Te fundit
Pse Shqipëria vendosi të mos i kërkojë NATO-s, zbatimin e Nenit 5
5 Tetor 2022, 20:51Politika
TEMA
Nga Maggie Miller - Politico.com
Shqipëria u godit nga një sulm kibernetik pak muaj më parë dhe sulmi ishte aq shkatërrues, saqë qeveria konsideroi mundësinë për të kërkuar një deklaratë të NATO-s, që mund të kishte çuar të gjitha vendet anëtare drejt një konfrontimi me Iranin.
Do të ishte hera e parë që një shtet anëtar i NATO-s përdorte një sulm kibernetik për të kërkuar zbatimin e Nenit 5, i cili e trajton një sulm kundër një anëtari si një sulm kundër të gjithëve, që kërkon mbrojtje kolektive.
”Në fund, Shqipëria vendosi të mos e ndërmerrte atë veprim, që do të rrezikonte përshkallëzimin dhe të fuste në antagonizëm aleatët e fuqishëm”, tha Rama në një intervistë nga zyra e tij në kryeqytetin shqiptar.
Rama nuk tha se sa seriozisht u mor në konsideratë opsioni për të kërkuar zbatimin e Nenit 5 apo për sa kohë.
”Kam shumë respekt për miqtë dhe aleatët tanë për t’u thënë atyre se çfarë duhet të bëjnë”, tha Rama.
“Ne jemi gjithmonë shumë të kujdesshëm që të jemi shumë të përulur në vlerësimet tona”, theksoi ai.
Diskutimi brenda qeverisë shqiptare mbi Nenin 5 nënvizon debatin e vazhdueshëm nëse një sulm kibernetik do të jetë ndonjëherë mjaft serioz për të shkaktuar me të vërtetë një përgjigje të plotë të mbrojtjes kolektive të NATO-s, që mund të përfshijë hakmarrje kibernetike kundër vendit sulmues nga të gjithë anëtarët e NATO-s ose sanksione gjymtuese.
Dispozita është vënë në veprim vetëm një herë, vetëm disa ditë pas sulmeve të 11 shtatorit 2001 në SHBA dhe pasojat nuk janë përcaktuar plotësisht për një sulm kibernetik. Vendet anëtare të NATO-s duhet t’i vijnë në ndihmë vendit që kërkon zbatimin e Nenit 5, por secili vend anëtar mund të përcaktojë masën e përgjigjes së tyre.
Për Ramën, sulmi i korrikut, i cili e detyroi vendin të mbyllte faqet e internetit të qeverisë, që përdoreshin për gjithçka, nga pagesa e shërbimeve komunale deri te marrja e patentë shoferit, shkoi deri në limit.
”Është si të bombardosh një vend”, tha Rama për sulmin kibernetik, i cili u atribuohej gjerësisht hakerëve iranianë.
”Nëntëdhjetë e pesë për qind e shërbimeve qeveritare të Shqipërisë ofrohen në internet, që do të thotë se operacionet e përditshme ndërpriten në zyrat qeveritare në të gjithë vendin”, tha ai.
”Hakerët gjithashtu u përpoqën të fshinin të dhënat e ndjeshme të qeverisë”, shton Rama, ”por nuk ishin të suksesshëm”.
Shqipëria ndërpreu marrëdhëniet diplomatike me Iranin si kundërpërgjigje – që besohet se është hera e parë që një vend e ndërmerr këtë hap për shkak të një sulmi kibernetik.
Por, Rama vendosi të mos e çonte këtë incidentin te NATO.
”Ishte e tepërt për ne të mendojmë dhe të arrijmë në vendimin se duhet t’i kërkojmë NATO-s të nxisë zbatimin e Nenit 5”, tha Rama.
Si hakmarrje e mundshme për ndërprerjen e marrëdhënieve, hakerat iranianë sulmuan sërish Shqipërinë në fillim të shtatorit duke çaktivizuar disa sisteme të përdorura në përpunimin kufitar dhe doganor.
Rama paralajmëroi se vendi i tij pret më shumë sulme nga Irani dhe po punon për të forcuar mbrojtjen kibernetike.
Linja rreth asaj se kur një sulm kibernetik mund të shkaktojë Nenin 5 është e paqartë. Qendra e Ekselencës së Mbrojtjes Kibernetike të Përbashkë e NATO-s e përshkroi aplikimin e saj në një sulm kibernetik si “një pozicion i paqartë, por i qëndrueshëm i NATO-s”, ndërsa sekretari i përgjithshëm i NATO-s Jens Stoltenberg tha në 2018 se ”niveli i sulmit kibernetik për të shkaktuar mbrojtjen kolektive duhet të mbetet qëllimisht i paqartë”.
”Jam pyetur shpesh në çfarë rrethanash NATO do të nxiste Nenin 5 në rastin e një sulmi kibernetik?’ Përgjigja ime është: do të shohim”, tha Stoltenberg në atë kohë.
