“Të gënjesh është i vetmi privilegj që njeriu ka mbi gjithë organizmat e tjerë. Nëse gënjen, arrin te e vërteta! Gënjeshtra është ajo që më bën njeri!”

– Fyodor Dostoyevsky, “Krim dhe Ndëshkim”

Vetëm një ditë më parë, kryeministri Edi Rama flirtoi – gjysmë me shaka e gjysmë ambicioz – me idenë e zëvendësimit të minsitrave, apo edhe vetë qeverisë, me një qeveri të inteligjencës artificiale. Është një premtim joshës, që teorikisht synon të luftojë korrupsionin dhe nepotizmin, si edhe të rrisë efikasitetin dhe qartësinë në ndërveprimin mes qytetarëve dhe adminsitratë. Prej disa muajsh tashmë, inteligjenca artificiale na paraqitet si një lloj orakulli i pakorruptueshëm, i përbërë nga një logjikë e pastër matematikore, e çliruar nga ndikimet politike dhe kompromiset njerëzore. Por, pikërisht këtu qëndron edhe rreziku: nëse kërkojmë të eleminojmë të metat njerëzore në qeverisje dhe adminsitratë publike, rrezikojmë që ta zhveshim atë nga virtyti i saj i vetëm, që është pikërisht ana njerëzore e saj.

Ideali i administratës së drejtuar nga një makineri, nënkupton se problemi thelbësor i qeverive tona janë marrëdhëniet e tyre njerëzore, ndjenjat dhe subjektiviteti. Por, një zyrë publike nuk mund të jetë një sistem klasifikimi algoritmik. Ajo duhet të mbetet një institucion njerëzor, e rrënjosur tek dhimbsuria, negociatat dhe ambiguiteti moral. Nuk kemi nevojë për një zyrtar digjital, i cili ndjek rregullat me përpikmërinë e një makine. Kemi mjaft të tillë të bindur, ndonëse besnikëria e tyre nuk është dhe aq ndaj ligjit, por ndaj urdhërit e komandës, edhe më mirë se sa do ta bënte një robot. Në më shumë se tridhjetë vite pluralizëm politik, Shqipërisë nuk i kanë munguar ministra që zbatojnë urdhëra me precizionin e një makinerie. Njerëz që nuk devijojnë nga komanda, as gabimisht e as me qëllim. Në fakt, teksa i dëgjon të flasin në parlament apo komunikime publike, shumicës së tyre iu mungon qartësisht thellësia, nuanca, ironia, apo edhe hezitimi, deri në atë pikë sa që me të drejtë mund të dyshosh se janë zëvendësuar ndërkaq nga inteligjenca artificiale, pa na thënë gjë askush. Secili nga ne, mund të emërtojë të paktën dy ose tre të tillë nga adminstrata aktuale, të cilët me gjasë nuk do ta kalonin testin e Alan Turing.

Korrupsioni, në formën e vet më cinike, mbetet i papranueshëm. Megjithatë, jo çdo devijim nga proceduar përbën krim. Ndonjëherë, të kuptosh vështirësinë në të cilën tjetri ndodhet, të përthyesh një rregull nga mëshira, apo të kuptosh kontekstin përtej kodit dhe algoritmit është diçka që asnjë inteligjencë artificiale nuk na e ofron dot. Të paktën, ende jo, pasi është diçka që kërkon ndërgjegje dhe gjykim individual, jo përllogaritje dhe efikasitet.

Zyrtari që dëgjon, administratori që vonon apo përshpejton një dokument përtej rregullave për të ndihmuar një nënë në vështirësi, punonjësi social që rrezikon vendin e punës për të mbrojtur një person të përjashtuar nga shoqëria – të gjitha këto – përbëjnë mungesë efikasiteti, por janë njëkohësisht shprehje e anës njerëzore.

Të përfytyrosh një qeveri dhe adminsitratë të përbërë nga inteligjenca artificiale, do të thotë të imagjinosh një qeveri të pamundur për t’u bindur përmes presionit social, por edhe që nuk mund të falë dhe nuk mund të mbahet përgjegjëse përmes dialogut. Pra, një situatë ku të del më mirë të bisedosh dhe t’ia qash hallet zogjve në lulishte, se sa të përpiqesh t’ia spiegosh problemin tënd zyrtarit digjital.

Një funksionar i përsosur, njeri a algoritëm qoftë, mund të drejtojë një sistem me efikaistet, por vetëm një qenie e gabueshme, spontane dhe reflektive mund t’i shërbejë realisht shoqerisë.

3 Komente

A
Aa

19 Korrik 2025, 14:32

Keto qe shkruan jane te gjitha te llogjikshme. Por mendoj qe kryeministri nuk kishte ne keto qe tha se do te zevendesohen ministrat. Por ne çdo ministri ose ne te gjithe ministri t ka disa aspekte te punes qe angazhon shume personel qe bejne dje, sot e neser vetem pune standart per procedure , per standard , etj . Mendo sa te tille ka , qe nuk kerkon asnje ane njerzore , arshivim , evidence , tendence , perllogaritje , ecuri etj , etj. Nuk jam specialist , por sta qe dijne mire punen burokratike ne instuticione mundet te evidentojne wi fra e mijra pune qe nuk kane nevoje per pune te njeriut . Keshtu lirohen forca intelektuale per pune te tjera , thjeshtohen e shpejtohen shume pune. Kete mendoj qe kishte kryeministri per minister , qeveri digitale AI .

Përgjigjjuni
H
Haka Tekizoti

19 Korrik 2025, 16:57

Me demek ideja është që njerëzit të udhëhiqen nga makinat që i prodhojnë vetë. Meqë ideja ka lindur fare lart i bie të jetë një gomarllëk i një kalibri të lartë fare. Po si mund të flitet për ndershmëri makinash? Makinat s'mund të jenë as të ndershme, as të pandershme, sepse ndershmëria është koncept njerëzor dhe në të nuk ka asgjë mekanike, fizike apo edhe kuantike, të cilat nuk kanë lidhje me ndjenjat. Nëse përveç kontrollit të domosdoshëm nuk arrijmë të fitojmë apo të kemi besim te njeriu, apo të gjenden njerëzit që i kanë këto cilësi - gjë e pamundur gjithsesi - atëherë i bie të dorëzohemi jo para makinave tona, por para fatalitetit. Qeveria duhet të kërkojë njerëzit e aftë që rrinë mënjanë e nuk sulen si bisha për të fituar pozicione në administratë, se qëllimi i këtyre tipave është pikërisht përfitimi përmes korrupsionit.

Përgjigjjuni
L
Lymi Tutit

20 Korrik 2025, 09:49

Kendveshtrimi i Bjorn'it shume i llogjikshem.Respekt edhe per komentet e mesiperme te "Aa"

Përgjigjjuni