Te fundit
Raporti i BB/ Reforma të thella për të shmangur uljen e pensioneve. Rritja e moshës, një zgjidhje
21 Shkurt 2014, 19:13Politika
TEMA
Pasojat e ndjeshme që kanë rritja e moshës së popullsisë dhe zvogëlimi i krahut të punës në skemat e tejmunduara të pensioneve në ekonomitë e reja në Evropë dhe Azinë Qendrore kërkojnë reforma të konsiderueshme, thotë raporti i ri i Bankës Botërore “Piramida e kthyer përmbys: Sistemet e pensioneve përballë sfidave demografike në Evropën dhe Azinë Qendrore”.
Nëse nuk do të bëhen reforma të guximshme, do të jenë të moshuarit e varfër dhe të rinjtë e sotshëm ata që do të vuajnë më shumë nga pamundësia e sistemeve shtetërore të pensioneve për t’u siguruar një mbrojtje me të ardhura bazë kur të jenë të moshuar. Nëse nuk veprojmë sot atëherë rriten shqetësimet për vendosjen e barazisë për brezin e ardhshëm duke qenë se ky mosveprim ka gjasë të çojë në ulje të masës së pensionit dhe kjo do të cënonte më shumë të varfrit se të pasurit, sipas raportit.
Raporti, i prezantuar në Bruksel në një konferencë të organizuar nga Komisioni Evropian dhe Banka Botërore, konstaton se shumica e sistemeve të pensioneve e kanë arritur tashmë “pikën e pjekjes”, ku kanë shumë pak mundësi për ta zgjeruar numrin e kontribuesve për shkak të numrit të pandryshuar dhe në rënie të popullsisë në moshë pune. Numri në rënie i popullsisë në moshë pune po bën që piramida tradicionale e popullsisë (me pak të moshuar në majë dhe më shumë banorë në moshë pune në bazë) të kthehet përmbys, duke pasur tani një numër më të vogël popullsie në moshë pune në pjesën e poshtme dhe një numër më të madh pensionistësh në pjesën e sipërme të saj.
Reformat
“Vendet me ekonomi të reja në Evropën dhe Azinë Qendrore kanë qenë reformuesit më aktivë në botë, duke përqafuar një sërë skemash të reja të pensioneve, siç është sistemi me pikë në Serbi dhe në Kroaci, llogaritë kombëtare në Letoni dhe në Poloni, skema me pensione për të gjithë në Gjeorgji, Kazakistan dhe Kosovë dhe llogaritë individuale të kursimeve në Estoni, Rumani, IRJ Maqedoni dhe Federatën Ruse,” thotë zonja Laura Tuck, Zëvendëspresidente për Evropën dhe Azinë Qendrore, në Bankën Botërore. “Mirëpo shumë prej këtyre reformave nuk kanë qenë të mjaftueshme që sistemet e pensioneve të ruajnë nivele të mjaftueshme të masës së pensioneve, përballë ndryshimeve të thella demografike. Për më tepër, disa prej këtyre reformave janë zhbërë për shkak të presioneve fiskale afatshkurta.” Në raport thuhet se vendet në tranzicion të Evropës dhe Azisë Qendrore, përfshirë edhe Turqinë, kanë bërë përpjekje të mëdha gjatë 20 viteve të fundit për t’i reformuar sistemet e tyre të pensioneve në mënyrë që t’i harmonizojnë me realitetet e reja shoqërore dhe ekonomike të ekonomive të tregut. Mirëpo, me shkallët e larta të rritjes ekonomike të mesit të viteve ‘2000, disa vende i rritën masat e pensioneve meqë mblidhnin më shumë të ardhura buxhetore. Kriza financiare i la këto vende me më pak të ardhura buxhetore dhe me masa të rritura të pensioneve, çka çoi në kthim mbrapa të reformave të pensioneve. Për shembull disa vende i zhbënë llogaritë individuale të kursimeve për të ndihmuar në mbushjen e hendekut në të ardhurat buxhetore, por duke rrezikuar qëndrueshmërinë në kohë dhe mjaftueshmërinë e pensioneve në periudhën afatgjatë.
Problematika
“Sistemet e pensioneve nuk mund t’u premtojnë më pensione të bollshme numrit gjithnjë e në rritje të pensionistëve. Rritja e jetëgjatësisë mesatare, rënia e mprehtë e shkallës së pjellorisë dhe rritja e emigrimit kanë kontribuar në komprometimin e mbajtjes më këmbë për shumë skema pensionesh,” tha në fjalën e saj hapëse Ana Revenga, Zëvendespresidente për Uljen e Varfërisë dhe Drejtimin Ekonomik, në Bankën Botërore. “Raporti shqyrton një varg zgjidhjesh dhe arrin në konkluzionin se sistemit publik të pensioneve do t’i duhet të vendosë prioritet ofrimin e pensioneve bazë, të shoqëruar me masa për të nxitur një periudhë më të gjatë të zënies me punë si edhe kursimet individuale të personave.” Reformat duhet të sigurojnë që të moshuarit të mos bien në varfëri, përmes ofrimit të një pensioni minimal. Kjo ka pasojat e veta për mënyrën si financohen aktualisht pensionet. “Ndryshimi i mekanizmit të financimit për sigurinë e të moshuarve ka pasoja se kush i merr pensionet dhe si i merr ato,” tha zonja Anita Schëarz, Ekonomiste e lartë për Rajonin e Evropës dhe Azisë Qendrore, në Bankën Botërore dhe njëra prej autoreve kryesore të raportit. “Pikërisht tani, vendet shpesh u japin pension vetëm atyre që kanë paguar kontribute dhe e lidhin masën e pensionit me kontributet e paguara në të shkuarën. Mirëpo e gjithë popullsia e moshuar ka nevojë për njëfarë të ardhure në pleqëri për të mbajtur një standard të denjë jetese. Kjo ngre nevojën për të kërkuar burime financimi përtej tatimit të punës.”
Zgjidhjet
Në raport shqyrtohen dy zgjidhje të mundshme për t’u bërë ballë sfidave demografike me të cilat përballen sistemet e pensioneve: krijimi i të ardhurave fiskale shtesë për të mbuluar defiçitet e pensioneve dhe rritja e numrit të kontribuuesve në sistem. Mirëpo, vendet e rajonit në përgjithësi i kanë të larta barrat tatimore, sidomos mbi punën, çka u lejon shumë pak hapësirë për të krijuar të ardhura të tjera buxhetore shtesë për t’u dhënë zgjidhje defiçiteve të pensioneve. Heqja dorë nga tatimi i punës si burim financimi për sigurinë në pleqëri dhe përdorimi i tatimeve mbi konsumin dhe pronat mund të ndihmonte në krijimin e disa të ardhurave shtesë, por edhe këtu hapësira është e kufizuar në shumicën e vendeve. As zgjerimi i numrit të kontribuuesve nuk është zgjidhje universale. Në shumicën e vendeve me ekonomi të reja në Evropë dhe Azinë Qendrore, shumica e të rriturve në moshën më produktive (35-44 vjeç) janë në punë. Hapësira për ta zgjeruar krahun e punës qëndron tek popullsia në moshë më të madhe, numri në punë i të cilëve është më i vogël nëse e krahasojmë me rajone të tjera në botë. Për më tepër, zgjerimi i bazës së kontribuesve mundet vetëm t’i lehtësojë ose vonojë reformat e nevojshme për sistemet e pensioneve, nëse raporti mes kontributeve dhe fitimit të pensioneve mbetet në themel jo i mirë.
“Një prej konstatimeve më mbresëlënëse të raportit është se zgjerimi i numrit të kontribuesve (përmes përfshirjes së krahut informal të punës apo rritje së numrit të emigrantëve) e ndihmon sistemin e pensionit në periudhën afatshkurtër kur merr të ardhura shtesë, por i përkeqëson gjërat në periudhën afatgjatë kur lind detyrimi për t’u paguar pension një numri më të madh pensionistësh,” tha Omar Arias, Ekonomist i lartë për Rajonin e Evropës dhe Azisë Qendrore në Bankën Botërore dhe një prej bashkautorëve kryesorë të raportit. “Formalizimi dhe emigrimi mund t’i ndihmojnë qeveritë që të fitojnë kohë e të bëjnë rregullimet e nevojshme në sistemet e pensioneve, por asnjëri prej tyre nuk e arrin dot objektivin e dyfishtë të mjaftueshmërisë dhe qëndrueshmërisë në kohë për pensionet në periudhën afatgjatë.” Edhe pse rritja e të ardhurave fiskale dhe rritja e krahut të punës mund të kontribojnë të dyja në zbutjen e efekteve negative afatshkurtra të reformave të pashmangshme, zgjidhja afatgjatë mund të qëndrojë te korrigjimi i masës së pensioneve në mënyrë që të ardhurat nga pensioni të mbulojnë vetëm periudhën kur personi nuk mund të punojë dot më, që zakonisht janë 15 vitet e fundit të jetës. Kjo u ofrohej pensionistëve në vitet ’70 të shekullit XX, kundrejt mesatarisht 18 viteve pension për burrat dhe 23,5 vite pension për gratë në shumë vende sot.
Rrritja e moshës së pensionit
Rritja e moshës së pensionit, nxitja dhe mbështetja e njerëzve për të punuar më gjatë do të ndihmonte pa masë që t’u jepej mundësi sistemeve të pensioneve për të ofruar të ardhura bazë në moshë pleqërie dhe për të qenë të qëndrueshme financiarisht. Ndër masat për nxitjen e punonjësve më të moshuar që të vazhdojnë të punojnë përfshihen: dhënia e mundësisë për dalje graduale në pension, për shembull duke i lejuar ata që janë në moshë më të madhe të punojnë me orar jo të plotë duke marrë ndërkohë pension të pjesshëm; bërja e rregullimeve të vogla në qendrën e punës, si vendosja e pajisjeve zmadhuese në ekranet e kompjuterëve dhe e poltronave ergonomike, për të rritur produktivitetin në përgjithësi dhe nivelin e rehatisë për punonjësit në moshë më të madhe; dhe investimi më me efektivitet në trajnim në moshat e mëdha përmes rikonceptimit të arsimit dhe formimit për të rriturit dhe të sistemeve të mësimit gjatë gjithë jetës për t’ia përshtatur trurit në plakje. Së fundmi, presionet fiskale po i detyrojnë vendet që gjithnjë e më shumë t’i kufizojnë shpenzimet për pensionet që edhe kështu janë të papërballueshme, përmes nxitjes së pensioneve private dhe skemave të kursimeve individuale afatgjata. Kursimet u japin mundësi punonjësve të kenë disa burime shtesë kur të dalin në pension. Masa të tilla si regjistrimi automatik në skemat e kursimeve mund t’i shtyjnë punonjësit të mbushin boshllëqet e të ardhurave nga pensioni me kursimet e tyre individuale.
Nuk ka një zgjidhje të përshtatshme për të gjitha vendet. Pavarësisht rrugës që do të zgjidhet, vendet duhet të fillojnë një dialog social për të përcaktuar se cila qasje i përshtatet më mirë secilit sipas kushteve që ka, për të ruajtur mundësinë e sistemeve të pensioneve, për të ofruar një mbrojtje me të ardhura bazë në pleqëri për të rinjtë e sotshëm dhe për të moshuarit në gjendje më të vështirë ekonomike, të gjendur përballë sfidave demografike të secilit vend.
14 komente në “Raporti i BB/ Reforma të thella për të shmangur uljen e pensioneve. Rritja e moshës, një zgjidhje”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Zgjidhja: meqenese ata qe populli zgjedh per ti drejtuar jane te pazote per te menaxhuar pasurite e natyres,pasi pasurite e natyres jane vetem per te pasuruar hajdutet ose ata qe ne I quajme million err ose politikane
duhet qe popullit t’ju merret cdo gje ata duhet qe tere jeten derisa te mbyll in syte te jene skllever qe zvarriten
per qeverine e tyre dhe per boten qe I jep gishtin dhe I merr jeten.
Dashkan te lene pleqte ne pune, dhe pasi kane mbushur moshen e pensionit, se ne shqiperi as nuk e lodh kush bythen ne pune. Me punen qe behet ne shqiperi pleqte dhe 80 vjec ti lesh nuk dalin se pension se marrin rroga te larta dhe ne lidhje me korrupsionin po jane bere marifeteci, dhe rinia qe pritet te crrenjose korrupsionin dhe te jape energji per ta cuar vendin perpara te rrije rrugeve.
Mire po mendoka kjo BB ja.
o banka e interesave te cifutve …pse s’thoni qe ti heqim fare pensionet dhe ti leme gjyshet dhe gjyshrit ne meshire te fatit …..uuuuuuuu ju q—fshhhhhhhaaaaaaaaaaaaaa TalMUTIN e [email protected] e flliqte !
AAAAA KRISHT A KRISHT NQS EGZISTON KUN BJERNA 1 HITLER TE RI PER TE MIRE TE BOTES !
Respekte. Ishalla fjalet e tua I degjon zoti madh
Amin
Hahaha….keshtu simbas ketyre eksperteve me rroga 10 mije dollareshe i bjen qe pensionistet me te varfer te botes te vdesin sa me shpejt se keshtu rregullohet “skema”!?
