Një meditim për heronjtë e pavarësisë dhe një replikë me Ben Blushin

Nga Agim Shehu*

Në qarkullimin e përfytyrimeve me dritë Shqipërie që ngjall 28 Nëntori, Dita e Pavarësisë dhe e Çlirimit, m’u shfaq dhe fyerja e papritur dhe e çudiçme që Ben Blushi i bëri publikisht e me nënthënie tallëse Ismail Bej Qemalit: „Kam dëgjuatr, se Ismail Qemali ishte një lekist i zellshëm(!).“ Edhe një njeri i rëndomtë po ta thoshte këtë vlerësim për gjeniun e kombit tonë, guximtarin homerik që pas 5 shekuj sundimi osman ngriti Shtetin e Pavarur Shqiptar, do mblidhnim buzët me neveri. Jo më një njeri i letrave e deputet, me aq mbivlerësim për veten e tij si të qe Platoni a Volteri i botës shqiptare sa dhe dyshimi i tij duhet marrë si e vërtetë. Gjykimi i tij të rri në mëndje edhe më i përbuzshëm kur kujton mbivlerësimet që Burritt ë Madh të kombit tonë i bëjnë figura të shquara të botës gjer dhe kundërshtarë (kujtojmë vlerësimin e Ministrit të Jashtëm të Italisë, San Xhuliano: „Ky Sfinks i Diplomacisë…“

Siç dihet, Sulltani e emëroi Guvernator në Varnë, duke e ngritur edhe në gradën „Pasha“. Kjo nënkuptonte dhe rrogë shumë të majme. Ismail Bej Vlora me fisnikërinë e tij të veçantë gjenetike, nuk pranoi të quhej „pasha“, e mbajti emërtimin „Bej“ si cilësim vetëm fisnikërie, Cila është e vërteta e karakterit të tij përballë shpifjes cinike të Ben Blushit që ia bën tërthoraz të njohur si „lekist të zellshëm“? Lëmë të flasë së pari sadopak dhe Ismail Bej Qemalin duke u dalë dhe vetë përballë shpifjeve që s’i pushuan kurrë si nga armiqtë e hapur të Shqipërisë dhe nga liliputë të papërgjegjshëm . Te KUJTIMET rrëfehet jo rastësisht:

„Mund të kisha arritur titullin më të lartë në Perandori. Por sa më lart të ngrihesha aq më pak fuqi do kisha për t’i bërë mirë vëndit tim…Për veten time do qe më mirë të rrija jashtë (Atdheut) në lirinë e qetë vetjake…“ (Diplomati italian Renco Falaski qartëson më tej: „Ai i përkiste asaj shkalle njerzish të mëdhenj…të paaftë t’u jepnin rëndësi parave“). Nën ndjesinë e mbylljes së jetës u thotë bashkëkombasve lamtumirën universale: „Bijtë e mi, nuk bëra pasuri. Ju lë amanet një Shqipëri!“

Nuk iu ndanë intrigat e shpifjet, për fat të keq dhe brënda Shqipërisë e afër tij. Dhe ai u detyrua të mërgojë. Në vitin 1916 do kalonte nga Italia në Zvicër, por Roma, nga zemërimi shtetëror se ende e pengonte për t’i pushtuar Atdheun tok me Greqinë e Serbinë, nuk i hapte udhë. Ahere konsulli human italian në Marsejë u shkruan eprorëve në Romë: „Duke e ndaluar Ismail Qemalin të shkojë në Zvicër kur ai me familjen janë në varfëri të plotë, nuk bindem se bëhet fjalë për një kundërshtarin tonë e nuk është as humane as e urtë të lihet të vdesë nga uria“.

Në Konferencën e Paqes në Paris rrezikohej prapë fati i Shqipërisë, e më 22 janar 1919, Arkitekti i Pavarësisë shkruan me dhimbje e shqetësim të thellë dramën e Atdheut mbajtur dhe mbi shpatullat e tij në pleqëri të rënduar: „Sot është ditë vendimtare për Shqipërinë, do ngjallemi apo do vdesim…Të kisha të holla do hidhesha gjer në Amerikë për një marrëveshje të plotë me gjithë atdhetarët e atjeshëm…“ Motrat Qerjazi e Kristo Dako, i shoqi i Sevastisë e çmonin dhe e nderonin në mënyrë të veçantë. E Ai i shkruan Kristo Dakos: „I lutem Zotit të më japë fuqinë të përpiqem gjer në fund të jetës, me ju bashkë, për lirinë e plotë të së dashurës Shqipëri“. Më tej shton: „Është e tepërt t‘ju them, se jam gati të jap dhe shpirtin që më ka mbetur për Shqipërinë“.

