INTERVISTA/ Edmond Spaho: Banka Botërore ka përgjegjësi për krizën energjitike në Shqipëri

Është mirë kur një politikan shqiptar heq petkun e politikës. Dhe, në pozicionit e teknicienit, z.Spaho, me profesion ekonomist, rrëfen se sistemi i energjisë me të gjithë problematikën e madhe ka shumë përmirësime. Ndërsa e quan të ekzagjeruar rritjen e çmimit të energjisë dhe vendos gishtin e përgjegjësive edhe te Banka Botërore për problemet. Sa i përket pyetjeve politike është lehtësisht i lexueshëm dhe sipas tij, bojkoti këtej e tutje lidhet me shfaqjet e mëtejshme të maxhorancës…

Nga Ben Andoni, JAVA

Juve jeni shprehur se është imediate zgjedhja e guvernatorit të Bankës Qendrore, ndërkohë që po shfaqën pikëpamje të ndryshme lidhur me ligjin për zgjedhjen e tij. Pse këmbëngulni në këtë pikë?

“Është e domosdoshme që Banka e Shqipërisë të ketë Guvernatorin e saj të zgjedhur sa më parë në përputhje më kushtetutën dhe ligjin pas ngjarjes shumë të rëndë që ndodhi. Guvernatori i ri duhet të iniciojë një proces analize dhe transformimi brenda Bankës por edhe në bashkëpunim me Kuvendin përfshirë ndryshime ligjore.

Shqetësimi nuk është: a do jetë Guvernator i huaj apo vendas ai që do na ruajë thesin me para në Linzë por që këto ngjarje të mos përsëriten kurrë. Ngjarja nuk ndodhi nga mungesa e ekspertizës dhe eksperiencës por nga moszbatimi dhe mungesa e kontrollit në zbatimin e rregullave më të thjeshta të mundshme.

Debati për të pasur Guvernator të huaj më duket sipërfaqësor pasi vendi ka edhe funksione të tjera shumë më të rëndësishme sesa Guvernatori. Banka e Shqipërisë detyrë themelore me ligj ka politikën monetare, të cilën në rastin e një vendi të vogël si yni që merr kredi nga FMN-ja dhe BB-ja, e harton dhe zbaton në bashkëpunim strikt më FMN-në dhe kështu do të vazhdojë edhe në të ardhmen pavarësisht kombësisë së Guvernatorit.

Sistemi ynë bankar ka probleme me rolin e bankave të nivelit të dytë në shërbim të ekonomisë dhe qytetarëve. Këto probleme dhe zgjidhjet e mundshme janë të njohura nga politika dhe duhet vullnet për t’i adresuar në mënyrë ligjore dhe jo ndryshim i kombësisë së Guvernatorit”.

Kuvendi i PD-së ka mbyllur punimet e tij dhe perceptimi i ardhur në media e ndan në dy kahe: atë që Kuvendi ka bërë një analizë të përciptë, ndërsa tjetra që ka qenë një zhvillim real! Në këndvështrimin tuaj, si e gjykoni, Kuvendin e fundit?

“Analiza e zgjedhjeve të qershorit të vitit të kaluar ka filluar një vit më parë me procesin e zgjedhjeve të reja në PD për kryetarin dhe strukturat e tjera drejtuese. Në këto analiza është folur gjerë e gjatë për shkaqet e humbjes dhe përgjegjësitë.

Në Kuvendin e PD-së, zoti Basha në fjalën e tij i evidentoi edhe një herë të gjitha shkaqet dhe i kërkoi ndjesë jo vetëm anëtarësisë të PD-së por të gjithë qytetarëve për humbjen tonë të thellë më 23 qershor 2013. Ky veprim tregon kurajë dhe përgjegjësi. Kurajo sepse në radhë të parë i shikojmë shkaqet tek vetja dhe përgjegjësi sepse jemi të vendosur t’i korrigjojmë ato në mënyrë që qytetarët të shohin tek PD-ja, shpresën për ndryshim sikurse ka ndodhur gjithmonë. Më të njëjtën frymë ishin të gjithë diskutimet në ditën e dytë të Kuvendit të kryetarëve të degëve të PD-së në rrethe”.

A ka ardhur koha që grupi juaj parlamentar tashmë të jetë në Parlament?

“Ne jemi larguar nga parlamenti jo vetëm për ngjarjen e korrikut të këtij viti, ku në mënyrë të përsëritur u godit deputeti ynë nga dy deputetë të maxhorancës për mendimet që shprehu në seancë.

Në parlament na është mohuar në mënyrë sistematike e drejta për të kontrolluar qeverinë në veprimtarinë e saj nëpërmjet komisioneve hetimore. Këtë të drejtë nuk na e jep maxhoranca por Kushtetuta dhe është konfirmuar nga Gjykata Kushtetuese. Maxhoranca ka thyer konsensusin e dhënë nga ne për integrimin evropian me prekjen e ligjit për nëpunësin civil, sikurse janë kryer reforma të rëndësishme pa na përfillur, si ajo për Ndarjen Territoriale.

Ne nuk kërkojmë që ligjet të votohen sipas bindjeve tona sepse nuk i kemi numrat por nuk mund të jemi fasadë e maxhorancës apo e një demokracie false. Vendi i opozitës është në Kuvend sepse për ketë është votuar por maxhoranca duhet të japë prova të qarta veç fjalëve se po ndryshon qëndrim”.

Vlerësimi i fundit i INSTAT-it tregon për një ulje të zhvillimit në tremujorin e dytë. Si e parashikoni ecurinë e këtij modeli ekonomik që po ndjek qeveria e z.Rama?

“Ajo që më shqetëson është insistimi i qeverisë për ta paraqitur gjendjen rozë, se për herë të parë në 5 vite hartuam buxhet shtesë, në një kohë kur nuk ka shtesë por vetëm rialokime, që kemi mbledhur kaq e aq të ardhura më shumë në një kohë që kanë mbledhur më pak.

Të dhënat e tremujorit të dytë tregojnë qartë tendencën në rrënjë të ekonomisë, e cila vjen nga modeli që zgjodhi zoti Rama. Shqetësues janë sektorë të tillë si energjetika më rrënjë 29%, ndërtimi 22%, transporti 23%, industria përpunuese më 7% që flasin për rrënjë të qarkullimit dhe konsumit.

U rritën taksat por sot mblidhen më pak të ardhura. Nga 5 taksa që japin pjesën e luanit në buxhetin e shtetit, 4 janë të parealizuara dhe e pesta e tejkaluar më artifica, që shpejt do ju dalë boja. Tatimi mbi fitimin, tatimi mbi të ardhurat personale, taksat nacionale dhe akcizat nuk janë realizuar 2.45 miliard lekë për 8 mujorin.

Është tejkaluar mbledhja e TVSH por më artifica. 6 miliard lekë janë detyrimet që i duhen kthyer shoqërive të hidrokarbureve në formën e TVSH dhe akcizës për importin e lëngut të sondave të shpimit, 1 miliard lekë detyrime të pakthyera të së njëjtës natyrë në makineri e pajisje kryesisht të minierave pa përmendur rritjen e TVSH-së nga faktorë të tillë si blerja e helikopterëve të ushtrisë. Në se janë mirë me mbledhjen e taksave përse nuk e kanë përfunduar akoma marrëveshjen me FMN-në dhe nuk u dha deklaratë në përfundim të misionit të tyre të fundit?

Realizimi i investimeve publike është në nivelin më të ulët. Rreth 30 miliard leke investime të parealizuar kurse kreditimi i sektorit privat bie për çdo muaj. Dhoma Amerikane e Tregtisë bëri thirrje për ulje taksash dhe arbitraritet sepse do të largohen investitorët e huaj, të gjithë organizmat e biznesit janë kundër rritjes së taksave që parashikohet të bëhen me projektbuxhetin e vitit 2015 kurse KfV në Shqipëri bëri thirrje për mosrritje të çmimit të energjisë elektrike pasi do ketë pasoja në zhvillimin ekonomik të vendit. Ky është modeli ekonomik i zotit Rama”.

Rekomandimi i BB për rritjen e energjisë duket i pashmangshëm për qeverinë e re. Por, sa i përket energjisë të gjitha qeveritë post ‘90 kanë treguar inefiçencë të plotë. Si mendoni se mund të kapërcehet ky problem i madh kombëtar, sipas jush?

“Në përgjigje të pyetjes suaj do ju jap një opinion personal të ndarë nga funksioni politik. Sistemi energjetik sot është në gjendje shumë më të mirë se dhjetë vjet më parë për shkak të investimeve të kryera në prodhim dhe transmetim. Është zgjidhur një herë e mirë problemi i furnizimit me energji, janë ndërtuar ose janë në ndërtim linja të reja që na lidhin më tregun ndërkombëtar, linja të transmetimit brenda vendit si dhe nënstacione të shumtë. Janë rikonstruktuar hidrocentralet e kaskadës së lumit Drin si dhe janë ndërtuar dhe janë në ndërtim kapacitete të reja prodhuese nga sektori privat. Për këto ndryshime ka kontribut të veçantë edhe BB.

