Ligji antiduhan, sprova e pestë

Nga Xhovani Shyti

Ka disa ditë që nëpër media po lajmërohet rikthimi në skenën e jetës shqiptare i ligjit kundër duhanpirjes nëpër ambientet publike së bashku me komentin se, këtë herë, pas shtatë viteve dështim, zbatimi i tij do të zerë vend. Kjo pasi ligji i “vjetër” është amenduar në disa nene, pasi janë shtuar inspektoriatet  dhe njësitë operacionale vepruese, është rritur numri i subjekteve të ndëshkuara, si dhe niveli i gjobave ndaj atyre që do të guxojnë të shkelin ligjin.

Për ta përligjur suksesin e pritshëm propaganduesit e “ligjit të ri”, sic nuk ngurrojnë ta etiketojnë disa profanë të paditur  ligjin e miratuar në nëndor të viti 2006 me njëqind përqind të votave “pro” të deputetëve, shfaqin ambiente të boshatisura nga duhanxhinjtë që jepen duke tymosur jashtë, por edhe slogane zyrtarësh titullarë që garantojnë se këtë herë gjithcka do të jetë ndryshe, nga më parë, dhe ligji do të njohë lulëzim zbatueshmërie. Mirëpo sa të vërtetë ka në këtë mes dhe a është mesviti 2014 i ndryshëm nga paraardhësit e tij në fatbardhësinë e zbatimit të ligjit antiduhan?

Referuar fakteve kohore përgjigja vjen “jo”. Edhe ndër shtatë vitet e ikura zbatueshmëria e këtij ligji “fatmbrapshtë” ka patur po të njejtën nisje të mbarë. Kjo jo për hatër të aftësisë së strukturës zyrtare të përcaktuar për zbatimin e tij, por për hatër të situatës stinore, që e favorizon qëndrimin dhe tymosjen e duhanpirësve në ambientet e jashtëme publike, si dhe mosbërjen dy të fjalës së administratorëve apo të pronarëve për ta tymosur atë jashtë.

Një situatë e ngjashme optimiste ka sunduar nisjen e aksionit antiduhan nën qënien ministër të Nard Ndokës, të Anila Godos, të Petrit Vasilit dhe Vangjel Tavos, më të fundit ministër të përshirë në zbatim të këtij ligji, të cilët, të entuziasmuar, i kanë rënë gjoksit duke paralajmëruar që në nisjen pranverore, verore apo vjeshtore suksesin e padiskutueshëm, për  të heshtur turpësisht gjatë ditëve të ftohta të dimrit, kur brenda ambienteve publike tymi i duhanit bëhej si lesh xhami.

Dua të them me këtë se bëhet mirë që, në këtë ririririsipërmarrje verore 2014, nga ana e titullarëve të Ministrisë së Shëndetësisë propagandohet si premtuese zbatueshmëria e ligjit antiduhan, por a e garanton kjo ecurinë e mbarë në vazhdimësi?

Jemi të mobilizuar për ta ndjekur pozitivitetin edhe në ditët e ardhëshme, ka thënë para gazetarëve zv.ministri i Shëndetësisë Rrjepaj, e, si në një refren të përmendësuar kanë dhënë të njejtën profeci edhe zyrtarët e tjerë, jo pak nga të cilët të qenë aktorë edhe ndër dështimet e tjera, mirëpo sa gjasa ka që të ndodhë kjo? A ishin nenet e ndryshuara të “ ligjit të vjetër” pengesë për zbatim të suksesshëm dhe a janë amendimet 2014 premisë për të garantuar suksesin e të ardhmes dimërore, që është edhe banko-prova e cilësisë së motorit të porsandezur të ligjit antiduhan?

