Te fundit
Antonio Gramshi, revolucioni pasiv dhe tranzicioni shqiptar (VIDEO)
1 Shkurt 2026, 14:40Kulturë
TEMA
Në një analizë mbi zhvillimet politike dhe shoqërore të tre dekadave të fundit, Alfred Bushi - studiues dhe përkthyesi i "Fletoreve të Burgut" të Antonio Gramshit në shqip - argumenton se Shqipëria mund të kuptohet përmes konceptit gramshian të “revolucionit pasiv”, një term që, sipas tij, ka qenë ndër më të lehtët për t’u sjellë në shqip, krahasuar me koncepte të tjera më problematike. Ky nocion përshkruan ndryshime institucionale, ekonomike ose morale që ndodhin pa një përfshirje reale të shoqërisë, duke ofruar një lente kritike për të kuptuar stanjacionin demokratik në vend.
Sipas analizës së paraqitur, reformat në Shqipëri, përfshirë edhe procesin e integrimit në Bashkimin Evropian, janë karakterizuar kryesisht nga një logjikë “top-down”, pra të drejtuara nga elitat politike. “Tentativa për ta futur Shqipërinë në Europë vjen më shumë nga lart sesa nga poshtë,” shprehet ai, duke theksuar se, ndonëse qytetarët shqiptarë janë gjerësisht pro-evropianë, procesi teknik dhe politik nuk është shndërruar në një lëvizje shoqërore organike. Kjo krijon një disonancë të vazhdueshme mes strukturave shtetërore dhe realitetit të jetuar të qytetarëve, ku ndryshimet ligjore nuk përkthehen domosdoshmërisht në transformim shoqëror.
Në këtë kuptim, “revolucioni pasiv” shërben si një mekanizëm përmes të cilit elitat sunduese arrijnë të mbijetojnë, duke adoptuar ndryshime formale dhe duke modernizuar institucionet pa prekur marrëdhëniet reale të pushtetit. Në kontekstin shqiptar, kjo reflektohet në reforma që duken radikale në letër, por që lënë të paprekura strukturat e pabarazisë dhe korrupsionit. Mungesa e një “nxitjeje nga poshtë”, apo e një lëvizjeje të fortë popullore, bën që këto ndryshime të mbeten të brishta dhe shpesh jofunksionale.
Studiuesi vëren se ky model ka dominuar tranzicionin post-komunist, ku ndërrimi i sistemeve nuk u shoqërua me një pjekuri politike të bazës shoqërore, por u diktua nga rrethanat dhe elitat e reja që zëvendësuan të vjetrat. Për pasojë, diskursi zyrtar i progresit shpesh nuk përputhet me gjendjen reale të shoqërisë, duke krijuar terren për apati dhe cinizëm politik. Sipas kësaj perspektive gramshiane, zgjidhja nuk qëndron te më shumë reforma teknokratike, por te ndërtimi i një lëvizjeje shoqërore nga poshtë, e aftë të prodhojë ndryshim thelbësor.
Ndiq episodin e plotë të Apostrof Podcast:
Gramshi në Tiranë: Kriza e tranzicionit shqiptar dhe iluzioni i individualizmit | Alfred Bushi | #55
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
