Flet i mbijetuari i tragjedisë së Otrantos: “Politika e mbrapshtë shqiptare më la jetim”

Flet për emisionin ‘Shqip’ të Rudina Xhungës, Ermal Rrapushi djali që humbi nënën në tragjedinë e Otrantos dhe ia doli të shpëtojë me not.

15 vjet më parë Ermal Rrapushi, sapo kishte mbaruar liceun artistik. Vlora, qyteti i tij, iu shkatërrua para syve. Dhe bashkë me të edhe ëndrra për tu bërë piktor. Rruga më e zakonte për vlonjatët e ’97-ës, ishte rruga për në varreza. Ndaj djali zgjodhi detin. Për të ikur njëherë e përgjithmonë. Iu lut shumë të ëmës të mos e shoqëronte në atë udhëtim. Nuk e donte me vete. Por ajo nuk e dëgjoi. Nënë e bir hipën bashkë në Katerin e Radës, atë pasdite të 28 marsit ’97. Ermali 18 vjeç dhe nëna e tij, Teferi Saliu.

Çfarë dije për Katerin e Radës, para datës 28 mars të ’97?

Më erdhi një informacion nga një komshiu im. Një informacion për një anije, që ishte anija e fundit, e cila po shkëputej nga brigjet e Vlorës për të shkruar drejt Italisë.

Kush e kishte?

E kishin vëllezërit e Zanit, që familja ime i njihte. Sepse i kemi pasur afër shtëpitë tona në Çole, me familjen e Zanit dhe të mitë kanë pasur hyrje-dalje. Ndaj unë dhe nena ime ishim nga njerëzit që nuk paguam për të hipur në atë anije. Shumica e atyre qe iku paguan lekë për të shkuar në Itali.

Sa kushtonte për të hipur në atë anije?

Sa leke të kishte mundësi secili. Kishin vënë një tarifë prej 1 milionë lek në mos gaboj, se tani nuk i mbaj mend shumë mirë. Kanë kaluar shumë vite.

Po ti mund të ikje vetëm, ti i njihje njerëzit qe kishin anijen?

Po, sigurisht. Por ishte këmbëngulja e sime më që nuk më linte të ikja vetëm nga meraku. Kemi jetuar vetëm me mamanë dhe motrën, kemi qenë shumë të lidhur me njeri-tjetrin.

Iu lute që të të mos shoqëronte në Itali, se do ikje vetëm dhe do ia dilje?

Kjo ishte kërkesa ime e parë, gjë që nuk u mor për bazë dhe parasysh. Dhe e dija që në det mund të ndodhte gjithçka.

Pse, çfarë dije?

Po sepse ishte një periudhë e acaruar. Dëgjohej që gomonet me refugjatë mbyteshin nga italianët. Po flas për gomone me njerëz, jo me drogë apo diçka tjetër. Po flas për trafikun e njerëzve, klandestinësh, italianët i mbysnin, i qëllonin. Dhe nuk ishte rasti i parë që mund të ndodhte. Vetëm se këtë herë e bënë me anije me mbi 100 persona.

Pra parandjenjën e kishe?

Po, parandjenjën e kisha. Nuk isha i vogël, isha 18 vjeç, isha në lice, në gjimnaz.

Të kujtohet ai momenti i fundit kur u ike dhe the me vete sa mirë që u largova nga këtu, pate një lehtësim që anija po shkëputej, që po e lije këtë vend?

E ndjeva lehtësimin, normal. Si çdo njeri që shkëputet nga diçka e keqe për të shkuar drejt diçkaje më të mirë, për të gjetur atë rehatinë shpirtërore në radhë të parë.

Pate kohë të flisje me mamin apo ishte shumë rrëmujë në anije dhe nuk kishte vend për biseda?

Patëm kohë, patëm kohë. Por unë nuk i mbaj mend bisedat që kam bërë me të.

Çfarë të ndodh me kujtesën e asaj kohe, të është bllokuar, e ke bllokuar me dëshirë Ermal?

E kam bllokuar me dëshirë Rudina, i kam fshirë nga kujtesa. Ia kam stimuluar vetes t’i fshij nga kujtesa sepse nuk më kanë lënë të eci përpara dhe unë dua të eci përpara. Nuk dua ta mbyll jetën time me kaq, në këtë moshë që jam.

Çfarë të kujtohet më shpesh?

Çdo gjë më kujtohet, gjithë ngjarja më kujtohet.

Mendon që ishte nëna jote ajo që të shpëtoi atë natë?

