Te fundit
Veliaj, kullofobët dhe një kryeqytet për brezat e rinj të shqiptarëve!
28 Dhjetor 2022, 17:22Blog
TEMA
Nga Fatos Tarifa
Ju pëlqen disave ose jo, të vetmet ndryshime pozitive të mëdha në Tiranë janë bërë nga dy kryebashkiakë socialistë të saj, Rama në dy mandatet e parë të tij, dhe Veliaj gjatë tetë viteve të fundit. Këtë vetëm një i verbër nuk mund ta shohë.
Këto radhë i shkruaj për ata njerëz, të cilët vetëm ankohen për “shkatërrimin” që i është bërë Tiranës gjatë këtyre dy dekadave të fundit. Njerëz të tillë, në fakt, nuk janë shumë, por zhurma që bëjnë e amplifikon numrin e tyre, edhe pse shumica nuk kanë thuajse asnjë lidhje origjine ose organike me kryeqytetin.
Një pjesë e madhe e tyre janë të ardhur në Tiranë shumë vonë dhe nga shumë larg – nga qytetet më të largët dhe nga fshatrat më të thellë të vendit. Si të tillë, ata nuk i lidh thuajse asgjë me Tiranën e para viteve 1990, nuk kanë asnjë përvojë jetësore dhe asnje kujtesë për të, me përjashtim, ndoshta, të disa vizitave sporadike në kryeqytetin e vendit.
Një kryeqytet metropolitan
Si shumica e bashkëmoshatarve të mi, që sot jetojmë në Tiranë, unë nuk jam lindur në këtë qytet. Prindërit dhe familjet e shumë prej nesh, që u lindëm pas Luftës së Dytë Botërore, në periudhën e socializmit shtetëror, lëviznin (“qarkullonin” ose shpërnguleshin me punë dhe me banim) nga një qytet dhe nga një rreth i vendit në tjetrin.
Prindërit e mi kanë jetuar e punuar fillimisht në Gjirokastër (ku u lind vëllai im i madh); më vonë, për fare pak kohë, në Elbasan (ku u linda unë); pastaj, për dy a tri vite, në Durrës (ku u lindën motrat e mia). Në Tiranë u shpërngulëm kur unë isha 4 vjeç. Në atë kohë, Tirana kishte vetëm 125 mijë banorë.
Në kryeqytet nisa të veja në kopësht kur isha 4 vjeç (Kopshti 16); këtu kreva arsimin fillor (në shkollën 10 Korriku), arsimin e mesëm (në shkollën Petro Nini Luarasi) dhe studimet universitare (në Universitetin e Tiranës). Me Tiranën lidhen vitet më të bukura të fëmijërisë, të adoleshencës dhe të rinisë sime, emërimi im i parë në punë, krijimi i familjes dhe dy djemtë e mi, që u lindën në këtë qytet, kur Tirana nuk kishte më shumë se sa 200 mijë banorë.
Sot, kryeqyteti ynë, Tirana metropolitane, ka rreth 1 milion banorë, pesë herë më shumë sesa kishte 40 vite më parë, kur u lindën djemtë e mi. Unë nuk di ndonjë qytet tjetër në Europë, popullsia e të cilit të jetë rritur pesëfish brenda një peridhe kaq të shkurtër, vetëm 40-vjeçare.
Rritja e popullsisë së Tiranës në këto përmasa të jashtëzakoshme ka kërkuar domosdo zgjerimin e hapësirës jetike në këtë qytet, një hapësirë që do të shtrihej në territore që më parë nuk kishin asnje lidhje me kryeqytetin e vendit, përveçse ishin një periferi rurale e tij.
