- ne greqisht) te asaj kohe ka patur vetem qytet shtete qe luftonin midis tyre. Aleksandri i pushtoi keto qytet shtete, duke patur nje organizim shteteror dhe fuqi ushtarake shume me te avancuar se sa greket. Se dyti, nje pushtues, nga nje vend tjeter, nuk merr nacionalitetin e vendit qe pushton. Keshtu, nese Osmanet pushtuan tere Ballkanin apo vende te tjera ne Azi dhe Afriken Veriore, ato nuk moren nacionalitetin e ketyre vendeve. E njejta gje me Aleksandrin, qe mbeti maqedon edhe pasi pushtoi territorin grek dhe shpalli veteen e tij mbret te Maqedonise dhe Greqise. E njeta nje per serbin Car Dushanin, i cili pushtoi troje te gjera ne Bullgarine e sotme, Shqiperi, Maqedoni e deri poshte ne zonat qe sot ndodhen nen Greqine moderne, por mbeti serb dhe nuk u be as shqiptar, as bullgar apo maqedon. Perdorni llogjiken e thjeshte dhe do arrini ne te njejtat perfundime sic kam shkruar me siper; gjithmone nese keni kapacitete te tilla mendore, ne te kunderten do vazhdoni qe te shkruani brockulla bajate pa asnje baze historike, si ato qe keni shkruar me siper, qe ne realitet jane vetem propogande e nje shteti te krijuar mbi nje histori totalisht te fallsifikuar.
Artikull rremuje, keni bere copy-paste nga Wikipedia apo cfare? Sepse nja 17 here e permendni Aleksandrin e madh!! O Mero, merr ndonje redaktor dhe paguaje, me gjith keto leke qe merr nga reklamat ne cdo cep te faqes!
Po gaz ke te drejte.. Kushedi sa here neper komente I sugjeroj gazetes Tema per nje staf profesionistesh , sic Jane , Redaktor, Recensent, Korrektor , por asnje se ve ujin ne zjarr...
Aleksander ,,leka ,sandri ,,,pagezohen kristjanet ,,,orthodhoks ,,dhe katolik ,,,,myslymanet kurr nuk i kan perdorur ,se nuk i kan ne kuran ,,, kane emrin skender ,,,,i pari turkalbanos qe i vuri djalit emrin Leka ishte Ahmet Xhelal Zogolli,,,
Po doni te beheni Njerez te Nderuar dhe Respektuar (Honor and Respetto) respektoni Heronjte Tuaj Greke dhe jo Sulltanin. Kudo ka Emertime ne Nder te Strategut me te Madh te Historise Boterore Aleksandritvte Madh. Ne Greqi Aleksandro-polis Qitet i Aleksandrit. Ne Egypt Aleksandria, Ne Siri,Turqi etj. Vetem ne Albanistanin e Deputetit Osmane Ismail bej Vlores,Frashellinjve,Hasaneve,Tahsimeve etj. Po ashtu edhe per Pirron e Epirit. Historia e Botes qe nga Romaket dhe betejat kunder tyre te Pirros per te cliruar Magna Grecian e Arkimedit e Nderojne Greke. Pervec Arnauteve te vetequajturit Skip-Tare. Thenia e famshme Germo Tare Germo ate kuptim ka. Kudo qe germojne Osmanllinjte e vetequajture Skiptare gjejne Greqisht be Vorio Epirin e Kastriotit. Pi ashtu edhe te Perandorit Ilyre Greke Megas Kostantinos. Perse o fukarenj e quani Stamboll Polisin ne Nder te Tij dhe jo Kostantinopolis? A nuk ishte Perandori i Romes Lindore i lindur ne Nausa (sot Nishi i pushtuar nga sllavet Serbe). Apo nuk kishin "Cmim Nobel" dhe nuk kishin Mision nga Papuci i Romes ne Kalkute te In-Dhias (Indi)? Deri atje shkoi Megas Aleksandros dhe e quajti In-Dhia ne Nder te Perendise Greko-Ilyre Zeusit (Dhias). Sic Emertoi Meso-Patamia (Midis Lumit). Kanali i Suez quhet ne Nder te Perendise Greko-Ilyre Zeus. Arabet shkruajne nga e djathta ne te majte. Megas Aleksandros ne Kuran quhet Dul-Karnian (I Biri i Zotit" Allahut.
Erdogan-c'lidhje ke ti me Aleksandrin e Madh? Ai ishte Maqedon, kurse ti arab i greqizuar. Beni ADN-ne o njerez qe ta merrni vesh nga cili cep i Anadollit keni ardhur.
Meqenese te gjithe kane bere gallate edhe une po tregoj nje tallava: Kur u mblodh qeveria e Zogut per emertimin e parave shqiptare, nje lab nga Gjirokastra tha: "Une them qe paren shqiptare ta emertojme "LAP", mirepo nje shkodran minister ia priti:"Po kur te blejme nje gomar ne pazar si do te themi? E bleva gomarin me 5 leber!" Hajde gallate qe u be! Po lerini keto llogje dhe merruni me hallet e sodit!