Te fundit
Televizioni amerikan: Dosjet e policisë sekrete të epokës komuniste rihapin plagët e vjetra në Shqipëri
29 Korrik 2018, 09:18Politika
TEMA
Jo shumë kohë pasi u arrestua, policia sekrete i ofroi Maks Velos një marrëveshje. Bashkëpuno me ne, i thanë, dhe çdo gjë kalon, shkruan www.nbcnews.com.
Ishte viti 1978, kulmi i diktaturës në Shqipëri. Velo, atëherë 43 vjeç, e dinte se marrëveshje të tilla bëheshin gjithmonë. Por, “kjo ishte diçka që thjesht nuk mund ta bëja”, kujton ai.
Velos, piktor, iu tha se arti i tij ishte antisocialist, që shprehte “tendenca moderniste”.
Ai u mor në pyetje për gjashtë muaj dhe tha se ai ishte mbajtur në izolim i lidhur me zinxhirë. Velo më vonë doli në gjyq ku u dënua me 10 vjet punë të rëndë sipas ligjit në stilin sovjetik të “agjitacionit dhe propagandës”.
Velo u caktua të punonte në minierat e bakrit dhe kaloi shumicën e shtatë viteve, tre muajve dhe 10 ditëve prapa hekurave së bashku me të burgosurit e tjerë politikë në burgun e Spaçit, pjesë e një rrjeti të ndërtuar sipas gulagëve të Stalinit.
Gjatë katër dekadave të fundit, Velo ka pyetur veten nëse në Spaç përfundoi sepse dikush që ai e njihte pranoi ndonjë marrëveshje si ajo që iu ofrua – dhe i dha informacion autoriteteve për të. Ai madje imagjinonte se çfarë mund të kishte thënë një person i tillë.
Vitin e kaluar, qeveria shqiptare hapi arkivat e policisë së saj të vjetër sekrete, Sigurimit. Çdokush që është spiunuar gjatë periudhës komuniste mund të shohë dosjen e tij ose të saj, duke lejuar që ata që bashkëpunuan me regjimin të mund të identifikohen.
Velo kërkoi dosjen e tij, por më pas u përpoq ta kalonte. Ndonjëherë ai fillonte të lexojë, por i duhej ta linte një faqe përgjysmë. Kishin qenë, mësoi, rreth 20 njerëz që kishin informuar për të, mes tyre një mik i ngushtë dhe ish vjehrra e tij.
“Maks Velo është një person me bindje borgjeze,” ajo i kishte shkruar në një raport policisë sekrete, sipas dosjes. “Ai është një person pa karakter”.
”GJËRA QË DUHET TË FALIN”
Shumica e vendeve të tjera ish komuniste i hapën dosjet e epokës së Luftës së Ftohtë shumë kohë më parë.
Por, ndryshe nga shumë prej fqinjëve të saj, Shqipëria kurrë nuk kreu një politikë të “lustracionit”: një pastrim sistematik të zyrtarëve qeveritarë që kishin marrë pjesë në krime gjatë kohës komuniste.
Sot, dosjet e Sigurimit mbushin një sërë dhomash të vogla në një depo qeveritare në periferi të Tiranës. Me dosjet e tejmbushura nga raftet metalike dhe në kutitë e grumbulluara në tokë dhe raftet nën dritare, është e vështirë të thuhet saktësisht sa i plotë është koleksioni. Mendohet se agjentët e Sigurimit kanë shkatërruar mijëra dosje gjatë viteve të fundit të regjimit.
“Çdo ditë njerëzit vijnë këtu, zakonisht me pyetje për të cilat nuk kanë marrë përgjigje prej një kohë të gjatë”, thotë Gentiana Sula, drejtoresha e agjencisë që ofron akses te dosjet.
“Nëse ka gjëra që duhet t’i falin, për vete ose për prindërit e tyre, mendoj se kjo është një shans i mirë. Shumë shpesh, ju e dini, një bashkëpunëtor dhe një viktimë ishin në të njëjtin rreth. ”
Gjyshi i Sulës ishte ndër shqiptarët që u “zhdukën” gjatë diktaturës. Pothuajse tre dekada më vonë, rreth 4,000 njerëz janë ende të listuar si të zhdukur.
