Te fundit
RAPORTI/ TIA: Korrupsioni në Shqipëri i shfrenuar, por qytetarët janë apatikë për ta denoncuar (përmend rastin e Bashës)
8 Shtator 2016, 10:23Politika
TEMA
Transparency International publikon analizën mbi gjendjen e demokracisë në Shqipëri: Kultura e pandëshkueshmërisë, mungesa e sundimit të ligjit dhe korrupsioni i shfrenuar, çështje që duhen trajtuar urgjentisht
Një raport gjithpërfshirës, i pari i këtij lloji i organizatës Transparency International për gjendjen e demokracisë në Shqipëri, funksionimin e institucioneve kryesore të saj dhe rolin ei tyre për të luftuar kundër korrupsionit, nxjerr në pah të meta serioze në të gjitha hallkat e shtetit dhe të shoqërisë shqiptare.
Raporti “Themelet e Sistemit Kombëtar të Integritetit” analizon 4 sektorë kryesorë: politiko-institucionalë, social-politikë, social-ekonomikë dhe social-kulturorë. Transparency International tha sot se “Shqipëria mbetet e prekshme ndaj korrupsionit për shkak të ndërhyrjeve politike dhe mungesës së pavarësisë në institucionet kyçe të mbikëqyrjes”. Cornelia Abel, koordinatore e Transparency International për Europën Juglindore dhe Ballkanin Perëndimor nënvizoi se ““Shqipëria nuk i plotëson kërkesat e Bashkimit Europian për luftën kundër korrupsionit dhe nëse nuk ndërmerr reforma kyçe, kjo mund mund të pengojë integrimin në BE,” tha ajo duke shtuar se “Është shqetësuese që institucionet e ngritura për të garantuar se vendimarrësit do të veprojnë në interes të qytetarëve shqiptarë, nuk kanë fuqi, pavarësi dhe burime për ta realizuar këtë”.
Sipas raportit “të 15 institucionet dhe sektorët e shqyrtuar janë larg të qenit shtylla të forta për luftën kundër korrupsionit. Në terma relativë, Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) dhe Avokati i Popullit janë më të mirët në këtë sistem, ndërsa Shoqëria Civile, Prokuroria dhe Gjyqësori janë ndër më të dobëtit.”
Raporti përmban kritika të ashpra për punën e gjyqtarëve, për mungesë të theksuar profesionalizmi. Sipas tij “Gjyqtarët jo vetëm që kanë treguar nivele të ulëta të të kuptuarit të disa prej nocioneve kyçe të korrupsionit, si për shembull përfitimet, influencimi apo qëllimi, por as që kanë ushtruar të drejtën e tyre për të kërkuar më shumë prova në raste kur kjo ka qenë e nevojshme. Asnjë zyrtar i lartë nuk është shpallur fajtor për korrupsion”.
Duke iu referuar një studimi tjetër për Shqipërinë, Indeksit “Bertelsmann” të Transformimit, raporti thekson se “në krahasim me vendet e tjera paskomuniste transformimi i Shqipërisë ka mbetur më pas. Një prej shqetësimeve kryesore të viteve të fundit është pafuqishmëria e shtetit për t’u bërë ballë interesave private dhe atyre të biznesit që ndikojnë në vendimet politike”. Raporti thekson se “kultura e mosndëshkueshmërisë, mungesa e sundimit të ligjit dhe korrupsioni i shfrenuar janë çështje që duhen trajtuar në mënyrë urgjente”.
