Nëntë vjet pas futjes së euros: pse banorët po largohen nga ky vend?

2 Janar 2023, 19:52Ekonomia TEMA

 

Nëntë vjet pas futjes së euros: pse banorët po largohen nga

 

Letonia ishte vendi i parafundit që prezantoi euron si monedhë të saj dhe nëntë vjet më vonë qytetarët e saj vazhdojnë të largohen nga shteti baltik me 1.9 milionë banorë, duke u ankuar për çmimet e larta dhe mungesën e vendeve të punës.

“Pas futjes së euros në vend, ne u tronditëm nga çmimet e reja”, thotë Lubova Sela, një pensioniste 65-vjeçare në kryeqytetin Riga. 

“Më parë, ne mund të blinim shumë më tepër gjëra me paranë tonë sesa mundemi tani me euro”.

Letonia hyri në eurozonë më 1 janar 2014 dhe Lituania fqinje bëri të njëjtën gjë një vit më vonë.

Aiva Strelca, asokohe një studente 16-vjeçare, ishte me pushime dimërore dhe e kujton mirë natën e Vitit të Ri në të cilin lati(paraja vendase) u zhduk.

“Ndërsa prisnim Vitin e Ri në shtëpi, babai doli në kopsht, hapi një gropë dhe vendosi një kuti me lata”, thotë Strelca. “Nuk donte t’i ndërronte me euro. Ai thoshte se një ditë do të na duhej sërish. Se do të vlejnë sërish në të ardhmen”.

Letonia fitoi pavarësinë në 1991 me rënien e Bashkimit Sovjetik dhe në 1994 fiksoi kursin e saj të këmbimit në markën gjermane dhe më pas në euro. Kështu, ajo mbajti inflacion të ulët dhe nuk përdori politikën monetare për të stimuluar eksportet dhe punësimin.

Në vitin 2000, ajo kishte pothuajse 2.4 milionë banorë. Që atëherë, ajo ka humbur rreth gjysmë milioni prej tyre.

Shumë prej tyre emigruan në vendet e tjera anëtare të BE-së në kërkim të një jete më të mirë.

Anna, vajza e Lubova Selës, katër vite më parë shkoi të jetojë në kryeqytetin e Polonisë, Varshavë, ku punon si gazetare. Ajo beson se qeveria letoneze futi euron për arsye politike.

“Futja e euros ishte një çështje sigurie për Letoninë,” thotë ajo. “Shpjegimi jozyrtar ishte se Perëndimi do të ishte më i motivuar për të na ndihmuar në rast të një kërcënimi nga Rusia nëse do të hynim në zonën e monedhës së përbashkët. Ishte një lloj mburoje kundër ndikimit të Rusisë”.

Kroacia është anëtarja e 20-të e eurozonës

Valdis Dombrovskis, kryeministri i Letonisë që futi vendin në Eurozonë, dhjetë muaj më vonë u emërua nënkryetar i Komisionit Evropian në Bruksel. Ai është komisioneri evropian për ekonominë, ndaj sot detyra e tij është të promovojë idenë e eurozonës.

Në fillim të korrikut, ai përshëndeti vendimin e qeverisë kroate për futjen e euros.

Të dielën, Kroacia u bë anëtarja e 20-të e eurozonës.

Letonia dhe Lituania, së bashku me Bullgarinë, janë vendet me pabarazitë sociale më të larta në BE, sipas zyrës statistikore Eurostat.

Koeficienti Gini, të cilin ekonomistët përdorin për të matur diferencën midis njerëzve më të pasur në vend, si politikani Dombrovskis, dhe më të varfërve, si pensionistja Lubova, ishte 35.1 për qind në vitin 2020. Koeficienti 0 për qind do të thotë që të ardhurat shpërndahen në mënyrë të barabartë mes të gjithë qytetarëve, ndërsa 100 për qind tregon pabarazi maksimale.

“E vetmja gjë pozitive është se ne nuk kemi pse të ndërrojmë para kur udhëtojmë në shumë vende të BE-së”, thotë Lubova në Riga.

Danimarka dhe Suedia nuk e futën euron

Megjithatë, kur ajo udhëton në Varshavë për të vizituar vajzën e saj Anna, nuk do të thotë asgjë për të, sepse Polonia, edhe pse anëtare e BE-së, nuk ka ndërmend të prezantojë euron.

Edhe anëtarët më të vjetër të BE-së, demokracitë e përparuara, Danimarka dhe Suedia, nuk kanë ndërmend të heqin dorë nga monedha e tyre sepse duan të menaxhojnë politikën monetare në mënyrë të pavarur.

“Është vendimi i tyre. Ata duhet të pyeten për këtë”, përgjigjet Martinš Kazaks, Guvernator i Bankës Qendrore të Letonisë.

Kazaks, në postin e guvernatorit që nga dhjetori i 2019-ës, thonë se fillimisht në Letoni, shumë qytetarë kundërshtuan futjen e euros, duke besuar se nuk ishte mirë për ta.

“Mbështetja, megjithatë, është e madhe sot: anëtarësimi në Eurozonë ishte një vendim i mirë, ekonomikisht dhe gjeopolitikisht”.

“Për shembull, gjatë krizës globale financiare dhe recesionit në vitin 2008, ne nuk mundëm të merrnim burime financiare në treg, kështu që duhej t’i drejtoheshim institucioneve ndërkombëtare (FMN) për ndihmë. Dhe gjatë krizës me koronavirusin e vitit 2021, ne morëm hua pa probleme në tregun financiar dhe kështu mbështetëm ekonominë tonë. Të qenit pjesë e Eurozonës është një mburojë e madhe kundër paqëndrueshmërisë në tregjet financiare. Kështu mund të marrësh hua më lirë”, shton ai.

Stiglitz: Kroacia duhet të priste me futjen e euros

Disa ekonomistë, si laureati i Nobelit, Joseph Stiglitz, besojnë se Kroacia duhet të kishte pritur për të futur euron për shkak të pasigurisë së shkaktuar nga lufta në Ukrainë dhe virusi korona, por Kazaks beson se qeveria kroate veproi mirë.

Që nga vitet 1990, Kroacia, ashtu si Letonia, nuk ka dashur të përdorë fleksibilitetin e politikës monetare për të stimuluar rritjen ekonomike.

“Dhe vendet e Eurozonës janë partneri ynë kryesor tregtar. Me futjen e euros ne jemi bërë më të integruar ekonomikisht dhe politikisht në BE, kështu që arsyet e anëtarësimit janë ekonomike dhe gjeopolitike”, vëren Kazaks.

Shkalla e papunësisë në Letoni është 7.1 për qind, ndërsa shkalla mesatare në BE është 6 për qind.

“Shoqëria beson gabimisht se politika monetare do të zgjidhë të gjitha problemet”, thotë guvernatori.

“Kjo mund të ndihmojë, si një shtesë, por qeveritë duhet të marrin vendime të vështira në mënyrë që ekonomia dhe të ardhurat të rriten,” shton ai.

Kostoja e jetesës në Letoni është rritur me 20.1 për qind në tetor krahasuar me të njëjtin muaj të një viti më parë për shkak të rritjes së çmimeve të energjisë. Edhe për shkak të rritjes së kërkesës për produkte dhe shërbime për shkak se qytetarët kanë dalë nga “bllokimi” i shkaktuar nga koronavirusi.

Letonia është vendi i katërt në BE sipas nivelit të inflacionit.

Aiva Strelca e priti me modesti Vitin e Ri pranë babait të saj, i cili ende po i ruan në lulishte latat e varrosura.

“Babai është ende i bindur se do të na duhen më shumë”, thotë ai. /tesheshi.com/

2 Komente

  1. K
    Km

    Sic duket eshte nje mashtrin paneuropian.Pervoja ime ne Itali ne kohen kur u nderruan monedhat.Ne supermarkatin Eurospin,me pare,me monedhen lireta,mbushnja dy qese te supermarkatit.Me euron me 20 euro mbushnja vetem nje qese.Pse?Kembimi euro lireta behej me kuoten e percaktuar nga banka europiane ,nje euro e barabarte me 1936.27 lira italiane .Cminet e malleave ne treg u bene :-psh.nje l'iter vaj ulliri kushtonte 3500 lira,me euro u konvertuar ne 3.5 euro.Po ti shumzosh me 1936.27lira bejne 6776,945 lira.Kjo praktike eshte bere me te gjitha llojet e mallrave.A kemi te bejme me fillimet e nje krize?Krizat ekonomike reflekrohen ,se pari ne rritjen artificiale te vleres se mallit ne treg.Dhe zakonisht Krizat shkarkohen ne kurriz te punonjesve,Jo te kapitalisteve,te cilet kane nxjerre vec fitime.Nese u deshen 150 vjet qe puntoria te fitonte te drejtat qe i kushte deri sot(,para 10 vitesh),filloi goditja e ketyre te drejtave .Dalja ne pensione ishte 35 vjet Pune me kontributet perkatese,sot eshte 42vjet.dalja ne pensione me pensione minimal ishte 15 vjet kontributet.Sot eshte 20 vjet vite kontributive.Ka vende qe Duan te lejojne punen Edhe pas mbushjea se vite e kontributive sipas ligjit.Dhe kjo ne emer te "te drejtave te njeriut".Kjo eshte e drejtat e njeriut per te vdekjes ne Pune.Mendoni nje murator 70 vjec ne maje te skeles .Kjo eshte ngjarje e jetuar.Nje situate te Tille kam ndeshur vete,Pra nuk eshte supozim."67 vjec dhe te punojne ne maje te skeles?Ne asnje menyre Jo."-deklaroi ne takime me drejtorin e punes dhe punedhenesin ,perfaqsuesi i sindikates.Po sindikatat ne shqiperi e kane kete force?Po' ne Europe a Jane si me pare.Pra Jo kudo mbrohen te drejtat e puntorise .Keto Jane pasojat,dhe nje nga pasojat e krizave eshte Edhe ardhja e fashizmit ne pushtet.

    1. k
      kanadezi

      Km-shume drejte e keni shkruar. Ne fakt, kur flitet per te ashtuquajturen "te drejtat e njeriut", ky slogan ka vite qe ka vdekur. Po keshtu, e "drejta e fjales" eshte nje tjeter nocion qe nuk ekziston me. Nese dikur tek te "drejtat e njeriut" apo sic u thirr ne vitet e para pas L2B, "karta e te drejtave te njeriut" e promovuar nga OKB-ja, sot ka degjeneruar ne te drejten per pagesen e taksave, qe ngrihen cdo dite dhe kontrollohen nga nje kaste e privilegjuar e cdo vendi. Eshte pikerisht kjo kaste qe ka korruptuar cdo politikan ne cdo vend te botes. Pra, nese dikur me te drejtat e njeriut, futej e drejta per te punuar, per te pasur nje sherbim mjekesor, pjesemarrje ne votime apo per te drejten per tu zgjedhur e shume te tjera avantazhe qe i jepeshin cdo individi, keto te drejta jane reduktuar praktikisht ne te "drejten" per te paguar taksat dhe per te mbyllur gojen, ndryshe humbet punen, familjen dhe deri edhe lirine. E njejta gje per "lirine e fjales" (freedom of speech). Askush nuk mundet me qe te shprehet lirisht per problemet qe shqetesojne shoqerine njerezore. Flas ketu per vendet e ashtuquajtura demokratike, pasi per diktaturat dihet se nese thua dicka qe nuk i pelqen regjimit, perfundon te pakten ne qeli. Situata nuk eshte me e mire ne vendet gjoja demokratike. Vertet nuk te fusin ne burg, por po qe se theniet e tua nuk i pelqejne nje shtrese te popullsise, akuzohesh per perdorim te nje "gjuhe urrejtje" (Hate speech) dhe perfundon me keq se sa ata qe futen ne burg ne regjimet diktatoriale. Per te mos u akuzuar se po flas kot, po ju jap nje shembull te vitit qe kaloi. Behet fjale per Kanadane, konsideruar si nje nga vendet me sociale dhe demokratike ne bote: "Kolona e lirise" (freedom convoy) e krijuar nga kamionistet kanadeze qe protestuan ne K.Qytetin e vendit (Ottawa) kunder shtrengimeve per kovidin ju bllokuan deri edhe llogarite bankare dhe jo vetem kaq, por edhe atyre qe dhuronin fonde ne para per te mbeshtetur kete levizje qytetare kunder prepotences qeveritare, ju bllokuan llogarite personale te bankave ku ato dopozitonin te ardhurat e tyre. Nuk besoj se nje veprim i tille diabolik ka ndodhur ne vendet diktatoriale. Nuk mundet qe te shprehesh mosaprovimin tend ndaj levizjeve te pederasteve, pasi perseri quhet "gjuhe urrejtje" dhe te vjen nje gjobe e majme ne shtepi, bile pa patur nevoje qe qeveria te te tregoje se kur ti e ke shprehur kete gje ne publik. Kam bindjen se edhe termi "demokraci" nuk ka me te njejtin kuptim si dikur, kur levizjet demokratike filluan ne mbare boten. Shkurt, e tere shoqeria njerezore po shkon per lesh.

    Lini një Përgjigje