Proçka “Ballkanike” e Z. Zeune

17 Janar 2023, 17:57Blog TEMA

Proçka “Ballkanike” e Z. Zeune

Nga Aurel Plasari

Johann August Zeune (1778-1853) ishte një gjeograf i njohur gjerman i periudhës së pozitivizmit, por i shkaktoi – ndoshta pa dashje – një dëm kulturor dhe madje sot politik rajonit të Europës juglindore në të cilin ne jetojmë. 

‘Gadishull Ilirik’: ky ishte emërtimin i lashtë që kishte trashëguar rajoni ynë prej Antikitetit dhe Mesjetës së hershme. I ngulitur prej autorëve që shkruanin nga Roma, ky emërtim dëftonte se Gadishulli nuk përbënte gjë tjetër pos se Ilirikun sipas idesë administrative romake.

Ai dijetar i madh që qe frëngu Élisée Reclus (1830-1905), në veprën e tij enciklopedike ‘Njeriu dhe Toka’ në 6 vëllime e përshkruante qartë në rrafshin historik ndërkohën kur romakët u shfaqën “dans la Péninsule illyrique” (v. II, f. 100). Me pushtimin e tij prej romakëve, ai u quajt ndonjëherë edhe ‘Gadishull romak’, sikurse me zhvendosjen e kryeqytetit të Perandorisë nga Roma në qytetin e Bizantit (Bizant gjatë Antikitetit ishte emri i qytetit që do të bëhej Kostandinopojë) ndeshet edhe ndonjë rast që të emërtohej nga të huajt ‘Gadishulli Bizantin’. Ka qenë fjala, pra, në ato kohë për emërtime politike më shumë se historike.

Ndikimi i ideve gjeografike të Humboldtit dhe të Ritterit, prej fillimit të shek. XIX, i dha shkas prirjes për t’i zëvendësuar ndarjet politike ose historike në studimin e viseve të ndryshme të botës me ndarje të bazuara në ‘fakte natyrore’. Ndër të parapëlqyerit për emërtimet e reja rezultuan, atëherë, vargmalet. Të përfytyrohet tani se ç’ndodhte me Gadishullin tonë, të cilit së paku deri në mesin e shek. XIX tiparet fizike gjeografët nuk ia njihnin mirë.

Prej kohëve të Strabonit dhe të Ptolemeut në hartat gjeografike të bazuara mbi ta, si dhe në botimet e gjeografisë, shenjohej ose përshkruhej një vargmal që kinse e përshkonte Gadishullin tonë pa ndërprerje nga perëndimi në lindje, nga Alpet në Detin e Zi. I përfytyruar kësisoj, ai mund të vërehet ende sot, impozues e i frikshëm, në ndonjërën nga hartat e hartuara simbas Gjeografisë së Ptolemeut ose edhe në itinerarin roman të rrugëve ‘Tabela Peutingeriane’.

Ky ‘Vargmal Qendror’, i trashëguar nga përfytyrimi i gjeografëve helenë, ndante jugun e Gadishullit (Greqi, Maqedoni, Trakë dhe një pjesë Ilirie) nga veriu i tij, i cili qenkësh ‘ana e borës’, d.m.th. vis ku bora zë borën dhe bën gjithnjë acar. Për kërshëri, në ‘Nona Evropae Tabvla’ të Ptolemeut mund të dallohet se si, në këndin verior të përftuar nga kthesa drejt Alpeve e ‘Vargmalit Qendror’ të ardhur nga Lindja, shenjohet Dardania. Gjithnjë sipas përfytyrimit të lashtë helen, te viset në veri të ‘Vargmalit Qendror’, ku ndodhej edhe Dardania, ishte me rrezik të kuturiseshe: atje banuakëshin ‘barbarët’, d.m.th. ata që nuk flisnin helenishten. Vargmali përbënte kështu një ledh natyror mes ‘veriut të egër’ dhe ‘jugut të qytetëruar’.

Gjatë Rilindjes europiane vargmalin në fjalë e mbiquajtën edhe ‘Catena Mundi’, d.m.th.: Zinxhirët e Botës. “Ka aty male të mëdha, të quajtura ‘Catena Mundi’, të cilat i qarkojnë këto vende dhe kanë kalime të pakta që të mund të kapërcehen, të gjitha të mbrojtshme, sa me pak njerëz mund të pengohej e gjithë fuqia e botës që të mos hynte dot në Arbëri”, përshkruante Anonimi arbër (me gjasë kalorësi Tomë Plezha) në projektin e tij çlirimtar paraqitur ‘Madhërisë së Tij Katolike’ mbretit të Spanjës më 1595.

