Te fundit

Takimi me Xhil Skot-Heron: Nata kur një muzikant ma riktheu besimin te njerëzimi

24 Maj 2026, 20:45Blog Eki Rrahmani

Më 27 maj mbushen 15 vjet nga vdekja e Xhil Skot-Heronit, dhe ky përvjetor më ktheu pas në kohë e më bëri të ulem e ta shkruaj këtë histori. Xhili nuk ishte thjesht poet, muzikant dhe shkrimtar afro-amerikan; ai ishte një nga zërat më të fuqishëm revolucionarë të shekullit XX. Si figurë kryesore e lëvizjes për të drejtat civile në Shtetet e Bashkuara, ai e përdori artin si armë në luftën për barazi. Edhe sot, trashëgimia e tij si “ikonë e hip-hopit” mbetet e gjallë, duke na kujtuar, përmes vargjeve të tij të mprehta, se si duhet sfiduar sistemi dhe padrejtësia shoqërore.

Mesazhet e tij janë po aq të rëndësishme sot sa ç’ishin atëherë. Por për mua, ky përvjetor është më shumë se një datë historike. Është kujtimi i natës kur ky njeri, me humanizmin dhe artin e tij, ma shpëtoi shpirtin në momentet më të errëta të luftës në Kosovë. Ky shkrim është një falënderim i vonuar për mikun tim të dashur.

Herën e parë që dëgjova muzikën e Xhil Skot-Heronit ishte në vitet ’90. Më preku thellë, sepse i përkisja një brezi që ishte rritur duke luftuar padrejtësinë në vendin tim, ose, të paktën, duke e parë të ndodhte në kohë reale.

Në fillim të viteve ’90, u detyrova të ikja dhe përfundova në Perëndim. U bëra pa shtetësi, produkt i luftërave ballkanike dhe spastrimit etnik. Ishte një kohë shumë e vështirë. Sistemi thjesht nuk e njihte qenien tënde. Ti nuk ekzistoje dhe nuk mund të bëje as gjërat më të thjeshta. Nuk ishe në asnjë menu me zgjedhje. Ishte tamam një moment nga ata kur “kompjuteri thotë jo”.

Nga mesi i viteve ’90, arrita në Britani të Madhe dhe u vendosa në Londër. Dalëngadalë kisha ngjitur shkallët e sistemit të imigracionit: nga njeri pa shtetësi, në azilkërkues, deri te mbajtës krenar i një leje për të qëndruar në vend. Një fletë e thjeshtë A4, e lëshuar nga Qeveria e Madhërisë së Saj, Mbretëreshës Liz. Kishte fotografinë time dhe emrin tim mbi të, dhe si me magji, sistemi tashmë më njihte si qenie njerëzore. Madje më lejonte të qëndroja në vend ndërsa po përpunohej rasti im, pak a shumë si ndonjë përbërës i dyshimtë në ushqim të shpejtë.

Më në fund, m’u njoh statusi i refugjatit dhe leja e përhershme për të qëndruar në vend. Madje gjeta punë dhe nisa studimet, BA në “Film & Video në Surrey Institute of Art and Design”.

Ajo punë rezultoi të ishte puna e ëndërrave. Menaxhoja disa nga klubet dhe vendet më të njohura të argëtimit në Londër, duke punuar për Vince Powerin dhe kompaninë e tij, “Mean Fiddler”. Në atë kohë, Mean Fiddler ishte një nga kompanitë më të njohura në industrinë e argëtimit në Britani, ndërsa Jazz Café ishte një nga vendet e saj kryesore.

Ndërsa po përfundoja universitetin, lufta në Bosnjë kishte mbaruar, por një tjetër sapo kishte filluar. Këtë herë, ishte në Kosovë, në atdheun tim.

Në pranverën e vitit 1999, NATO ndërhyri për të ndalur kasapin e Ballkanit, Slobodan Milosheviçin, dhe nisi bombardimet mbi Jugosllavinë/Serbinë. Edhe pse kisha një punë mjaft të bukur dhe po përfundoja studimet në një fushë që e doja, ato ishin ndër ditët më të errëta të jetës sime. Lajmet e përditshme që vinin nga vendlindja ishin të tmerrshme: masakra, vrasje, përdhunime. Për njëmbëdhjetë ditë humba çdo kontakt me familjen time. Nuk e dija nëse ishin gjallë apo të vdekur. Isha copë-copë.