A koh e pshtir ah. Te mjeret fukarenj se ju pasaniket s’keni nevoj per pensionin. Sa qejf do kisha te permbysej kjo bote. 1-per te ter
Nuk e di ne se ju kujtohet APO jo. Une qysh para tre muajsh, kur qeveria vendosi ( beri mire ) te bashkepunoje me FMN, ju thashe se nuk ka rruge tjeter dhe mosha e pensionit per grate do te ngrihet nga 60 ne 65 vjec. Nuk ka rruge tjeter, nga buxheti i shtetit futen shume leke ne gropen, qe krijohet cdo vit nga pensionet. Ku do ti gjeje leket shteti ? Me vjen keq por tregu nuk eshte Jesus Krishti, tregu ka ligjet e veta qe fatkeqesisht “SOCJALIZMI REAL” nuk i respektoi.
Djema, kuptohet se studimi i mesiperm ka shume vlera. Per ti rene shkurt muhabetetit, desha te thoja dicka, se si behet ketu ne Zvicer ( kuptohet, se kjo gje nuk mund te behet akoma ne Shqiperi ). Ketu ne Zvicer ka aktualisht tre kollona ( These ) kryesor ku mbeshtetet sistemi i pensioneve :
– Kollona e pare ( ose me mire te themi thesi i pare ) quhet sigurimi i pensioneve per pleqte. Sipas kesaj ne thesin e pare cdo njeri qe punon fut nga rroga e tij 5,05% te rroges se tij dhe 5,05% e fut punedhenesi. Me e bukura eshte ( e kam jetuar vete ), qe edhe kur nje person eshte pa pune dhe merr rrogete papuni, 11,% te rroges se papunit futet po ne kete thes. Kjo kollone ( thes ) eshte e detyrueshme.
– Kollona e dyte ( thesi ) i dyte nuk eshte i detyrueshem per njerezit qe punojne provizorisht, pra kur nuk punojne dot gjithe vitin. Pra per njerezit, qe punojne gjithe vitin, perseri ne varesi te deges se industrise reth 6% te rroges se punonjesit futet ne kete thes plus edhe punedhenesi fut perseri 6% ne kete thes. Duhet te them, se vlera se sa perqind futet ne thes eshte e ndryshme per dege te ndryshme te ekonomise. Per njerezit, qe punojne gjithmone edhe kjo kollone eshte e detyrueshme.
– Kollona e trete ( thesi i trete ) quhet pensioni privat dhe NUK eshte i detyrueshem. Ne se njeriu deshiron ai fut ne ket thes deri ne 7.600 franga ne vit dhe kjo shume lekesh nuk taksohet.
Desha te theksoj ketu, se Zvicra ka fond te caktuara lekesh qe i investon ne _Afrike, me qellim qe punetoret afrikane te “ndihmojne” ne skemen e pensioneve zvicerjane. Pra pjesa kryesore e fitimeve ne Afrike futet ne thesin e madh te pensioneve zvierjane. Pervec kesaj, populli zvicerjan e di se pjesa me e madhe e te ardhurave nga shitj e cigareve ne Zvicer ( nje Pakete Malboro kushton 10 franga) futet ne thesin e pensioneve zvicerjane.
Djema, mos harroni se Zvicra ka 760 vjet qe eshte shtet.
O Henri kane 23 vjet qe po lengojne me pensione vdekje pensionistet shqiptare, bile nje pjese e mire kane vdek ne mjerim, dhe kane punuar gjithe jeten, ne nuk jemi zvicra, po ka te drejte bazarhesapi me poshte se ku fut hundet fmn dhe bb sjell vetem mjerim, njeriu nuk rron 1000 vjet qe te presi rregullimet e “skemave te pensioneve” te ketyre sharlataneve me kollare.
FMN Dhe BB Jane dy instuticione megallomane fashisto-kapitaliste qe Kane shkaterua cdo shtet qe Kane nderhyre,tani e kemi rradhen Ne te beheni viktima e tyre!!!
p.s anulloni cdo koncesion dhe do e Shifni qe 3 mil njerez nuk Kane nevoje per ndihma dhe lemoshe……….
E vertete,,kudo ku nderhyn BB dhe FMN kta vende marrin fund!!!
Kta duan ti lene njerezit te vdesin ne pune.
