Te fundit
“Kur sigurimet shoqërore kthehen në barrë mbi pensionistin aktiv”
4 Qershor 2026, 20:32Blog
TEMA
Nga Dr. Petraq Kalemi
Një nga paradokset më të mëdha sociale dhe juridike që vazhdon të ekzistojë në Shqipëri lidhet me trajtimin e pensionistëve që, për shkak të pensioneve të ulëta dhe kushteve të vështira ekonomike, detyrohen të vazhdojnë punën ose të mbajnë një aktivitet të vogël ekonomik edhe pas daljes në pension. Këta qytetarë, megjithëse kanë kontribuar për dekada në sistemin e sigurimeve shoqërore, vazhdojnë të përballen me një realitet absurd: shteti u kërkon të paguajnë sërish kontribute, por pa u garantuar përfitim proporcional nga këto pagesa.
Në thelb kemi të bëjmë jo vetëm me një problem ekonomik, por me një çështje që prek drejtpërdrejt: dinjitetin e pensionistit, barazinë para ligjit, të drejtën mbi kontributin, dhe vetë besimin te shteti social. Në një sistem normal sigurimesh shoqërore, kontributi dhe përfitimi duhet të ecin paralelisht. Por kur qytetari paguan dhe në fund nuk merr pothuajse asgjë reale, lind pyetja themelore: A kemi ende sigurime shoqërore, apo kemi hyrë në një formë të fshehtë taksimi mbi pleqërinë aktive?
1.Një problematikë që shteti e pranoi pjesërisht
Për vite me radhë pensionistët e vetëpunësuar në Shqipëri janë detyruar të paguajnë sigurime shoqërore edhe pas daljes në pension. Në teori kjo paraqitej si vazhdim i detyrimeve ligjore për aktivitetin ekonomik. Por në praktikë, periudhat e reja të kontributeve shpesh nuk sillnin rritje reale të pensionit. Kjo padrejtësi u bë aq evidente sa shteti u detyrua të ndërhyjë pjesërisht në ligj, duke përjashtuar nga pagesa e sigurimeve shoqërore pensionistët e vetëm të vetëpunësuar në sektorin privat.
Por edhe ky ndryshim nuk e zgjidhi problemin në themel. Përkundrazi, ai konfirmoi indirekt ekzistencën e një anomalie juridike: shteti merrte kontribute; por këto kontribute nuk prodhonin efekt real përfitimi. Pra vetë sistemi pranoi se kishte funksionuar për vite mbi një mekanizëm të padrejtë.
2.Deformimi i filozofisë së sigurimeve shoqërore
Sigurimet shoqërore nuk janë taksë klasike. Ato mbështeten mbi parimin universal: kontributi krijon të drejtë përfitimi. Në momentin kur kjo lidhje prishet, sistemi humbet karakterin e tij social dhe shndërrohet në barrë fiskale.
Pensionisti që ka punuar 35 apo 40 vite dhe vazhdon të mbajë një aktivitet të vogël ekonomik nuk është biznesmen i madh. Ai zakonisht: hap një kioskë, mban një dyqan të vogël, bën një zanat,shet prodhime bujqësore, ose vetëpunësohet për të mbijetuar. Arsyeja është e thjeshtë: pensioni nuk mjafton për një jetë dinjitoze.
Dhe pikërisht këtu lind padrejtësia më e madhe: shteti jo vetëm që nuk arrin t’i sigurojë pension dinjitoz, por i kërkon pensionistit të paguajë sërish, pa i garantuar kthim proporcional të kontributit. Ky mekanizëm bie ndesh me vetë logjikën juridike të sigurimeve shoqërore.
3.Cenimi i të drejtave të njeriut dhe dinjitetit ekonomik: Kjo problematikë nuk është vetëm çështje teknike financiare. Ajo prek disa nga parimet themelore të të drejtave të njeriut.
4.Cenimi i dinjitetit social: Një pensionist që detyrohet të vazhdojë punën për mbijetesë nuk duhet trajtuar si barrë administrative apo fiskale. Përkundrazi, ai duhet mbështetur si kategori vulnerabël sociale. Kur shteti: merr kontribute pa kthim real, nuk krijon mekanizëm proporcional përfitimi dhe nuk garanton mbrojtje sociale të drejtë, atëherë pensionisti ndihet: i margjinalizuar, i pavlerësuar, dhe i përjashtuar nga vetë sistemi që ka financuar për dekada. Shkelja e parimit të barazisë. Dy qytetarë paguajnë kontribute: njëri përfiton pension; tjetri paguan pa efekt real. Kjo krijon pabarazi juridike për të njëjtin detyrim ekonomik.