Atë pranverë, ndryshe nga vitet e mëparshme, m’u desh t’i anuloja të gjitha biletat për koncerte, evente, madje edhe hyrjet me “guest list”. Ndër të tjera, anulova biletat për Underworld, Faithless, Kula Shaker, Muse dhe plot të tjerë. Muzika live ishte pjesë e madhe e jetës sime, e megjithatë kisha reshtur së shkuari në koncerte. Isha në depresion.

Por kisha një biletë, dhe pyetja çfarë të bëja me të nuk më linte të flija natën. Kisha bileta për të parë Xhil Skot-Heronin në Jazz Café. Isha admirues i madh i muzikës së tij, sepse ishte i zemëruar, revolucionar, i patrembur dhe kundër sistemit. Të humbisja atë koncert më dukej e pamundur.

E megjithatë, si mund të shkoja? Si mund ta bindja veten të shijoja muzikë ndërsa miqtë e mi, familja ime dhe vëllezërit e motrat e mia vriteshin çdo ditë? Si mund të rrija aty, duke bërë sikur po argëtohesha dhe sikur gjithçka ishte në rregull?

Pas ditësh debatesh të brendshme dhe monologësh të gjatë mes meje, vetes dhe unit tim, mora një vendim. Nuk do ta lejoja Milosheviçin ta fitonte edhe këtë betejë. Do të përpiqesha, të paktën për një natë, të jetoja diçka që i ngjante një jete normale.

Kështu, në mes të prillit 1999, e tërhoqa zvarrë veten deri në Camden Town, te Jazz Café. Meqë punoja për të njëjtën kompani dhe i njihja të gjithë punonjësit, mbërrita më herët se publiku i zakonshëm. Duke e parë sot, kjo nuk ishte rastësi. Kishte një arsye: atë që ne do ta quanim kismet — fat.

Ishte një ditë tipike londineze, me mjegull dhe shi të imët. Kur hyra brenda, vendi ishte pothuajse bosh dhe paksa i ftohtë. Menjëherë në të djathtë, në zonën e launxhit, ishin ulur dy njerëz. Pashë Markun, menaxherin e mbrëmjes, dhe ai po fliste me vetë artistin.

 

Që në momentin e parë, kur Xhil Skot-Heron më pyeti me atë zërin e tij të spikatur: “Nga je, vëlla? Nga është ky theks?”, u krijua një lidhje e menjëhershme. Deri në fund të asaj mbrëmjeje, dukej sikur njiheshim prej vitesh.

Fizikisht, dukej i brishtë. Ishte i dobët dhe jo në gjendjen më të mirë shëndetësore, por prania dhe aura e tij ishin kolosale. Ishte një ikonë e vërtetë. Ishte i butë, modest dhe thellësisht njerëzor. Për një natë, ma largoi dhimbjen. E harrova luftën. I harrova plagët e mia. Madje qesha, qesha vërtet me shakatë e tij. Më shumë se kaq, ky njeri, i vetëm, ma riktheu besimin te njerëzimi në një moment kur e kisha humbur plotësisht.

Gjyshi im i ndjerë thoshte: “Ka njerëz të mirë në këtë botë, thjesht duhet t’i gjesh.” Atë natë, në kapitullin më të errët të jetës sime, gjeta një nga shpirtrat më të mëdhenj që ka ecur ndonjëherë mbi këtë tokë. U ndjeva sërish njeri.

Vetë koncerti ishte i jashtëzakonshëm, edhe pse nisi më vonë nga sa ishte planifikuar. Marku më tregonte histori se si, ndryshe nga çdo artist tjetër që kishte kaluar nëpër skenat e Mean Fiddlerit, Xhil Skot-Heron ishte diçka krejt tjetër. Ai bënte stand-up comedy mes seteve.

