Te fundit
Irani përballet me ‘katastrofën’ e shtypjes së dhunshme të protestave
29 Janar 2026, 18:10Bota
TEMA
Nga Patrick Wintour*
Thirrje për një hetim të pavarur ndërkombëtar mbi shtypjen brutale, që sipas disa vlerësimeve ka shkaktuar më shumë se 30 mijë viktima.
Një proces i thellë dhe i dhimbshëm reflektimi ka nisur brenda Iranit, ndërsa politikanë, akademikë dhe struktura të sigurisë përpiqen të përballen me atë që është përshkruar si një katastrofë, pas protestave të dhunshme dhe shtypjes edhe më të dhunshme të tyre nga forcat e sigurisë.
Konturet e debatit që po zhvillohet në këtë shoqëri të censuruar rëndë po dalin gradualisht në pah, teksa disa gazeta të përzgjedhura dhe kanale në Telegram po hapen ngadalë drejt audiencave ndërkombëtare pas protestave – të cilat, sipas disa vlerësimeve, mund të kenë lënë mbi 30 mijë të vdekur – duke tronditur thellë shumë iranianë.
Plasaritje po shfaqen në politikë, shoqëri dhe diplomaci, duke sugjeruar se Irani mund të jetë duke hyrë në një periudhë më të paparashikueshme sesa thjesht një fazë shtypjeje nga aparati dominues i sigurisë.
Po bëhen thirrje për një hetim të pavarur ndërkombëtar mbi numrin e viktimave, për përshpejtimin e rihapjes së internetit me qëllim shpëtimin e bizneseve në prag kolapsi, si dhe për një ndryshim të qëndrimit të qeverisë në politikën e jashtme.
Ekziston gjithashtu shqetësim i thellë se “terapia e shokut” ekonomik dhe sanksionet po e çojnë inflacionin e ushqimeve pranë një niveli të paqëndrueshëm, deri në 200% në vit, ndërsa tregu i aksioneve dhe monedha kombëtare, riali, janë nën presion të fortë.
Pak kush e mohon përmasën e tragjedisë që ka goditur Iranin, edhe pse ka mospajtime mbi shkaqet dhe shkallën e saj. Politikisht, kriza është veçanërisht e thellë për reformistët, të cilët kanë mbajtur presidencën për 18 muaj dhe fillimisht i përshkruan protestat si legjitime.
Sociologu reformist Mohammad Fazeli shkroi në kanalin e tij në Telegram:
“Historia e Iranit do të mbetet e ndërthurur me këtë ngjarje për dekada, e varrosur nën rrënojat e kësaj katastrofe.
Por këto ditë, përtej dhimbjes për mijëra të vrarë e të plagosur, një trishtim i thellë më ka pushtuar krejtësisht. Nuk kam asnjë dyshim se dhjetëra të tjerë si unë janë zhytur në të njëjtën dhimbje dhe hutim. Dhimbja dhe mjerimi i ‘Ne dështuam’.”
Kritikat ndaj shërbimeve të sigurisë, apo ndaj pretendimit të tyre se janë vrarë vetëm 3 mijë persona, kanë nisur të shfaqen. Shumë komentatorë ia atribuojnë protestat humbjes së shpresës dhe hendekut tashmë 50-vjeçar mes shumë protestuesve dhe udhëheqjes së plakur të Iranit.
Gazetari reformist dhe ish-i burgosuri politik Ahmad Zeidabadi argumentoi:
“Vetëm një raport profesional nga juristë të pavarur të OKB-së mund të shërbejë si arbitri përfundimtar mes narrativave kontradiktore rreth kësaj tragjedie kombëtare. Refuzimi i një kërkese të tillë nga Republika Islamike do të ishte një gabim historik.”
Edhe drejtuesja e Frontit Reformist, Azar Mansouri, la të kuptohej se e vërteta ende nuk është zbardhur plotësisht, duke premtuar:
“Nuk do të lejojmë që gjaku i këtyre njerëzve të dashur të harrohet apo që e vërteta të humbasë në pluhur.”
Zëdhënësja kryesore e qeverisë, Fatemeh Mohajerani, gjatë një konference për shtyp të martën, iu referua nevojës për dy hetime mbi episode specifike gjatë protestave. Në të kaluarën, shërbimet e sigurisë kanë refuzuar çdo hetim të tillë.