E mbi këto dëshmi prej drame martiri, del një xhuxh foltoresh me vetkënaqësi sipër cullufeve, e i hedh baltë si pa të keq në fytyrën e ndritur Njeriut të Madh e fisnik.

Në mbyllje të pjesëshme vlerësimesh, përmëndim fjalët e publicistit amerikan Fullerton, publikues i Kujtimeve: „Kujtimet e papërfunduara të jetës së vet janë një bulëz e jetës së tij dhe e vëndit të tij për të cilin nuk kurseu asgjë dhe flijoi aq shumë“.

Nga i erdhi kjo madhështi Prometheu e përmasa martiri biblik ? Diplomati dhe studjuesi i figurës së tij, Renco Falaski gjykon: «Ai përfaqësonte denjësisht një familje të madhe të lashtë nga Vlora, atdhetar i zjarrtë e i frymëzuar nga parimet e lirisë dhe drejtësisë“. Më gjerësisht. I ati i tij, Mahmut Bej Vlora kish 8 çifligje të mëdha. Porta e Lartë kish premtuar se do paguante për ushtrinë e cila do luftonte sa të çdukte bandat greke të Grivasit më 1854 që duke terrorizuar popullin shqiptar donin të rrëmbenin trojet e tij. Qeveria osmane gënjeu. Ahere Mahmut Beu i shiti të 8 çifligjet për të mbajtur çetarët e armatosur shqiptarë kundër andartëve kriminelë. Varfëroi veten për Shqipërinë (populli i këndoi: „Vallja jote ç’më pëlqeu/ kur e heq si Mahmut Beu..“ Flijimin për Shqipërinë, në traditën shqiptare ia ushqeu që fëmijë dhe Birit të tij. „Bëmë o babë, të të ngjaj !“ („tel pere tel fis – si i ati dhe i biri – thonë francezët).

Ismail Qemali e ndjente më tepër sa i dëgjonte, fjalët e liga plot intriga e shpifje rreth tij, kryesuar nga Esat Pashë Toptani i cili, për pushtet të tij luftoi dhe për ndarjen e Shqipërisë Veri-Jug. Vizionar prej gjeniu, Ismail Beu e kuptonte thellë këtë plagë të gjatë në historinë e shqiptarëve kryeneçë që pikënisjen e hemoragjisë si plagë diabeti e kish te shpifjet si pa të keq në fillim. Për këtë në një rast, për ta mbyllur sadopak, u shpreh gjatë qeverisjes: „Ne sot këtu jemi të qetë nën hijen e Flamurit shqiptar, pasi shpatullat tona të përgjysmuara mbrohen nga pushka e Elez Isufit e Islam Spahisë në malet tona“. Ai e dinte se kundërshtarët e shpifësit, më tepër nga armiq të tij qenë armiq të Atdheut të tij: „Ju e dini, ka njerëz në Vlorë të cilëve nuk u pëlqen Pavarësia e Shqipërisë. Ky grup i vogël më ka luftuar gjithmonë e është përpjekur të më krijojë vështirësi“. Qartëson më tej konsulli italian në Vlorë, De Facendis: „Ka manovruar me turqit, me grekët, me myslimanët e të krishterët, me qeveri e konsuj, me miq e armiq të Tij“. Fijet e brëndëshme sigurisht qenë të lidhur dhe ushqeheshin nga burime të jashtme. Konsulli tjetër italian në Vlorë, Lori, më 1914 njofton: „Në një pjesë të popullsisë janë përhapur dyshime për të kaluarën e tij e për shpifje si ajo e Venizellos i cili, kur kaloi këndej para ca dite, i paska dërguar 800 lira turke!..“

E keqja është se shpifjet nuk janë të kufizuara te një rast i vetëm (do qe çereku i së keqes). Shpifjet vazhduan pas Tij udhën e vet të zezë pasi vepra e Tij vazhdoi u zgjat e strehuar në palët e papushtueshme të Flamurit. Kohë më parë dikush botoi në shtyp sesi Noli kish sharë keq Burrin e Madh të Vlorës. Kurse Noli i ngriti përmendore krah Skënderbeut në poezinë Hymni i Flamurit: „Me Skënderbenë u lavdërove/ e në furtunë i fundmi u shrove/. Me Malon prapë lart u çove/, Flamur i Kuq, Flamur i zi“…

