Nga Spanja në Poloni, nga Suedia në Gjermani deri në Hungari, e djathta antiliberale po rritet gjithandej nëpër Evropë. Sukseset elektorale që vështirësojnë gjithnjë e më shumë partitë e qendrës, marrin pjesë në qeverinë e rajoneve dhe shteteve të kontinentit, temat e saj kanë tendencë të mbizotërojnë diskutimin publik dhe, siç ndodhi dje në Varshavë, arrijnë të ndezin demonstrata në rrugë e të mbledhin turma masive. Por kjo nuk bëhet fjalë për rikthimin e fashizmit. Në fakt, të djathtës antiliberale i mungojnë dy tipare thelbësore të fashizmit të shekullit XX: organizimi paramilitar dhe përdorimi i dhunës kundër kundërshtarëve politikë – pa të cilat vetë fashizmi nuk do të vinte kurrë në pushtet në vitet 1920 dhe 1930. Në fakt, edhe kur, ashtu si në Gjermaninë e Weimar-it, marrja e pushtetit kishte si premisë një seri suksesesh të jashtëzakonshme elektorale, megjithatë, suksese të tilla u lejuan për një pjesë vendimtare nga një sulm fizik, shpesh të armatosur, të sjellë paraprakisht kundër mitingjeve, partive, shoqatave, gazetave dhe sindikatave kundërshtare.

Asnjë nga këto nuk ndodh sot. Sot e djathta antiliberale luan në fushën elektorale, dhe dhuna, kur ekziston, është punë e grupeve mjaft të parëndësishme. Sot qëllimi nuk është të frikësosh dhe heshtësh kundërshtarët, është t’i fitosh zgjedhjet në mënyrë demokratike, çka është e mundur falë dy faktorëve të rinj të pranishëm në skenën evropiane. Para së gjithash, për herë të parë që nga viti 1945 ekziston në kontinent një fuqi e madhe reaksionare që qëndron si pikë referimi për të gjithë të drejtën antiliberale. Është Rusia e Putinit, e cila nuk i fsheh planet e saj hegjemoniste në kurriz të pjesës tjetër të Evropës dhe që ka të ngjarë të përdorë të gjitha mjetet e fuqishme të ndikimit që ka, nga dhuna e fshehtë te paratë lumë, deri te hakerimi elektronik. Me synimin, saktësisht, të dobësimit të shtrirjes demokratike dhe afirmimin e mbizotërimit të saj në Evropë: në këtë pikë e favorizuar nga tërheqja e njëkohshme vetëvrasëse nga kontinenti i Shteteve të Bashkuara, që deri para ca kohësh përbënte pikën referuese të formacionit demokrat.

Por faktori thelbësor në ngritjen e së djathtës antiliberale është nacionalizmi. Nationalizmi është nacionalizëm, jo fashizëm, horizonti i tij i vërtetë. Nacionalizmi është “pika e grumbullimit të zemërimit” – për të përdorur shprehjen që është lajtmotivi i librit të Peter Sloterdijk “Zemërim dhe kohë” – me të cilin e djathta ushqen propagandën e saj dhe ndikimin në opinionin publik. Është nacionalizëm, megjithatë, që ka humbur plotësisht karakterin qendror që kishte në historinë e shekullit XX, dhe që në thelb konsistonte te ekspansionizmi, konkurrenca agresive në fushën e politikës së jashtme. Është një nacionalizëm i ri, të themi: i gjithi introvert dhe difensiv, ndërsa tjetri, nga ana tjetër, ishte ekstrovert dhe ofensiv. Sot, kombi, me pak fjalë, nuk është më vendi për të “shtrirë harkun dhe për të nisur lundrimin drejt botës”. Është një strehë nga bota. Sovraniteti i tij është një armë mbrojtjeje, një mbrojtje. Dhe pikërisht për këtë arsye kombi është një vlerë që ndihet gjithnjë e më shumë dhe vlerësohet veçanërisht nga ata që kanë Kushtetutë, kanë nevojë për mbrojtje, d.m.th. nga klasat popullore, përgjithësisht nga pjesët më të pafavorshme të popullsisë, duke përfshirë në të njëjtën kohë sektorë të varfëruar të klasës së mesme.

Sot kombi thirret si streha e risive që na janë hequr nga kontrolli dhe kundër gjithë vullnetit tonë, lulëzojnë dhe çmenden në botën “atje jashtë”, duke përfunduar kështu shkatërrues mbi ne. Risi ekonomike, para së gjithash. Prandaj, një strehë ku mbrohesh nga efektet negative të globalizmit: nga mbyllja e pakuptueshme e fabrikave që ende dukej se shkonin mirë dje; nga zvogëlimi brutal i stafit të jakave të bardha për shkak të ardhjes së kompjuterave; një strehë ku mund të mbrohesh nga rënia e papritur, e vendosur në një kryeqytet të largët evropian, për ato fonde publike që mund t’i lejojnë një komune të rregullojë një shkollë ose të punësojë dikë; një mbrojtje ndaj kalimit në duar të huaja të kompanive që ishin njësh me vendet dhe tani përkundrazi, e gjejnë veten të varura nga ata që atyre vendeve deri dje nuk u dinin as emrin.