Vendi ballkanik prej rreth 3 milion banorësh dikur ishte nën një prej regjimeve më brutale në botë. Disa ekspertë e kanë krahasuar Shqipërinë e epokës komuniste me Korenë e Veriut, sepse kufijtë e saj u mbyllën me gardhe elektrike dhe shqiptarët u ekzekutuan kur kapeshin në përpjekje për të shpëtuar.
Diktatori Enver Hoxha erdhi në pushtet në fund të Luftës së Dytë Botërore dhe shërbeu si kreu i shtetit deri në vdekjen e tij më 1985. I njohur si paranojak, ai ngriti mijëra bunkerë betoni për t’u mbrojtur kundër një pushtimi të huaj që nuk erdhi kurrë.
Nën udhëheqjen e Hoxhës, feja, flokët e gjata, gjuha e ashpër dhe makina private u ndaluan, siç ishte edhe kritika ndaj regjimit. Nëse një person gjykohej kundërshtar, e gjithë familja mund të dërgohej në punë në fabrikat apo fushat e largëta.
Nga viti 1946 deri në 1991, rreth 6,000 vetë u ekzekutuan, sipas Shoqatës Shqiptare të të Burgosurve Politikë. Dhjetëra mijëra u burgosën ose u dërguan në kampet e punës nën akuza politike.
Forca e policisë sekrete, Sigurimi, ishte shumë efikase pavarësisht se kishte një emër të keq.
Agjentët e Sigurimit ndonjëherë quheshin “mikrofona të gjalla”, sepse ata gjithmonë dëgjonin. Por ky reputacion u mundësua nga mijëra shqiptarë të zakonshëm që i ndihmuan ata, duke punuar si bashkëpunëtorë zyrtarë, dhe mijëra të tjerë që funksiononin si informatorë më informalë, duke ofruar sekrete intime rreth atyre që njihnin. Makineria e aparatit komunist u mbështet te pëshpërima e rrjeteve të njerëzve të komprometuar.
Ndërsa diktatura ra në fillim të viteve 1990, shumica e agjentëve të Sigurimit u zhdukën në anonimitet.
Një ish-zyrtar, Nesti Vako, pranoi të fliste me NBC News në një kafene në qendër të Tiranës.
“Si shefi teknik operativ i Sigurimit, kam prodhuar çfarëdo teknologjie që u nevojitej”, tha Vako, i cili kaloi 25 vjet si kryeinxhinier. Vako thotë se agjentët e Sigurimit kishin përgjuar të gjithë vendin, me pajisje dëgjimi nëpër kafene, zyra dhe në të gjitha ambasadat e huaja.
Nëse Sigurimi kishte vënë në shënjestër një grua, agjentët mund t’i studionin këpucët e saj dhe pastaj bënin një pale këpucë të tjera si ato, por me një përgjues në thembër – dhe pastaj t’i ndërroheshin pa u vënë re. Vako thotë se ai u dërgua një herë në Kinë, për të studiuar teknikat e mbikëqyrjes.
“Më pëlqeu shumë,” thotë Vako, për rolin e tij. “Ndihem shumë krenar për punën time. … Unë kam qenë me fat që kam këtë punë dhe unë zbatova vetëm ligjin “.
I pyetur se çfarë mendonte për hapjen e dosjeve të Sigurimit, Vako tundi kokën.
“Shikoni, hapja e dosjeve, sipas mendimit tim personal, është e ndërlikuar. Nuk është gjë e mirë, “tha ai.” Arsyeja është se nëse shikoni dosjet, ka raste kur vëllai spiunoi vëllain. ”
PATRIOTË APO TRADHTARË?
Dosja e Sigurimit të Velo-s është 250 faqe dhe ai kaloi disa muaj për ta kuptuar atë. Bashkëpunëtorëve u janë dhënë kode, kështu që Velos i është dashur të kthejë kodet në prova – duke menduar për ngjarje që kanë ndodhur shumë kohë më parë, për të kuptuar se kush qëndronte pas pseudonimeve.
Bashkëpunimi i shokut të tij e shqetëson më shumë Velon 83-vjeçar. Njeriu ishte një piktor, dikush që Velo e ftonte në shtëpinë e tij. Kur Velo u arrestua, autoritetet deklaruan se veprat e tij ishin armiqësore dhe dogjën shumë nga pikturat e tij.