Në Kohën e re tiparet kryesore të gjeografisë fizike të Europës erdhën duke u njohur gjithnjë më mirë, mirëpo hartografët vijonin ta shenjonin nëpër hartat e tyre të Gadishullit këtë farë Vargmali të stërmadh e të pandërprerë, të cilin në vërtetë pak ose aspak e kishin parë në vend. Tanimë niste e bëhej dallimi mes pjesëve të tij: me emërtimin vendor Scardus njihej pjesa qendrore, me Haemus ose Orbelus pjesa që shkon deri në Detin e Zi, ndërsa pjesa që nga Scardus-i vjen e bashkohet me Alpet u quajt Albanus Mons ose Peones Alpes. Qenë, gjithsesi, emërtesa të lëvizshme e të ndryshueshme nga njëri hartograf te një tjetër. Vetëm kur udhëtarë si një Ami Boué apo Viquesnel, në gjysmën e parë të shek. XIX, u vunë ta shkelnin vetë ‘visin kërshëror’ zbuluan papritmas se Vargmali impozues nuk ekzistonte dhe se ‘Catena Mundi’ paskësh qenë një fantazi hartografësh e gjeografësh që kishin gabuar shoqi-shoqin për shekuj me radhë.

Që ky zbulim i rëndësishëm të pranohej dhe të shtihej në përdorim do të duhej ende kohë. Zakoni i mbrapshtë i hartografëve tradicionalistë për të prodhuar harta sipas hartave, dhe jo sipas hulumtimeve të drejtpërdrejta në terren të tipareve fizike të një treve, bënte punën e vet. Po të shfletosh sot koleksionet hartografike të Gadishullit tonë, ‘Zinxhirët e Botës’ mund t’i ndeshësh të vizatohen ende si të tillë deri më 1870-n. Ky përfytyrim i gabuar i një ‘Vargamali Qendror’ u bë shkas edhe për emërtimin e sotëm të Gadishullit si ‘Ballkan’.

Pjesa lindore e ‘Vargmalit Qendror’, siç e kujtova, në Kohën e re mbante emrin e Hemit: Haemus. Ajo ishte njëkohësisht edhe pjesa më pranë Kostandinopojës, ndaj dhe më e përmendura prej shkrimtarëve bizantinë. Në fillim të shek. XIX, kur rajoni ishte ende pjesë e Perandorisë osmane, udhëtarët dhe eksploratorët, sikurse qenë edhe Ami Boué-ja ose Viquesneli, pyesnin për emrin e atij segmenti të vargmalit dhe mësonin se në gjuhën “e vendit” ai quhej ‘Ballkan’. Duke u nisur gjithnjë nga konceptimi i rrejshëm i ‘Vargmalit Qendror’ dhe duke e pandehur emrin e segmentit malor për tërë vargmalin, gjeografi i përmendur Zeune në veprën e tij ‘Orvatje për një përshkrim shkencor të Tokës’ (Berlin 1811) e quajti gjithë Gadishullin ‘Ballkan’: Balkanhalbinsel nga Haemushalbinsel: “der Balkan oder der Haemus” (f. 55 dhe vij.). Ky quhet pagëzimi i rajonit tonë si ‘ballkanik’.

Në historinë konceptuale të Europës ky rast ia vlen të kujtohet, madje duke qëndruar mbi të. Nga njëra anë, emërtimi i Gadishullit sipas njëfarë ‘Vargmali Qendror’ ishte pa ndonjë bazë, përderisa vetë ekzistimi i këtij vargmali rezulton fantazi hartografësh ose gjeografësh: ishte një lajthitje e trashëguar nga njohuritë e kufizuara të Antikitetit. Nga ana tjetër, as vetë emri ‘Ballkan’ në vend të atij ‘Haemus’ nuk është i saktë, pasi ‘Ballkan’ në turqishte do të thotë thjesht “mal”. I pari Konica u tall: “Malet Ballkan do të thotë pra malet Mal”.

Një pjesë banorësh vendës edhe në kohën tonë vijojnë të quajnë ‘Ballkan’ pjesën lindore të Hemit të lashtë, d.m.th pjesën më të ulët dhe më të parëndësishme të tij, ndërsa sllavët e quajnë atë ‘Mali Plak’: Stara Planina. Një prej gjeografëve kritikë të Zeunes me shokë ka qenë i mendimit që Ami Boué-ja dhe eksploratorët e tjerë ta kenë dëgjuar këtë emër, ‘Ballkan’, prej shoqëruesve të tyre turq jo vetëm për Haemus-in, por edhe për pjesën qendrore dhe perëndimore të vargmalit, ngase turqit e quajnë çdo mal ‘ballkan’ kur nuk ia dinë emrin. Kështu emri që do të duhej të shenjonte pjesën e një vargmali iu mëvesh gabimisht të tërës: ky ishte gabim i periudhës turko-osmane.

