Emri i Mikelanxhelo Buonarrotit, mjeshtrit absolut të Rilindjes së Lartë, është rikthyer në qendër të vëmendjes botërore pas disa pretendimeve të reja që sfidojnë narrativën e njohur mbi ditët e fundit të jetës së tij. Nga teoria e një dhome të fshehtë me vepra arti, te rizbulimi i një busti të harruar, jeta e krijuesit të Kapelës Sistine vazhdon të mbetet po aq magjepsëse sa edhe vetë arti i tij.

Teoria e thesarit të fshehur dhe busti i Krishtit

Së fundmi, studiuesja e pavarur Valentina Salerno ka hedhur dritë mbi një hipotezë intriguese. Ndryshe nga besimi i përhapur se Mikelanxhelo i dogji të gjitha skicat dhe veprat e tij të mbetura në shtratin e vdekjes, Salerno pretendon se artisti i fshehu ato në një dhomë sekrete. Sipas kësaj teorie, e cila bazohet në kërkime arkivore, ai ua besoi çelësat miqve të tij më të ngushtë përmes një skeme komplekse për t’i mbrojtur këto krijime.

Krahas kësaj, Salerno i ka atribuar Mikelanxhelos një bust mermeri të Krishtit, i cili ndodhet në bazilikën romake të Sant’Agnese. Kjo vepër, e cila që nga vitet 1980 i atribuohej një artisti anonim, mund të rihapë debatin mbi katalogun e veprave të mjeshtrit.

Ndërtimi i “Markës Mikelanxhelo”

Pretendimet e reja ftojnë për një rishikim të vetë figurës së artistit, i cili shquhet si një nga të parët në histori që krijoi një “markë” të mirëfilltë personale. Sipas historanes së artit Elizabeth Lev, Mikelanxhelo e kultivoi me kujdes imazhin e tij publik.

Ai bashkëpunoi ngushtë me biografët e tij të parë, Giorgio Vasari dhe Ascanio Condivi, për të ndërtuar portretin e një gjeniu të vetmuar dhe thellësisht intelektual, arti i të cilit lindte i përsosur.

Përpjekjet për të fshehur procesin njerëzor

Ai shkatërroi qëllimisht qindra skica dhe vizatime përgatitore, në mënyrë që askush të mos shihte “djersën, lotët dhe gabimet” e procesit të tij krijues.

Një shembull ekstrem i perfeksionizmit të tij ishte Bandini Pieta në Firence, të cilën ai e dëmtoi me çekiç pasi nuk po arrinte standardin që priste nga vetja.

Skepticizmi shkencor dhe trashëgimia

Ndërsa ideja e një dhome sekrete ngjall kureshtje, bota akademike mbetet e kujdesshme. Lev thekson se nuk ka asnjë dëshmi historike nga miqtë e tij për një dhomë të tillë në fund të jetës, megjithëse kujton se Mikelanxhelo u fsheh vërtet në një dhomë të nëndheshme në Firence për t’i shpëtuar ekzekutimit për arsye politike.

Pavarësisht nëse pretendimet e Salernos do të vërtetohen nga ekspertiza e thelluar shkencore, interesi për Mikelanxhelon nuk zbehet. Kur një skicë e vetme e tij (si rasti i vizatimit të një këmbe vitin e kaluar) shitet për 27.2 milionë dollarë, është e qartë se kërkimi për gjurmët e tij të humbura do të vazhdojë.

Ashtu siç thekson Lev, forca e Mikelanxhelos qëndron në aftësinë e tij për t’u përgjigjur pyetjeve universale të njerëzimit me një bukuri dhe elegancë thelbësore, duke bërë që veprat e tij të mbeten të pavdekshme përtej çdo miti apo dhome sekrete. A.K./TemA