Ishte ajo që më shpëtoi, zëri i saj, unë zërin i dëgjova sepse ishte natë dhe nuk arrija dot ta shikoja në ato momente kur më tha “ngjitu lart”. Që të arrija ta shikoja duhej të isha poshtë dhe në momentin e goditjes unë nuk do kisha pasur mundësi të dilja, do kisha ngecur poshtë. Prandaj në momentin e goditjes unë isha në kuvertë.

Ndërsa mamaja ishte poshtë!

Mamaja ishte poshtë si të gjitha gratë e tjera dhe fëmijët sepse ishim në det të hapur dhe bënte ftohtë. Ata filluan të bënin manovra pikërisht kur ishim në det të hapur.

Anija ju ndiqte prej kohësh apo vetëm aty?

Na ndoqën sa dolëm nga Sazani. Ishte Zeffiro fillimisht që na ndoqi.

Nuk flitej në anijen ku ishe, që të ktheheshit kur e patë që po ju ndiqnin?

Flitej që të ktheheshim por flitej edhe që të ecnim përpara sepse nuk i shkonte mendja njeriut që ata mund të na godisnin për vet faktin se Fregata e parë na rrinte në largësi, na ndiqte në largësi. Ajo fregatë, thjesht pa lëvizjet tona, manovrat tona dhe u largua pastaj. Me urdhër të dikujt nga lart, ka ardhur një anije tjetër nga Taranto, “Sibilla”, e cila bëri disa manovra për gati 1 orë, na fliste që të ktheheshim, na drejtonin prozhektorët, edhe pse sapo kishte filluar të errësohej sepse ne u nisëm nga Vlora rreth orës 15:00 dhe në mars fillonte të erresohej nga ora 18:00. Por pavarësisht, ajo anije erdhi me qëllim.

Pse u ktheve poshtë ti pasi ti ishe në kuvertë?

Zbrita poshtë për të parë si ishte time më sepse kisha ndenjur për një kohë të gjatë lart ndërsa mamaja ishte poshtë me nusen e një komshiut tim, pra nuk ishte vetëm.

Nuk e pashë se ishte errësirë vetëm i dëgjova zërin që më foli. Ishte një moment i vështirë se kishte njerëz që i kishte zënë deti dhe situata po bëhej e vështirë poshtë. Ajo dëgjoi zërin. “Ik lart” më tha, “se nuk ndjehem mirë”. Vetëm kaq mbaj mend.

Dhe ti u ngjite menjëherë lart.

E dëgjova dhe dola. Në momentin që dola, pashë fregatën italiane që na erdhi përsipër.

Punë sekondash ka qenë dhe pastaj e ke parë veten në det apo jo?

Pastaj e kam gjetur veten time në det, u ktheva bashkë me anijen, duke mbajtur frymën kam dal jashtë. Më mori anija poshtë kur u kthye.

Kishte ndonjë shans që ti të ktheheshe në anije përsëri?

Nuk kishte asnjë shans sepse në radhë të parë nuk do gjeja asnjë të gjallë pasi kur je i izoluar dhe në panik, shpirti të del në sekondë, nuk ka kohë për t’u menduar, aq më tepër që ato ishin femra.

Ti ke notuar atë natë? Çfarë të bëri ty atë natë që të shpëtosh?

Këtë as vetë nuk arrita ta kuptoja, por ndoshta ajo dëshira e nënës time që unë të jetoja, besoj se kjo ka qenë. Sepse fare mirë mund të mbytesha edhe unë, edhe pse dola nga pjesa e poshtme e anijes, edhe pse dija të notoja. Mund të vdisja nga zemra sepse mbaj mend që isha bërë akull në atë 28 Mars.

Ka ndonjë peng që të ka mbetur nga ajo natë?

Pengu i vetëm është që pse pranova që të merrja time më me vete.

Por ajo për ty jetonte, ti e dije këtë!

Kjo gjë më ka bërë të vuaj gjithë këto vite dhe unë prandaj nuk i kujtoj më këto gjëra, nuk dua t’i kujtoj.

Sepse ndihesh në faj ndaj saj?

Ndihem shumë në faj ndaj saj. Ndihem shume ne faj.

Që nga ajo ditë ke ikur në Itali?

Që nga ajo ditë u shkëputa. Qëndrimi im në Itali, pas kthimit të trupave, ka qenë pjesërisht, shkoja-vija, derisa u shkëputa përfundimisht. Dhe që nga viti 2000 jam transferuar në Greqi.

Tani jeton në Vlorë.

Po, prej një viti e gjysmë jam kthyer në Vlorë.