Edhe zëvendëspresidenti iranian, Mohammad Reza Aref, ka kërkuar shpjegime nga Ministria e Kulturës se përse gazeta reformiste Ham-Mihan u mbyll pasi publikoi dy artikuj mbi pasojat e përgjakshme të protestave.
Ata që kërkojnë një shtyp të lirë pretendojnë se Irani po shtrëngohet mes propagandës shtetërore televizive, të cilën e quajnë të papërballueshme, dhe kanaleve satelitore antiqeveritare me bazë në Britaninë e Madhe.
Shoqata e studentëve të Universitetit të Teheranit, në një deklaratë, tha se ishte “e tronditur dhe e hutuar nga ajo që na ka ndodhur”, duke shtuar se autorët nuk duhet të lejohen t’i shpëtojnë përgjegjësisë.
Pak figura të larta kanë kërkuar deri tani që udhëheqja iraniane të bëjë lëshimet kyçe diplomatike që SHBA kërkon në dosjen bërthamore. Ekonomisti iranian me bazë në SHBA, Dr. Javad Salehi, vuri në dukje në shtypin iranian lidhjen e drejtpërdrejtë mes izolimit ndërkombëtar të Iranit dhe prapambetjes ekonomike të vendit.
Ai tha:
“Masa e vetme efektive në afat të shkurtër për përmirësimin e gjendjes ekonomike të vendit është zgjidhja e armiqësive në fushën e politikës së jashtme.”
Faizullah Arabsorkhi, ish-ministër i tregtisë dhe ish-i burgosur politik, tha se politika e jashtme është në rrënjë të mungesës së rritjes ekonomike:
“Autoritetet duhet të ndryshojnë politikat dhe mënyrën se si merren me botën. Vetë kinezët i këshillojnë Iranit: zgjidhni problemet me Amerikën.”
Për ata brenda Iranit që po mendojnë për një sulm tjetër të huaj, pyetja është nëse një goditje e dytë – qoftë direkte apo përmes bllokade – do të sjellë një ringjallje nacionaliste si ajo e verës së kaluar.
Qeveria pa dyshim do të përpiqej ta orkestronte një gjë të tillë, dhe ka shumë iranianë që e krahasojnë ndjenjën aktuale të humbjes së sovranitetit me vitin 1941, kur vendi u pushtua nga Rusia dhe Mbretëria e Bashkuar.
Shumë prej tyre nuk e durojnë dot hipokrizinë e SHBA-së, që dënon dështimin e Iranit në menaxhimin e ekonomisë, ndërkohë që sanksionet amerikane janë themeli i këtij dështimi.
Por ekziston edhe zhgënjim i thellë nga dështimi i qeverisë për të shfrytëzuar mundësinë e vendosjes së një kursi të ri pas luftës 12-ditore të qershorit të kaluar.
Thirrjet e fundit në rrugë për rikthimin e shahut mund të kenë qenë një akt dëshpërimi, por edhe një shenjë se disa tani mendojnë se shpëtimi i tyre vjen nga jashtë.
Aktivisti politik i burgosur 80-vjeçar, Abolfazl Ghadyani, e quajti shtypjen e protestave një krim kundër njerëzimit, duke thënë:
“Urdhri personal i Ali Khameneit ishte që rebelët të viheshin në vend.”
Sipas tij, ky urdhër zbuloi “hakmarrjen e pafund armiqësore dhe dëshirën për revansh kundër popullit iranian. Përmasat e krimit ishin të paprecedenta në 100 vitet e fundit”.
Ai shtoi:
“Khamenei është si një njeri që po mbytet dhe kapet pas çdo mjeti, por shpëtimi për të është i pamundur. Këto vese morale që e përbëjnë nuk do t’i shërbejnë më.”
Nga këndvështrimi i shërbimeve të sigurisë, këto kritika justifikojnë nevojën për ta mbajtur internetin të bllokuar. Por, si shenjë e tensioneve mbi këtë çështje, anëtarë të qeverisë e bënë të qartë se përgjegjësia për mbylljen e internetit bie mbi shërbimet e sigurisë./The Guardian
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Lini një Përgjigje