Afërmendsh që ishte gabim trashanik. Por z. Zeune e kishte lëshuar proçkën dhe i qe kthyer fushës së tij të dashur, oftalmologjisë, duke drejtuar institucionin për të verbrit, që kishte krijuar, si dhe duke dhënë mësim gjuhën dhe letërsinë gjermane. Mirëpo – vini re! – etiketa e Ballkanit, fryt i trillit rastësor të një dijetari të keqinformuar, i ka mbetur edhe sot e gjithë ditën rajonit të Europës juglindore në të cilin jetojmë. Konica, që e konstatoi situatën anormale, u detyrua të saktësonte: “Ballkani u popullarizua në brezin tonë prej gazetarësh të cilëve u pëlqeu ky emër, ndoshta prej tingëllimit të tij të pazakontë” (f. 6). Dhe veprën e vet postume, ku bënte edhe këtë kritikë, ai jo më kot e titulloi pikërisht “Shqipëria: kopshti shkëmbor i Europës juglindore’.

Kishte autorë që vijuan të ngulnin këmbë në emërtimin e vjetër. ‘Gadishulli ilirik’ e quante anglezi Edward Stanford në punimin e tij ‘Hartë etnografike e Turqisë së Europës dhe e Greqisë, si dhe Kujtesë për ndarjen e sotme të racave në Gadishullin ilirik’ (1877). Po ashtu edhe Iskender de Malkhazouny në ‘Pansllavizmi dhe Çështja e Lindjes: ese mbi vendosjen e sllavëve jugorë në Gadishullin ilirik etj.’ (1898). Kështu edhe të tjerë deri në fillim të shek. XIX.

Por shkolla gjermane, athua e magjepsur prej emërtimit fantastik të z. Zeune, ngulmoi në emërtimin e tij derisa edhe në repertorin emërmadh ‘Meyers Großes Konversations-Lexikon’ të shënohet “Gadishull Ilirik (Illyrische Halbinsel) përcaktim i pamjaftueshëm për Gadishullin Ballkanik (Balkanhalbinsel)” (762).

Qortimit të këtij gabimi konceptual, dhe mundësisht ndreqjes së tij, i shërbeu orvatja e një grupi gjeografësh po gjermanë në fillim të shek. XX për emërtimin e Gadishullit si Südost-europäische Halbinsel, d.m.th. Gadishull i Europës juglindore. Edhe pse emërtimi i saktë mund të quhet i ngulitur shkencërisht prej veprës autoritare të Nikolla Jorgës ‘Ç’është juglindja europiane?’ (1940), qëndresa e ‘Ballkanit’ amator vijon ende e fortë përkundrejt shkencores ‘Europë juglindore’. 

Kështu pati ndodhur që, për shkak të proçkës së z. Zeune, t’i mbesë rajonit tonë një etiketë fatalisht e pasaktë. Në morinë e emrave të gabuar gjeografikë të botës ky, padyshim, nuk është rasti i vetëm. Por çështja është që një emërtim i këtillë krijoi një dihotomi kryekëput të padrejtë Europë vs. Ballkan, duke e marrë të mirëqenë pjesën e emërtuar ‘Ballkan’ si një entitet kulturor jashtë Europës, në mos po edhe në kundërvënie ndaj saj. Kureshtarët e sotëm mund të ndeshin rëndom edhe në debatet e sotme politike pikërisht këtë dohotomi absurde: ‘Europa dhe Ballkani’ ose ‘Ballkani dhe Europa’.

Edhe më absurde e bën këtë dihotomi fakti që vetë emri ‘Europë’ u pat shtënë për së pari në përdorim në kuptimin gjeografik për të shenjuar trevën perëndimore të Gadishullit tonë, përfshi visin ku banojmë ne, në kundërvënie ndaj Peloponezit dhe ishujve të Detit Egje. Kush nuk beson, le të lexojë Hesiodin e shek. VIII para erës së re. E ka pas thënë Konica kohë më parë: “Emri ‘Europë’ në kohët klasike i vihej vetëm ‘Ballkanit’, dhe vetëm në Kohën e mesme ai u shtri në pjesën tjetër të kontinentit të bardhë”. Por kush ia vuri veshin Konicës?

33 Komente

  1. P
    Pal Melyshi

    Ky mutsihonja Plasari ( Kari i lales ) djali i Ndreci Plasarit Komandat i Gardes se Republikes e shkerdheu Enver Hoxha e la rrugeve ky i biri ben si seksolog antropolog i degjeneruar ben si Historian , shkruaj historine e Ndrecit babes ted o kurve Korce....

    1. E
      Edi

      Aureli eshte vlleh. Si vllehet si greket kane pasur privilegje nga Enver Hoxha. Vetem shqiptaret perfunduan ne kampe perqendrimi dhe neper burgje. Kto kane marre si trashigimi nga ai rregjim, artin kulturen dhe historine e Shqiperise.

