Pico della Mirandola dhe nevoja për intelektualin anti-konformist në shoqërinë shqiptare

Nga Melsen Kafilaj*

Ai ishte një  erudit,një  poliglot (në  moshën 20 vjeçare fliste 22 gjuhë ) dhe një  mendje epërane e kohës së  vet.Një  sivëlla i kultit të  Intelektit që  së  bashku me emra rrezatues  si Erazmi i Rotherdamit, Thomas Moore,Johan Reuchlin,Nicolla i Kuzës ,Marsilio Ficino etj  i dhanë  zë  Rilindjes Evropiane.

Një  emër për të  cilin jam plotësisht i sigurt se 95% e shqiptarve  të  cilëve po ju drejtohem nuk e kanë  dëgjuar ndonjëherë  më  parë .Quhet Pico della Mirandola dhe është  nga ata humanistë  që  Diogjeni i lashtë  i kërkonte me kandil në  mes të  ditës  për t’ju dhënë  emrin e plotmerituar “Njerëz”.

Jo vetëm  mirëedukimi i tij(i shkolluar në  4 universitete)dhe kujtesa e mrekullueshme që  dispononte(aq sa sot kur vërejnë  një  person me kujtesë  të  fortë ,ka mbetur si shpreheje në  Itali  ti thonë :”Kush kujton se je,Pico della Mirandola?”) por ajo që  e identifikon dhe ia përjetëson emrin këtij intelektuali pansofik  është  Njeriu dhe dashuria për Lirinë .

Vepra e tij “De dignitate Hominem” (“Për Dinjitetin e Njeriut”) është  një  nga veprat themelore  të  antropologjisë  rilindase dhe një  konceptim  esencial i njeriut modern evropian.Aq sa nëse Ficino e vuri njeriun në  qëndër  të  botës (“copula mundi”) përmes doktrinës së  vet, Mirandola përmes vullnetit për të  zgjedhur, i dha mundësi  për tu ngritur në  shkallën e Qenies dhe e pajisi me Dinjitet.(një  koncept ky fondamental dhe i inkorporuar në  pjesën  më  të  madhe të  Kartave të  Lirive dhe të  Drejtave të  Njeriut dhe në  preambulat e kushtetutave më  demokratike perëndimore.)Për  të ,njeriu përmes “vullnetit për tu bërë ” është  krijues i vetvetes dhe farkëtues i Fatit dhe të  ardhmes së  tij.”Njeriu,kjo mrekulli madhështore!”-shprehej plot tone mahnitëse Ai.

Intelektuali i vërtetë , ka një  marrdhënie  të  ngushtë  dhe simbiotike me Lirinë .Ai e urren kapsulimin nëpër dogma të  caktuara fetare apo politike dhe të  konservohet ideologjikisht duke vetmohuar Lirinë .Sepse nëse  ai vetprivohet nga kjo gjë  e shenjtë  duke u konformuar, ai pushon së  qëni  më  një  qënie autentike  duke pësuar metamorfozën  e shpejtë  e të  tmerrshme të  Uniformizimit.

Si një  mendimtar i lirë  dhe një  intelektual me respekt të  thellë  për Njeriun dhe Lirinë  Pico della Mirandola  përmes kurajos për  të  qënë  dhe guximit  të  tij intelektual kreu një  akt të  cilin ngurrojnë   ta  bëjnë  madje dhe sot në  postmodernitet  qytetarët dhe intelektualët  me karton akademik ndaj pushtetit dominues:ngriti krye intelektualisht  kundër pushtetit temporal Papal.

Përmes 900 tezash teologjike dhe filosofike  për diskutim publik ai i hodhi dorashkën e sfidës  një  pushteti i cili për nga pesha dhe rëndësia  vazhdonte të  kurorëzonte ende mbretër dhe që  të  shtypte me majën  e gishtit të  vogël. Për ata që  nuk e kuptojnë  këtë  akt, ”ky zjarr prej të  marri” ishte një  guxim Prometean!-Jetojmë  në  erën e Demokracisë  dhe njeriu prej Frikës fshihet ende pas vetes,lejon ti nëpërkëmbin  dinjitetin dhe nuk ngrihet kur e skllavërojnë  Demonët  egërshanë  të  Pushteteve.Imagjinojeni veten në  kohën e Mirandolës?!

-Mendimtari në  fjalë  jo vetëm  që  e sfidoi  “Fortesën e  Shën Pjetrit”  por e vazhdoi insistimin e tij qytetar,demokratik dhe intelektual duke qëndruar  për  një  vit në  Romë ,në  pritje të  një  përgjigjeje  të  sfidës nga ana e Vatikanit.Ky diskutim publik nuk u mbajt kurrë  por Ati i Shenjtë  mori  masa duke e ndaluar për qarkullim  libërthin e tij  “De omni re scibili”.Por Shpirtrat e Mëdhenj e gjunjëzojnë  Frikën! Mirandola nuk u dorëzua  por u kundërpërgjigj  intelektualisht duke shkruar “Apologia”, një  vepër  e cila u cilësua si “heretike” prej një  komisioni papal dhe u dënua  nga Bulla Papale (4/8).Të  tjerat janë  pak të  rëndësishme për tu cilësuar.

Mirandola  qe një  antikonformist i lindur.Reagimet e tij ishin të  një  natyre substanciale.Ai ironizonte,kritikonte dhe kundërargumentonte  vetëm  për  gjëra themelore. I tillë  është  psh ironizimi dhe aludimi që  bënte  ndaj Krishtërimit kur shkoi dhe i ndezi qiri gravurës  së  Platonit në  Kishë .Me këtë  akt donte të  tregonte që  “Krishtërimi  nuk  është  gjë  tjetër veçse Platonizimi i Popullit”. Diçka për të  cilën ky religjion duhet ti ishte mirënjohës  Platonit për  shumë  nga konceptet e tij pararendëse.

Ose kur tek vepra “Disputationes adversus Astrologiam”  bënte dallimin mes “shkencës  fisnike”(astronomisë ) dhe “artit të  sharlatanëve”(astrologjisë ) diçka “popullore” në  kohën  e tij por një  fenomen negativ e me rrënjë  graminore edhe në  kohën tonë .Fallxhorët e djeshëm  që  gënjenin  Mbretërit  dhe Masat janë  po e njëjta  rracë  që  gënjen  Politikanët  e Vulgun edhe në  ditët  tona.Madje si në  Perëndim  ashtu edhe në  vëndin tonë  ka sot  politikanë  të  cilët s’bëjnë  as edhe një  hap nga shtëpia pa u konsultuar me parë  me fallxhorët e tyre personalë .

Pico della  Mirandola ishte një  mendimtar me frymëzim heroik.Ai nuk qe vetëm  një  kërkues  i dijes dhe të  vërtetës  në  kuptimin teorik por edhe kuptimin praktik  të  saj.Prej këtij xhevahiri  intelektual të  Akademisë  Neoplatonike të  Firenzes dhe akteve të  tij të  guximshme  duhet  të  ushtrohemi vazhdimisht  sesi të  vrasim Frikën  dhe të  kemi kurajon civile dhe guximin e duhur intelektual  për të  reaguar,kritikuar dhe sfiduar konstruktivisht diktatin  dhe të  metat e Pushteteve.

Me shëmbullin  e tij ai na tregoi që  intelektuali nuk është  vetëm  përgjegjës  i fatit të  vet por edhe i shoqërisë  në  të  cilën  bën  pjesë  dhe se përmes lirisë  së  mendimit  njeriu afirmon integritetin dhe dinjitetin e vet.Tek ai kundruam një  qytetar dhe një  qënie politike  në  veprim i cili i doli përpara një  pushteti të  mishëruar  dhe i tha: ”Ndal!Ti nuk mund ta nëpërkëmbësh  Dinjitetin,të  ma këmbesh  Lirinë  dhe ta ofendosh Inteligjencën time!”  Në  këtë  kuptim,akti i tij për tu ngritur,për  të  mos u konformuar dhe  për tu mosbindur qytetarisht  meriton të  ketë  “ithtarë ” edhe në  mesin e intelektualëve  shqiptarë .-Sepse mbi të  gjitha,ky vend ka nevojë  për intelektualë  “të  lirë”  nga epruvetat e Pushteteve!

*Pedagog në Fakultetin e Shkencave Sociale

Elsa Lila bën Mozartin të “flasë” si Lasgushi

17:39 Kulturë

FOTOT e rralla/ Tirana një shekull më përpara

10:20 Kulturë

Kur At Gjergj Fishta dilte kundër Ahmet Zogut dhe kundërshtitë mes katolikëve dhe myslimanëve për divocin në vitet ‘30

10:08 Kulturë

Boll me Shqipërinë sovjetike!

11:12 Kulturë

Përgjigjja ime e fundit për Fugën e të tjerët, që i irriton emri im, fytyra ime, origjina ime, krushqitë, miqësitë, bindjet e deri edhe psiche-ja ime

12:03 Kulturë

Turqi-Shqipëri, "sherr" për Sami Frashërin

20:14 Kulturë

Viti i mbarë 1936 dhe kinemaja e Kadaresë

19:41 Kulturë

Incidenti në teatrin “Skampa” dhe nje thirrje nga Alfred Trebicka: O njerëz, kujdes nga ata që hyjnë sot pa trokitur!

19:22 Kulturë

“Unë, fëlliqësira, komunisti, hoxhisti, omaristi, krimineli, imorali dhe pseudoshkencëtari”

11:23 Kulturë 1 koment

Restaurimi hap për vizitorët mozaikët e fshehur të Butrintit

10:06 Kulturë