Te fundit
Tre kujtime të paharrueshme nga Ismail Kadare !
16 Gusht 2024, 18:32Blog
Agron Gjekmarkaj
Sot të gjithë folem në tavolinat e restorantit “ Piaca” ku u mblodhem për të kujtuar Ismail Kadarenë duke ja ndier mungesen e konfirmuar prezencen mes nesh.
Askush prej nesh nuk qe aty për ti percaktuar atij statusin në letrat shqipe apo ato botërore , për atë është kujdesur vetë, si bir i talentit të tij gjenial me veprën shumë dimensionale që i la qytetërimit tonë.
Ndoshta ishim aty si dëshmitar kush më shumë e kush më pak të një mardhënjeje njerzore ku secili sipas këndvështrimit të tij ka gjithmonë diçka për të rrëfyer.
Personalisht e kam filluar komunikimin me shkrimtarin si lexues i tij nga fundi i viteve 80 ku mes rreshtave kerkonim rrugë për lirinë e mohuar dhe horizonte per shpresat tona, duke na ndikuar në të menduar, në të shkruar e në të folur.
Po ashtu e mbase më teper pas viteve 90 tek vepra e tij ndonjëherë të zhgënjyer nga realitetet që jetonim po aty kërkonim udhëzuesin, modelin, parimet e mbi të gjitha krenarinë intelektuale të një Shqiperie që mes shumë mundimesh dëshironte të bëhej si gjithë Europa!
Në pranverën e vitit 2005 kur po mbyllja ciklin e studimeve në universitetin “La Sapienza” me një punim mbi letërsinë fantastike ku objekt studimi kisha “Kush e solli Doruntinën?” i them profesorit udheheqës Francesko Mucioli si mendon nëse arrij ti marr një intervistë Kadaresë për të ballafaquar analizen tonë me atë çka ai vetë mendonte për subjektin dhe personazhet e tij. Më pa më habi “sei matto” ( je i marrë ) më tha me dashamirësi, si mund ti afrohesh një ciklopi të tillë- duke shtuar – do të ishte një mrekulli nëse ja del”?
U ulëm dhe bashkarisht shkruam 13 pyetje dhe fati e desh që në Romë ato ditë qelloi miku Mark Marku i cili ma mori përsipër se do e provonte duke i shpjeguar Kadaresë se i duheshin për një shok në keto rrethana!
Pas pak ditësh më vjen posta një zarf me emrin e Markut përsipër.
Ismail Kadare me shkrim dore u ishte përgjigjur pyetjeve të mia! Duke i patur ato faqe ndjeva sigurinë e diçkaje që kolegët e mi nuk e kishin.
Po atë vjeshtë me Ardian Ndrecën profesorin e Urbanianes së Romës e takuam në shtëpinë e tij në Tiranë. Nga ajo ditë lindi një raport për mua unik. Nuk mund të them se e kisha mik Ismail Kadarenë, më duket fjalë e madhe, e pamerituar, sidomos kur e dëgjoj të përdoret pa doganë pas vdekjes së tij me lehtësinë e ditës, edhe pse shpesh na ftonte për dreka e darka në shtëpinë e tij në Tiranë e Qerret për gjatë viteve apo vinte tek tonat, në grupin kulturor të filologjikut Mark Markun, Persida Asllanin, Dhurata Shehrin! Interesohej për kurrikulat, mësimëdhënien, kritikën, librat në qarkullim, rrymat, revistat. E ndiqte kohën kulturore të vëndit të tij me vëmendje të madhe. Temë të preferuar shpesh me ne kishte derivat e gjuhes shqipe, qendrimet e debatet.
Nuk ishte as pak i zymtë, kishte humor të hollë e qeshte ëmbel. Nuk lejonte ti afrohej asnjë formë e banalitetit.
E konsideroj veten të privilegjuar me fat si dëshmitar i disa bisedave mes tij dhe At Zef Pllumit.
Aty ka qenë edhe zonja Helena Kadare ! Shqipëria e klerit katolik, e burgjeve të komunizmit në vete të parë shkruesi, bartësi i memorieve dhe shkrimtari i pazakontë e i perbotshëm gjetën sintoni, forcë e deshirë për tu bashkuar në trashigimitë e mëdha duke respektuar diversitetin.
Pader Zefi dhe Babazoti i “Çeshtje të marrëzisë” vellezer në roman të ndarë gjatë nga hipostazat shqiptare më në fund takohen , të tillë dukeshin në bisedë. Nuk ndahej më në letersia po i afronte subjekte bashkëkohësisë apo kjo e fundit u bë letersi.
Mbi varrin simbolik të Fishtës në Kishën e Fretenve të Giuhadolit në Shkoder në 2007, ku Kadare shfaqej i menduar At Zefi i afrohet e i thotë me gegnishten e tij kumbuese të cilën nuk di ta flas si ai “Nigjo Ismail unë jam i vjetër e drejt fundit por sa të kem frymë kam me të mbeshtetë , kam me kënë në krahun tan në llogoren europiane të shqiptarve. Qysh në kohen e Ismail Qemalit e Princ Vidit, qytetnimi europian ka pasë anmiq në Shqipni e nuk i janë da kurrë, aktivizohen si shpirtna të keqij sa herë ajo afrohet, kanë me të sulmue egërsisht”! Ishte koha kur eseja “Mbi identitetin europian të shqiptarve” kishte shkaktuar dallgët e veta.
Vjet në verë e takova për të fundit herë në një darkë korriku, ishte zonja Helenë dhe Alda Bardhyli unë me familjen time. Në të shumtën e kohës fliste me time bijë Sofinë atij moti 11 vjeç dhe jo me ne të rriturit. Gjithmonë kam menduar mbi këtë takim të fundit dhe zgjedhjen e tij për të biseduar më gjatë me një femijë. Ai kishte gjithmonë një mesazh për të ardhmen e keshtu do të mbetet shkrimtari që i flet asaj në krye të “ Çetës së Profetenve” !