      1. S
        Shqiptaret

        ore Edi , Ke nji gjuhe Gjaerperi . Vllehet e Shqiperise jane me shqiptare se shume Tinzare te ndyre si ty , qe i fryni vetem percarjes Kombetare , qe s'u duhet fara e fisi nga vini . Tradhetaret e Shqiperise Esadistet rraca joshqiptare ka qen e do mbetet e tille ne kte vend ,dhe Komunizmi si denoj rastesishte ,por se tradicionalishte i kan sherbyer pushtueseve ,si Tradhetare e si gjaprinje qe jeni ,na e quani veten edhe Shqiptare . Nga ata Vllehet ke Gjuhen qe flet e shkruan sot se po te ishte per ty etj si ty do flisje turqisht apo serbishte e greqishte .Plehra . Ja kemi ate Historianin Meta te rraces tende ,u ju dhjefsha surratin .Plasari eshte nji Intelektual per t'u rrespektuar .Ke gje te thuash per Temen ? Nqs je mos ha mut duke ber punen e djallit grek ktu qen

        1. J
          Jup

          te lumte mendja e dora, aq mire ja ke kthyer pergjigjen! Sic e the dhe vete ka shume si ky plehre

        2. n
          nuk na u ndan Gjaprinjte e Erresires

          Edi eh mor gjarper grek , nuk komenton temen por ben ate qe ka ber ne shekuj djalli grek .te percaje shqiptaret . ptuuuuuu ta shkerdhefte greken Plasari

          1. P
            Percaresit e KOmbit ne cdo rast Mobil

            Edi , edhe ktu nderhyn mor fisiqir e sprucon Helm percarjes se Shqiptareve ? Mundet te jesh grek-serb-por edhe nji funderine Esadiste ,qe ne cdo kohe i keni sherbyer Te Huajit . Edhe ju fara e mutit te Shqiperise esadistet perfaqsoheni nga Historiani surratKarmajmuni Meta . Nqs s'te pelqejn Intelektuale te tipit Europian si Plasari shko e keshillohu me Meten ,se ta tregon ai Historine . Enveri rrasi ne burg gjith Tradhetaret e Spiunet e Kombit eeacen esadiste ,vetem se beri nji gabim :Qe s'ju zhduku si fare nga kjo Toke

            1. S
              Sunitet nuk behen njerez, lloji i kafshes.....

              Jo o beqo,kultura nuk dhurohet as nuk te privohet ajo eshte brenda sou, eshte ne DNA, eshte identiteti,ekszistenca jote...... Kjo verteton se perse muslimon brother's m'Albanistan jane thjesht nje turme njethundrakesh pa kulture,pa identitet ,pa ekszistence.... Shikoni ne cdo kohe,cdo fushe,cdo politikan,madje dhe ne gjitonia apo lagje a fshat dallimin mes kristianeve e muslimon brother's,nje shekull madje disa shekuj ndrishim...

            2. O
              Opinion

              Je komplet injorant o ditezi me nickname "Pal Melyshi",per te mos thene budalla dhe gomar.Po ta kursej kete epitet te fundit sepse nuk dua te ofendoj individet e tille dhe gomeret.Z.Plasari eshte intelektual dhe studiues i spikatur dhe nje mendje brilante Shkenca dhe shoqeria jone duhet te jene krenare dhe fatlume qe e kane. @Me vjen keq se perdor ne komentet e tua emrin e nderuar te Pal Melyshit!Turp dhe faqen e zeze pac!!!!

              1. O
                Opinion

                Dhe sa per dijeni,nuk eshte djali i Ndreci Plasarit!!!Idiot komplet..

                1. x
                  x

                  Ne origjinal e ka Plaskari

                2. O
                  Orhan Pamuk: birazere tourkalvani,mos luani shqipt

                  Beqiraaaaaaaaaa tourkalvanoi lereni Ballkon kazonin por shikoni qitapet turq ne Istanbul apo edhe ne Sofia (Bulgaria)qe te gjeni origjinen tuaj..... Pamuk Orhan.

                  1. K
                    Kori i Sufllaqit Korifillaqis

                    Orhalis Pamukis , hahah sa Karagjoza injoranmt qe jeni ! Asnjiher si referoheni Temave te komentoni siedhe i takon ne cdo shoqeri Njerzore te ktij Shekulli per , lehni si qen rrugesh . Ti Krimbi janulles ,mir qe shkruan shqip ,je nji zvarranik i erresires Mesjetare brenda Kishesh se Djallit Grek , Ha mut dhe mos u ndje , koe edhe janullen se rraca e Mutit gerrk ,me ate mbahet gjalle mutin e Haleve Shqiptare . (S'ka Ambrosis per Gjaprinjte e Njerzimit si janulla .Nuk ja zgjasni dot jeten Gjaprit te zi _plehraaaaaaa bitheqirat e botes _halenaqis antike -hahahaah )

