Te fundit
Ka ardhur koha për të ndërkombëtarizuar ilirët
6 Shtator 2015, 14:23Kulturë
TEMA
Nga BEN ANDONI
Intervista është bërë në vitin 2005 dhe po e risjellim për publikun në shenjë nderimi për Prof. Aleksandër Stipçeviç, ilirologun e famshëm kroat me origjinë arbëreshe, që vdiq në fillimjavë. Kujtojmë se shkencëtari i njohur na u shmang për shumë pyetje që lidheshin me kohën e luftës në ish-Jugosllavi, por edhe gjëra specifike me dashamirësinë e tij, se do të kishim mundësi për një intervistë tjetër, që në fakt nuk u bë më kurrë. Humbja e tij është vërtet një humbje e madhe për studimet shqiptare
Intervista u përgatit me shumë kujdes, duke marrë parasysh se përballë ishte një nga studiuesit më të njohur të Ilirisë. Ishte viti 2005 dhe fama e profesorit Aleksandër Stipçeviç, përveç mjedisit shkencor, kishte zbritur në publik, pas botimit të parë të librit të tij “Ilirët”, që ndiqte librin tjetër “Historia e Librit”. Profesori, pinjoll i njërës prej atyre dhjetëra familjeve të Mbi-Shkodrës, që u zhvendosën para treqind vjetësh në bregdetin Dalmat, kishte një ide të tijën sepse shqiptarët zgjodhën periferinë e qytetit antik të Zarës, që në mos gabojmë e lidhte me disa veçori të përbashkëta të vendit nga ku ishin shpërngulur. Në këtë vazhdë shpjegonte se arbanasit, si i njohën vendasit, nuk qëndruan nostalgjikë, por punuan të integroheshin realisht dhe jo më kot Raguza u njohu bajagi të drejta. Atëkohë, për shkak të kohës së kufizuar, u munduam të mbahemi tek libri, ku na bëri përshtypje një sintezë e tij: Ilirët përbënin një qytetërim shumë interesant, por kjo nuk u shndërrua asnjëherë në civilizim të mirëfilli. Duke u përpjekur të zgjidhnim këtë drejtuam një bisedë të gjatë me të, por përgjigjet sot po i japim shumë të mbledhura. Kuptohet se ai do i shmangej kohës së luftës, por edhe tezave ballkanike të vazhdimësisë. Tek profesori, si në shumë prej studiuesve të vjetër i këndshëm s’ishte vetëm kapaciteti por edhe dimensioni human, që shkonte me modestinë natyrale. Profesor Stipçeviç e kishte të gjallë respektin, por edhe vazhdonte të bënte përpjekje që studimet ilire t’i ngjiste në shkallët më të mundshme.
Intervista u zhvillua në gjuhën italisht, njërën prej gjuhëve që e njihte jashtëzakonisht mirë dhe me të cilën shkroi disa nga librat e veta. Biseda mbeti për një intervistë të gjatë, por që s’u bë dot më kurrë. Ashtu, si asnjëherë ai nuk mori vlerësimet që duheshin nga mjedisi shkencor shqiptar. Për fat, Stipçeviç u dekorua së fundmi me Dekoratën “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” nga Bujar Nishani, president i Republikës së Shqipërisë.
“Ilirët”, libri juaj botuar nga TOENA, ka qenë për shumë kohë i pritur nga mjedisi akademik i Shqipërisë. Çfarë do të thotë për vetë Dr. Stipçeviç, nderimi që i bëjnë shqiptarët veprës së tij dhe problemit ilir në veçanti?
“Si autor nuk do të isha vetëm shumë i kënaqur por edhe krenar të ndjej se libri im
‘Ilirët’ është ribotuar në shqip dhe se në botën shkencore janë shumë të interesuar për ta lexuar. Por, dua të theksoj se ky edicion nuk është i pari në gjuhën shqipe. Përkthimi i parë është bërë nga profesor Zef Mirdita është publikuar në Prishtinë në vitin 1967, domethënë vetëm një vit më pas shfaqjes nga origjinali, që është shkruar direkt në italisht për botuesin “Saggiatore” të A. Mondadorit të Milanos. Kur në vitin 1974 libri ka dalë në kroatisht në Zagreb versioni më i zgjeruar i librit edhe ky edicion është përkthyer në shqip nga kolegu Nazmi Rahmani dhe është publikuar në Prishtinë nga e njëjta shtëpi botuese “Rilindja”. Me sa duket libri është pëlqyer jo vetëm nga specialistët, por edhe nga një publik i gjerë, sepse në vitin 1990, ka dalë nga e njëjta shtëpi botuese në Prishtinë “Rilindja” botimi i tretë i librit. Ndërkohë libri ka pasur edhe dy botime të zgjeruara në kroatisht (1989-1991) dhe një përkthim në anglisht në vitin 1977, që është shtypur nga “Noyes Press” në Park Ridge në SHBA. Edicioni, që është botuar tani nga ‘TOENA’, është me sa duket edicioni i katërt në gjuhën shqipe, ndërsa tamam është botimi i nëntë i librit. Duhet të them se është përgatitur edhe edicioni katërt në gjuhën kroate, që do të përbëjë kështu botimi i dhjetë i librit në katër gjuhë. Në fakt, deri tani, numri më i madh i botimeve ka qenë në gjuhën shqipe dhe kjo demonstron që shqiptarët janë më të interesuarit për ta lexuar. Meqenëse është shtypur me botime elegante është evidente se nuk ka qenë vetëm për specialistët, por tek të gjithë që janë të interesuar për Ilirët si një popull antik nga të cilët kanë origjinën e tyre shqiptarët e ditëve tona”.
Juve njiheni edhe si një bibliograf i madh. A e shikoni të arsyeshme, që të botohet bibliografia e studimeve për ilirët edhe në gjuhën shqipe dhe a është penguar ndonjëherë ajo?
“Kam shkruar shumë bibliografi, madje duhet thënë vërtetë shumë, por kjo ka qenë e mundur për një periudhë kohe të caktuar, kur punoja në Bibliotekën Nacionale dhe Universitetin e Zagrebit. Duhet thënë se biblioteka ka qenë shumë e pasur me libra të karakterit shkencor antik. Materialet, që nuk ishin në këtë bibliotekë dhe në bibliotekat e tjera të Zagrebit, i konsultova kur kam udhëtuar në drejtim të vendeve të ndryshme të huaja, veçanërisht në Itali. Pra, ‘Bibliografinë Ilire’ e kam botuar në katër vëllime, e para ka qenë në vitin 1967 dhe pastaj edhe tre të tjera suplementare në vitet 1974, 1978 dhe 1984. Të gjitha së bashku kanë përbërë rreth 900 faqe. Por kam nevojë këtu t’ju kujtoj se kam hartuar edhe një bibliografi tjetër të pasur ‘Bibliografinë e arkeologjisë antike në territorin jugosllav’ në dy vëllime të mëdha, që kanë pasur rreth 1550 faqe. Nuk bëhet fjalë për materialin ilirik, por atij grek dhe romak, që në të vërtetë ka shumë koinçidencë me periudhën prehistorike ilire. Të gjitha këto bibliografi janë publikuar nga Qendra e Kërkimeve Ballkanologjike pranë Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Bosnje Hercegovinës në Sarajevë. Dua të kujtoj një gjë shumë sinjifikative, që flet për bibliografitë. Kanë qenë në një mënyrë të veçantë sintezë e një shkence, ku në çdo rast ato përbënin një manual pa të cilin është praktikisht e pamundur të studiohet në një kamp shkencor, që ka histori kaq të gjatë. Kam nevojë, po ashtu, t’ju kujtoj edhe një gjë tjetër. Teksa sintezat e tjera shkencore vjetërohen shpejt, sapo zbulohet ndonjë nekropol apo ndonjë ngulmim i ri, bibliografia është gjithmonë e domosdoshme për studiuesit. Dhe jo rastësisht shumë bibliografi qëndrojnë shumë më tepër sesa sintezat shkencore”.
“Arti ilir”, me sa dimë, është botuar në serbisht, italisht dhe anglisht, vite të shkuara. A ia vlen sipas jush, që me zhvillimet e fundit, dhe me lehtësimin e komunikimit të studiuesve mes vendeve ballkanikë, ku ka qenë e shtrirë Iliria, të ribotohet duke pasqyruar edhe këto zhvillime edhe në shqip?
“Libri im ‘Arte degli Iliri’ ka qenë libri im i parë që ka trajtuar civilizimin ilir dhe kjo është arsyeja pse është shumë i dashur, por ky libër është shkruar në italisht dhe pastaj është përkthyer në anglisht e botuar nga Shtëpia Botuese “Il Milione” në vitin 1963, por duhet të ribëhet. Shumë gjëra ndërkohë kanë ndryshuar në këto katër dekada dhe të gjithë gjetjet e reja duhet të merren në konsideratë për një botim të ri të ribotuar”.
A ka ardhur koha për një Kuvend të Studimeve ilire dhe a do të mundeshit ju që të organizonit një tubim të tillë në Shqipëri, apo në ndonjë vend tjetër Ballkanik?
“Për nevojën e organizimit të një konference ndërkombëtare mbi Ilirët, kemi folur pikërisht këto ditë në Zagreb (viti 2005). Në fakt të gjithë janë koshientë për këtë nevojë, pasi shumë probleme janë pjekur për t’u diskutuar në një konferencë të organizuar mirë ilirologjike. Mbi të gjitha duhet thënë se rezultatet arkeologjike kanë bërë hapa të mëdhenj në dekadat e fundit. Ndërkohë që janë impostuar probleme të tjera për etnogjenezën e ilirëve, të ekspansionit të tyre gjeografik, por në një mënyrë të veçantë, gjithmonë të nxehtë, të mbetjeve të ilirëve në civilizimin e ditëve tona të Ballkanit
32 komente në “Ka ardhur koha për të ndërkombëtarizuar ilirët”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Se clidhje mund te ken iliret me shqipot nje Zot e di. Lerini alvanozet te besojne se jan pasardhesit e ilirive, mir do tju bej te enderroni pak. Nuk them se alvanozet nuk jan popull paleoballkanik, por nuk kan lidhje me iliret. Ilirishjta nga te paktat gjurma qe kan gjendur arkeologet ne zonen e sllovenise ka qen gjuhe e perbashket kelten,as je lloje lidhje me shqipen. Shqipja nuk eshte asgje tjeter se sa nje gjuhe e ngaterruar turqishte,serbe,greke,italishte, me elemente latinishte.
o Fotaq, shko pyet me mire linguistiket per kete pune, lere priftin qe eshte mesuar ta fusi nga cdo ane.
O FOTAQI, GREKODHAQI LENI SHOVINIZMAT E JUAJA TE FELLIQURA. SHQIPJA ESHTE GJUHA ME E VJETER NE EUROPE QE ATEHERE KUR GERDREEQERIT NUK EKZISTONIN
O Fotaq pse shkruan rrena? Pse kaq urrejtje per gjuhen me te vjeter te Europes? A i ke pire ilacet per sot o kerme evgjite?
Na disa fjale shume te lashta:
Sanskrisht: nata, nami,clith, dha, dhalli, varg,viç, barra, guri,arrita, pija ose peja,pa, ari, lipes, ratha-reth,tiras, vali, prer,supa, fal, tata,anu, gatita etj plot. Baske: ate, ame, arez, balte, ari, lehtesi,koder, vigan, yll ose ill etj etj.
Ti o kerme e di kush jane basket apo jo?? Ja dhe trakisht, dreni, burri, bardh, buza, skile, spin, reza, turm, zi ka qene zot ne trakisht, vera, ketra, phara ose fara, rera etj.
SHQIPTARET JANE PASARDHESI E ILIREVE , NDERSA GREKET E SOTEM JAME NJE MBLEDHJE SPERMASH TURKO-ARABO-SLLAVO-SHQIPTARE, SKANE ASNJE LIDHJE ME GREKET E LASHTE.
Greqishja e vjeter nuk eshte gjuhe tjeter dhe nuk zberthehet me asnje gjuhe tjeter vetem se me shqipen.Kjo dihet mire dhe nga vete rraca me e felliqur e botes greket. Ti e di mire se nga kane ardhur greket ne greqi : Nga Etiopia dhe kane gjetur aty popullsine vendase Iliro – Pellazge. Gjithcka ne Greqi ka prejardhje Shqiptare edhe emri i vete kryeqytetit grek Athína shqip nga { e Thena }e ka mare emrin. Edhe kohet e fundit me krizen i treguat Europes se jeni rraca me e ndyre qe mban dheu.
O Fotaq ore derr i trashe ore gurabije Vurgu ku dreqin e paske marre kete njohuri ne bodrumet e Janulles se ne realitet zorr se gjen te tille palle k… si puna jote me ide te tilla paranoidesh
O Taqke,,,!
Po mire o derebardhe a mund te na thuash ti se cfar lidhje kane epirotet me greket,ose Vllehet po me greket?
Kur te na japesh kete pergjigje ,do e maresh nga pas edhe ate pergjigjen tone per lidhjen e ilireve me Shqiptaret Keshtu u ndodh te gjitheve atyre qe jane semure e te infektuar nga e pa sherueshmja semundje megaliidea, dhe Nacertania,,,,,,.!
Shqiptaret e sotem jane pasardhes edhe te ilireve, edhe te maqedonasve, edhe te epirotasve.
O shkerdhat para se te shkruajsh kesi idiotsiash meso gjuhen shqipe siq duhet e pastaj ato qe permende Turqishten, Grqishten , latinishtendhe gjuhet sllave qe te mundesh te dallojsh gjuhen shqipe prej ketyrgjheve qe permenden ore injorant trathtare sherbetor dhe bydhcire i Janullatosit!!!
Fota-qis, perse te djeg miza ty bir i xhaxhait? Apo se dalin jevgjit e greqise me origjine nga egjypti dhe do qe te kesh shoke!
HIPOKIRITEEEEEEEEEEEEEEEE,Hasani nuk behet kurre ilir……
As Jani nuk behet kurre Helen..por vetem hajdut
Po mire po te jemi Ilir do kemi demokraci? Dhe ne se jo te dhjefsha Ilirine me keq se e kane dhjere qe e kane fshire nga kujtesa
F-o-ta-qi motren rospie greke, pusht. Greket jan popull
Sallat ruse smeret vesh nga e kan adn edhe mi halesh gjen
ne gjakun e tyre edhe tendin ore llagem janulle.
Ik ore Fotaq futi ndonje suvllaq.
Sjane per ty kto punet e historise. Shqiptaret jane pasardhes te Ilireve po su ka interesuar Grekve, Serbeve dhe politikave antishqiptare ne Evrope.
Dhe ti Fotaq Ilir je po je i Konvertuar ne Greke.
Shqiptaret e sotem kane aq lidhje me Iliret sa kane Greket e sotem me Greket e lashte .
Nese do e lexosh librin e prof. Aleksandar Stipqeviq ” ILIRET- historia,jeta,kultura” sigurisht qe do te nderrosh mendimin.
@Vizionari, Iliret ishin pirate te zote dhe aq sa dime ne nuk kane pasur shume deshire te shkruajne. Keto veti i kane ruajtur edhe ne, niperit e tyre pas mijera viteve. :-). Keshtu qe mos e vrit mendjne per kete pjese.
Mirepo, cka eshte shume brengosese eshte qe nje gazetare e kultures si kjo qe e paska bere intervisten eshte aq e painformuar se libri i profesor Stipcevicit per Iliret ka ardhur ne shqip para me 41 vitesh ne Prishtine, edhe ate vetem nje vit pas botimit te origjinalit. U nevojit qe profesori i nderuar ta korrigjoj ate. Gazetarja i referohet botimit te Toenes si botim i pare ne gjuhen shqipe. Ky tirano-centrizem dhe injorim i hapsires kulturore mbareshqiptare dhe Prishtines si qendra e dyte me rendesishme e saj eshte bizare dhe e pafaleshme.
clidhje kane greket e lashte me refugjatet e anadollit qe i perzuri turku ne 1922. greqia eshte nje perziere rracash armen gjerorgjian turk kurs sirian sllav shqiptar etj.
mos te te djeg mos harro qe greket e sotem erdhen nga anadolli 1.5 milione dmth FOTAQI gjyshi yt ka origjine aziatike mos te djeg ik futja nje uzo dhe kalon
Perse nxeheni kaq ore ? Nuk u pelqen e verteta ? Lexoni njehere se cfar thash une. Thash qe Shqiptaret jan nje popull paleoballkanik qe kan jetuar ne zone qe ne kohet e lashta. Ne ballkan kan jetuar shum popuj qe sot jan zhdukur. Shqiptaret-Albanet ishin popull qe jetonte fillimisht ne Shqiperine verilindore ne kufi me kosoven ishin fis malor e pa asnje shkollim, merreshin kryesisht me kafshet e me token. Nuk kishin lidhje me detin. Iliret kan qen nje grup i perbere nga shum fise, por shqiptaret nuk ishin fis ilir. PIKE ! Iliret ishin shum afer me Keltet qe ne ate kohe Arrinin deri ne italine e veriut. Iliret me vone u ngaterruan me Serbet, kroatet, sllovenet, e Arbereshet e zhduken nga istoria. Sa per komentuesin me emer Ylli, shumica e atyre fjaleve nuk jan me origjine shqipe si nata, tata, pija, ema. E po te ishn kjo nuk do te thot se kan lidhje me gjuhet ilire. Un nuk po provokoj por them te verteten. Teoria prejardhja nga iliret arriti ne shqiperi nga fund te shek. 19-e, e u improvua sidomos nga Enver Hoxha e me pak nga Zogu. Deri atehere asnjerit shqiptar nuk i vinte mendje per ndonje lidhje me fiset ilire.
Fotaq kush ti mesoj ty keto gjera se linguistet dhe historianet e Botes kane mendim tjeter nga “mendimi” yt ose e thene me troc nga perrallat greke me te cilat je ushqyer edhe ti qe ke nje te tille ide
Shkencetaret me fame boterore,Tunman, Fon Han, Franc Bop, Pedersen, Gustav Majer, Jokli, Lamberc … thone se shqiptaret jane vazhdues te popullsise se lashte ilire dhe se shqipja eshte gjuha e ilireve te lashte.
Ores fotaqis tes qifshaqis motraqis nes pidhaqis mores biris kurvaqis.
Vendosin studjusit per keto pune o fotaq lere kete muabet.Gjetjet e fundit te Iliris dhe lidhjen e tyreme shqjpetadet po behen nga studjusit e huaj se sa nga ne ,keshtu qe po flet bota pervec grekerve dhe serbeve qe nuk e desherojne te verteten per arsyet qe dihen.Une nuk jame studjus porqylafi i bardhe eshte nje simbol prehistorik qe sot e mbajne vetem shqipetaret dhe askush tjeter…nuk eshte rastesi apojo kur edhe vet imazhi i homerit eshte gjetur disa here me qylaf.Pokeshtu dhe personazhe mitik mbajne koke kete simbol.Ndoshta per humor por ka te vertet brenda..Nje studjus linguistikt ketu ne Amerik ne nje koference shkencore pasi kishte shkuarper hulumtime per gjuhen e vjeter shqipe ne rreth 200 qendra me popullsi Arvanitesh qe jetojne ne greqi suprizoi duke debatuar me studjusin grek qe kundershtonte ,se fjala Kari-Zmatik eshte fjale shqipe qe vjen nga organi seksual mashkullor K….Ay edhe argumentoi qe vendi ku shkonte helena per dashuri kishte formen e organit mashkullor qe ne shqip eshte K..,i.Mos u shqetso Fotaq shkenca dalngadala do mbrrij tek e verteta qe sigurisht don kohen e vet dhe studjusit serjoz te pavarur nga politika dhe ideollogjia religjioze,,vetem duhet pak durim..
Per fat te keq te gjithe rame ne kurthin e fotaqeve qe gjithe jeten vetem urrejtje kane patur per kombin tone dhe nuk po vleresojme kontributin e te ndjerit profesor.Qofshin te nderuar te gjithe ata shqiptare ose te huaj qe perpiqen te hedhin sadopak drite mbi te kaluaren e kombit tone.
Fotaq PSE e mban sekret shteti grek zbulimet ne amfipoli ne serres flitet qe mbishkrimet nuk Jane ne greqisht
Origjina e emrit Fotaqi – Fottere(latinisht} = qi {shqip). Edhe emrin nuk e ke greqisht o FottitiQiu.
une se di mire istorine po nje shok me ka thene se ka bere universitet,,,,,qe iliret kane qene nje fis i zgjuar me teori nga me te fortat,,,dhe studionin token ,,qiellin,,qe nga emrat e javes qe kemi,,e hene.hena,,dhe une them se greket e lashte qe u zhduken,,iliret qe si permenden me per studimet e tyre…
Pse nuk quhet Shqiperia ILIRI ?
Po Greqia pse quhet hellada,o Gezim,po gjermania pse quhet dojcland etj,,,?Lexo Gezim librin e fundit te prof.Kristo Frasherit e aty do te maresh pergjigjen e plote?Libri quhet,Etnogjeneza e Shqiptareve.
sot ne colegjet e amerikes dhe akademi ushtarake te amerikes dhe shume vende te botes besa dhe ne akdemi ruse shqiptaret njihen si pasardhes te ilireve edhe pse spjegohet se ka shume libra qe thejne te kunderten qe prapavij e tyre eshte per arsye politike panslaviste dhe panortodoxe kjo shkon per te diturin fotaqi,se kemi per inat por jemi modest ne autoktonin tone