Në këtë drekë për të e pa të këto me erdhën në mend !
12 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Bravo Gjekmarkaj,ke folur si njeri i vertete dhe shqiptar themeli.
Pse nuk bente biseda ,,,me hoxhe ,imam ,apo dervish ,,,si myslyman qe ishte ismaili ,,,po bente me prifta katolik nga mirdita ,,,,,me hoxhen e gjirokastres nuk fliste ,,,haha
Shko e bëj portapotty bashkë me Sali Berishën tek muti i sapo dhier i Ferid Bejlerit! Shkoni edhe shkërdhehuni me çdo lloj qeni antishqiptar dhe bëni rreshtore para flamurit të VorjoEpirit! Pastaj varuni pas sakrificave dhe punës së tjerëve dhe ushqeni folklorin tuaj mjeran, se që nga Malësia deri tek gjithë Perëndimi, si jashtëqitje dhe pjellë të barkut të mizerjes, sodomisë, inçestit, grykësisë, tribalizmit dhe prostitucionit do t'ju trajtojnë!
Shume bukur e ke ndertuar hartimin e klases peste dhe e di pse ta theme ket? Sepse po te ishte nje njeri qe nuk te njifte si profesor i ndyre dhe imoral, s'e kam per seksin (anglisht e qirje shqip) por per moralin si njeri, do habitesh me çfare shkruan, por po te ishte per qindra mijra shqiptare qe njohin hartimet e tua dhe bemjet e tua, menjehere do terhiqeshin edhe nga leximi hartimit tend o Gjekmarkaj . Une vete kam nje parim jetesor: nuk me duhet asnje shkencetar apo filozof, poltikan apo artist, shkrimtar apo fubollist i lartesive te medha, po ishte se nuk ishte njeri i thjeshte i lartesive te medha ne kompleksin human. Kam jetuar me njerez pa nje grame shkolle por personalitete te karakterit dhe dijes, humanizmit dhe dashurise, moralit dhe respektit, indikator qe krijonin respekt e perulje kur bisedoje e kishe çfare mesoje ! Ju jeni njerez shume te komplikuar ne veten tuaj qe as keni dijte dhe as dini ta vendosni veten ne vendin e duhur, por tere jeten luftoni per te arritur ate qe nuk e meritoni dhe ne nje komunitet ( se shoqeria nuk egziston me) intersash hipokrit qe shte i afte te japi çdo gje per te perfituar diçka, kur njeriu eshte nje krijese e pazvevendesueshme mbi toke, kur gjithe natyren duhet ta sundoj mbi bazen e ligjeve te saj, ne sherbim te tij per te krijuar afersisht nje miresi jetesore sa me te pranueshme. Ju Agron jeni figura te pikturuara nga piktore te keqinje shume e kjo varet nga shpirti qe keni vete. Nuk te besoj dhe po te takoja do te thosha dy llafe por ne publik !
Prit kur te nxjerre dhe ndonje foto me Skenderbeun Agroni ! Pika burrit.
Po qe je koqe komplet o kokra e Jesuitit. Servil, lajkatar, i pabese. Sidomos me ju maloket Isi tallte koqet dhe ju hante drekat e darkat dhe ju ngrefeshit e gufoseshit qe tu shihte dikush qe ishit ne tavoline me Isin dhe ju u dukej vetja te mencur e tundeshit kushedi kush ishit. Race muti
O Gjekmarkaj ! shkrim i bukur,por ti je nje fare mashtruesi, Me vjen keq por flet per Shoqni evropiane perendimore....e shoku e udheheqsi yt eshte anti amerikani e anti evropiani..qe krijoi kete fryme te piste zyrtarisht ,e ti flet perralla..e shfaqesh ma prift se Papa ! Njerzimi ka ece perpara dhe nuk eshte gjithcka nje universitet ne Itali a kudo, megjit vlerat e universitetit. karrieristin ,kapadaine,...shko kudo e del kudo...i njenjte..injorant me kry perpjete
Nuk e di ditelindjen e ketij Agronit te Mark gjekajve , po kam pershtypjen se ne vitet 80 , ky tip mashtruesi ordiner , nuk kishte nge te merrej me veprat e Kadarese , se duhet te kulloste dhite e kecat ne ograjat e Mirdites . Ky model legeni , per here te pare ka zbritur ne Tirane pas viteve 2000 me opinga llastiku e tani na tregon perralla nga e kaluara . Me kete do te tregoje se ka qene njeri I lexuar dhe iluminuar nga vepra e Kadarese , qysh ne shekullin e kaluar ashtu si Prec Zogaj , Agim Doçi , Gjok Beci, etj , mirditore te nderuar. Po si thote nje fjale popullore ," nuk behet muti mullar ".
Haha Asgje si perhere Kokebosh ne mesuesi ashtu si ne politike
Edhe gjekmuti e paska takuar Kadaren,por siç thotë edhe vetë nuk e ka pjerdhur
ky tipi duket si saliu dikur duke ju ngjitur diktatorit......ti je medioker mor burre ,cke bere ti ,cke krijuar ...nje mut
Në vitin 1980 në Prishtinë është botuar kompleti i veprave të Kadaresë në 10 vëllime, mungonte romani "Dimri...". Në këtë vit Ismail Kadare me të shoqen Elenën, vizitoi Kosovën ( ishte edhe në Pejë). Në Prishtinë i dhuruan kompletin e veprave të tij, teknikisht më cilësore se veprat e Enver Hoxhës që botoheshin në Tiranë. Kadare ishte 44 vjeç.