                  2. D
                    Dhe kush eshte ndikimi qe ka ky emer sot ?

                    Cfar ndikimi ka ky emer sot mbi Europen Jugore (Süden) si e qeuajn shpesh ne Europe ! Nga ana Historike ,sipas spjegimit qe i ben z.Plasari mundet te qendroj e theksohet si nji Gabim Historike ,por duhet theksuar se ne ate periudhe kishte nji ekspansion te Studjuesve te Europes Perendimore , te cilet ,ne mungese te Mjerimit Intelektual mizerjes te Popujve te Ballkanit ,te ndodhur nenPushtimin Turk , e bene Historine sipas Versionit te tyre ,per Faktin sepse asnji nuk mundet t'i dilte kunder , si ben edhe me prrallat me helene e Troya-n qe sot vet ata Gjermane Arkeologe e Studjues kundershtojne nji ekzistence te Troye-s aty ku na e Tregojne ne Film ,per mos t'a zgjeruar temen e Mashtrimeve e nmanipulimeve qe eshte bere ne Historine ,per arsye thjeshte Politike .Dhe aty ku fuste duart Politika degradonte gjithcka . Megjithate , emrit te pavende Ballkan qe Studjuesi Gjerman _Cojne ( Zeune) ,un nuk mendoj se ka pasur ndonji ndikim qe ne mundte ta diskutojme edhe pse dihet qe Politikat Europiane jane Shekuj perpara asaj qe mendojme e na befason shpesh ne Ballkanasit sot .Shume emertime jane edhe Kode mbas se ciles qendrojne Politika Obskure , qe shqiptareve s'i shkon aspak nder mend sot ta mendojne dicka te tille ,sepse Djalli e mbulon me Fasaden e tij te zhvillimit _Demokracise ,Bashkimit Europian etj etj .Jane analoge me rrymat nenDetit e nenOqeaneve qe bejne Politiken e vertete te ksaj Bote ,ato qe studjonte Humboldti nga Gjermania ~ Meksike . Sidoqofte debati duhet te jete . Sot kur shqiptarin se kan me nen Izolim Total ( mendoni se na izoluan thjeshte se ishim shtet Komunist neve Djalli ? ) dhe shqiptari i ka mundesite te Replikoje jovetem Historine si e kan shkruajtur Europianet ,por te gjitha Padrejtesite Historike dhe ballafqohet si i barabarde me cilindo ,edhe pse ata ja kan arritur tashme te Cimentojne Versionin e tyre te Historise ,mbas se ciles qendroj Satani Politike

                    1. E
                      Evisa

                      Ndryshimi i emrit nga Ballkan në Europa Juglindore tingëllon si një kërkesë e dëshpëruar e një studiuesi, për të ngritur statusin e tij në nivelin e vetë problemit. Por tashmë emri Ballkan për rajonin ka fituar të drejtën e qytetarisë dhe zor se mund të ndryshoj. Ndarja në kohën e sotme e këtij rajoni nga pjesa tjetër e Europës është pasojë jo dhe aq e këtij "gabimi historik" të studiuesit gjerman sesa e raporteve qytetëruese ekzistuese. Ndryshimi i Europës me këtë pjesë të saj të quajtur Ballkan nuk është pasojë e këtij vargmali inekzistent që i ndaka si me shpatë por e rregullave dhe kulturës qytetare në ambientet respektive. Aktualisht është aq i pakuptimtë shkaku teknik i gabimeve trashanike si pasojë e mosverifikimit në vënd nga hartografët e lashtësisë sa nuk ngre peshë fare për kërkesën e parashtruar për riemërimin e rajonit. Dhe për të mos u zgjatur, pasi kjo është njëlloj sikur të rrahësh ujë në havan, të këqijat rajonit nuk i kanë ardhur prej emrit, por prej atyre njerëzve si ai që të mori prej dore dhe të çoi mes nxënësve për të çoroditur dhe larguar njerzit nga arsyet e shkaqeve të vërteta pse ky rajon është atje ku është.

                      1. T
                        Thana

                        Une dhe punëtoret e mi përdorim emërtimin Gadishulli Ilirik ose Europa Juglindore. Ti vogëlushe përdore fjalën Ballkan kur te jesh ne Tuqri.

                        1. E
                          Evisa

                          Një zot e merr vesh sa shumë do lumturohet Plasari nëse e lexon replikën tuaj, që në mbështetje të idesë së tij, çelën sythat e parë! Nuk është vërtetë pak, kur njeriu merr vesh se ju dhe puntorët tuaj jeni vënë në mbështetje të idesë së ndryshimit të emrit nga Ballkan në Europën Juglindore, shkaktare kjo e të gjithë të këqijave që kemi hequr dhe po heqim, gjë e cila do t'a transformonte rrënjësisht rajonin. Por ajo të cilën nuk arrita të kuptoj qëndron në faktin, përse mua, vetëm kur t'më jepej rasti të gjëndesha në Turqi duhej të përdorja emrin Ballkan? Turqia qëndroj 5 shekuj në këtë rajon dhe ky emër, të paktën sipas Plasarit, nuk është shpikje e tyre, por e një Gjermani budalla, atëhere mund t'më bëni të ditur pse duhet t'a përdor këtë emër për rajonin vetëm në Turqi? Dhe më tej, mos ndoshta nga sot në Shqipëri nuk duhej të përdorej më emri Ballkan për rajonin tonë? Të lutem, pasi mund të jem i painformuar, dini gje, ka nxjerrë qeveria ndonjë ligj me anën e të cilit nga sot e gjithë jetën ndalohet quajta e rajonit ku jetojmë Ballkan? Vini dorën në zëmër, i nderuar zoti Thana, dhe na sqaroni për këtë çështje, pasi në jetë të jetëve nuk do doja të shkelja një ligj të dalë nga qeveria, ku t'na kërkohej të mos përdornim emrin kaq të urryer Ballkan.

