Pamë Dubain të përmbytet, shohim shkretëtirën e Saharasë ta mbulojë dëbora dhe reshjet e një viti të bien furrishëm në vetëm 24 orë e të sjellin apokalipsin në Spanjë. E ndërkohë, përgjatë gjithë këtij viti, zjarret konsumuan pyje, përmbytjet i kthyen qytetet në liqene dhe stuhitë shkatërruan ekonomitë, duke lënë miliona të zhvendosur ose të vdekur.

E megjithatë, ndërsa qeveritë e të gjitha vendeve mes protestave kalojnë nëpër këto rrënoja, përgjigja globale ndihet jashtëzakonisht e zbrazët - tituj dhe hashtags si një teatër premtimesh të rreme, sisteme të fragmentuara dhe një besim tinëzar se paqartësitë mund të frenojnë baticat në rritje.

Bota në vitin 2023 ishte një paradoks. Ishte viti më i nxehtë i regjistruar dhe një nga më të prirurit ndaj fatkeqësive. Gati 12,000 jetë humbën nga katastrofat e lidhura me klimën - 30% më shumë se një vit më parë - dhe dëmet vetëm në SHBA u rritën në triliona dollarë. Në Itali, një stuhi e vetme shkaktoi shkatërrime të papara në një shekull, ndërsa kombet afrikane si Somalia dhe Kenia luftuan me përmbytjet që shpërngulën miliona. Ironia? Ata që janë më pak përgjegjës për këtë krizë mbajnë barrën e saj. Sipas Organizatës Botërore Meteorologjike, 90% e vdekjeve dhe 60% e humbjeve ekonomike nga goditjet klimatike ndodhin në vendet në zhvillim.

Këto statistika nuk janë vetëm numra; janë aktakuza. Aktakuzat e një sistemi që vazhdon t'i japë prioritet projekteve zbutëse - mendoj panelet diellore dhe makinat elektrike - ndërkohë që i lë përpjekjet për përshtatje të pafinancuara.

Premtimi i thyer i financimit të klimës

Angazhimi global për financimin e klimës - 100 miliardë dollarë në vit deri në vitin 2020 - ka qenë një dështim i jashtëzakonshëm. Në vitin 2021, vetëm 89.6 miliardë dollarë u mobilizuan, me vetëm 28% të alokuar për përshtatjen. Kjo është një rënie në kovë në krahasim me 212 miliardë dollarë që nevojiten çdo vit nga vendet në zhvillim deri në vitin 2030.

Afrika, kontinenti më i shkatërruar nga ndryshimet klimatike, mori vetëm 20% të fondeve të përshtatjes, ndërsa Azia Lindore dhe Paqësori pretenduan 45%. Ballkani, rajoni më i cenueshëm i Evropës? Më pak se 1%.

E pse anashkalohet përshtatja nga klimës?!

Ndoshta kjo është për shkak se përshtatjes i mungon magjia e mediatizimit të veprimeve që bëhen për zbutjen e këtyre efekteve. Nuk krijon dot hashtag nëse parandalon një përmbytje, por sigurisht që shfaqesh si hero nëse kompeson dëmet në prag zgejdhjesh. Për cdo qeveri, në çdo vend në zhvillim. Në vend të kësaj, bëhet fjalë për ndërtimin e mureve të detit, rregullimin e sistemeve të kullimit dhe mbjelljen e kulturave rezistente ndaj klimës—praktike, joglamoroze dhe absolutisht thelbësore. Ndërtimi i infrastrukturës të digave ose forcimi i sistemeve bujqësore nuk bën tituj për faqe të parë lajm, por shpëton jetë.