Nganjëherë rrëmbehej aq shumë gjatë interpretimit të tij, sa vazhdonte të luante përtej orarit të lejuar nga licenca. Në një rast, zyrtarë të bashkisë kishin ardhur për të kontrolluar respektimin e rregullave dhe, meqë ai nuk i jepte fund interpretimit, rojat e sigurisë ishin detyruar ta shoqëronin jashtë skenës për të mos humbur licencën e lokalit.

Motoja e turneut ishte “Everybody’s Got a Job to Do – Let’s Work for Peace”. Një nga gjërat e para që tha atë mbrëmje tingëlloi si profeci: “Arsyeja e vetme pse nuk mund të kemi paqe është sepse nuk fiton dot para nga paqja.” Me një fjali, ai e zhveshi lakuriq të metën më të keqe të njerëzimit. Lufta, na kujtoi ai, është biznes.

Publiku atë natë, përfshirë mua dhe disa miq, refugjatë të tjerë nga Ballkani, ishte kryesisht i bardhë, me pak fytyra afrikane dhe aziatike. Por kjo nuk kishte rëndësi. Njerëzit kërcenin pa e vrarë mendjen, në stilin “Whitey on the Moon”.

Atmosfera ishte elektrizuese. “Buzzing” ishte fjala e fundit të viteve ’90. Londra vërtet gumëzhinte, dhe Xhili ishte në territorin e tij. Gjatë një pauze, ai qëndroi vetëm në pjesën e përparme të skenës dhe recitoi poezi të reja që i kishte shkruar po atë ditë në Londër. Pastaj kaloi në stand-up comedy sikur të mos kishte të nesërme. Bëri shaka për luftërat në Ballkan, sidomos për Bosnjën. Shpesh kam pyetur veten nëse kjo ndodhi për shkak të bisedës sonë të mëhershme. Sido që të ishte, ishte i mprehtë dhe sy patrembur.

 

Shakaja e tij më e bukur kishte lidhje me median. Fliste se si CNN-i shpallte një ngjarje si “diçka që po ndodh për herë të parë në histori” dhe pastaj, menjëherë, sillte një ekspert për ta analizuar. “Sa kohë,” pyeti ai, “duhet për t’u bërë ekspert?”

Të gjithë prisnim që pas kësaj të vinte “The Revolution Will Not Be Televised”. Në vend të kësaj, ai bëri shaka me stafin e Jazz Café, që i kishte shërbyer lëng portokalli me kuti, plot konservues dhe jo lëng të freskët.

Dikush nga publiku i bërtiti dhe e ngacmoi, duke mërmëritur diçka në dehje e sipër, si “Hajt, vazhdo.” Xhili, me shumë mirësjellje, thjesht u ul në stolin e pianos, ngriti dorën dhe tregoi nga tabela e madhe pas grupit, ku shkruhej thjesht: STFU.

Lokali ishte aq intim, saqë isha vetëm disa centimetra larg skenës. Pothuajse mund t’ia ndjeja rrahjet e zemrës. Pastaj ai u kthye menjëherë te muzika. Salla shpërtheu. Dhe më kujtohet që mendova: Faleminderit Zot që erdha! Ky është një moment që ndodh vetëm një herë në jetë. Ky ishte Xhil Skot-Heroni që të ngrinte deri në qiell dhe të bënte të harroje gjithçka.

Koncerti zgjati mbi tre orë. Pasi turma u largua, u takuam sërish në pas skene. Pastaj erdhën pijet dhe biseduam deri natën vonë. Në orët e para të mëngjesit, u zvarrita për në shtëpi dhe pashë lajmet e mëngjesit, duke u kthyer te mjerimi i përjetimit të luftës nga larg.

Disa ditë më vonë, pasi ajo natë kishte lënë mbresa të jashtëzakonshme tek unë, diçka ndryshoi. Dola nga ajo që më dukej si koma. Brenda meje kishte energji të re, të marrë hua nga prania e atij njeriu dhe nga humanizmi i Xhilit.