                        2. t
                          tirana

                          Asgje artificiale nuk ze vend. Emrat gjeografik nderrohen sa here qe eshte nevojshme per ato qe kane fuqine te bejne kete gje ( ashtu sic ja nderruan emrin Gadishullit Ilirik ). Ti nese nuk je dakord me Z. Plasari, argumentoje ndryshe ne ndonje studim me te avancuar. Deri ne botimin tend te ri, me mire hesht se njerzit te marrin sikur po hiqesh si e zgjuar.

                          1. E
                            Evisa

                            Zoti Tirana, rekomandimi juaj duket shumë i arsyeshëm. Por, kur bëhet fjalë për një problem serioz, jo për rastet siç e kam vënë në dukje në komentin tim më sipër, kur rrihet ujë në havan. Sidoqoftë, ju duhet t'a dini se çdo e mirë ka kohën e saj. Në mes të një mori problemesh që ka rajoni, të cilat janë prioritet për njerzit e arsyeshëm, të shkosh e të ngresh një problem kaq periferik, kjo shkon pas asaj që thotë "Stambolli digjet, zuska krihet". Problemi që ngre Plasari(emirkuptojmë, pasi atë profesion ka dhe bënë detyrën e tij) do të dëgjohej më me vëmëndje nëse ne dhe gjithë të tjerët në rajon,me qëndrimet tona të bashkëjetesës qytetare, e kemi njësuar vehten me tërë Europën. Atherë në mënyrë të vetvetishme emërtimi Europa Juglindore do të fitonte të drejtën e qytetarisë për t'u thirrur si rajon. Kaq është kjo, të tjerat janë lojra zbavitëse.

                        3. T
                          Taulant

                          Studjuesit e shekullit te 19-te krijuan shtete e kombe nga hici e jo me nje emertim gjeografik. George Fred Williams shprehet qe idiotet nacionalist krijuan shtetin artificial grek duke pretenduar se popullsia e saj Shqiptare-Sllave-Turke ishin (greke) niper te Platonit e Aristotelit. Kur mbreti Oto shkoi ne Greqi mundohej te komunikonte Greqisht por vendasit nuk e kuptonin sepse flisnin Shqip. Lexoni veprat e Jakob Philipp Fallmerayer dhe do te habiteni me fallsifikimin e historise se shume vendeve prej akademis e diplomacis Evropjane te shekullit-18-19-te.

                          1. A
                            Arben

                            INFO Termi BALLKAN ne shqip do te thote "Male te mbuluara me pyje". Gadishujt ne Europe kane mare emrin e vargmalit me te madh qe ndodhet ne territorin e secilit prej tyre. Si shembull po permend,Gadishulli Skandinav, Apenin, Iberik etj. Gadishulli yne mori emrin "BALLKAN", sepse vargmali me i madh ne kohen kur u vendosen keto emertime gjeografike (kohe kur gadishulli ishte pjese e Perandorise Otomane) u konsiderua vargmali qe fillon nga qendra gjeografike e gadishullit deri ne Detin e ZI. Per kete vargmal sllavet perdorin emertimin gjeografik "Stara Pllanina".

                            1. T
                              Toni KS

                              Eshte e paqarte si eshte konkluduar se Ballkan do thote "mal" ne turqisht kur nje kerkim i thjeshte ne Google Translate del se: turqisht "bal" - shqip "mjalte" turqisht "kan" - shqip "gjak" dmth turqisht "balkan" perafersisht ne shqip i bie "toke e mjaltes dhe gjakut". Bile egziston edhe nje film ne lidhje me luften ne Bosnje "In the Land of Blood and Honey" qe i referohet ketij emeritimi te Ballkanit. Sidoqofte, nuk na e kane fajin studiuesit gjerman per emertime, por vonesa jone kolektive ne bashkangjitjen e rrjedhave te kultures europiane. Nese do te ishim me agjil do te ruanim emeritmin Gadishulli Ilirik. Por fatekeqesisht ne ende mbajme toponime sllave ne vendbanimet tona edhe pse kemi jetuar me shekuj ne to. Me ra ne sy qe Aeroporti i Ri i Vlores po ndertohet ne Novoselle (sllavisht. Fshati i Ri). Nje huaj qe zbret ne Aeroportin e Vlores (dhe propaganda serbe ne nje moment oportun) mund te mendoj se Vlora banohet nga popullate sllave. Kesi emertimesh ka plot ne Kosove dhe Shqiperi. Pas nje studimi serioz shkencor keto toponime duhet te ndrrohen ose me emrat antik ose me nje emer shqip. Keto mund ti bejme. Ballkanit ne nuk mund te ja nderrojme emrin. Vetem flasim kot.

