Te fundit
A mund ta ushtrojë pushtetin Mojtaba Khamenei?
16 Mars 2026, 10:20Bota
TEMA
Ditët e fundit janë shtuar pyetjet rreth Mojtaba Khameneit, gjendjes së tij shëndetësore dhe mbi atë se kush ushtron realisht pushtetin në Iran që nga dita e parë e luftës, gjatë së cilës humbi jetën edhe babai i tij, udhëheqësi suprem fetar i deriatëhershëm i vendit, Ali Khamenei.
Regjimi iranian po përpiqet të tregojë se çështja e pasardhësit pas vdekjes së Ali Khameneit është mbyllur tashmë. Megjithatë, mënyra se si po paraqitet marrja e pushtetit nga djali i tij, Mojtaba, ka ngritur shumë pikëpyetje mbi mënyrën se si funksionon udhëheqja dhe mbi balancën reale të fuqisë brenda sistemit të Teheranit.
Sipas versionit zyrtar që po paraqet Teherani, Ali Khamenei u vra, Mojtaba Khamenei është caktuar si pasardhësi i tij rreth një javë më parë, Asambleja e Ekspertëve ka përfunduar procedurat e parashikuara dhe sistemi politik vazhdon të funksionojë normalisht. Megjithatë, ky narrativ paraqet disa boshllëqe.
Deklarata e parë që iu atribua Mojtaba Khameneit si udhëheqës suprem nuk u mbajt nga vetë ai, por u transmetua nga televizioni shtetëror përmes leximit të një teksti. Në kushte normale, një gjë e tillë do të konsiderohej e pazakontë. Në klimën aktuale, kjo ka forcuar edhe më shumë spekulimet mbi gjendjen e tij, vendndodhjen ku mund të ndodhet dhe madje edhe mbi aftësinë e tij për të ushtruar detyrat.
Thashethemet për shëndetin e tij që nuk përgënjeshtrohen
Informacionet bëjnë të ditur se ai nuk është shfaqur publikisht që nga momenti kur u njoftua emërimi i tij më 8 mars, ndërsa vazhdojnë të qarkullojnë zëra për një plagosje të rëndë. Sipas disa skenarëve që qarkullojnë nga Kuvajti, ai mund të jetë duke u trajtuar në një spital diku në Moskë.
Nëse qëllimi i regjimit ishte të paraqiste një imazh stabiliteti, rezultati duket të jetë i kundërt, një udhëheqje që mbetet e padukshme, e paqartë dhe ndoshta më shumë simbolike sesa reale.
Kjo situatë ka çuar analistët drejt një pyetjeje thelbësore: pse u organizua trashëgimia e pushtetit në këtë mënyrë dhe pse regjimi zgjedh t’i japë kaq shumë peshë një figure që mund të jetë fizikisht e kufizuar, politikisht e dobët ose thjesht e paaftë, siç thuhet se e konsideronte edhe vetë babai i tij, për të funksionuar si një qendër reale e pushtetit.
Një shpjegim i mundshëm është se roli i Mojtaba Khameneit nuk lidhet aq shumë me ushtrimin e pushtetit, sa me ruajtjen e një imazhi vazhdimësie. Vendosja e tij në krye krijon përshtypjen se udhëheqja teokratike mbetet në qendër të sistemit, në një kohë kur pushteti real mund të jetë duke u zhvendosur edhe më shumë drejt Gardës së Revolucionit.
Nevoja urgjente për të treguar vazhdimësi
Asambleja e Ekspertëve lëvizi shpejt për të shpallur pasardhësin, ndërsa edhe Garda e Revolucionit nxitoi të deklaronte mbështetjen e saj. Shpejtësia e këtyre veprimeve është interpretuar nga analistët si një shenjë e nevojës urgjente për të mbyllur menjëherë çështjen e pasardhësit, përpara se të krijohej një boshllëk i dukshëm pushteti dhe përpara se të bëhej e qartë se qendra reale e fuqisë po zhvendoset drejt sistemit ushtarak.