Kur unë dhe moshatarët e mi ishim fëmijë, Tirana fillonte te Stacioni i Trenit në veri dhe mbaronte te korpusi i Universitetit të Tiranës në jug. Diametri veri-jug i kryeqytetit në atë kohë ishte, pra, sa gjatësia e Bulevardit të Madh (Dëshmorët e Kombit plus Bulevardi Stalin (sot Zogu I), ndërsa ai lindje-perëndim niste në Kinostudio dhe mbaronte te ish-parku i mallrave, dy-treqind metra përtej kryqëzimit të “21 Dhjetorit”, ose, ndoshta, në Kombinat. Linza, Sauku, Shkoza, Lundra, Farka, Paskuqani, Alliasi, Babrruja, Picalla, Yzberishti, Kashari apo zona e “Unazës së Re” përtej Laprakës, deri në Mullet e në Mëzez-Fushë, në atë kohë ishin fshatra të Tiranës; sot të gjitha këto janë pjesë e Tiranës, pjesë e kryeqytetit metropolitan të vendit.
Nostalgji për Tiranën e viteve të fëmijërisë
Si banorë të kryeqytetit në vitet 1960, për ne, fëmijët e asaj kohe, çdo rrugë kryesore e Tiranës dhe çdo landmark i saj ishin shumë mirë të njohura—nga Rruga e Kavajës (me Radio Tiranën e vjetër dhe Parkun e Xha Tomit përballë Stabilimentit Mihal Duri), te Rruga e Durrësit, (me Gastronomin dhe, më vonë, Kafe Florën e deri te Zogu i Zi), te Rruga e Dibrës, që e quanim Broadway (me Mapon e Madhe dhe Selvinë), te Rruga e Barrikadave (me Filatelinë, Bodecin dhe Muzeun e LANÇ-it) dhe, më tej, Rruga e Elbasanit, në kryqëzim të së cilës, pranë urës së Lanës, ndodhej një stadium i vogël i lojrave me dorë dhe arena e boksit.
Bulevardi Stalin, që niste nga Sheshi Stalin (sot Sheshi Skënderbej), Komiteti Ekzekutiv i Tiranës dhe Kisha Ortodokse, vazhdonte me këndin e lojnave dhe postën qëndrore, me dyqanin e pionierëve dhe librarinë e madhe përballë tyre, pastaj me estradën, pallatin e kuturës Ali Kelmendi dhe, pak më tej, në krahun tjetër me ATSH-në e vjetër. Po në atë krah, pasi lije në të majtë Rrugën e Fortuzit, vinte Materniteti dhe, përballë tij Fakulteti i Shkencave të Natyrës dhe Brraka, njëra prej lagjet më të vjetra të kryeqytetit.
Qendrën e Tiranës e dominonin kulla e Sahatit dhe xhamia e Et’hem Beut, të ndërtuara thuajse në të njëjtën kohë, në gjysmën e parë të shekullit të 19-të, Pazari i Vjetër (prishja e të cilit, më 1959, për t’i bërë vend ndërtimit të Pallatit të Kulturës, ndodhi pikërisht atë vit që familja ime u vendos në Tiranë), Banka e Shtetit, Kafe Kursal në kryqëzim të Rrugës së Durrësit dhe Rrugës së Kavajës dhe, për ne fëmijët, Teatri i Kukullave.
Pak më tej, pa vajtur te Hotel Dajti në Bulevardin e Madh, ishte Pallati i Pionerëve. Pranë këtij të fundit ndodheshin dy ndërtesa, që ishin njëra Teatri Popullor, dhe tjetra, në krah të saj, Klubi i Lidhjes së Shkrimtarëve dhe Artistëve të Shqipërisë, para se ky i fundit të shpërngulej, në vitin 1970, në Rrugën e Kavajës. Ky klub më kujtohet fare mirë, pasi gjyshi im, që sapo ishte kthyer në Shqipëri pas 30 vitesh mërgim në Argjentinë, më merret me vete të djelave paradite, kur unë isha 6 apo 7 vjeç, për të takuar shokun e tij Koço Koçi, që punonte në atë klub dhe me të cilin kishin qenë bashkë mërgimtarë në Buenos Aires. Në atë moshë dhe në atë klub mësova të luaj shah.