Si ish drejtues disa vjecar i shoqatës “Shqipëri pa duhan”(të shtënë sakaq në dorë nga zyrtarë të sistemit të shëndetësisë, me emër të ndryshuar),amendimet dhe shtesat në ligjin me nr. 9636,dt.06.11.2006: “Për ruajtjen e shëndetit nga produktet e duhanit”, nuk i shoh si argumenta të mjaftueshëm që do të garantojnë suksesin, por si manovër e ekspertëve të djeshëm që ja kanë dalë ti mbushin mëndjen ministrit aktual se përgjegjësinë për moszbatimin e derisotëm të ligjit e ka vetë ligi ( e kam fjalën për përmbajtjen), dhe jo aktorët përgjegjës për zbatimin e tij. Jo mungesa e një strategjie gjithëkombëtare, jo dallaveret, paaftësia dhe kthimi i ligjit në mjet përfitimi dhe qokash.

Sepse si gjithcka tjetër në këtë vend me shtet, por pa zot që të godasë moszbatimin e ligjeve, edhe ligji antiduhan u përdor për tregti. Për të prodhuar jo zbatueshmërinë e tij,por përfitime monetare dhe trafik influencash politike. Inspektorët dhe shefat e tyre ishin peshq të vegjël,brima e fundit e kavallit që përfitonin ca qerasje, apo ndonjë para nën dorë, nga pronarët e lokaleve kurse milionat kanë qarkulluar për billborde, për reklama televizive klienteliste etj., sipërmarrje pa asnjë vlerë, pa efikasitet për të frymëzuar antiduhanin, por jo përvetësimin e menaxhuesve.

Nuk dua të profetizoj dështimin e ministrit aktual, por dua të paralelizoj rreth faktit se ndryshimet në ligjin ekzistues do të jenë nul përsa kohë të mos  ketë një strategji të plotë e të qartë, që do të përcaktojë imtësisht hapat që duhet të hidhen, që të përcaktojë qartë e saktë kufijtë kohor, por edhe bashkërendimin e punës jo vetëm midis subjekteve e aktorëve që ligjërisht janë përgjegjës për zbatimin e tij, por edhe me segmente të shoqërisë civile, deri më tash të lëna jashtë loje. Hartimi i kësaj strategjie duhet ti lihet në dorë grupi-ekspertësh, mundësisht nga vënde të huaja, që kanë eksperienca të ngjashme me vendin tonë, dhe jo individëve profanë që vetë emërtimin “shkencëtarë të antiduhanpirjes” e shfrytëzonin për përfitime.

Duke ju referuar ndryshimeve ligjore vëren se ato kanë përfshirë shtimin e subjekteve të  gjobiturve, nga një në tre, duke e komplikuar më shumë procesin. Përvec pronarit, lehtësisht të kapur me anën e licensës, sic ishte në ligj, pas  ndryshimeve, në gjobitje do përfshihen edhe administratori e personi që konsumon duhan në ambientet e ndaluara, por që është e sigurt se nuk mban me vete dokument identifikimi. Ndryshim që sjell sherr e shamata, situatë kazino, që në më shumë se 90 % të rasteve do të kërkoj ndërhyrjen e Policisë së Shtetit, e cila edhe pa këtë ka jo pak andralla me botën e krimit. Është miratuar ky ndryshim në ligj, ndërkohë që po ti referohesh realitetit që ka prodhuar neni i “vjetër” sheh se në të gjitha ato ambiente ku pronarët e lokaleve apo titullarët e institucioneve e kanë vlerësuar me seriozitet zbatueshmërie ligjin antiduhan, edhe sot e kësaj dite nuk tymoset.

Po ashtu është ndryshuar vlera e gjobës, që nga 50 mijë për pronarin, sic ishte më parë, është bërë 300 mijë dhe respektivisht 50 mijë për administratorin e 5 mijë për qytetarin duhanpirës, por që është e sigurt që ska kartë identifikimi. Kjo është ta therrësh financiarisht qytetarin dhe jo ta gjobitësh, ta nxitësh për “luftë” dhe jo ta edukosh për të mos pirë duhan. Kam bindjen se vështirë të vilet një gjobë e tillë pa pushkë.