Por je në pritje për të ikur diku, serish?

Jo, nuk jam në pritje për të ikur. Jam thjesht në pritje të diçkaje që të më ktheje qetësinë shpirtërore dhe të vazhdoj të jetoj. Por nuk jam në kërkim për të ikur diku, sepse kam jetuar jashtë shtetit për 14 vjet dhe jeta nuk është shumë e lehtë jashtë shtetit, për këdo, është e vështirë. Thjesht kam jetuar në normalitet, atë jetë që këtu në Shqipëri shumë persona nuk kanë pasur mundësi ta bëjnë dhe ndoshta nuk kanë ende mundësi ta bëjnë. U ktheva duke menduar se kam nevojë të jetoj në shtëpinë time.

Jeton vetëm?

Momentalisht vetëm.

Shkon shpesh në varreza, e takon nënën tënde?

Shkoja shpesh, pothuajse javë për javë, por tani i kam prerë vizitat, nuk shkoj më shpesh sepse kam arritur të mendoj që nuk është e nevojshme të shkoj shpesh sepse sido që të jetë, unë nuk kthej dot gjë.

Është një marrëdhënie e mbyllur kjo e jotja me 28 marsin e ’97-ës apo ka diçka që do ta vazhdosh, ka diçka që do ta çosh deri në fund qoftë edhe gjykimi i kësaj ngjarjeje?

Kam dashur në fakt ta mbyll pasi nuk kam pritur të marr asgjë. Ajo që pres unë nuk ma kthen njeri, nuk pres mrekullira pasi deri më sot nuk më ka ndodhur që të pres të më ndodhë tani. Kam dashur gjithmonë ta mbyll këtë histori si me veten time ashtu edhe me njerëzit që më rrethojnë. Por gjithmonë ka dal dikush që më ka stimuluar dhe ngacmuar duke ma hapur prapë atë plagë për ta ndjekur këtë ngjarje dhe për ta çuar përpara.

Ermal, kush e vrau nënën tënde?

Kush e vrau time më? Jo vetëm nënën time por të gjithë ata që vdiqën, unë fajin ia vë shtetit në radhë të parë. Për mua, dorën e krimit e ka shteti jonë, pastaj e ka shteti fqinj. Këtë mendim nuk e ndërroj me asgjë në botë dhe nuk ma ndryshon dot njeri se kjo është e vërteta. Vlorën e shkatërroi shteti, nuk e shkatërruam ne vlonjatët dhe vlonjatët i bëri shteti në këtë gjendje duke ushtruar trysni, siç e ushtroi deri në atë pikë. Politika e keqe e shtetit e bëri atë gjë dhe kjo politikë vazhdon akoma të mbizotërojë në Shqipëri. Kjo gjë ka për t’i lënë gjithë Shqipërinë dhe të gjithë shqiptarët shumë vite mbrapa me një politikë të kalbur. Unë politikës ia kam hedhur fajin gjithmonë edhe pse nuk merrem me politikë se unë jam marrë gjithmonë me artin. Por ja që ndodhi që kjo politikë mua më la jetim. Mua dhe shumë familje të tjera në Vlorë. Atëherë isha 18-19, ndërsa tani jam 34 vjeç. Më vjen shumë keq për këto gjëra që ndodhin në Shqipëri, por nuk i ndryshoj dot, jam një i vetëm, edhe pse dua shume, por nuk i ndryshoj dot vetëm unë.

28 mars 1997- 15 vjet më parë

28 mars 1997– Ne kanalin e Otrantos  anija ushtarake italiane Sibilla godet dhe shkakton mbytjen e anijes shqiptare Kater i Rades. 108 viktimat, perfshire gra dhe femije, udhëtonin drejt Italise me nje anije te vjeter ushtarake te nxjerre jashte përdorimit. Ne portin e Brindisit autoritetet italiane largojne menjehere 34 te mbijetuarit, i hipin neper autobuze, sa me larg gazetareve. Tri dite me pare qeveria shqiptare dhe ajo italiane e kryesuar nga Romano Prodi kishin nënshkruar nje marrëveshje qe autorizonte Italine t’i ndalte emigrantet edhe ne ujerat shqiptare. Ne kembim te ndihmave.

29 mars 1997 – Admirali Alfeo Battelli qe kishte koordinuar operacionet ne det nje dite me pare jep urdhër per hapjen e nje hetimi te brendshem ne Marinën Ushtarake. Nga ky hetim del se kontakti mes Sibilës dhe Katër i Rades ka qenë nje nga shkaqet e mbytjes, ndersa aresyeja e vertete duhej kërkuar në “zhvendosjen e papritur te pasagjereve ne anijen shqiptare”.