Pastaj vinin pallatet e Shallvareve dhe pallatet Agimi, ndërtuar thuajse njëkohësisht, në gjysmën e parë të viteve 1950, blloku i udhëheqësve dhe, më tej, Tirana e Re. Ajo pjesë e Tiranës, e cila në atë kohë u quajt Tirana e Re dhe që mbaronte te shkolla Petro Nini Luarasi (ndërtuar po atë vit që familja ime u vendos në Tiranë), sot është një territor fare i vogël i një Tirane të Re që u është ngjitur kodrave në pjesën perëndimore dhe jugperëndimore të kryeqytetit.
Kjo ishte Tirana e viteve kur unë isha fëmijë dhe me të cilën më lidhin kujtimet më të bukura dhe, si një kusht i gjendjes humane, një nostalgji e pashuar.
Një Tiranë e ndryshuar
Tirana në të cilën u lindën djemtë e mi (më 1979 dhe 1983), sigurisht nuk ishte ajo e viteve 1960. Tirana në të cilën është lindur nipi im katërvjeçar është sot një Tiranë krejt tjetër. Unë kam jetuar në Tiranë si fëmijë, si një adoleshent dhe i ri, por edhe si prind i dy fëmijëve të mi dhe tani si një gjysh. E kam njohur, pra, këtë qytet për më shumë se gjashtë dekada dhe kam qenë një prej banorëve të tij në të gjitha periudhat e jetës sime deri më sot. Kjo do të thotë se, ashtu si mijëra të tjerë, që sot kanë moshën time, kam qenë një dëshmitar i gjallë i të gjitha ndryshimeve që kanë ndodhur në Tiranën tonë në çdo dhjetëvjeçar dhe vit pas viti.
A më ka pëlqyer çdo ndryshim që ka ndodhur, çdo prishje që është bërë, çdo ndërtim i ri? Sigurisht që jo. Lagjet e Tiranës, në të cilat familja ime ka jetuar gjatë gjithë këtyre viteve (pesë banesa njëra pas tjetrës në tri lagje të ndryshme) – dy në Bulevardin Stalin, siç quhej Zogu I në atë kohë, vetëm 500 metra larg Sheshit Skënderbej sot, dy në Tiranën e Re dhe sot në kryqëzim të rrugëve Sami Frashëri dhe Gjergj Fishta – kanë ndryshuar shumë.
Përveç Kullës së Sahatit, xhamisë së Et’hem Beut, Bankës së Shqipërisë, godinave të ministrive (njëra prej tyre sot Bashkia e Tiranës) dhe Teatrit të Kukullave, qendra e Tiranës së sotme nuk ruan shumë pak nga Tirana e fëmijërisë sime. Vendin e monumentit të Stalinit e zuri ai i heroit tonë kombëtar, Skënderbeut, të cilit ky shesh i takon; në vend të Komitetit Ekzekutiv të dikurshëm sot ngrihet Muzeu Historik Kombëtar; Kisha Ortodokse ia la vendin hotelit më të lartë në vend (deri disa vite më parë); Pazari i Vjetër, Pallatit të Kulturës dhe Teatrit të Operas.
Të përshkruash të gjitha ndryshimet që kanë ndodhur në Tiranë gjatë këtyre gjashtë dekadave, ose edhe vetëm gjatë 30 viteve të fundit, është një detyrë e pamundur dhe unë nuk po rrekem as ta nis përmendjen e tyre. Mjaftohem vetëm duke përsëritur, se Tirana e sotme nuk është ajo Tiranë në të cilën jemi rritur ne, 120 mijë banorët e saj të viteve 1960, as ajo në të cilën janë rritur 100 mijë banorët e saj të lindur në vitet 1970 apo 1980.
Motivi nga nisem
Por çdo të thotë kjo? Këtë pyetje e bëj i nxitur nga deklaratat e disa individëve, që deri pak javë më parë, ndërsa garonin në “primaret” e Partisë Demokratike për të qenë kandidati i kësaj partie për postin e kryebashkiakut të Tiranës në zgjedhjet e ardhshme vendore, nuk lanë gjë pa thënë kundër “shkatërrimit” që gjoja i është bërë kryeqytetit dhe premtuan ta shndërrojnë atë në një qytet modern, ose t’i kthejnë Tiranës identitetin e humbur.