Veç arritjeve ka edhe dështime dhe jo vetëm në sistemin e shpërndarjes. Pa mohuar përgjegjësitë e qeverive shqiptare, të cilat janë përgjegjësit kryesore për këtë gjendje, mendoj se ndonjë përgjegjësi duhet të gjejë edhe BB-ja. Ndërtimi i termocentralit të Vlorës me sugjerimin e BB-së është dështim, i cili nuk diversifikoi mënyrat e prodhimit të energjisë dhe nuk instaloi një prodhues të energjisë në jug të vendit për të ulur humbjet në rrjet sikurse argumentohej nevoja e ndërtimit të tij.

Privatizimi i degës së shpërndarjes së KESH-it u bë më direktivën dhe konsulencën e BB-së e cila ishte edhe garantuesja midis CEZ-it dhe qeverisë shqiptare. Përgjegjësi të rënda ka CEZ-i që e vodhi dhe nuk investoi në sistemin e shpërndarjes. Këto përgjegjësi të CEZ-it evidentohen vetëm sot në raportin e BB ku sugjerohet rritja e çmimit të energjisë. CEZ-i doli i pa lagur nga kjo histori duke i marre paratë e veta të plota pavarësisht dëmeve që shkaktoi, kurse vendi ynë po i paguan paratë CEZ-it dhe trashëgon borxhet e tij. Kjo nuk është e ndershme dhe vetëm opozita foli.

Propozimi për rritjen e çmimit të energjisë elektrike është i turpshëm. I turpshëm është për qeverinë shqiptare, e cila në mënyre të vazhdueshme në harkun e një viti ka konfirmuar se nuk do ndryshojë çmimi i energjisë elektrike për asnjë konsumator. Këtë problem e kam ngritur në parlament dhe kam marrë përgjigje në ligjëratë të drejtë nga Ministri duke më thënë se po gënjeja.

Për sa i përket aspektit teknik, propozimi për rritjen e çmimit të energjisë elektrike është i dështuar. Edhe në të shkuarën ka pasur rritje të çmimit të energjisë elektrike nga propozime të ngjashme dhe rezultati është se sot jemi më keq se më parë në lidhje më gjendjen financiare të sektorit dhe më humbjet dhe vjedhjet në rrjet.

Të propozosh rritje çmimi kur vjedhim dhe humbasim në rrjet më shumë se 40-50% të prodhimit të energjisë më duket jo e arsyeshme sepse nuk do të zgjidhet problemi por veçse ata që respektojnë ligjin dhe paguajnë do penalizohen dhe do paguajnë më shumë sepse janë të rregullt.  Nuk e kam kuptuar as në të shkuarën dhe as sot se si institucionet shtetërore nuk likuidojnë detyrimet e energjisë elektrike në një kohe që ju planifikohen fonde për ketë.

Argumenti që çmimi i energjisë tek ne është më i ulët se i tregut rajonal nuk më duket i saktë. Ne kemi çmim mesatar shitje të ponderuar për të dy fashat mbi mesataren e 28 vendeve të rajonit të Evropës Qendrore dhe Jugore në një kohe që kemi nivelin më të ulët të pagave.

Në vend që të vihet me propozime të tilla duhet ta vëmë gishtin mbi plagë dhe të gjejmë zgjidhje. Plaga është mosarkëtimi i detyrimeve dhe humbjet në rrjet. Vjedhjet nuk eliminohen më moralizime dhe as duke detyruar ata që paguajnë të paguajnë më shumë. Më sa kam dëgjuar nga ekspertët, kjo çështje mund të zgjidhet më sistemin e parapagimit, të cilin nuk e investoi CEZ-i. Në ketë drejtim duhet të punojmë dhe të ndihmohemi edhe nga financuesit ndërkombëtare”.

Kryetari i AMA/ Komisioni i Medias miraton 7 kandidaturat

10:47 Politika

Reforma në drejtësi/ Naço mbledh tryezën më 31 tetor: Nismë për të thelluar procesin

10:41 Politika

FOTO LAJM/ Polici amerikan nga Pogradeci që i kontrolloi pasaportën Ramës në Boston

10:22 Politika

Rusmaili: Ligji për përgjimet vulosi armiqësinë mes Berishës dhe Komisionit të Ligjeve

09:36 Politika

Elvis Çefa: Me të njëjtat akuza mund të shkarkohet edhe Nishani, jo vetëm unë

09:22 Politika

Lazaratasve do t'u sekuestrohet pasuria e vënë nga droga

09:11 Politika

Dëshmia për vrasjen e Santos, PD akuza policisë/ Ministria e Brendshme: Hije dyshimi pa asnjë bazë

21:59 Politika

Meta: Ndarja e re administrative ndihmon edhe në luftën kundër dhunës ndaj grave

18:00 Politika

Zbulohet proceverbali/ Ja pse e shkriu Berisha Komisionin e tij të Ligjeve për ligjin e përgjimeve

20:00 Politika

Nishani- Granoff: Bashkëpunim për zhvillimin e mëtejshëm të Shqipërisë

16:41 Politika