Jim Lewis, drejtor i Programit të Teknologjive Strategjike në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, tha se NATO ka të ngjarë të punojë ende përmes “menysë së opsioneve” që do të përdorte për t’iu përgjigjur një sulmi kibernetik. “Do të jetë e mjegullt për një kohë derisa të zgjidhim se çfarë mund të bëjmë pa dhunë që mund të ketë efekt”.
Sulmet kibernetike iraniane mund të kenë shkaktuar përçarje të gjerë, por nuk çuan në ndonjë vdekje ose shkatërrim të përhershëm të sistemeve. Këto fakte, të shoqëruara me madhësinë e vogël të Shqipërisë për sa i përket gjeografisë dhe popullsisë, e bënë edhe më të largët nxitjen e zbatimit të Nenit 5.
“Nëse sulmi do të kishte qenë më i dëmshëm, ata mund të kishin marrë një mbështetje”, tha Lewis. “Askush nuk u lëndua, kështu që është e vështirë të thuhet se duhej Neni 5”.
Pushtimi rus i Ukrainës i ka intensifikuar këto diskutime, duke pasur parasysh paralajmërimet e fundit se Rusia po përgatitet të intensifikojë sulmet kibernetike kundër Ukrainës me afrimin e muajve të dimrit dhe se një sulm kibernetik kundër Ukrainës mund të përhapet në vendet fqinje që i përkasin NATO-s.
Shumë anëtarë të NATO-s, duke përfshirë Shqipërinë, kanë ofruar mbështetje për sigurinë kibernetike për Ukrainën.
”Ne kemi bërë pjesën tonë”, tha Rama për ndihmën e dhënë nga Shqipëria, ”por ajo që ka ndodhur me Iranin imponon një shpejtësi tjetër”.
NATO dhe vendet anëtare të saj morën veprime për të mbështetur Shqipërinë pas goditjes së korrikut. NATO lëshoi ??një deklaratë duke dënuar sulmin dhe duke u zotuar të ofrojë mbështetje për të forcuar mbrojtjen kibernetike të Shqipërisë. Departamenti i Thesarit i SHBA-së sanksionoi agjencinë e inteligjencës së Iranit dhe udhëheqësin e saj, dhe Departamenti i Drejtësisë paditi hakerët e dyshuar iranianë për sulme të përhapura kundër infrastrukturës kritike globale.
FBI dhe Agjencia e Sigurisë Kibernetike dhe Sigurisë së Infrastrukturës lëshuan një këshillë të përbashkët në shtator, duke detajuar se si hakerët iranianë fituan akses në rrjetet e viktimizuara shqiptare 14 muaj përpara se të kryhej sulmi, duke vjedhur periodikisht emailet e lidhura me qeverinë e Shqipërisë. Qeveria britanike vuri në dukje në një alarm të veçantë se emailet e Ramës ishin ndër ato të aksesuarat.
Rama vuri në dukje ndihmën e SHBA-së pas sulmit, e cila përfshinte dhënien e ekspertizës personalisht për të hetuar incidentin, si një “mbështetje të madhe” dhe vuri në dukje se Shqipëria është aktualisht në pritje të ndihmës financiare të SHBA-së për përpjekjet e mbrojtjes kibernetike.
”Çdo dollar që do të vijë do të vlerësohet shumë”, tha Rama.
“Unë mendoj se ato duhen dhe ata do të na tregojnë se na mbështesin në këtë situatë”, përfundoi ai.
17 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Ktij boles i ka ardh keq per NATO-n lere lere u ka thene se s.po ua kerkoj nenin 5. Hajde llogjike edviniane hajde. A ka shqiptar me koificient minimal inteligjence qe i jep dum kesaj!
O idiot, neni 5 aktivizohet kur do Anerika, e jo kur do shteti qe kercenohet apo sulmohet.
Futja PORDHES.