I dëgjova me vëmendje dhe krijova bindjen se, ndryshimet e bëra në Tiranë gjatë këtyre viteve të fundit dhe nevojat e këtij qyteti janë shumë të mëdha për mendjet e tyre të vogla. Natyrisht, jo çdokush mendon njëlloj, ka të njëjtat bindje e shije estetike, të njëjtin vizion për atë se si duhet të jetë kryeqyteti ynë dhe si e ku duhet ndërtuar, por të thuash se Tirana është shkatërruar, se shkatërrimi i saj është “më i rëndë edhe se i pushtuesve”, siç shkruante disa kohë më parë një gazetë, apo se Tirana është betonizuar dhe ka humbur identitetin e saj etj, etj, etj, – këto nuk janë vetëm bindje (edhe pse mund të ketë vërtet njerëz që janë të bindur se është kështu); këto janë, në fakt, qëndrime antagoniste ndaj progresit dhe modernitetit në një shoqëri që modernizohet nga dita në ditë, që është bërë e po bëhet nga dita në ditë pjesë e zhvillimeve globale dhe në një qytet, i cili, ndërsa një shekull më parë ishte pak më shumë sesa një fshat i madh, sot po bëhet një qytet vërtet kozmopolitan.
Këto radhë nuk i shkruaj i motivuar politikisht, por si një qytetar i Tiranës dhe si një sociolog, që pasion dhe profesion ka jetën e shoqërisë dhe studimin e problemeve të saj. I shkruaj edhe si dikush që, pasi ka jetuar, studjuar dhe punuar për gati një të tretën e jetës së vet jashtë Shqipërisë, është kthyer në Tiranë sepse e do këtë qytet.
Le të jem më i qartë për ata që mund të mos më kuptojnë, ose që mund të më kundërshtojnë. Duke e lënë modestinë mënjanë, u them se duke shkruar këto radhë, unë di se përse flas dhe çfarë them. Për gati dy dekada kam jetuar në dy prej vendeve më të zhvilluar, në Hollandë dhe në Shtetet e Bashkuara. Gjatë atyre viteve, por edhe më vonë, më është dhënë rasti të udhëtoj rreth e qark botës dhe të vizitoj qytetet më globalë të këtij planeti – nga Nju Jorku, Londra dhe Tokio, në Singapor dhe në Hong Kong, nga Los Angelos, Çikago, Uashington, Boston, Honolulu Toronto e Vancouver, në Amsterdam, në Berlin, në Paris, në Moskë, nga Meksiko në Panama, në Kuala Lumpur e në Doha. E përsëris, këto i përmend për t’u thënë atyre që i tremb dhe i tmerron “betonizimi” dhe “kullëzimi” i kryeqytetit se në Tiranë nuk po ndodh asgjë që nuk ka ndodhur ose që nuk ndodh askund në botë.
Ç’po ndodh në Tiranë është tregues zhvillimi e qytetërimi
Në Tiranë po ndodh pikërisht ajo që ka ndodhur e po ndodh thuajse kudo në botë qysh nga fundi i shekullit të 19-të, kur në Çikago e në Nju Jork fillimisht dhe, disa vite më vonë, në Roterdam e në Varshavë, në Liverpul e në Mançester, në Barcelonë e në Berlin filluan të ngrihen ndërtesa shumëkatshe. Ndërtimi i “kullave”, një fjalë që mua, nuk e di pse, më tingëllon më mirë në anglisht, towers, ose skyscrapers (ndoshta për shkak se origjina e tyre është pikërisht Amerika), madje edhe në italisht, grattacielo (një gjuhë dhe një fjalë me të cilën na është mësur veshi qysh në fëmijëri), është bërë sot pjesë e kulturës materiale thuajse në çdo shoqëri, jo vetëm në shoqëritë më të industrializuara, por edhe në vendet në zhvillim. Ato i gjen në Amerikë, në Kanada dhe në Brazil, në Angli, në Gjermani, në Hollandë, në Spanjë dhe në Turqi, në Emiratet e Bashkuara, në Etiopi, në Kenia dhe në Afrikën e Jugut, në Sri Lanka, në Malajzi dhe në Indonezi.