5.Cenimi i pritshmërisë legjitime: Kur qytetari paguan kontribute për vite me radhë, ai krijon bindjen se këto pagesa do të prodhojnë një të drejtë reale përfitimi. Kur shteti merr pagesën dhe nuk krijon përfitim proporcional, ai cenon besimin juridik të qytetarit ndaj sistemit.
6.Një taksim i fshehtë mbi pensionistin aktiv: Në praktikë, ky mekanizëm ka funksionuar si një formë e fshehtë taksimi. Sepse: pagesa është e detyrueshme qytetari nuk mund ta refuzojë; përfitimi mungon ose është simbolik; ndërsa shteti vazhdon të arkëtojë. Në këto kushte marrëdhënia humbet karakterin e sigurimit shoqëror dhe merr tiparet e një barre fiskale të maskuar. Në thelb shteti duket sikur i thotë pensionistit: “Vazhdo të paguash, edhe pse nuk do të marrësh pothuajse asgjë.”
Kjo është juridikisht dhe moralisht e papranueshme në një shtet që pretendon të jetë social.
7.Përgjegjësia e institucioneve shtetërore: Institucionet që administrojnë sigurimet shoqërore kanë përgjegjësi të drejtpërdrejtë për këtë situatë. Për vite me radhë: nuk u krijua formulë transparente për rillogaritjen e pensioneve; nuk u garantua proporcionaliteti i kontributeve; nuk u ndërtua status i veçantë për pensionistin aktiv; dhe nuk u informuan qartë qytetarët mbi efektin real të pagesave që kryenin. Në shumë raste pensionistët kanë paguar me bindjen se këto vite do të reflektoheshin në pensionin e tyre. Por në fund janë përballur me një sistem burokratik që: arkëton me rigorozitet, por shpërblen minimalisht ose aspak. Kjo ka dëmtuar rëndë besimin publik te sigurimet shoqërore. Çfarë duhet të ndryshojë?
8.Reforma nuk mund të mbetet e pjesshme: a.Rillogaritje automatike e pensionit. Çdo vit pune pas pensionit duhet të reflektohet proporcionalisht në pension. b. Ulje e kontributeve për pensionistët aktivë. Nëse nuk garantohet përfitim i plotë nga këto kontribute, atëherë pagesat duhet të reduktohen ndjeshëm, duke u kufizuar në një vlerë fikse rreth 25% të nivelit aktual, pra me një ulje afërsisht prej 75% krahasuar me pagesat e sotme.
c.Krijimi i statusit juridik të “pensionistit aktiv”: Pensionisti nuk mund të trajtohet si biznesmen i zakonshëm. Duhet status juridik i veçantë për: pensionistët e vetëpunësuar, bizneset familjare minimale, dhe aktivitetet ekonomike të mbijetesës.
d.Përjashtim për aktivitetet minimale ekonomike. Vetëpunësimi i mbijetesës nuk mund të trajtohet me të njëjtën barrë si aktiviteti fitimprurës. Transparencë e plotë mbi efektin e kontributeve. Çdo pensionist duhet të dijë: sa paguan, çfarë fiton, dhe si reflektohet kontributi i tij.
10. Përfundim: Mënyra se si një shtet trajton pensionistët e tij tregon nivelin real të qytetërimit social dhe moral të atij shteti. Pensionisti që vazhdon të punojë nuk është problem për shoqërinë. Përkundrazi, ai është dëshmi e dinjitetit, përvojës dhe përpjekjes për të jetuar me ndershmëri.
Por kur një njeri që ka kontribuar gjithë jetën detyrohet të paguajë sërish pa marrë përfitim proporcional, atëherë kemi të bëjmë me një deformim serioz të vetë idesë së drejtësisë sociale.
Asnjë sistem modern nuk mund të mbështetet mbi formulën: paguaj pa përfituar. Sepse aty ku qytetari paguan dhe nuk merr asgjë reale në këmbim, sigurimi shoqëror pushon së qeni instrument solidariteti dhe kthehet në barrë mbi njeriun që kërkon vetëm të jetojë me dinjitet vitet e fundit të jetës së tij.
Një shoqëri që nuk respekton pensionistët e saj, nuk humbet vetëm drejtësinë sociale - humbet kujtesën, përvojën dhe ndërgjegjen morale të vetvetes. Në fund, vlera e një shteti nuk matet nga ndërtesat apo statistikat ekonomike, por nga mënyra se si ai trajton njerëzit që kanë punuar një jetë të tërë për ta mbajtur atë shtet në këmbë.
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje