Dëshmia e ish-mësueses nga Tropoja: Më dënuan me burg politik, se refuzova të shkoja një natë në shtratin e Operativit të Sigurimit

Nga Enida Himaj

E dënuan për politikë se do të  arratisej jashtë shtetit, kur diçka e tillë s’i kishte shkuar kurrë në mendje. Arrestimi i Rukie Ramës, në dimrin e ’75-ës, nuk i ngjante asnjë historie, nga ato që rëndom jemi mësuar të dëgjojmë gjatë regjimit, pavarësisht se u servir si e tillë. Motivi i prangosjes së mësueses së bukur të bjeshkëve të Tropojës, nuk lidhej me armiqësinë me sistemin. Rukie Rama, kishte rënë viktimë e një tjetër armiqësie: Kishte refuzuar t’i nënshtrohej një zyrtari të lartë të Sigurimit dhe kishte përfunduar në qelinë e shpagimit. Historia e saj përfundimisht, do të koleksionohej në një dosje nga ato të tipit ‘sekret’, me emra e ngjarje të trilluara, që nuk e përmbante askund të vërtetën e ndëshkimit.

Sidoqoftë, ajo, me forcën e karakterit të saj, mundi ta kapërcejë këtë e të ngrihet më e fortë, për ta denoncuar fuqishëm atë, që fate të tilla, të mos i përjetonin shoqet e saj. E ndëshkuara prej bukurisë dhe lakmisë së të plotfuqishmëve të sistemit, zbulonte një tjetër aspekt të panjohur, të karakterit pervers të përfaqësuesve të regjimit. Në një intervistë ekskluzive, Rukie Rama pranon të tregojë “dosjen” e vërtetë të dramës së saj, duke vënë gishtin te protagonisti që urdhëroi çeljen e dosjes-fantazmë, që do t’i rrëmbente ditët më të bukura të rinisë.

“Dosjen time e çeli Feçor Shehu, kur refuzova të shkoja një natë në shtrat, me një funksionar të lartë të Ministrisë së Brendshme”. Përtej debateve për hapjen e dosjeve, që ka përfshirë Tiranën kohët e fundit, Rukie Rama, përcjell nga Brukseli, ku jeton prej vitesh, mesazhin e trishtë se procesi tashmë, mund të jetë i pabesueshëm, jo vetëm për vonesat e tej zgjatura, por edhe për mënyrën komprometuese, si është operuar me to gjatë kësaj kohe nga autoritetet zyrtare…!

Zonja Rukie, çfarë mendoni për debatin e fundit për hapjen e dosjeve të Sigurimit, duke qenë se dhe ju jeni një ndër viktimat e regjimit komunist?

Hapja e dosjeve, fjalë dhe zhurmë e kotë. Po të kishte një lloj predispozicioni, qoftë edhe minimal, këta 25 vjet, ato do të ishin hapur disa here, e do të ishte mbyllur ky kapitull përfundimisht. Me sa duket, kjo nuk i ka interesuar klasës politike, atyre që kanë drejtuar vendin, gjatë kësaj kohe. Tani jo vetëm që është vonë, por procesi dyshoj se mund të jetë komprometues. Kur them këtë, kam parasysh atë që mund të jetë bërë me dosjet, gjatë kësaj periudhe, ku lloj-lloj zyrtari, ka bërë çfarë ka dashur me to…!

Me aq sa keni mundur të merrni vesh më pas, kush e hapi dosjen tuaj?

Dosja ime është hapur me urdhrin e drejtpërdrejtë të Feçor Shehut, asokohe drejtor i përgjithshëm i Sigurimit të Shtetit. Nuk di çfarë është koleksionuar aty, por e vërteta e saj, nuk ka të bëjë fare me motive politike, sikundër më akuzonin, se; do të arratisesha në Jugosllavi. Diçka e tillë, nuk më kishte shkuar kurrë në mendje. Madje nuk kisha arsye, unë, një mësuese e besuar e malësive të Tropojës, të braktisja vendin, familjen, nxënësit e mi të dashur, që më donin dhe i doja me gjithë shpirt…!

Pra, ka pasur një shkak tjetër arrestimi juaj?