”Si mund ta kisha imagjinuar se diskutimi i veprave të artit është një vepër penale? ” thote ai.
Pasi mori dosjen e tij, Velo mësoi se shoku ishte ende gjallë dhe jetonte në Tiranë, por nuk u përpiq ta takojë.
Sula, përgjegjëse për arkivat e Sigurimit, tha se është e shqetësuar se njerëzit që jetojnë në Shqipëri sot nuk do të kuptojnë kontekstin në të cilin u bënë ose nuk u bënë këto zgjedhje nën diktaturën. Agjencia e saj ka marrë qindra kërkesa për dosjet.
“Ishte një shoqëri e marrë peng,” thotë ajo. “Kishte shumë propagande.”
Ajo tha se shumë bashkëpunëtorë besonin se ata ishin “duke i shërbyer vendit të tyre” dhe ishin “patriotikë”, ndërsa të tjerët ishin të detyruar.
Pra, si mendon Sula, si duhet të trajtohen sot ish bashkëpunëtorët?
“Keqardhja është një fjalë e madhe,” thotë Sula. “Jo, nuk do të thosha keqardhje. Por unë kërkoj që njerëzit të bëjnë analiza të thella. ”
Nga ana e tij, Velo thotë se nuk pendohet që e lexoi dosjen e tij, por ai nuk ndjen shumë as ndjenjën e mbylljes së saj.
“Amerikanët thonë,” Na vjen keq, na vjen keq “100 herë në ditë,” thotë ai. “Këtu, askush nuk thotë kurrë, ‘Më fal.’”
10 komente në “Televizioni amerikan: Dosjet e policisë sekrete të epokës komuniste rihapin plagët e vjetra në Shqipëri”
Lini një Përgjigje
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Tani, ngaqë na bënë gjëmën për 50 vjetë i kemi shpërblyer duke i lënë akoma në parlament dhe administratë të vjedhin e atyre që janë plakut pensione të mira për punën e mirë që bënë duke shfarosur vëllezërit, motrat, miqtë, shokët, të afërmit e prindërit tanë me çdo lloj mënyre.
Bravo ?
.. or katrane gazetare qe e “injoruat ” vendin me keto shkrime te ndyra ..!
VETEM se esht nje gje e rendesishme qe duhet ta themi qe te gjith te pushkatuarit dhe te gjith te burgosurit e sistemit te shkuar po na dalin te pa fajshem , aq me teper kur behet fjal per kriminelet hajdutet sabotatoret dhe bashkepuntoret e nazifashizmit dhe te rreaksionit ne veri qe ishin 4 mij banda te armatosura qe hyn ne SHQIPERI me ndimen e agjenturave te huaja , qe ben vrasje e masakra ne kte vend dhe kta sot na dalin qe jan pushkatuar me gjyq te hapur po kot pa faj , esht komplet genjeshter dhe komplet propagand e shpifur dhe e ulet gjith kto histori qe shpikin sot dhe te gjitha kto gjera qe nxierin per pushkatimet e burgosjet ne te kaluaren , te vetmit njerez qe jan te shfajsuar nga denimi jan ata qe jan denuar mas viteve 80t per axhitacion dhe prapagand , te tjeret kan shkelur ligjet e deklaruara te nje shteti te shkruara te zez mbi te bardh , panvarsisht politikes qe ndjek nje shtet perderisa votohet nga 99.99 perqind e popullsis esht shtet i ligjshem dhe duhet qendruar korrekt me gjith ligjet qe disponon ,te tjerat jan propagand e ulelet ordinere per te hedhur vetem balt mbi te shkuaren dhe per te sjell çoroditje totale ne kte vend duke ber njish atdhetaret dhe njerzit e ndershem me antishqiptaret tradhtaret e kti vendi qe kan lyer duart me gjakun e kti populli , nje çoroditje mizerabel qe po i jep vler antivlers ka25 vjet dhe po baltoset vlera e kti vendi ,prandaj punet shkojn mut ne kte vend se mutrit po drejtojn politiken sot te kamufluar nga kjo loj prapagande shpifur dhe e ulet e ktyre viteve demokracie ,se p naj drejtojn shtetin dhe parlamenti esht mbushur plot mz agjet te sherbimeve te huaja serbe e grke se bashkepuntoret e interesave amerikane jan te deklarum e te rrespektum , kta te paret jan ata qe i ven minat dhe gur nen rrota perparimit te kti vendi kta jan te deklaruar ,si sali berisha ka qen gazidede zhulali mul noka i deklaruar i rekrutuaragjent serb por qe si kan kerkuar akoma noj sherbim ,kta mostra kan qen ne pikat kyçe te kti shteti me deshiren e serbit saliu nxori teorin çfar ka ndertuar per 50 vjet sistemi qe shko te shkaterrohet ,te shkaterrohet industria ushtria se nuk kae luft dhe dulja, e grupi himariot qe kan qen deputet jan agjent te deklaruar te grekut qe i drejton oficeri asfalis greke janullatos , pra mos hani mut kot me kte propagand muti te shpifur under sistemit te shkuar se na mori lumi me kta llumhane qe shpifin e baltosin vend e pa vend te kalyuaren ton.