Por, po një kazino të vërtetë ka prodhuar edhe ndryshimi në nenin që,përvec inspektoriatit shëndetësor e policive bashkiako-komunare e asaj të shtetit, si forcë mbështetëse, fut në valle të gjitha inspektoriatet ekzistenciale në territorin e RSH. Që nga ai i AKU, Inspektoratin e Mjedisit,atë të Punës, inspektorët e arsimit, inspektorët e mbrojtjes nga zjarri, inspektorët e transportit, punonjësit e tatim-taksave, Policinë e Shtetit, Policinë Bashkiake, administratorët e pallateve, etj. Një fjalë thotë se dy mami e nxjerrin fëmijën gjysmak mendoni se cmund të sjellin gjithë këto inspektoriate. Gjykoni cmund të ndodhë me këtë dyzinë përgjegjësish,ndërkohë që ligji pësoi fiasko kur përgjegjës për të ishte vetëm një inspektoriat, ai shëndetësor.

Aq më tepër nuk duhej bërë ky ndryshim, kur kishte një eksperiencë positive përgjatë disa muajve të viteve 2012-2013, me ngritjen e funksionimin e një të emërtuare Task-Forca antiduhan, që sikurse u ngrit, me urdhër e miratim të ministrave të linjës, ashtu edhe u shkri me urdhër të tyre, pasi u konsiderua telashehapëse për miqtë dhe militantët që sponsorizonin ministra e parti.

Operimi nëpërmjet kësaj njesie Task Forc ishte më i thjeshtë. Ajo kishte kompetenca të plota  për të vepruar nëpërmjet aplikimit të ciklit të mbyllur. Fletëgjoba 50 mijë lekëshe, që ajo u vendoste pronarëve të gjendur në shkelje të ligjit, ishte titull ekzekutiv i dalë nga gjykata, që vilej nga përmbaruesit private dhe që nëse nuk e paguaje në kohë rritej. Ishte një përvojë që polli një model nëpërmjet të cilit u arrit të frenohej duhanpirja në pjesën dërmuese të ambienteve publike të kryeqytetit dhe që ja vlente të merrej në konsideratë.

Nëse i duhej bërë amendim ligjit kjo duhej ti përkiste nenit që e ndalon tërësisht pirjen e duhanit në ambientet publike. Duke patur parasysh se Shqipëria nuk është si Kroacia, vendi nga ku është kopjuar ligji, por ka specifika dhe lidhje tradicionale shumë të forta me pirjen e duhanit, ndoshta do të ishte më mirë që brenda ambienteve publike, që detyrojnë mospirjen e duhanit, të ligjëroheshin edhe vëndet e caktuara ku kjo të lejohej. Le të ishin prezente këto vënde jo vetëm për të respektuar të drejtën e individëve që janë duhanpirës, por edhe si një fazë përgatitore, që do të sillte më pas ndalimin tërësor të tymosjes.

Gjithsesi qarku i ndryshimeve ligjore sakaq është mbyllur dhe stina e nisjes verore të kësaj sprove të pestë zbatueshmërie të ligjit antiduhan sapo ka nisur. Është sprova e pestë. E vlerësuar patetikisht si “e sukseshëme”, nga titullarët, e që pritet të verifikohet pas ftohjes së motit.

Si mbërritëm te ISIS

20:04 Blog

Marrëzia e Shkupit

19:59 Blog

Perëndimi i mbingarkuar

19:55 Blog

Sulltan Rexhepi

19:50 Blog

Kush i jep "licencat" për pyjet e drogës në Shqipëri

15:59 Blog

Zoti Rama, ndaloni masakrën e Liqenit të Tiranës!

11:29 Blog

Mësime për jetën, në det

20:46 Blog

Fajdexhinjtë

20:05 Blog

Shqipëria po bëhet!

20:00 Blog

Përherë kemi pritur gurë nga pushtetet, me to mund të ngrinim mure, por ne kemi preferuar ura..

19:52 Blog