Për fat të keq zgjatja e shpifjeve vjen gjer në ditët e sotme. Një kritike rrugësh siç e tregon veten, Clayer, vjen në Shqipëri e na thotë se Ismail Qemali „krijoi një Pavarësi Otomane…», kur sulltani otoman, te çdo hap i Tij në Europë i vuri pas agjentët për ta vrarë. Më tej ‘studjuesja’ e huaj thotë marrëzinë se Ai «qe disa ditë në pushtet(!)» (Në një çmëndinë a në një «Shtëpi publike» dehur nga ‘qejfi’ do qenë më të vetëkontrolluar për marrëzi të tilla gjykimi). Shoqëruesi i saj, ‘studjuesi’ ynë, shton nga ana e vet se « Ismail Qemali bëri çmos për interesat e tij(!)…» Zelli i tij për të njollosur apo tjetërsuar figurat tona të shquara mbështetet në ‘filozofinë’ e vet se sot, për të vajtur në Europë, duhet të shkëputemi nga Heronjtë e historisë pasi termi ‘hero’ është i ideologjizuar’ ! (Duhet ta fshijmë, apo ta qortojmë La Martinin e madh që sipas publicistit tonë, na ngatërron dhe sot mëndjen kur gjykon për Shqipërinë: «Ky është popull i pavdekshëm. Kjo është toka e herojve të të gjitha kohëve». T’i fshijmë të gjithë që të vemi në Europë jo me hapa heronjsh po me hapa kaubojsh!..) Publicistë të tillë antikombëtarë që ftojnë të vemi në Europë duke u ‘çveshur’ nga Shqipëria, duke mohuar apo njollosur figurat e ndritura të të parëve, në udhën e shpifjeve e ironive arrijnë gjer në përkrahjen e fqinjëve shovenë për coptimin më tej të Shqipërisë. Gjykata Kushtetuese shitjen e Detit e quante të paligjshme, gjer si akt tradhëtie kombëtare, studjuesi ynë, i përkëdhelur i medjave ironizonte kundërshtarët atdhetarë si ‘jomodernë’ gjer te shpallja publike se «po zihen për ca ujra, kush të zerë më shumë peshq !.. » e të tjera (po kjo është temë më vete, shumë më e gjerë).

Në përmasat dhe veçoritë e tij këtu hyn dhe Ben Blushi (pa i mohuar gjykimet e tij shumë të sakta e të çmuara në shqetsimet e ditës), për të cilat ka aq shumë nevojë trupi dhe shpirti i Shqipërisë mbuluar plagë prej të dy anëve kryesore të politikës. Por ta lëmë përkohësisht këtë anë, pasi ka marrë përsipër të ndihmojë që «të reformohet e të zbutet Islami…me ndihmën tonë… » Në horizont po shfaq Profetin e ri, duke shkruar një kapitull të ri për KURANIN (por dhe kjo është temë tjetër më vete që mund t’i shtohet Don Kishotit).

Frojdi mëson se shkrimtarit te pena mbi letrën e bardhë i vinë rezatime nga tejndërgjegjia për t’i kthyer në art. Është zhvillim më tej i gjykimit të Kantit, se njerëzit thonë për tjetrin ato shpifje që i meritojnë vetë si njolla të tyre e që duan t’i mbulojnë. Beni e quan Ismail Bej Vlorën « lekist i zellshëm ! » Pas këtij trillimi hedhur dhe si mjegull, ai mesa duket largon nga vetja akuzën ndaj tij si «vjedhës i hapur i parave të shtetit », Tek mungon gjatë në Kuvënd, nuk mungon ditën kur u ndahen rrogat e majme.

Lef Nosi, figurë e shquar me merita kombëtare të pakundërshtueshme (pa mohuar dritë-hijet e tij), ditën e Pavarësisë na vjen para së gjithash si bashkëpuntor tepër i çmuar e i afërt i Ismail Qemalit. Në kryqëzimin tërësor që i bën Ben Blushi, mes të tjerave e afron disi dhe me grekët kur thotë nëpër tymin e mëndjes së tij se emri Lef duhet të vijë nga emri grek „Lefteros“ (të kujton O Lefteros Venizellon, armikun e betuar të kombit shqiptar dhe shpifësin ndaj Ismail Bej Vlorës). Këto hamëndje nga mëndja e vetëkënaqur, që dyshimin e lëshon me shpresën për t’u marrë e vërtetë, kanë piknisjen e vet për ndërime emri sipas nevojës (dalim prapë te Kanti). Beni s’e ka këtë ndryshim te vetja. Por meqë gjyshin e nderon sa i kërkon dhe ndjesë tek është (kjo është njerëzore sidomos brënda familjes). Por duke ecur në pëlqimet e Z. Blushi, lejohemi krah tij të themi qëndrimin tonë ngjashëm me të për ndërimin e emrit. Dihet emri dhe mbiemri i gjyshit të tij, ndjesë pastë. Përmëndim gjithashtu rrëfimin e dhimbshëm të Mitrush Kutelit, shkrimtarit brilant e martir, kur mes të tjerash i shkruan mikut të tij Greblleshi më 28 gusht 1961 për ndërim emri «…më shau e përshau, pështyu, lëpiu, hoqi ‘i’-në në fund të mbiemrit (Shuteriqi) që të vërtetonte tezën e tij siç i tha Popoviçit vetë në tryezë (Belgrad) : ‘emri ynë vjen nga fjala serbe Shute që do të thotë ‘shakà’. Rjedhim nga një familje e Stara Serbisë të Despotatit të Elbasanit. Pra, si të thuash unë jam ‘ti’. Ndihmomë të ngrihem lart…të kam vëlla’ !»

Ky zë për ndërim emri, nipit i troket në tejndërgjegje e që ta mbulojë atë, i shpik tjetrit me mëndje të tij ‘ndërim emri’ – Lef Nosi (atdhetar martir shqiptar) mbiquhet O Lefteros Venizellos (shovenist grek). Meqë na afron te kjo temë përmes sharjes së të tjerëve, e nderojmë ndjesën që i kërkon Gjyshit. Por do të qe më e arsyeshme e fisnike, që së pari gjyshi si ish Kryetar i Shkrimtarëve dhe Artistëve, pas mënjanimit të diktaturës të kërkonte faljen publike që i takonte. E përsëris se ne shkrimtarët, secili në përmasat dhe arsyet e tij, duhet t’i kërkojmë ndjesë popullit për hymnizimin dhe zbukurimin nga reshtat e para të shërbimit që i kemi bërë shtetit komunist dhe udhëheqjes së tij. Veçanërisht brezi i ri në shkolla e ka njohur dhe sidokudo është pajtuar me atë shtet të përgjakshëm më shumë se nga referatet e thata të Lenka Çukos torollake, me metaforat e qëndisura të krijimeve tona. Kjo ndjesë publike duhej filluar nga kreu i Lidhjes së Shkrimtarëve siç qe gjyshi i nipit. (Kryetarit të shkrimtarëve sovjetikë në kohën e Stalinit, Fadejevit, pas ndrimit të sistemit, një mbrëmje i vajtën në shtëpi krijues të persekutuar e i kërkuan llogari, jo për ato që kish shkruar po për heshtjen e tij kur ata vuanin burgjet. Ish kryetari i Lidhjes, i tronditur, u kërkoi falje, u tha që ta pështynin…Ata u larguan. Atë natë Fadajevi vrau veten…

Nuk flas për vetëvrasje, qoftëlarg, po për një mungesë fisnikërie e dinjiteti nga ana e krijuesve ku kryetari duhet të shfaqej në ballë. Ta niste së pari nga ndjesa për persekutimin e Kutelit (kur dhe nipi sot, deputet e shkrimtar i dëgjuar, vazhdon pas gjyshit shpifhen e fyerjen ndaj Kutelit gati të shenjtë, se « po nxjerrin nga pluhuri letra të tij… »). Asgjë e figurave të shquara nuk e ka vëndin te pluhuri. Te mëndjet e pluhurosura – po!

Aq më keq kur ky kërkim ndjese zëvëndësohet me përpjekjen e krijuesit për të rispjeguar krijimet e kaluara të tij, thua se në demokraci popullit i është tharë mëndja në të gjykuar sot lirshëm. Edhe pse janë në kushte e përmasa të tjera, sidoqoftë vajza e Stalinit, Svjetllana i kundërvihet të atit diktator kur shkruan publikisht: «E keqja është se im atë, edhe në botën tjetër, i komandon përsëri vartësit e tij». Ish Diktatori ynë po shëtit në pankarta e ekrane i zbukuruar gjithnjë e më shumë nga krijues e media, ngaqë gjëkund nuk u kërkua një ndjesë të paktën. Në jetëgjatësinë dhe zbukurimet e tij dhe në demokraci, vezullojnë aty këtu dhe figurat tona për atë sistem. « Detashmentit » tonë të krijuesve u takonte në radhë të parë ndjesa e falja. Ky do qe së pari zbukurimi i figurës sonë. Afrimi më i hijshëm me lexuesit, sidomos me të persekutuarit të cilëve vazhdon t’u zgjatet persekutimi.

Mendoj se Ben Blushi, me gjykimet e tij të mprehta e të çmuara, plot dinjitet e guxim qytetar në Kuvënd e në media, do qe më të ishte objekt thashethemesh se autor i tyre. Kohë më parë ai kundërshtoi publikisht, tepër hijshëm e adhurueshëm, dhënien e meshës greqisht nga pushtuesi dhe shkatërruesi i Autoqefalisë së Kishës sonë Ortodokse, Janullatosi. Iu turr menjëherë kopeja prej tartabiqesh e shërbëtorëve ruajtës rreth Kryepeshkopit të huaj. Në mungesë të argumenteve, Benin e paditën si pjellë e realizmit socialist kur në atë kohë ai qe një gjimnazist i ri, në s’gaboj, që djersinte si ta përfundonte hartimin e shkollës. Pastaj u hodhën tek i ati me akuzën si ‘tribun’ i realizmit socialist. Shpifja nuk mund të shihte se Kiço Blushi ishte një shkrimtar me talent të veçantë, me penë të çmuar në shumë gjini. Mjafton të përmendësh se qe autor i filmit të mrekullueshëm « Nëntori i Dytë », mjë vepër drite krijuar në ‘errësirë’ e që nuk qas asnjë rymë spekulluese mbi vete. Asnjë film tjetër shqiptar nuk i rri në krah. Krijim që i qëndron çdo kohe. Në vlerat e tij, i biri është ushqyer në atë krijim. Ka vetëm një kundërvënie (mbase ‚etër-bij‘). I ati duke e skalitur madhërisht e tërë bukuri arti Burrin e Madh të Vlorës, ka harruar ta quante atë dhe ‘lekist të zellshëm’ !

Sidoqoftë në demokracinë e fjalës së lirë na duhet që, para se ta kundërshtojmë, të pajtohemi me ‘mendimin ndryshe’, Spjegimin në rrënjë e jep sado tepër dhimbshëm e me pikëllim drame, vetë Ismail Bej Qemali te Kujtimet : « Pavarësia e Shqipërisë nxori në dritë dhe shtrembërimet tërë plagë të njerëzve bërë nga shtypja shekullore, e sot këto plagë u hapën e bien erë ». Plagëve me erë të keqe osmane sot u është shtuar, apo janë zëvendësuar me plagët me erë edhe më të rëndë lindur nga shtypja e diktaturës. E thotë saktë studjuesi anglez Noel Malkolm, se shqiptarëve 50 vjet sundim komunist u ka bërë më shumë të keqe se 500 vjet sundim osman. Më qartë se kudo, kjo lexohet te Kuvëndi i sotëm i Shqipërisë ku z. Blushi sidoqoftë ka vëndin e vet në tërësi të nderuar..

*Shkrimtar

Albin Kurti shkruan letër nga qelia: O Republikë, o Zajednicë!

18:01 Blog

Refrenit “Fajin e ka Saliu” i ka mbaruar karburanti

15:45 Blog

A (si) u mbrojt sot Republika?

02:11 Blog

Shqipëria kuqezi me njerëz ditëzi

20:50 Blog

“Kompleksi i Zotit” në politikën e jashtme amerikane

20:21 Blog

A është thjesht halli i Gjykatës Speciale në Kosovë?!

19:09 Blog

Dita e zezë e faqezinjve

22:09 Blog

Gjermania nuk dëshiron të qëndrojë mënjanë

12:00 Blog

Henri Çili: E vërteta e "planit" të UET për kapjen e Forumit Rinor të PD-së

11:12 Blog

A mund të bëjnë kompromis Putini dhe Erdogani?

18:27 Blog