Po ne amerik a ka pas ndonjiher bashkpuntor sekret?
Apo a ka edhe tsshti?
Si i thon atyre … INFORMANT ?
Po n demokraci a ka informator…
Po pergjuesa ? A ka?
Jo mikrofona t ndryshk bolshevik qe jua ngjisnin femnave ke takat e kpucve por mikrokamera ultramoderrne qe jua fusin “zonjave” edhe n vrim dhe ato s kuptojn gje.
Ktij muhabeti i thon “mos beni si bej un ,por si them un”
Dhe m kujto ate historin e dhis me delen.
Ta pash! Uleriti dhija kur deles ju ngrejt bishti.
Por pervete rri tan kohs bishtperpjet vrimperjasht.
Ky shkrim gazetar m duket muhabet bagtish mo. Kafshni hesapi.
Pordhi kali n der t hanit,pordhi gomari n der t kalit.
Jo , jo ne asnje vend te botes nuk ka pergjime. Amerika jo e jo . Nuk lejohen. CIA e FBI jane kot; dalin vetem per shetitje, nuk ndjekin e pergjojne njeri. Keta tanet jane te marre, i shesin si gjera te pa degjuara ndonjehere. Turp i madh qe dhe gazeta boton idiotizma te tilla.
Maks Velua ishte i “mencur” e dinte cfare lejohej e cfare jo. Ai zgjodhi te bente ate qe ishte e ndaluar. U kap…dhe perfundimi ne Spac ku tjeter. Desh te permbyste pushtetin, s’e mundi dot. Kur e mundi fitoi dhe lirine e humbur S’ka pse ankohet as per shoket. Secili bente punen e vet. Keshtu o torollake, pavarsisht se e thote dhe tv amerikan, se nuk thote ndonje gje te re. Kjo ndodh edhe ne Amerike e kudo. Ata qe habiten jane me nivel te ulet intelektual
oj lytfie….cia dhe dea bejn petgjime per ceshtie madhore qe rrezikojn miljoba $ , dhe lirin e individit amerikan , jo takat e zonjave , as pikturat , as meren me ato qe duan te han mish e patate se u haet….kta b.q kerrma te njerzimit , plera , mbetje biologjike , kufoma te mbuluara nga krimbat pergjonin dhe madje dhe kur nuk gjenin as gje , mos u shkonte mundi kot prodhonin vet dicka e te pladnin brenda….dosjet te hapen , dhe un them te gjith ato qe kab ber kto krime , jo vetem te pushkatohen po tu a cajn mishin me brisk dhe ti mbushin nja 3 4 jave rriesht me krip …e ca te tjer tu bejn banjo me acid.
Tani dosjeve ju Kane mbete vetem kapaket
Per cfar konteksti e ka fjalen zonja Sugli
Ti me ke spiunuar ,burgosut,internuar
Dhe se fundmi po’ me vjedh dhe pronen
E ne dashka ti kuptojme Zoti i cfaroste 7 breza
Mos pafshin dite te bardhe.
Po’ ketà perendimoret e vlerave te medha
Pse e lane Shqiperine ne duart e ketyre spiunokomunisteve Edhe 30 vjet te tjera?