                            2. j
                              jon

                              Se di se ne cfare kategori te futet Plasari. Pa diskutim qe ka lexuar dhe lexon shume me te vetim qellim te ket nje lidhje me Ballkanin dhe historine e shqiptareve ne vecanti. Sh mire. Po ku eshte qellimi. Si historian s'mund te kualifikohet sepse s’xjerr asnje konkluzion kohor, qofte social, politik, fetar etj. Mund te quhet kronologjist. Pra si te thuash meson pa fund gjuhe te huaja, por pse ? Nje mangesi e theksuar e Plasarit eshte se ai rri ne bythe dhe me libra apo kompjute. Nqs se dikush ka lexuar Edith Durham( nje nga historianet me te mire) ajo jetoi vite ne malesi. Plasari vete e pranon se edhe historianet shekujve me pare qe permend udhetuan neper Ballkan. Sigurisht qellimi i artikullit eshte se emeri ballkan na ndan nga Evropa. Pra thote: ''Por çështja është që një emërtim i këtillë krijoi një dihotomi kryekëput të padrejtë Europë vs. Ballkan'' Cfare absurditet. Nga ana tjeter e pranon se se emeri eshte emer. Nga ana tjeter kur lexon Durham dhe thote se nje udhetim ne Lindjen e Afert, pra ne Ballkan te shpie shekuj mbrapa ne shume aspekte. Shqiptaret, Greket dhe Serbet 100 vite me pare skishin lidhje fare me Evropen. Apo me sakte Evropianet dinin pak per ballkanasit dhe ballkanasit sdinin fare per evropianet.

                              1. M
                                Mjaft

                                Po edhe ketu nuk rrini dot pa i futur hundet tuaja anonime o njerez te semure? Nuk eshte artikull politik ky , as thashetheme big brotheri o halldupe! Eshte Artikull shkencor i profesor Plasarit .

                                1. K
                                  Klimax

                                  Është e çuditëshme që ky "historian" shqetësohet për një toponim gjeografik të një gadishulli ku jetojnë kaq shumë popuj, por i duket normalitet që vendi ku ai jeton ka me mijëra toponime të huaja, mbi të gjitha sllave e osmane!!!! Nuk e di se si kaq papritur ka shpërthyer kjo zhurmë nacionaliste, por më duket se në vend të heqin vetullat po nxjerrin sytë. Emri i lashtë Haemus i mitologjisë greke ka egzistuar deri në mesjetë. Këtë e vërteton edhe një hartë arabe e shek. XIV. Rreth vitit 1490 emërtimi osman Ballkan shkruhet për herë nga Filippo Buonaccorsi. Është e llogjikshme, ashtu si gadishulli Apenin, gadishulli Iberik, etj morën këto emërtime gjeografike pikërisht nga lartësitë malore përkatëse të tyre. Është më tepër qesharake sot të kërkosh me mikroskop ndonjë autor të shek. XIX ku ka cituar në ndonjë faqe të librit të tij emërtimin "ilirik" dhe të minimizosh apo edhe më keq, të mohosh historinë botërore të bazuar në shkrimet voluminoze të dhjetra e dhjetra autorëve që nga periudha antike e në vazhdim!

                                  1. R
                                    Ringjallja pellazge

                                    Eh mor qilimax, ato faqe libri ku eshte emertimi ''ilirik'' jane te pakten 19 shekuj ne vazhdimesi. Po ti dil nga bodrumet 300 evroshe mer pak ajer te paster. Gjithe jeten duke lexuar apo degjuar papa Qirobythotopollaqin, jo vetem histori nuk kupton, por as vetveten se mer vesh sec je, se te paret e tu sec ishin do te duhen mijravjecar. Gezoju 300 evroshit se poi shtoj Erdogani behesh Erdoganoglu(sic eshte gjysma e junistanit) ose me e bukura na e ktheni Erdoganosopolos dhe del edhe ky ashtu si ti 5000vjecar elenopulo.