BB dhe FMN japin kredi,dhe ato para i marrin prap vete me firmat e tyre nepermjet tenderave nderkombetare,ku faktikisht puna behet nga kompani nenkontraktore shqiptare. Pra nje pune qe e ben nje kompani shqiptare me 5 leke,,kta e marrin me 10 leke dhe e shesin te firmat shqiptare me 5 leke.Cilesia nuk ndryshon,se nga shqiptaret behet,,vetem destinacioni fitimit ndryshon. Pra vjedhje ndaj popullit e legalizuar!!!
Iku Saliu qe sdonte te bente gje per vendin,,erdhen keta qe spo dine nga te lidhin gomarin,me ca njerez jo profesioniste,qe merren me gjera te vogla,ndersa ne anen tjeter u rreshkasin miliarda nen hunde!!!! Ne te dy rastet populli vuan.
Bazarhesap, Makarona te prishura :
Me vjen keq por une nuk jam dakord me mendimet tuaja ne lidhje me FMN. Me poshte keni nje informacjon mbi te
« Eshte nje organizate e OKB me qender ne Washington. Detyrat e tija jane : Stimulimi i bashkepunimit ne politiken e valutave, zgjerimi i tregetise boterore, Stabilizimi i kurseve te shkembimit te valutave, dhenje kredish, kontrolli i politikes se lekut, ndihme teknike.
FMN dhe Banka Boterore u krijuan ne konferencen e Bretton Woods ne vitin 1944. FMN ka aktualisht 188 vende anetare dhe e drejta e votes varet nga pjesa e kapitalit qe ka secili shtet ne kete organizate. USA = 16,75 % Japonia = 6,23% Gjermania = 5,81% Franca = 4,29% Anglia = 4,29% Kina = 3,81%.
M.q.s vendimet duhet te miratohen nga nje shumice prej 85%, del se USa dhe BE perbejne ne fakt kete shumice prej 85%.
Ne se nje anetar i FMN bie ne veshtiresi pagesash ai ka te drejte te pretendoj per ndihme prane FMN si „Lender of Last Resort“, pra si shpresa e fundit.
FMN jep kredi te me kohe te caktuara vendeve qe kane probleme ekonomike, si p.sh Argjentine dhe Irlande (2010), Rumani (2008) ose Greqi (2010).
Kushte per dhenjen e kredise jane si p.sh. : Shkurtimi i shpenzimeve shteterore, inflacjon i ulet, rritja e eksporteve si dhe liberalizimi i sektorit bankar.
Shteteve qe marrin kredi do tju vihet perpara progarami per rregullime strukturale se p.sh. privatizimi i objekteve publike si arkat e kursimit, furnizimit me uje ose energji elektrike, telekomunikacjoni etj, si dhe te parashikohet nxjrja nga puna e grupeve te caktuar te punonjesve administrative.
Bashkepunimi i zhvillimit eshte i lidhur gjithashtu me kushtet e Good Governance ( lufta kunder korupsionit, demokraci,……. ) dhe liberalizimi.“
Pershendetje
Une them se skema e pensioneve eshte ne rregull po te zbatohen kriteret e meposhtme:
-Punedhenesit (qe ne rastin konkret jane shtetaret tane) te derdhin kontribitin e sigurimeve shoqerore ne destinacionin e duhur dhe jo ne xhepat e vet.
-Te zbatohet me rreptesi ligji dhe jo te abuzohet me fondet e sigurimeve shoqerore.
-Ne skemen e sigurimeve shoqerore te futen vetem ata qe kane derdhur kontribute dhe jo fallsifikatoret qe ne keto 24 vjete jane me shume se kontribuisit.
-Te gjitha sa me siper behen po ka deshiren e mire shteti (qe ne rastin tone nuk ka shtet) dhe klasa politike po qe se eshte e ndergjegjeshme dhe jo hajdutre.
Mos rrisni moshen e pensionit se do beni gabim te madh! Me ligjet e para ’90, sot une do isha pensionist, tani dua dhe 10 vjet qe ta arrij ate moshe. Duhet te dime se FMN dhe BB gjithnje kane qene dhe sigurisht do jene antipopullore ne vendimet e tyre. Shikojini se nje pjese e madhe e punonjesve, jo per faj te tyre, nuk paguajne siguracione, sepse ata pronare qe nuk i kontrollon kush, u japin ultimatum, ose qendro, ose largohu se ka te tjere qe presin. Nje shtet normal merr ne mbrojtje popullin e vet, pavaresisht sugjerimeve qe u japin te tjeret, kushdo qofshin!