Një figurë e lidhur me rrjetet e pushtetit
Prej vitesh, Mojtaba Khamenei konsiderohet një figurë e lidhur ngushtë me rrethin e babait të tij dhe me rrjete të rëndësishme pushteti brenda regjimit, megjithëse nuk ka ndërtuar një bazë të pavarur politike. Analiza ndërkombëtare kanë theksuar vazhdimisht lidhjet e tij me Gardën e Revolucionit dhe rolin e veçantë që ai ka luajtur brenda sistemit.
Nga kjo perspektivë, ngritja e tij në krye nuk përfaqëson domosdoshmërisht shfaqjen e një lidershipi të ri të fortë, por mund të funksionojë si një mekanizëm vazhdimësie: një mënyrë përmes së cilës regjimi mund të pretendojë se struktura teokratike vazhdon të qeverisë, ndërsa në të njëjtën kohë aparati i sigurisë forcon ndikimin e tij.
Një element domethënës i kësaj situate është se Republika Islamike e Iranit u themelua duke denoncuar monarkinë dhe dinastitë trashëgimore. Sot, megjithatë, ajo po i kërkon shoqërisë të pranojë një formë pasardhësie që i ngjan një transferimi dinastik të pushtetit, e shoqëruar me retorikë revolucionare dhe me mbështetjen e Gardës së Revolucionit.
Edhe përpara krizës së sotme, analistët kishin vënë në dukje se vetë Ali Khamenei e shihte me rezervë perspektivën e një pasardhësie nga babai tek djali, pikërisht sepse mund të interpretohej si përpjekje për krijimin e një dinastie.
Në praktikë, disa analistë theksojnë se pyetja kryesore mund të mos jetë më se kush mban formalisht titullin e udhëheqësit suprem, por kush merr vendimet kritike. Nëse Mojtaba Khamenei është gjallë, por i plagosur rëndë, ai mund të funksionojë si një burim simbolik legjitimiteti për vendime që merren nga të tjerët. Nëse është politikisht i dobët, rezultati mbetet i ngjashëm. Dhe nëse nuk është në gjendje të qeverisë realisht, atëherë institucioni i udhëheqësit suprem mund të shndërrohet në një mbulesë formale të pushtetit.
Në secilin prej këtyre skenarëve, institucioni që del më i fuqizuar është Garda e Revolucionit. Një udhëheqës suprem i fortë dhe aktiv mund të balanconte tendencat e brendshme, të rikonfirmonte pushtetin teokratik ose të kufizonte disa aspekte të shtetit të sigurisë. Një udhëheqës simbolik ose i dobët nuk e ka këtë mundësi.
Ai mund të miratojë politika pa i kontrolluar realisht ato, ndërsa Garda e Revolucionit ruan kontrollin operacional dhe menaxhimin e krizës.
Kjo rishpërndarje e mundshme e pushtetit ndikon edhe në mënyrën se si duhet të interpretohen lëvizjet e ardhshme të Teheranit. Irani mund të kërkojë negociata, një armëpushim të përkohshëm ose një ulje të kufizuar të tensioneve. Megjithatë, një lëvizje e tillë nuk do të thotë domosdoshmërisht ndryshim strategjie. Ajo mund të reflektojë nevojën për të fituar kohë, për të stabilizuar procesin e pasardhësisë, për të ulur presionet e jashtme dhe për të rivendosur ekuilibrin e brendshëm.
Për Perëndimin dhe Izraelin, këto zhvillime krijojnë një realitet të ri. Ruajtja e strukturës teokratike nuk do të thotë domosdoshmërisht se pushteti politik funksionon në të njëjtën mënyrë si më parë. Nëse fuqia reale po kalon gradualisht nga udhëheqja klerikale tek mekanizmi ushtarak, atëherë ndryshon edhe qendra e vendimmarrjes.
Në një sistem të tillë, Garda e Revolucionit nuk funksionon më thjesht si mekanizëm mbrojtës i regjimit. Ajo mund të jetë duke u shndërruar në vetë regjimin, duke ruajtur strukturën klerikale më shumë si simbol legjitimiteti sesa si qendër reale të pushtetit.
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje