Te fundit
E keni lexuar "Krim dhe Ndëshkim" të Dostojevskit? A i keni vërejtur këto detaje?
2 Gusht 2025, 21:10Kulturë
TEMA
“Krim dhe Ndëshkim” i Dostojevskit, 8 gjëra që “nuk” i dinit:
Është ndoshta fakti më i dukshëm për “Krim dhe Ndëshkim”, por nëse po lexoni tekstin origjinal, ose një përkthim besnik të tij, do të zbuloni se Dostojevski i ka fshirë emrat e shumicës së vendeve që ai përmend (për shembull, “V -Y Prospect”qëndron për Voznesensky Prospect).
Tani kjo është saktësi: gruaja e Dostojevskit, Anna Grigorievna, tregoi më pas në kujtimet e saj se jo shumë kohë pas martesës së tyre, shkrimtari e kish çuar në një oborr gjatë një shëtitjeje dhe i kishte treguar gurin nën të cilin vrasësi i tij më i famshëm kishte vënë sendet e vjedhura.
Raskolnikov nuk është aspak një emër i rastësishëm, i vrazhdë, i keq. Vjen nga rusishtja për ‘skizma’, raskol, dhe derivati i tij raskolniki, që i referohet një grupi të veçantë skizmatikësh: domethënë, Besimtarët e Vjetër, të cilët u shkëputën nga Kisha Ortodokse Ruse në mesin e shekullit të shtatëmbëdhjetë. Razumikhin, ndërkohë, vjen nga razum – arsyeja, mendja, inteligjenca – dhe Lebezyatnikov u krijua nga folja “lebezit”, që do të thotë të bësh lajka në një mënyrë të ethshme.
Svidrigailov historik nuk ishte, me sa dimë, i njëjti lloj dhunuesi i pabesë-përdhunuesi-ngacmuesi minorenesh si homologu i tij imagjinar, ai gjithashtu nuk ka asnjë nga tiparet shpenguese – të ndihmuarit e prostitutës Sonya apo gjetjes së një shtëpie për familjen e saj. Svidrigailovi i vërtetë njihej në Shën Petersburgun e viteve 1860 si mik i një pronari provincial. Emri në fakt përdorej shpesh në biseda për të treguar një lloj tregtari dhe intriganti të dyshimtë.
Kjo është më e dukshme kur Raskolnikov inspekton letrat ndërsa është ulur në një tavernë, si dhe në bisedën delirante që pasoi me policin e ri Zamyotov. Incidenti i saktë për të cilin ata përfunduan duke folur ndodhi në të vërtetë: historia e një bande prej 50 falsifikatorësh, ku përfshihej edhe një pedagog universiteti, u raportua në Gazetën e Moskës në 1865. Ashtu si edhe fakti që llogaria e bashkëpunëtorit nervoz që shkoi në bankë, ngjalli dyshime dhe fundosi të gjithë operacionin.
Nga fundi i “Krim dhe Ndëshkim”, motra e Raskolnikovit, Dunya, zhvillon një bisedë të paharrueshme me të fejuarin e saj të mundshëm dhe ish-punëdhënësin Svidrigailov, i cili zbulon se vëllai i saj është një vrasës. Në origjinalin rus, Dunya, e tronditur, fillon t’i drejtohet burrit në vetën e dytë njëjës, një mënyrë që zakonisht përshtatet vetëm për familjen dhe miqtë intimë. Kjo sugjeroi për lexuesit rusë se marrëdhënia e tyre ishte më tepër se sa u shfaq në fillim. Ajo përfundon duke u përpjekur ta qëllojë (sigurisht) përpara se të largohet vetë, duke e lënë të kryejë vetëvrasje jo shumë kohë pas kësaj.
Socializmi utopik i francezit Furier, shumë me ndikim në atë kohë, përmendet në të gjithë librin. Nga ‘falansteria’, një koncept i përdorur për të treguar një shoqëri të ardhshme komunale dhe e tallur nga Razumikhin, tek një citim i drejtpërdrejtë nga Victor Considérant, një ndjekës i njohur i Furierizmit – “Unë po mbaj një tullë të vogël për lumturinë universale, dhe kështu kam një ndjenjë të paqes në zemrën time “- e përdorur nga Raskolnikov, dhe duke llogaritur të gjithë personazhin e Lebezyatnikovit: ndikimi i tij është i gjithëpranishëm. Po kështu, është edhe nihilizmi, i eksploruar me një efekt të jashtëzakonshëm gjatë një prej bisedave të shumta të tensionuara midis Raskolnikovit dhe Petrovichit, si dhe ato që protagonisti ka me Sonya-n.
Nuk është befasuese, ndoshta, por vlen të përmendet – “Krim dhe Ndëshkim” përmban tre pasazhe të rëndësishme si kujtime. I pari është ëndrra e rrëfyer herët, në të cilën një Raskolnikov i ri dëshmon për një pronar që rreh kalin e tij për vdekje; kujtesa është të paktën pjesërisht autobiografike. Autori tregon në shënimet e tij se kujton mirë këtë ngjarje që e kishte parë kur ishte fëmijë.
Po kështu, është edhe ndjenja që personazhi merr pasi ndihmon të venë e Marmeladovit dhe fëmijët e saj – “mund të krahasohet me ndjesinë e një burri të dënuar me vdekje, të cilit i jepet falja e papritur”. Ky imazh pasqyron nga afër dënimin gati me vdekje të Dostojevskit në vitin 1849, kur, pasi u arrestua për shoqërimin e tij me qarqet Furieriste, dënimi iu zbut me një letër nga Cari, disa minuta para ekzekutimit të supozuar.
Më në fund, natyrisht, burgimi i Raskolnikovit në Siberi është i informuar nga katër vitet që Dostoevski kaloi si i burgosur në Omsk për krimet politike të përmendura më lart: “Siberia. Në brigjet e një lumi të gjerë e të shkretë qëndron një qytet, një nga qendrat administrative të Rusisë; në qytet ka një kështjellë; në kështjellë, një burg.”
2 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Kujdes kur përdor emrat e njerëzve nga përkthimi në google translate. A e di? Rusët nuk kanë tingull y dhe as përfaqësohet me ndonjë gërmë (shenja y latin përfaqëson gërmën u në rusisht), e tillë del vetëm në përkthimet në Google prej latin, për të përfaqësuar tingullin j. Y, në rusisht është u. Në përkthim, siç del në Google translate, kur përkthen nga rusishtja, y e shoqëruar me a përbën gërmën ja, me e, përbën gërmën je, me o, jo. Kështu: jo Zamyotov, por Zamjotov; jo Dunya, por Dunja; jo Lebezyatnikov, por Lebedjatnikov etj, pasi rusishtja ka gërma përkatëse psh e = je; ë = jo. Kurse ch nga google translate në shqip, thuajse në të gjitha rastet është ç, pra, jo Petrovich, por Petroviç. Do një redaktim, të shkretën, shkrimi para se të botohet.
Gjete dhe ti kujt t'i flasesh! Po a nxene injorantet?