Një shkak banal desha të them, që edhe pas kaq vitesh më vjen zor ta përmend. Një funksionar i lartë i Sigurimit të Shtetit, mik i ngushtë i Feçor Shehut, më kërkoi të flija një natë me të dhe unë e refuzova. Kjo ishte arsyeja që Feçor Shehu, ky maniak seksual, në formë shpagimi, por edhe për të fshehur gjurmët e marrëzisë, urdhëroi hapjen e dosjes sime. Nuk e di ç’ka mbetur e shkruar në atë dosje, nga kjo e vërtetë, por di të them se, kur u dënua Feçori, dikush ia vuri në dukje edhe këtë. Jo se i vinte keq për mua, por i duhej për ta fundosur, sa më thellë. Këtij Feçorit dhe shpurës që mbante afër, sa i dëgjoj emrin më rrëqethet mishi…!

E keni marrë vesh që së fundi një bashki në Shqipëri e ka shpallur “Qytetar Nderi” Feçor Shehun?

Mos o Zot më keq…! Kjo është shprehja që përdoret më shpesh nga anët tona, në raste fatkeqësish, e pastaj, për të ngushëlluar vetveten, biseda vijon: ka keq e më keq! E dëgjova nga televizori, se u vlerësua figura e Feçor Shehut, u bë “Qytetar Nderi”. Turp, njëqind herë turp! Ata që e kanë dekoruar, jo vetëm nuk kanë mëshirë për vuajtjet tona, por i sjellin opinionit si model, një bastard, një kriminel, që nuk ka lënë gjë pa bërë, madje edhe përtej ligjeve të kohës. Është kjo një arsye më shumë, që më bind për arsyen e vërtetë, pse nuk janë hapur dhe nuk do hapen dosjet tona. Në këtë linjë, rasti i Feçor Shehut, nuk është i vetëm. Çuditërisht, kjo demokraci alla shqiptarçe, po rehabiliton, madje po nderon me solemnitetet, persekutorët e regjimit. Një plagë kjo që me sa duket nuk ka për t’u shëruar kurrë.

Mendoni se kemi të bëjmë me një fenomen, apo është një rast i shkëputur?

Kur rasti pasohet nga raste të shumta të kësaj natyre, siç ka ndodhur në të vërtetë, kjo në tërë kuptimin e fjalës, është një fenomen. Një fenomen tronditës madje! Para disa kohësh, nga një udhëtim që po bëja me tram në Bruksel, më zuri syri një person, i cili më ngacmoi në plagë. Pasi plaga, sado që të mbyllet, prapëseprapë diçka mbetet prej saj, ndryshimi i kohës e ngacmon. Pra bëhen shumë faktorë që nuk të lënë të harrosh. Pse u ngacmova në këtë udhëtim në Bruksel?! Prania e këtij tipi, që po udhëtonte bashkë me mua në këtë mjet publik, më ktheu prapa në kohë. Ky ishte një nga zyrtarët e besuar të atij regjimi, që në atë kohë, bëri një skenë të dhimbshme e antinjerëzore me time më. Ajo ishte nisur për të ardhur te burgu, për të më sjellë ndërresat dhe ndonjë ushqim që lejohej në kushtet e qelisë.

Meqë koha ishte e kufizuar për orarin e vizitave, ajo provon të marrë shkallët e Komitetit, për të shkurtuar pak distancën për të arritur në orar. Por një instruktor i këtij Komiteti, i cili kishte dalë në oborr, tundte zinxhirët dhe kulloste sytë në ndonjë kalimtare dhe, me një shprehje prej sadisti, i kthehet: “Ku shkon ti, nëna e krimineles? Nuk ke të drejtë të hipësh në këto shkallë! Vajza jote është armike e popullit”!

Dhe kjo nënë, me shpirt ndër dhëmbë, e djersitur nga lodhja fizike, i lutet: “Më lë bre bir, se po shkoj në Degë të Brendshme, se e mbyllin derën, e kam dy javë që nuk i kam sjellë ndërresa, e nuk kam mundësi të vij të dielën tjetër”. Por personi, zyrtar i besuar, është i patolerueshëm. E kthen mbrapsht. Sa, e sa të tjerë, ka kthyer mbrapsht ky zyrtar i pashpirt në ato vite, kur krekosej me kollaren e kuqe dhe teserën e partisë në xhep.

Unë di me dhjetëra raste, që ky tipi në emër të partisë, i ka degdisur në ferrin e burgjeve të komunizmit. Si për çudi, ky person tani, është në të njëjtin mjet udhëtimi me mua dhe kaq shumë ndihem në pozicion të vështirë, saqë në stacionin e parë zbres nga trami, që të mos e shoh atë fytyrë bajate. Por çudia nuk mbaron me kaq! Në një aktivitet që po shihja në ekranin e televizionit, pikërisht ky tipi, kishte ngritur dy gishtat dhe bërtiste: “Partia Demokratike, Partia Demokratike”.

I demokratizuari së fundi, më në fund ishte shpërblyer nga partia në pushtet dhe kishte ardhur në Bruksel (!) Vallë, a ka ndonjë parim në këto tranzicione, ndonjë etikë, ndonjë normë? Se po më duket se po bëhet lojë karrigesh, pasi nuk jam në gjendje të kuptoj, kush ka të drejtë të quhet demokrat, sot; ai që për 30 vjet, ishte anëtar i Partisë së Punës, fuks i Sigurimit, hetues, operativ? Ishte në ato kohë në organe ekzekutive dhe sot më flet mua për demokraci!

Pra, ju mendoni se po të ishin hapur dosjet, ky person që ju thoni dhe të tjerët, do të kishin marrë ndëshkimin moral minimalisht?

Thuhet; “të hapen dosjet”, kërkohet me forcë nganjëherë në raste fushatash, por mjerimi më i madhi i të përndjekurve politikë, është se ne po përdoremi si garniture, në fushata të ndryshme. E çfarë dosjesh mund të hapen pas 25 vitesh, kur ato janë kaluar me dhjetëra here, në duart e atyre që i kanë pas bërë? Pra, kanë hequr dhe kanë vënë çfarë kanë dashur ata, që kanë çelur këto dosje dhe po këtyre, ua kanë lënë nëpër duar.

Nga tërë grupi i atyre që hapën e realizuan procesin ndaj meje, pjesa më e madhe e tyre sot janë noterë, inspektorë, avokatë, apo dhe përfaqësues diplomatikë. Ata gjatë kësaj periudhe, kanë shkuar dhe kanë gërmuar në dosjet e atij procesi. (Unë kam fakte për këtë.) Jo se do kishin frikë nga unë, se përsëri isha e pafuqishme, por tani si demokratë, u duhej të mos ishte emri i tyre, në ato veprime çnjerëzore që kanë bërë. Megjithatë, dosjet nuk i thonë të gjitha…!

Njeriu duhet të jetë realist në të shprehurit e disa gjërave, pavarësisht nga kohët që kalojnë, dhe në të vërtetë, nuk kanë qenë të ligjëruara torturat që na bëheshin dhe kemi kaluar në kurrizin tonë. Pra, këto nuk janë të regjistruara në dosjet tona, por janë të betonuara në mendjet dhe zemrat tona, janë të dokumentuara në fizikun tonë, siç është gishti i dorës sime. U bë një eksperiment mbi qenien time dhe vërtet këtë e bënë në Pukë, ku prej aty, përfundova në burgun e Tiranës. Shumë e bukur është një shprehje që thuhet, nga një mendimtar egjiptian: “Njeriu nuk gjykohet nën torture”. Megjithatë, këta sadistë përfitonin të vilnin ndonjë fjalë, që mund të thonim ne në agoni të shpirtit, nga dhimbjet e padurueshme që na shkaktonin.