Vetëm pak ditë më vonë, bashkë me shefin tim të atëhershëm, Poorang Shahabi, pata një takim me Vince Powerin, pronarin e Mean Fiddlerit, dhe ai na dha dritën jeshile, bashkë me bekimin dhe mbështetjen e tij, për të organizuar dy evente të mëdha për Kosovën: koncerte bamirësie për refugjatët kosovarë.

Papritur isha shumë i zënë dhe nuk kisha kohë për lajmet. Po ndihmoja në organizimin e këtyre dy eventeve të mëdha në The Complex në Islington dhe në The Forum në Kentish Town, dhe deri më sot, përveç krijimit të familjes sime, kjo mbetet një nga gjërat më të mira që kam bërë ndonjëherë.

Lista e pjesëmarrësve ishte e jashtëzakonshme: DJ si Carl Cox, Todd Terry, Laurent Garnier, Xhils Peterson, që kryesonin në The Complex, dhe grupe e artistë si Paul Weller, Noel Gallagher, Stereophonics, Travis dhe Ocean Colour Scene në The Forum.

 

Së bashku, mblodhëm mjaftueshëm para që organizata bamirëse Kosova Aid të ndërtonte tri shkolla në tri fshatra të ndryshme në vendlindje, fshatra që forcat serbe i kishin djegur deri në themel. Shpesh pyes veten: a do të kishte ndodhur ndonjëra nga këto po të mos kisha shkuar në koncertin e Xhil Skot-Heronit? Me gjasë jo.

Disa javë më vonë, falë Zotit dhe NATO-s lart në qiell, dhe UÇK-së poshtë në tokë, lufta përfundoi. Paqja u kthye në Kosovë. Dhe, sikur universi më në fund po përpiqej të vinte gjërat në vend, familja ime u soll me avion nga kampet e refugjatëve në Maqedoni drejt Britanisë. U ribashkuam. Ishim sërish një familje.

Për vite me radhë kisha një ndjenjë të heshtur faji se nuk e kisha falënderuar siç duhej njeriun që më kishte ndihmuar të largohesha nga buza e humnerës. Pastaj, një mbrëmje, kur jetoja në veri të Londrës, pranë një stacioni të Northern Line, po ecja drejt kinemasë Odeon në Camden, që ndodhet përballë Jazz Café.

Pikërisht te hyrja e vendit, pashë Markun, menaxherin, duke biseduar me një burrë me kapele. I thashë tungjatjeta dhe i shtrëngova dorën. Pastaj burri tjetër u kthye. Ishte Xhil Skot-Heron. Nuk mund ta besoja.

Gjëja e parë për të cilën më pyeti, me atë zërin e tij të veçantë, ishte: “A mbijetuan të tutë nga lufta? Arritën të shpëtonin?”

Kishin kaluar dy vjet dhe ai ende e mbante mend. Mbeta i shtangur. Më foli si një shok i vjetër shkolle. Dukej më i brishtë dhe më i plakur, por aura e tij ishte edhe më e madhe. E falënderova sa munda dhe i tregova gjithçka: si ajo natë ma kishte ndryshuar jetën, se si çoi te koncertet bamirëse dhe si, falë kësaj, u ndërtuan shkolla.

Vazhdova me planin për të shkuar në kinema, por nuk mund t’ju them çfarë filmi pashë. Nuk e shijova fare filmin, sepse isha shumë i trazuar. Diku nga mesi, bëra të paimagjinueshmen; ndoshta për herë të parë, dola nga kinemaja sepse mezi prisja ta shihja sërish Xhilin.

U ktheva në Jazz Café dhe pata privilegjin ta përjetoja edhe një herë interpretimin e tij. Ishte magjike.

Ajo ishte hera e fundit që e pashë live. Sa e sa herë e rrëfej këtë histori, por ende nuk më besohet se ka ndodhur vërtet. Nuk do të lodhem kurrë së treguari atë.

Bota, tani më shumë se kurrë, ka nevojë për njerëz si ai. Një njeri i paqes. Një kolos i ndërgjegjes njerëzore. I madhi Xhil Skot-Heron.

Zoti të bekoftë, kudo që të jesh, miku im!

 

Lini një Përgjigje

Më të lexuarat

Blog Tema

Powered by Tomorrow.io