Në disa prej kritikave të ashpra të organizatës Transparency International, përmendet fakti që, megjithëse korrupsioni është i kudogjendur, është vështirë të gjendjet një rast dënimi i zyrtarëve të lartë. “Shqipëria ka pothuajse zero historik hetimesh, ndjekjesh penale dhe dënimesh për korrupsionin politik të nivelit të lartë. Një raport konfidencial i OSBE-së i zbuluar dhe i nxjerrë në media kohët e fundit bënte një përmbledhje të një numri të madh aludimesh të ngritura kryesisht nga media duke lidhur figura të ndryshme politike me korrupsionin ose krimin. Edhe pse nuk është opinioni zyrtar i kësaj organizate, OSBE u shpreh se dokumenti ishte i vërtetë dhe në përmbajtje ka informacion për shkelje ligji nga 36 deputetë shqiptarë, përfshirë kryeministra të mëparshëm e të tanishëm, si edhe Kryetarin e Kuvendit”.
Raporti vazhdon me tej duke përmendur raste pandëshkueshmërie. “Pothuajse të gjithë udhëheqësit e tanishëm të partive të rëndësishme politike janë gjykuar për akuza korrupsioni e më vonë janë nxjerrë të pafajshëm. Fatmir Mediu, kryetari i Partisë Republikane, Ministër i Mbrojtjes në vitin 2008, u gjykua për tragjedinë e Gërdecit, por Gjykata e Lartë e pushoi çështjen në vitin 2012 me argumentin se krimi për të cilin po gjykohej Mediu ishte pjesë e një amnistie me rastin e njëqindvjetorit të themelimit të shtetit shqiptar. Kryetari i Partisë Demokratike, Lulzim Basha, Ministër Transporti në vitin 2005, u hodh në gjyq tre vjet më vonë për akuzat e shpërdorimit të detyrës dhe shkeljes së procedurave në tendera publike për atë që njihet si “Rruga e Kombit” me një dëm ndaj shtetit shqiptar të përllogaritur në shifrën 337 milionë dollarë. Çështja gjyqësore kundër Bashës u deklarua e pavlefshme për arsye procedurale.
Në 2011, Ilir Meta, Kryetari i Lëvizjes Socialiste për Integrim (LSI), u gjend në epiqendër të një skandali korrupsioni, që krijoi zemëratë të madhe të publikut e më pas çoi në protestën e 21 janarit 2011, në të cilën u vranë katër protestues. Meta u deklarua i pafajshëm nga gjykata me argumentin kryesor se videoja që tregonte Metën dhe ish Ministrin e Ekonomisë, Tregtisë dhe Energjisë tek flisnin për ryshfete në sasi të mëdha, nuk ishte e vërtetë, pavarësisht opinionit të kundërt që patën ekspertët ndërkombëtarë që ishin ftuar ta shqyrtonin videon”.
Koordinatorja e Transparency International theksoi se “reforma e fundit për drejtësinë në Shqipëri ishte një fillim i mirë, por mbetet e paplotë. Disa prej ligjeve në paketën e reformës në drejtësi pritet të miratohen nga Parlamenti, ndërsa sytë janë të drejtuar nga qeveria për t’u siguruar që reforma do të zbatohet në të vërtetë. Shumë më tepër nevojitet për t’u bërë, në mënyrë që Shqipëria të hapë negociatat me BE-në,” tha Abel nga Transparency International.
Sipas raportit “Korrupsioni politik është i dukshëm në rastet e financimit të partive, keqpërdorimit të burimeve publike për fushatë zgjedhore ose në rastet e blerjes së votës të raportuar në media”.
Sipas raportit korrupsioni ka lidhje të drejtëpprdrejtë edhe me lulëzimin e krimit të organizuar. “Një vlerësim i vitit 2015 për krimin e organizuar në Shqipëri e vendos nivelin e lartë të korrupsionit në polici dhe institucionet e zbatimit të ligjit si një nga arsyet kryesore që e lejon krimin të lulëzojë”.
Sipas koordinatores së Transparency International “ky raport tregon qartazi se ku nevojiten ndryshimet për të luftuar korrupsionin. Shqipëria ka një ndër nivelet më të larta të korrupsionit të perceptuar në të gjithë rajonin. Shqiptarët janë të zhgënjyer nga sistemi politik dhe janë të lodhur teksa shohin të korruptuarit që përdorin paratë dhe influencën për t’i shpëtuar ndëshkimit,” tha Abel, ndërsa shtoi se “zyrtarët e zgjedhur dhe të emëruar duhet të kuptojnë se ata janë në ato poste për të përmirësuar jetën e qytetarëve shqiptarë. Çdo abuzim me postin duhet ekspozuar, denoncuar dhe ndëshkuar”.
Përveç plotësimit dhe zbatimit të reformës në drejtësi, Transparency International jep rekomandimet kryesore të mëposhtme për çrrënjosjen e korrupsionit në Shqipëri dhe për të garantuar funksionimin pa ndërhyrje politike të institucioneve mbikëqyrëse. Sipas vlerësimit “Komisioni Parlamentar ad-hoc për reformën elektorale duhet të marrë funksion të plotë. Pavarësia e administratës zgjedhore duhet të jetë fokusi kryesor i tij”. Transparency nënvizon gjithashtu se “Parlamenti duhet urgjentisht të ngrejë një komision ad-hoc të asistuar nga një sekretariat teknik për të kryer reformën e konfliktit të interesit dhe rregulloret mbi lobimin. Ky komision duhet të ketë mandat për të propozuar ndryshime që lehtësojnë kuadrin ligjor, forcojnë pavarësinë e institucioneve kyçe dhe e bëjnë të mundshëm zbatimin në praktikë”. Po ashtu sipas Transparency International “Partitë politike duhet të zbatojnë standarde më të larta kur zgjedhin kandidatët elektoralë dhe funksionarët publikë, në mënyrë që të garantojnë profesionalizmin dhe nivele më të larta të integritetit në sektorët publikë”.
Më poshtë disa gjetje të raportit:
-Bashkë me militantizmin, shqiptarët shfaqin edhe zhgënjim me sistemin politik të vendit. Për disa vite tashmë partitë politike vazhdojnë të jenë të fundit në listë si aktorët më pak të besuar nga shoqëria, duke shfaqur kështu probleme serioze përfaqësimi.
-Një pjesë e madhe e qytetarëve shqiptarë nuk i shohin përfaqësuesit e tyre në Kuvend si anëtarë të respektuar të komunitetit. Për ta, politikanët janë persona që shohin interesin e vet, ndaj e kuptojnë angazhimin politik si partiak. Opinioni publik për përfaqësuesit e zgjedhësve në Kuvend pasqyron debatet e kohëve të fundit për infiltrimin dhe promovimin në poste publike të personave të dyshuar për vepra penale, ose të personave të dënuar penalisht.
-Edhe pse për qytetarët mosndëshkueshmëria tek elita është e përhapur, ata shfaqin fare pak gatishmëri për ta denoncuar korrupsionin në vendet e tyre të punës. Kjo ndoshta ka të bëjë me besimin e ulët që ata kanë qoftë tek prokuroria, apo tek gjyqësori për shkak të korrupsionit, nepotizmit dhe politizimit.
-Apatia qytetare është në nivele të larta dhe shumë pak qytetarë angazhohen në organizata shoqërore, në punë në komunitet, apo përfshihen në punë vullnetare. Megjithatë, anketat e ndryshme kanë treguar se për shqiptarët praktikat korruptive janë të kundërshtueshme dhe që gjithsesi ata vazhdojnë t’i shohin ndershmërinë dhe përgjegjshmërinë si cilësi primare për poste publike.
-Ligji rrallëherë garanton pavarësinë ligjore që duhet të kenë institucionet për të kontrolluar pushtetin politik. Në një masë dërrmuese, në një vend ku Ekzekutivi zakonisht kontrollon mazhorancën në Kuvend, krerët e institucioneve të pavarura – kushtetuese ose institucione të krijuara nga ligji – emërohen me shumicë të thjeshtë parlamentare ose në bazë të disa kritereve gjenerike.