Njato qe ju kan bere gjemen njerezve atehere njata jane dhe kan qene ne drejtim perseri tash28 vjete duke fillu tek Sali Ram Berisha e duke perfunduar tek nje administrator i thjeshte komune . Pra ata qe kan qene te rrezikshem qe kan bashkepunu me agjenturat e huaja ata jane sot dhe dosjet e tyre i kan zhduk (si S .Berisha , Lulzim Basha etj ) Atehere lind pyetja çfare dosjesh kan mbet , vetem ato teparendesishmet me tha keshtu apo i thashe ashtu . Biles na del qe nga thenjet e disa disidenteve qe ata ju paskan ardhe hakut njerezve te sigurimit se jo njerezit e sigurimit atyre sepse para disa diteve lexova ne gazete qe njeri thoshte i punova keshtu dhe ashtu atij te sigurimit ,gjetri e nxjerrte vehten me te forte , une thoshte e rraha ate te sigurimit pra sipas tyre sigurimi nuk paska bere asgje dhe po na e shane sigurimin ata qe kan qene me te privilegjuar , po hahet kjo gje , gjera te tilla ndodhin vetem ne shqiperi .
Kam lexuar edhe me pare per nje bisede te ketij Makas Velos dhene ne nje televizion. Shikoni sot te gjithe jane ” Heronje” te atij sistemi . Te gjithe e kane urryer. Edhe Maks Velua tregon me seriozitet e me mendjemadhesi se na paskaeraka hyre ne kalivashencat e udheheqjqes dhe aq me shume atje ku plazhoheshin te hujte. Paska kerrcyer ne hollandeze,kineze,gjermane ,franceze ruse ,polake ,,,,
PO cili ishte ky Maks Velo ? Ky ishte nje sklupror,piktor apo mbi te gjitha arkitekt i “mbaruar”….. O Maks je 83 vjec e une aty afer teje ne moshe,por po e them shqip. Te hyje atje ku thuaj ti, e sidomos ne vendin ku plazhoheshin te huja , duhet patjeter te ishe ,o punonjes i sigurimit,ose nje bashkepunetor i devotshem. Per denimin tuaj ka shume varjante ,por ajo e pikturave eshte me e thjeshta. NUk ti ha njeri keto.PO ndoshta ke qene i piketuar per tetet fluturuar jashte,por kur kane pare se je kaqol , ndoshta te perdoren ketu brenda. Une pranoje edhe ate tjetren se ke qene nje avunturier ,tu erren syte e u fute nga vrima e gardhit e shkove kerceve me ndonje spiune,por kjo do kete zgjatur fare pak minuta se pstaj te kane hedhur hekurat. Si perfundim po them se po tete fisnin ne rreth Sigurimi do pranoje si cecua me nje kembe…. ndaj leri pordhet me rigon. PI ndo nje kafe e kalo ate pleqeri. Ka mundesi qe ti tu kesh buzeqeshur operativave ,poer ata do kene vdekur e ti shet pordhe qe i ble po vet. Gazetat te mos botojne budullaleqe te tilla. A do ta besoni JU se x apo y familje ne Helmes te Skraparit ,te cilet e mohojne qendrimin e E enverit , apo edhe kur hyri ne shtepi pleqte u fshehen se nuk donin ta takonin. Keto jane fjale qe qarkullojne tani,por ,por ,por athere te thonin : Hape rrugen ! Nena ime ka qenduar pa gjume duke gatuar e pergatitur corape leshi per birin e popullit ENverin. Per mua mbylleni kete kapitull. te flasin kur duhet ata qe jane ngarkuar me kete detyre e te veprojne sipas ligjit. E tille eshte edhe biseda e nje ne mos gabofsha ,BRahush qe sorrollati Siguromin dhe oficeret e sigurimit ne Durres dhe Kadriu me Hysniun e falen .,Ha ha ha ky ka qene krye kepute bashkepunetore e luante rolin e drejtuar nga Kadriu e HYsniu. Mos hani sapuninper djthe . Shikoni edhe Hasan Lucin si ka folur ne fillim e si po flet tani… Nxier veten hero edhe para Kadri Hasbiut e Mehmet Sheut ,para Ppobratit e Tasim Alikos . ……..
Pse merreni me informatorin e thjeshte, dhe jo me arkitektin dhe pas-arkitektin e burgut-Shqiperi…