Dukemi të qetë ne të shkretët, por, shpirti vlon e zien gjithnjë. Si mund të harroj burrelasit, që për hobi, për të kënaqur ndoshta sytë e tyre, se ishte një vajzë e re dhe jo e shëmtuar, eksperimentonin me tortura, për të parë si do katandiseshin gjymtyrët e saj?! Si mund të harroj 12 janarin e vitit ’75, kur të gjitha qelitë e “Bajram Currit”, u ndynë nga jashtëqitjet tona, se na u dha një ushqim i prishur dhe nuk i hapi kush dyert e qelive, për të shkuar në atë pseudo-banjë që përdorej, nga më shumë se 30 vetë dhe shumë rrallë kishte ujë të rrjedhshëm. “Lum si budallai” – thotë Balzaku, dhe ndoshta do ishte mirë të jesh budalla; sikur themi ne malësorët: “Mirë kos e, mirë tamël”. Pra budallai pranon çdo gjë që i serviret.

Është data 22 janar ’75, po më kthejnë nga Tirana. Është shumë ftohtë. Në Tiranë këtë radhë, më sollën për të vërtetuar atë që unë kisha gjënë më të shenjtë, për të manovruar ta mohonin atë gjë, për të rekrutuar ndonjë person, që nuk kishte shtyllë kurrizore, por falë mjekëve të maternitetit të Tiranës, emrat e të cilëve, nuk ka rëndësi t’i përmend, por që ishin intelektualë, prindër dhe nuk pranuan asnjë kompromis, për të njollosur figurën e mjekut dhe shkruan ashtu siç ishte. Kisha tri ditë, pa futur gjë në gojë. Më harruan apo e bënë qëllimisht, nuk e mora vesh kurrë, por di se mezi qëndroja në këmbë. Shoqëruesit e mi, të famshmit hetues, donin të hanin nga një mish të pjekur në Gjegjan të Pukës dhe duke mos pasur besim të më linin në makinë, edhe pse isha e lidhur, u detyruan të më merrnin në mensë.

Kurrë nuk më hiqet nga mendja, fytyra e kuzhinierit në sportelin e kuzhinës. E mori me mend që jam e burgosur dhe i thotë kamarierit: “Thuaji hetuesit, që t’i lejojnë një makaron asaj vajzës”, dhe tinëzisht kishte futur një copë mish, poshtë atyre makaronave. Por përmetari vigjilent, hetuesi, e kuptoi atë hile dhe dha urdhër ta hiqnin. Megjithatë, hëngra dy lugë makarona pas tri ditësh dhe më erdhi pak forcë. Sigurisht, ky hetues tani është i vdekur, pasi atëherë ishte rreth të 60-ve, po patjetër, fëmijët e tij janë diku të privilegjuar.

Shumë herë hezitimi për hapjen e dosjeve justifikohet me faktin se gjatë regjimit, të gjithë kanë qenë të persekutuar; si e vlerësoni ju këtë?

Sa shumë revoltohem nganjëherë kur thonë: “Kemi qenë të gjithë të persekutuar”. Sa gabim bëjnë këta njerëz! Si nuk e kuptojnë vallë, që ngulin gjilpëra në shpirtrat tonë të dërrmuar? Si mund të krahasohet një i burgosur në qeli, i rrahur e i torturuar, i pangrënë e, i ngrirë nga të ftohtët, me një person të lirë, punonjës ministrie, kuadër në dikastere apo dhe punonjës në një kooperativë a fermë, por të paktën, nuk iu është mohuar ajri, uji, e drejta për të folur, e drejta për të parë njerëzit e vet. Rregullisht, përcjell zhvillimet, kudo në botë. Me shumë të drejtë, shprehen gjermanët: “E patëm problem kur hapëm dosjet, se ishin kundërshtitë brenda në familje”.

Një spanjolle donte të dinte kush ia kishte vrarë të atin; jo për t’u hakmarrë, por thjesht donte ta dinte. Por unë që i kam pasur 43 dëshmitarë kundër, pa llogaritur disa që kanë qenë kontingjent i Degës së Punëve të Brendshme, 1.200-lekëshat, që janë përdorur gjithnjë. Pra unë debatova me të gjithë, e mjerimi më i madh ishte, se shumë prej tyre, kurrë s’e kuptova pse hynë në atë valle?! Apo u bë deti kos, duke mos llogaritur që po vrisnin një njeri, duke mos menduar se po luanin me zemrën e një nëne.