                                  2. R
                                    Ringjallja pellazge

                                    Nje shpjegim shterus, i historianit Plasari per gadishullin ILIRIK. Pas shpjegimeve historike dhe kuptimplote te historianve tane, per probleme te ndryshme te cilat, nxjerrin ne drite manipulimet qe jane bere, ndodhe cudia. Nje tufe injorantesh, idiotesh, keqdashes apo maskarenjesh, pa perjashtuar ketu tufen tjeter 300evroshe, qe perfshin fetaristet raciste orthodhjer, njerezit, me abuzues dhe urryes me lirine qe afron shtypi elektronik, fillojne komentet biografike apo racore te cilat nuk kane asnje lidhje me ate te cilen historiani afron. Ringjallja e emertimit "Gadishulli ILIRIK'' nuk eshte mekat, por nje e drejte qindra vjecare te cilen gjeografikishte ky rajon e ka patur. Nese ky emertim risjell nje lidhje ndermjet kombit tone dhe historise se rajonit, kjo eshte nje e VERTET te ciles duhet ti krenohemi dhe jo ti fshihemi. Duke ju shmangur te vertetave historike kemi arritur ne mpakje te rolit te kombit tone ne historine e vertet te Gadishullit ILIRIK. Emertime me histori ne Gadishullin ILLIRIK, sic eshte "Via Egnantia" me fillese ne Durres, sot ndodhet ne Gumenice, duke i dhene ketij qyteti nje histori, e cila ne fakt nuk ka egzistuar. Ne fakt historia e fqinjit tone duke mos u kundershtuar eshte nje "Via Egnantia". Ne cdo 10 vjecar histerianet(jo historianet) fqinje krijojne dhe cimentojne histori te tilla. Lufta e popullit shqiptar(arvanitas) per LIRI, histerianet e percaktuan si lufte per orthodhjeksi, pavaresishte se nje besim i tille ishte i gjalle dhe i pa trazuar, ndersa udheheqsit e Patriakanes ishin krahu i djathte i pushtetit sulltanas. Krimet e saja ishin edhe me te egra se te pushtetit sulltanas. Mohimi forcerishte i perdorimit te gjuhes shqipe(arvanitase) ne shtetin fqinje perdoret si dashuri per greqishten. A ka popull ne bote qe te urrej gjuhen e tij per te perdorur nje gjuhe tjeter? Indiferenca ndaj histerive te tilla eshte demi me i madh qe i behet kombit tone dhe Gadishullit ILIRIK

                                    1. G
                                      Gjeli

                                      Une propozoj qe ne shqiptaret ta quajme gadishulli iberik

                                      1. e
                                        ee,

                                        Nuk e di pse, por asnjehere nuk me ka perlqyer dhe nuk e kam besuar kete Aurel Plasarin; me duket se nuk ka as aresim perkates por me diplome fallco qe ne ate kohe qe ishte familja e tij prane diktatit

                                        1. e
                                          ee, ta them un ,pse je i pafajshem !

                                          ee, s'jen i vetmi Idiot qe s'arrin ta kuptoshe A.Plasarin . Intelekti nuk ben pjes ne Kafkat e idioteve .

                                        2. e
                                          ee,

                                          Tani e mbylla se qenka artikull shkencor sipa "Mjaft"! Pika ne bythe o Mjaft se e njohe qe ne barke te nens Aurel idiotin.

                                          1. a
                                            astrit

                                            Artikull intersant. Nuk e kuptoj se perse merziteme qe kjo toke ku banojme ne na e quajne Ballkan ose qe mund te quhet ndryshe. Emer orjentues eshte. Pse po te quhej Ilirik statusi social-politik i yni do rivlersohej? Termi i perdorur qe nga lufta e dyte boterore nga gjermanet eshte Europa Jug-lindore, e gjeografikisht eshte i sakte. Dhe po te kemi kohe dhe ti hyme anlizes historike-politike te emertesave te kontinenteve, gadaishujve, ishujve e shteteve nuk do mbarojme kurre.

                                            1. G
                                              Garda Pretoriane (ajo e Skenderbeut)

                                              Stara Planina do te thot Mali i Vjeter e jo Mali Plak!

                                              1. "
                                                "BOHOTINA"

                                                Jam plotesisht me Plasarin. Eshte per t' u habitur me disa komentues. Po si qenka njelloj ta quash Ballkan dhe Ilirian. Ballkan= mal dhe Ilirian qe te kujton te paret tane. Qe nga Danubi e deri ne fund te Greqise, perfshi Azine e Vogel ne Turqi banonin Iliret, perfshi gadishullin Apenin (italianet e pranojne kete fakt), te tjeret ngjitur me vendin tone, si shovene qe jane, nuk e pranojne. Diku e thashe me pare. Une i jam rekomanduar te madhit Aristidh Kolja, por edhe Faik Konices. Faiku i vuri vetes qellim te gjente kur u perdor emerimi Ballkan. E gjeti te perdorur per here te pare nga gjermani Zeune ne 1908. Kete biçim njeri une e permen ne nje liber te titulluar "BALASHET". Konica thote se mora 3 enciklopedi angleze per kete fakt. i pari liber i enciklopedise fillon ne fillim te shekullit XIX. Erdha- thote- deri ne fund te te tretit dhe nuk e gjeta skund Ballkan, por vetem Ilirjan. Per here te pare e gjeta- vazhdon ai- e gjeta ne 1908... Konica hedh drite dhe ne librin e tij "Shqiperia kopshti shkembor i Europes Juglindore", liber te cilin ia dhuroi me nje dedikim te jashtezakonshem sic dinte ai, Edith Durrham. Anglezes se madhe qe beri aq shume per Shqiperine. he pra, njelloj eshte te quhet gadishulli Ballkan me Ilirian.

                                                Lini një Përgjigje