Ngjarja e 2 korrikut 1990 shënoi një kthesë historike në rënien e komunizmit në Shqipëri, kur rreth 5.000 qytetarë thyen muret e ambasadave të huaja në Tiranë për të kërkuar azil politik dhe lëvizje të lirë. Kjo krizë kulmoi me largimin e tyre të sigurt pas 11 ditësh, duke tronditur përfundimisht themelet e izolimit të regjimit.
Është momenti kur qytetarët nisën të mposhtin frikën nga regjimi dhe nis me ngjarjen e parë kur një kamion u përplas qëllimisht në murin e Ambasadës Gjermane, duke hapur rrugën që qindra të tjerë të futeshin brenda. Në ditët në vijim, numri i njerëzve qëndroi në rreth 5.000, të cilët jetuan në kushte të vështira në ambientet e brendshme të ambasadave të ndryshme perëndimore.
Në përgjigje të kësaj ngjarjeje, qeveria e kohës u detyrua të negocionte largimin e tyre, dhe falë ndërmjetësimit ndërkombëtar, të gjithë azilkërkuesit u pajisën me pasaporta dhe u larguan nga vendi përmes portit të Durrësit në mes të muajit korrik. Por si sillej dhe çfarë mekanizamash përpunonte Sigurimi i Shtetit ato ditë të kësaj ngjarjeje që tronditi themelet e diktaturës?
Një dokument na njeh me raportin e sigurimit të shtetit ku aludohet se e gjtiha ngjarja ka ardhur si pasojë e agjenturave të huaja, një fljalor I përdorur zakonishte gjatë regjimit. Tema sjell disa faqe të raportit të Sugurimit të Shtetit ku gjenden detaje të mënyrës se si funsksionoi kjo makineri vrastare ndaj popullit shqiptar.
Tema eshte trashegimija me e gjalle e regjimit komunist dhe e ish sigurimit te shtetit
Tamam, eshte ber si zeri i popullit.
Sigurimi i shtetit me orientim te Ramiz Alise nxiten njerezit per te hyre ne ambadada dhe per beri presion atyre qe ti conin ne vendet e tyre sic i derguan
E megjithate ate nuk duhet mohuar ndihma e kontributi i agjensive te huaja perendimore. Mos harrojme se gjate tere ngjarjeve drejtuesit e levizjes antikomnuste ishin ne komunikim te drejteperdrejte me amabasadat e huaja perendimore. Dhe me pas ishin po keto shtete qe mbrojten, stimuluan dhe financuan keto levizje. Me shume ishin keto agjentura qe detyruan forcat konservatore komuniste e mos benin gjakderdhje. Pra jepuni meritne atyre qe ju takon merita. Propaganda nuk ben pune e as mire. Ajo kur genjen demotn jo vetem historine por edhe mesimet qe duhet te nxjere cdo komb nga histotria