Por nacionalizmi i sotëm shërben mbi të gjitha si një strehë kulturore. Ishte e nevojshme një kohë për këtë, por kurrë në masën e tanishme, aq radikale dhe përfshirëse në një nivel emocional. Kjo ndodh sepse ndryshimi në mënyrat e jetesës dhe ndjenjës së shoqërive perëndimore në dekadat e fundit ka qenë radikal dhe i përhapur. Në praktikë, një model kulturor që ka zgjatur me shekuj është tretur pothuajse plotësisht. Është pikërisht kjo që ka prodhuar dhe po prodhon në trupin shoqëror një thyerje shumë më të thellë nga sa besohet. Thyerja midis një pjese, e pajisur me burime më të mëdha, të lidhura ngushtë me modernitetin dhe gjuhët e saj, të orientuara në të reja, të njohura me shumëllojshmërinë më të gjerë të stileve të jetesës, të ngopura me individualizëm lejues, jotolerant ndaj çdo pengese, pasivisht anglisht folur, me pak fjalë psikologjikisht dhe kulturor qytetar i botës; dhe një pjesë tjetër, nga ana tjetër, kryesisht me shumë më pak burime, më të lidhura me një dimension të komunitetit, një mënyrë tradicionale të të menduarit dhe një marrëdhënie me të kaluarën; akoma i bindur – megjithëse larg të qenit vëzhgues – për identitetin e saj të krishterë, për mirësinë e rregullave që kanë shërbyer gjithmonë për të mbrojtur riprodhimin dhe marrëdhëniet midis gjinive dhe midis brezave, duke iu përmbajtur kuptimit të dorëzuar të hierarkisë dhe roleve shoqërore.

Por nacionalizmi i sotëm shërben mbi të gjitha si një mburojë kulturore. I shërbente kësaj edhe më parë, por kurrë në masën e tanishme, aq radikale dhe përfshirëse në nivel emocional. Kjo ndodh sepse ka qenë radikal dhe kapilar ndryshimi i ndodhur në mënyrën se si jetojnë dhe ndihen shoqëritë perëndimore në dekadat e fundit. Në praktikë, një model kulturor që ka zgjatur me shekuj është tretur pothuajse plotësisht. Pikërisht kjo ka prodhuar dhe po prodhon në trupin e shoqërisë një thyerje shumë më të thellë nga sa besohet. Thyerja midis një pjese, e pajisur me burime më të mëdha, të lidhura ngushtë me modernitetin dhe gjuhët e saj, të orientuara në të reja, të njohura me shumëllojshmërinë më të gjerë të stileve të jetesës, të ngopura me individualizëm lejues, jotolerant ndaj çdo pengese, pasivisht në anglisht, me pak fjalë psikologjikisht dhe kulturor qytetar i botës; dhe një pjesë tjetër, nga ana tjetër, kryesisht me shumë më pak burime,më shumë e lidhur në dimensionin komunitar, një mënyrë tradicionale të të menduarit dhe një marrëdhënie me të kaluarën; ende e bindur – megjithëse larg të qenit vëzhgues – për identitetin e saj të krishterë, për mirësinë e rregullave që kanë shërbyer gjithmonë për të mbrojtur riprodhimin dhe marrëdhëniet midis gjinive dhe midis brezave, duke iu përmbajtur domethënies se dorëzuar të hierarkisë dhe roleve shoqërore.

Është pikërisht kjo pjesë e shoqërisë e orientuar nga ana kulturore ndaj së kaluarës e cila, përballë humbjes së paraqitshmërisë shoqërore që ndikon në mënyrën e saj të të menduarit, përballë kritikës shpesh përmbledhëse kur nuk është censuruar ashpër, të cilit i nënshtrohet posaçërisht nga media, përballë zhdukjes pothuajse kudo të katolicizmit politik, i cili në një farë mënyre përfaqësonte më parë vlerat e tij, prej kohësh ka filluar të shohë në komb, në rrënjët e lashta të identitetit kombëtar, një mburojë mbrojtëse të dobishme kundër një moderniteti të perceptuar si diçka armiqësore dhe destruktive që vjen nga “jashtë”.

Me pak fjalë, zemra e nacionalizmit aktual është e përbërë në çdo kuptim nga një pozicion polemik, për më tepër i formuar nga shtresat e pafavorshme të shoqërisë, kundër të resë, kundër modernizmit. Dhe kështu kuptojmë rrënjët e vështirësisë me të cilën duhet të pajtohet e majta. Harrojeni Manifestin e Marksit dhe Engelsit, e majta, në të vërtetë, në rrjedhën e historisë së saj të gjatë ka ecur duke e forcuar gjithnjë e më shumë idenë se e kundërshtimit të së resë, rrjedhës së historisë (gjithnjë e pagabueshme, pozitive) mund të ishte veçse interes i madh, klasat qeverisëse, konservatore sipas përcaktimit, kurrë klasat e ulëta. Pra, vendi i tyre nuk mund të ishte gjithnjë në anën tjetër, në favor të çdo risie, sidoqoftë në radhët e modernizmit. Një llogaritje e gabuar që rrezikon të jetë fatale për to. / Corriere della Sera / / Përgatiti: Gazmira Sokoli /