Lamtumirë profesor Rexhep Qosja

Sot, kultura dhe mendimi shqiptar humbën një nga figurat e tyre më të mëdha: akademikun, studiuesin dhe kritikun letrar Rexhep Qosja. Me ndarjen e tij nga jeta, mbyllet një kapitull i rëndësishëm i historisë së kritikës letrare dhe i vetëdijes kulturore shqiptare, por mbetet e hapur një trashëgimi intelektuale që vazhdon të udhëheqë mënyrën se si lexojmë letërsinë, historinë dhe identitetin tonë.

Kontributi i Rexhep Qoses në kulturën shqiptare përfaqëson një nga momentet më të rëndësishme të konsolidimit të mendimit kritik dhe të vetëdijes kulturore shqiptare në gjysmën e dytë të shekullit XX dhe në fillim të shekullit XXI. Vepra e tij e gjerë dhe e shumëdimensionale nuk mund të reduktohet në një disiplinë të vetme, pasi ajo shtrihet në kritikën letrare, historinë e letërsisë, letërsinë e krahasuar, eseistikën kulturore, diaristikën dhe angazhimin publik intelektual. Pikërisht kjo shtrirje e gjerë e bën Qosen një figurë themeluese, jo vetëm për studimet letrare shqiptare, por edhe për formësimin e një tipologjie të re intelektuale në hapësirën shqiptare të Ballkanit.

Që në debutimin e tij kulturor, Rexhep Qosja u dallua për një qasje metodologjike të re ndaj letërsisë shqipe. Studimi i tij mbi veprën e Asdrenit shënon një kthesë të rëndësishme, pasi për herë të parë poeti i Rilindjes trajtohet jo thjesht si figurë patriotike, por si subjekt estetik dhe kulturor, i vendosur në një kontekst historik dhe letrar më të gjerë. Ky akt kritik shënon fillimin e një procesi të çmitizimit shkencor të letërsisë shqipe, pa e zhveshur atë nga dimensioni i saj kombëtar, por duke e pasuruar me analizë strukturore dhe krahasimore. Në këtë mënyrë, Qosja vendos bazat e një kritike që refuzon skemat ideologjike dhe kërkon rigorozitet shkencor.
Vepra e tij monumentale mbi romantizmin shqiptar, e konceptuar në tre vëllime, përbën një nga arritjet më të qëndrueshme të historiografisë letrare shqiptare. Këtu romantizmi nuk trajtohet si një rrymë e izoluar estetike, por si një fenomen kulturor kompleks, i lidhur ngushtë me procesin e formimit të vetëdijes kombëtare shqiptare. Qosja argumenton se romantizmi shqiptar nuk mund të kuptohet jashtë kontekstit evropian, por as nuk mund të reduktohet në imitacion periferik. Ai e vendos këtë rrymë në një dialog të vazhdueshëm me traditat kulturore evropiane, duke dëshmuar se letërsia shqipe ka qenë pjesë aktive e proceseve modernizuese të kontinentit. Kjo qasje krahasimore e çliron letërsinë shqipe nga provincializmi dhe i jep asaj një pozicion të denjë në historinë e ideve evropiane.

Një nga kontributet më të rëndësishme të Qoses është vepra “Porosia e madhe”, kushtuar Naim Frashërit, e cila përbën një rishikim të thellë kulturologjik të figurës së poetit kombëtar. Në këtë studim, Naimi nuk shfaqet si ikonë e ngrirë e mitologjisë kombëtare, por si intelektual i ndërlikuar, i ndikuar nga iluminizmi, mistika lindore dhe idealet humaniste evropiane. Qosja e vendos Naim Frashërin në një kontekst filozofik dhe historik që e bën figurën e tij të kuptueshme edhe për lexuesin modern, duke treguar se kombëtarja dhe universalia nuk janë kategori kundërthënëse, por procese të ndërlidhura. Në këtë kuptim, “Porosia e madhe” është një akt kritik që jo vetëm interpreton, por edhe edukon mënyrën se si duhet lexuar tradita.

Me ndarjen e tij nga jeta, Rexhep Qosja lë pas jo vetëm një korpus të pasur veprash, por edhe një mënyrë të të menduarit. Ai ishte një intelektual që e kuptoi kulturën si hapësirë dialogu, si fushë debati dhe si proces të vazhdueshëm vetëdijesimi. Në këtë sens, ai nuk i përket vetëm historisë së studimeve letrare, por edhe historisë së formimit të mendimit kritik shqiptar.

Trashëgimia e tij mbetet e gjallë në tekstet që ka shkruar, në debatet që ka hapur dhe në mënyrën se si ka ndikuar brezat e studiuesve dhe lexuesve. Lamtumira me profesor Rexhep Qosen nuk është fundi i pranisë së tij intelektuale, por një moment reflektimi mbi një figurë që e ka zgjeruar horizontin e kulturës shqiptare dhe e ka vendosur atë në dialog të vazhdueshëm me mendimin evropian.

Prof Rexhep Qosja do të mbetet, në historinë e kulturës shqiptare, si një nga themeluesit e kritikës moderne letrare dhe si një ndër zërat më të rëndësishëm të vetëdijes sonë kulturore.

Kumbaro: Lamtumirë, Rexhep Qosja! Në panteonin e letrave të Shqiptarisë do të jetë gjithmonë i skalitur emri i një prej çmuesve dhe kontribuesve të gjuhës sonë dhe mendimit shqiptar

14:05 Kulturë

Konjufca: Progresiv me bindje, egalitar në qëndrime, gjithnjë kombëtar në veprime dhe humanist në vlera, Rexhep Qosja do të kujtohet si një nga figurat më të rëndësishme të kombit tonë

13:55 Kulturë 1 koment

Kryesia e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë dhe Kryesia e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, mesazh ngushëllimi për humbjen e akad. Rexhep Qosjes

13:49 Kulturë

Kuvendi i Shqipërisë mban një minutë heshtje për ndarjen nga jeta të Rexhep Qoses

13:22 Kulturë 2 komente

Kuvendi i Kosovës mban një minutë heshtje për shkrimtarin dhe akademikun Rexhep Qosja

13:21 Kulturë 2 komente

BKSH shpreh ngushëllimet për ndarjen nga jeta të Rexhep Qoses

13:20 Kulturë 2 komente

Vjen te amfiteatri te liqeni produksioni "Zërat e tokës"

13:14 Kulturë

“Lamtumirë shqiptar i mirë”, Rama mesazh ngushëllimi pas ndarjes nga jeta të Rexhep Qosjes

13:10 Kulturë 51 komente

Ndërron jetë në moshën 89-vjeçare, Rexhep Qosja

12:40 Kulturë 18 komente

Ngre siparin ekspozita “PranverArt”

11:13 Kulturë