Prill 1997 – Deputetja Irene Pivetti, ish-kryetare e Dhomes se Deputeteve, deklaron se per te perballuar mberritjen e mijera shqiptareve, ata duheshin hedhur ne det. Per kete deklarate kerkon falje pas 14 vjetesh, gjate nje misioni  ne Vlore te organizates se saj joqeveritare.

19 Tetor 1997 – Pas një operacioni të vështirë kater ditor anija e specializuar Performer, nxjerr nga 800 metra nën det Katerin e Radës. Brenda gjehen 58 trupa, kryesisht gra e fëmijë. Bashkë me reliktin në sipërfaqe del dhe e vërteta : shenjat e dy goditjeve të pësuara nga anija shqiptare, ashtu siç patën treguar të mbijetuarit, janë të dallueshme. Ne molin e Brindizit asnjë autoritet, as italian as shqiptar, nuk pret viktimat. Vetem nje rresht i gjate trupash, veshjesh dhe sendesh qe duhen identifikuar, dhe te afërmit qe duhet te perballojne aktin ndoshta me te dhimbshem te jetes se tyre.

Prill 1998 –Leonardo Leone de Kastris, zëvendësprokurori i ngarkuar nga Gjykata e Brindizit për hetimet paraprake perfundon hetimet : shkruan hapur për manipulim të provave fotografike dhe xhirimeve e regjistrimeve te kryera nga anijet italiane. Nuk ka prova te mjaftueshme per te nxjerre ne gjyq admiralet Guarnieri e Battelli, ne krye te operacionit. Akuzat prekin vetem Namik Xhaferrin, ne timon te Katerit te Rades dhe Fabrizio Laudadio, kapiteni i Sibiles. Ne nje seance degjimore, ne vitin 2000 ky i fundit deklaron: (Fabrizio Laudadio : Une nuk ia kam prere kurre trajektoren motovedetes shqiptare, flitet per anije qe kane prere rrugen. une nuk e kam bere nje gje te tille. kam qendruar gjithnje ne nje distance anesore prej rreth njezet metrash, madje edhe pesedhjete metrash a me shume)

19 mars 2005 – Perfundon ne Brindisi gjyqi i shkalles se pare : Namik Xhaferi denohet me kater vjet heqje lirie, ndersa kapiteni italian me tre vjet. Vendoset qe relikti i anijes t’i kthehet shtetit shqiptar.

29 qershor 2011 – Pas 13 oresh debat, trupi gjykues ul denimet per dy komandantet: Tre vjet per Namik Xhaferrin dhe dy vjet per kapitenin Laudadio. Vendoset shkatërrimi i reliktit te katerti te Rades.

29 janar 2012 – Ne Otranto inaugurohet monumenti i emigracionit, i krijuar nga skulptori grek Kostas Varotsos me pjesen e siperme te anijes fatkeqe shqiptare. Te pranishem dhe autoritetet e Marines Ushtarake Italiane.

Dy pjese te Katerit te Rades, pulti i komandes dhe busulla do te kthehen ne Vlore, ku artistet shqiptare Arta Ngucaj dhe Arben Beqiraj do te realizojne me to nje veper arti ne një shesh të qytetit pranë portit

INTERVISTA/ Rama për VOA: Jam ftuar nga Departamenti i Shtetit. Vrasësit e 21 janarit janë të pandëshkuar

19:31 Politika

Fshirja e serverit të Kryeministrisë, edhe 5 gardistë nën hetim

18:18 Politika

Berisha gjen mbështetje tek Orban: Perëndimi s'duhet të kritikojë Shqipërinë. Berisha është një luftëtar i demokracisë

18:13 Politika

Një parti tjetër në horizont: Partia e të Përndjekurve Politikë

17:59 Politika

Bode: Borxhi ynë është i madh, por nuk paraqet rrezik. Duhet rritur mosha e pensionit

15:08 Politika

Kryeekonomisti i BB: Suksesi ekonomik i Shqipërisë erdhi nga emigracioni masiv

13:17 Politika

Në luftë për të fituar zemrën e Assad (madje dhe me foto të tilla)

11:58 Politika

A duhet të kenë frikë PS e PD nga Aleanca Kuq e Zi?

11:48 Politika

Sulm në një shkollë hebrenjsh në Francë, katër të vdekur

11:40 Politika

Adrian Dvorani: Nuk e kuptoj pse prokuroria e ka lënë pezull çështjen e Mediut

10:56 Politika