-Shqipëria ka pothuajse zero historik hetimesh, ndjekjesh penale dhe dënimesh për korrupsionin politik të nivelit të lartë. Megjithatë, opinioni i gjerë, aludime dhe skandale të ndryshme krijojnë një panoramë të errët për korrupsionin në nivelet më të larta të politikës.
-Sipas rezultateve të anketës, institucionet që perceptoheshin si më të ndikuarat nga korrupsioni ishin Gjyqësori (81 përqind), shërbimet mjekësore dhe shëndetësore (80 për qind), partitë politike (72 për qind) dhe arsimi (70 për qind).
-Një sondazh i fundit nga IDRA tregoi se shqiptarët mendojnë se korrupsioni (85 për qind) dhe mosndëshkueshmëria (75 për qind) janë sfidat më kryesore të vendit. Dhe pavarësisht këtyre shifrave kaq të larta, vetëm 10 për qind e të anketuarve u shprehën se ata kishin marrë masa për ta luftuar korrupsionin, duke qenë pjesëmarrës në tubime, në takime me zyrtarë të zgjedhur/publikë, apo duke nënshkruar ndonjë peticion të caktuar.
-Pas taksave të larta, korrupsioni shihet si pengesa e dytë më e madhe për të bërë biznes në vend, duke vështirësuar edhe rritjen e sektorit privat dhe investimeve. Shkalla e prevalencës së ryshfeteve për ato biznese që kanë pasur kontakt me zyrtarë publikë është 15.7 për qind, ndërsa bizneset shprehen se paguajnë mesatarisht 4.6 ryshfete në vit.
-Korrupsioni politik është i dukshëm në rastet e financimit të partive, keqpërdorimit të burimeve publike për fushatë zgjedhore ose në rastet e blerjes së votës të raportuar në media. Raporti i OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet vendore në 2015 ngriti shqetësime për burimet e dyshimta të financimit të partive dhe për mungesën e deklarimit të financimit të fushatës.
2 komente në “RAPORTI/ TIA: Korrupsioni në Shqipëri i shfrenuar, por qytetarët janë apatikë për ta denoncuar (përmend rastin e Bashës)”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
po c’masa te marresh kundra korrupsionit si qytetar i thjeshte mo amani: I shkruajta Brisida Shehaj per evazion fiskal ne pike shitje bukesh, u perpoq te me mbushte mendjen qe eshte thjesht perceptim i imi se gjerat jane permiresuar. Atje tek lagjja kercet shitja e bukes pa fature e me fatura nen-vlere tatimore. I shkruan Ministres se Arsimit per skandalin me tekstet ne Universitetin Bujqesor, as e merr mundimin te te ktheje nje pergjigje me sekretaren. Si ta luftosh korrupsionin si qytetar kur keta jane te gjithe te perlyer deri ne fyt?
Jo more te zgjuar TIA . Nuk e keni kuptuar se ne nuk duam imvestime , Ne bijte e PPSH i duam te gjitha per vehten tone . Na duhen leke ,dhe ata qe kane parane, do vazhdojne te bejne politike e te japin mend deleve shqiptare . . Ne gezohemi, qe nuk do na inkuadroni ne BE: Aresyeja per ne BE , deri tani eshte e thjeshte, ne nuk e honepsim , nuk kemi interesa , nuk duam diktatin e zbatimin e ligjeve tuaja te BE ,ne nuk duam te kete transparence . E ku do na dali neve fitimi mbi kurrizin e ketij populli te vdekur . Me gjithe se na keni ndihmuar dhe keni nderhyre per zgjatjen e kohes , vendimeve te gjykates se STRASBOURGUT , ne prap e kemi zgjidhur problemin , kemi nje popull dele qe nuk reagon , dhe urte e bute paguan me taksat e vehta . Shembell kokeforte eshte, ne paguam para nje jave 22 miliona EURO , e per vetem 3 pronare. (Jo nga xhepi i jone , por nga taksat e deleve popull te vdekur)