Edi Rama nuk ka surrat fare, po fare ama, te ankohet per haker iraniane e te kerkoje ate zbatimin e Nenit 5 ne NATO sepse eshte krejt i dhjere e shurrosur pasi ka orientuar, ideuar, zbatuar e pergezuar te gjithe ato Patronazhiste qe para 1 viti i nxorren te dhenat personale te mbi 1 MILION shqiptareve ne pazar (qe eshte nja 100 here me keq se tollovia e shkaktuar me iranianet)
jo more zoteri jo, ti ke per detyre te investosh ne krijimin e kapaciteteve te plota te mbrojtjes nga sulmet kibernetke duke investuar si ne pajisje dhe teknologji por gjithashtu me kryesorja te burimet njerezore dhe personelin te cilin duhet ta motivosh te qendroje ne vendin tone dhe ti sherbeje kombit duke e vleresuar dhe paguar ashtu si vendet e tjera anetare te NATOs. e di more zoteri sa eshte paga ne NATO per nje specialist Cyber, eshte 11 mije euro ne muaj, verifikoje nese mendon se seshte e vertete, por ju e keni mendjen te beni tendera dhe merni 20 % ti fusni ne xhep dhe jo te mendoni te investoni ne ngritjen e kapaciteteve te mbrojtjes kibernetike. Ti thua qe 95 % e sherbimeve meren nepermjet internetit, dhe sigurisht e mare ne aspektin e modernizimit te sherbimeve dhe lehtesimit te procedurave ok, por aman duke mare nje shembull vullgat ne vendin tone, para se te maresh "Qenin duhet ti besh koliben perpara" ndaj perpara se ti te kalosh sherbimet online duhet te njekohesisht te kishe ndertuar kapacitetet e mbrojtjes kibernetike, dhe jo te dale ku te dale sic ndodhi qe gjithe te dhenat sensitive kombetare dhe private dolen sheshit. Nese ti ske ndertuar kapacitetet e nevojshme te mbrojtjes dhe kerkon nga aleanca ndihme se ske dashur te mbrohesh vete se e ke mendjen te vjedhesh sta ka fajin aleanca, dhe as kush tjeter, aleanca do te ofroje konsulence dhe sigurisht mundesi per zbulimin e vendit nga jane kryer sulmet por jo te hyje ne lufte se ti se ke pare te nevojshme te krijosh keto kapacitete. Konsulenca e aleateve eshte me shume frike per ata se duke qene vend anetar ne NATO mos te kane vjedhur informacione qe kane te bejne me sekrete te aleances pa se te vogjen listen e pagave apo votuesve ajo kishte kohe qe kishte dale. Prandaj me shume se te flasesh gjera pa kuptim mblidhi ata ekspertet e tu dhe 20-30 keshilltare qe ke dhe ato Ministret qe i ke mare nga bankat e shkolles dhe investoni ne njerez per ti pergatitur e trajnuar dhe i motivoni dhe vleresoni duke i paguar njesoj si jashte, qe ata mos emigrojne por ti sherbejne vendit te tyre. Nisur nga kjo besoj se faji seshte i hakerave iraniane por i qeverise dhe pergjegjesia direkte bie mbi qeverine, ska justifikim dhe peralla qe ti thua.
E para se Irani ka armë bëthamore. E dyta, kush e pjerdh Shqipërinë në Nato!
Sa te jet ke mashtrus ne pushtet bashke me Sali qenin me kompani vetm mashtrime do te ket ju kujtoni se hin perndimi ne lufte per drogaxhijet e shqiperise dhe hajdutat e vendit as dhe nje her por ky mundohet te justifikohet si gjithmon se i thon ik ore hajdut do prishim punet tona per nje vend si albanistani.
Ju kam thene me kohe ne kemi nje kryeminister LEGEN.
ramen se pjerdh e njeri por vetem ai nuk po e kupton kete .....
Ky eshte hajvan....ne vend qe te flas per zgjidhjet e halleve te vendit, vazhdon akoma me deliret e udheheqsit global....
NENI 5 i NATOS nuk detyron vendet anetare qe te marrin pjese ne mbrojtjen e nje shteti tjeter te Natos kur ai vend sulmohet . Eshte me teper si nje NEN solidariteti por jo detyrimi. Kerrici i Vucicit eshte shkaktar fajtor dhe duhet te denohet rende per sabotimin e sitemit te te dhenave te Shqiptareve. Shqiperia dixhitale qe promovonte kerrici Vucicit as sisteme antivirus nuk kishte (gjen me elementare per te mbrojtur sistemin) edhe pse per sistemin dixhital jane hedhur 180 milion euro . Kerrici Vucicit eshte marre peng per hakerave qe kane hyrje e dalje shume te lehte ne sistemin dixhital primitiv te shtetit Shqiptar. Ky bastard nuk e kupton qe shteti i Kosoves qe drejtohet nga Albin Kurti eshte vite drite larg halese sone. Fatmiresisht qe drejtuesit e Kosoves nuk i len shteg ketij bastardi sepse edhe atje do krijonte sistemin e deshtuar te korrupsionit,krimit shkaterrimit te gjithckaje qe ka bere ne Shqiperi.
Po pse flet ne emer te shqiptareve o qelbanik, fale teje dhe politikave te tua e pesojne shqiptaret ,le ti mari amerika ,ata afganet sirianet dhe urguret ,pse hapesh bythesh dhe del me gjoksin para ,kur s ke breke ne bythe ,as ushtri dhe as armatim ,nuk e aktivizove nenin 5 se e dije qe s te dhjet njeri plehre ,po ndonje arestim ketej bere per ato dritaret e hapura apo hajde t ju a hedhim gjithe fajin iranianeve
ky kari di vetem te beje kllounin ne takimet nderkombetare. bq Peze
Vetem shpellaret e shqupit dhe Like psikopatit paskan komentuar sot.si duket patronazhistet e liderit global sjan bere akoma gati ose e kane pushim.
Motren ku eke
"Olti Hipopotam Curri"! Ja ke foliur ti per ta sot, vetem se ke shkruar ato qe ne degjojme perdite nga goja e shpellareve.
Po nuk i dha urdher "padroni" ......skape.... keshtu konja zgjebse nuk kishte si ta bente.