Vallë në atë kohë, ku ishin këta demokratët e sotëm, që asnjë nuk ngriti krye, në mbrojtjen time, por me të vërtetë u paskam pas bërë hije këtyre njerëzve, me aftësitë e mia intelektuale e organizative, sa për pamjen time, ishte dhuratë e Zotit dhe unë isha e dashuruar me veten, me lulet e fushës së Bytyqit, me karafilin e Gjerovicës, me puhinë e liqeneve të Sulbicës, me profesionin tim. Për mua, nxënësit e mi, ishin jeta ime dhe, ashtu siç ishin lule ata, luftoja t’ua bëja lule dhe ambientin ku shkolloheshin. E sa për dijeni, kufirin territorial të vendit tim, qoftë në bjeshkë, qoftë në verri, nuk e kam pasur më larg se një orë në këmbë, por kurrë nuk më ka shkuar në mendje, që ta kaloj kufirin e vendit tim, për ndonjë jetë më të mirë diku tjetër.

Pra, po dekorohet Feçori, Vito Kapo, u demokratizuan hetuesit dhe sekretarët e partisë dhe dekoratat vazhdojnë, për gjithkënd, meritë e pa meritë. Po udhëtoja në avion, po kthehesha nga Shqipëria, dhe në klasin e parë të tij, ishte një jurist, punonjës i shtetit shqiptar. Si për çudi, i pashë një çantë që mbante në dorë dhe ecte i krekosur. Çmimi i asaj çante ishte 3500 euro dhe për ne të përndjekurit, nuk po mjafton fondi për asgjë. Po tkurremi dhe strukemi gjithnjë, derisa të na mbulojë dheu.

Kjo është e vërteta që është në vendin tim, kjo është ajo lojë fjalësh që bëhet, kjo është loja e karrigeve. Është demokraci. E fillova me fjalën popullore “Mos o zot më keq” dhe po e mbyll me këtë shprehje: “Gjëja që gjendet rrallë, është e shtrenjtë; edhe e drejta, pse është e shtrenjtë, rrallë gjendet”. Po shtoj dhe diçka. Kur Frojdit i kërkuan të edukojë një katërvjeçar, ai tha: “Është shumë vonë”. Po këta njerëz vallë, që po bëjnë e zhbëjnë çdo ditë teori?!

Memorie.al

Ditari i Enver Hoxhës: Izraeli dhe Jordania, janë dy kobure të amerikanëve dhe anglezëve, në drejtim të popujve arabë, dy provokatorë, dy qen roje

21:50 Dossier 14 komente

CIA e pranon se puçi që e kishte mbështetur më 1953 në Iran ishte jodemokratik

19:39 Dossier 3 komente

Kujtimet e Fadil Paçramit: Pas akuzave të Enverit, folën Mehmeti, Hysniu, Ramizi e Manushi, por një tip rrugaçi, si Hekuran Isai, tha; të lidhen të dy për këmbësh e duarsh e të futen në një thes…

17:55 Dossier 1 koment

Golda Meir: Izraeli im (3)Desha të shkoj vullnetarisht në Legjionin hebraik

16:20 Dossier

Historia tronditëse e shqiptares që u dënua nga KGB-ja

18:15 Dossier 1 koment

Golda Meir: Izraeli im (2).Më interesonte shumë plani i shtetit nacional të hebrenjve

16:14 Dossier 9 komente

“Të ZGJEDHUR”, ekspozitë përkujtimore në 76-vjetorin e ekzekutimit politikë të deputetëve dhe intelektualeve më 10 tetor 1947.

16:05 Dossier 2 komente

Refleksionet e ish-funksionarit të lartë, që vuajti 15 vjet në Burrel: Enveri, ishte egoisti pasionant’ i etur për fuqi e lavdi, diktatori i pashpirt e i egër, por, a do të qe ky një mendim disi i

17:52 Dossier 2 komente

Golda Meir: Izraeli im. Kujtimet e kryeministres se hekurt të Izrealit

16:14 Dossier

Dëshmia e rrallë, e ish-shefit të Zbulimit: Në vitet ’70-të, një bashkëpunëtori ynë jashtë, na informoi se Ramiz Alia, ishte agjent i KGB-së dhe për këtë u vu në dijeni Enveri, por më pas, njeriu ynë…

18:34 Dossier 25 komente