Rrugë e gjatë drejt suksesit

Adresimi i krizës së përshtatjes kërkon një ndryshim thelbësor në mënyrën se si vendet i qasen financimit të klimës, duke e bërë atë më efikas, të barabartë dhe me ndikim. Një hap kyç është konsolidimi i fondeve të fragmentuara të përshtatjes në një njësi të unifikuar, të mbështetur nga qendrat rajonale, për të thjeshtuar aksesin dhe për të reduktuar pengesat burokratike. Ndërsa analizon sot fondet globale të mjedisit, shikon se sa shumë fonde shpenzohen administrativisht, pa prodhuar asnjë sukses të prekshëm. Trump nuk I ka të padrejta plotësisht të dhënat, thjesht qasjen e ka si të Doktor Adhamullit.

Ka disa mënyra si kjo mund të bëhet më e realizueshme, jo domosdoshmërisht do të duhet ta presim se është e sëmurë. Andaj, edhe angazhimi i sektorit privat është po aq i rëndësishëm. Stimujt financiarë si subvencionet, lehtësimet tatimore dhe garancitë mund të tërheqin investime private në projektet e përshtatjes, duke shfrytëzuar inovacionin dhe burimet e tyre për ndikim më të gjerë. Rajonet si Afrika, që mbajnë peshën kryesore të ndikimeve klimatike, duhet të kenë përparësi ndaj kombeve më të pasura me fuqi më të fortë lobuese. Ballkani gjithashtu do të duhet të zgjohet, të kërkojë, të punojë e të ngrejë kapacitete që mund t’I bëjnë të gjitha këto “do të duhet”.

Së fundi, matje të qarta për matjen e suksesit të projekteve të përshtatjes janë thelbësore. Pa të dhëna të standardizuara, progresi mbetet spekulativ dhe bota nuk mund të përballojë pasiguri përballë kësaj krize urgjente.

Përshtatja ndaj klimës është drejtësi

Në thelb, përshtatja është një imperativ moral. Kombet dhe korporatat që kanë përfituar nga industrializimi i pakontrolluar u detyrohen atyre që tani paguajnë çmimin. Kjo nuk është bamirësi - është drejtësi.

Por drejtësia e vonuar është drejtësi e mohuar. Nëse vazhdohet të nënfinancohen projektet për përshtatjen, kostoja nuk do të jetë vetëm financiare; do të matet në jetë të humbura, komunitete të zhvendosura dhe të ardhme të shkatërruara.

Çështja nuk është më nëse ne mund të përballojmë financiarisht veprimet. Liderat veç bëjmë xhiro san ë një Konferencë Palësh (COP) në tjetrën, deri sa katandisen një grusht syresh edhe në pjesëmarrje. Të gjithë kthehen në shtëpi dhe harrojnë se ato fjalimet kanë faturë ekonomike, e asnjë nuk refleton asnjë 0 në buxhetin e qeverisë prej këtyre fjalimeve.

Çështja është nëse ne mund ta përballojmë të mos bëjmë veprime për të mbrojtur planetin, sic po bëjmë.

Planeti po bërtet për veprim. Nëse heshtim, historia do të jetë gjykatësi ynë më i ashpër.

3 Komente

K
Kapedani

17 Nëntor 2024, 22:03

Mesoni shqipen o ju qifsha kurvat.Edhe me Google do e kishit perkthyer me mire .O Mero halja, o fshatar qe ma ke koken gjithe qoshe ku i ke gjetur keta karat qe shkruajne ketu.

Përgjigjjuni
E
Elisa-beth Spirokaripali von de Prrenjas

18 Nëntor 2024, 10:26

Orni !! Ti je update me te rejat apo fle mbi laptop?!. Lexoje fjalimin tim!! Qe nga sot e tutje e kam marre une ne dore cdo ceshtje te Klizmës, apo sic e quan ti gabimisht "Klimë" ( nga injoranca). Prandaj thellohu perpara se te leshosh artikuj haluçinative per Klizmën. Ika tani të ndrohem. Puç puç.

Përgjigjjuni
P
Putini

20 Nëntor 2024, 22:01

Po kjo me ç'tager flet?

Përgjigjjuni