Ndërtimi i “kullave” nuk ka qenë e mund të mos jetë kudo i mirëpritur, siç shohim të ndodhë edhe në Shqipëri, por ai, sidoqoftë, ka qenë dhe është një proces, origjina dhe domosdoshmëria e të cilit lidhen me realitetet dhe tendencat globale të industrializimit, të urbanizimit, të modernizimit dhe të globalizimit të shoqërisë.
Përdorimi i hekurit, i betonit të përforcuar dhe i xhamit si materiale ndërtimi dhe, sidomos, zhvillimi i inxhinierisë dhe modernizimi i mekanikës, bënë të mundur ndërtimet në lartësi për shërbime hoteliere, për zyra administrative dhe për banesa. Kjo ka ndodhur edhe në qytete të tillë, si Parisi dhe Londra, të cilët janë zhvilluar historikisht në mënyrë graduale e të ngadalshme dhe që, për këtë arsye, kanë pasur e kanë rregulla shumë strike, duke i rezistuar tendencës së ndërtimeve në lartësi. Sidoqoftë, edhe në këto qytete, sot gjejmë disa dhjetra “kulla” – 23 të tilla (mbi 150 m të larta) në Paris, 118 (mbi 100 m të larta) në Londër, edhe pse ky qytet është ndërtuar mbi tokë argjilore.
Tirana nuk është Athina ose Roma
Unë e kuptoj pse shumë njerëz janë kundër ndërtimit të “kullave”, ose skeptikë ndaj tyre. Shumë prej tyre janë të merakosur se me “kullat” e ndërtuara deri më sot, ose me ato që mund të ndërtohen në të ardhmen, Tiranës i humbet identiteti i saj si qytet dhe si kryeqytet i vendit (të paktën ky është pretendimi i tyre). Por Tirana nuk është Athina ose Roma, qytete këto që kanë ekzistuar “përjetë”, as Londra e Shekspirit, Madridi i Servantesit, Roterdami i Erazmit apo Parisi i Montenjit, qytete që u zhvilluan në mesjetë dhe që u bënë qendra të jetës ekonomike, tregtare e kulturore të Europës në periudhën e Rilindjes së saj, secili me një identitet urbanistik e kulturor të spikatur.
Si për “ironi të historisë”, nëse huazoj një shprehje të Hegelit, e para grattacielo në Europë u ndërtua pikërisht në Roterdam, më 1898, vetëm 13 vite pas ndërtimit të së parës “kullë” në Çikago dhe në botë (1885), dhe shumë kohë më parë se sa Roterdami të rrafshohej (brenda 13 minutash), nga bombardimet e nazistëve gjermanë më 14 maj 1940.
Tirana nuk ka një Partenon, si Athina mbi Akropolin e saj, pamjen e të cilit do e pengonin 10 ose 13 kulla të larta, nëse këto do të ngriheshin në qendër të atij qyteti. Ai Partenon është arsyeja që në Athinë nuk lejohen ndërtime më të larta sesa 12 kate. Identiteti urbanistik i Tiranës është krijuar në afro njëqind vitet e fundit dhe, pra, “prishja” e tij nuk është e njëjta gjë si në rastin e qyteteve shumë më të vjetër dhe me vlera arkeologjike, historike, urbanistike, kulturore shumë më të mëdha. Këta qytete janë, në fakt, pjesë shumë të vyera dhe simbole të trashëgimisë historike e kulturore të mbarë njerëzimit dhe, si të tillë, ruajtja e identitetit të tyre është një domosdoshmëri që nuk vihet në dyshim nga askush.
Veç kësaj, identiteti urban i një qyteti (pra edhe identiteti kulturor i tij) – me çka kuptojmë përshtypjen dhe mbresat e krijuara te ne si banorë të tij, individualisht dhe kolektivisht, si dhe te të tjerët, nga tiparet dhe vlerat e dallueshme mjedisore, historike, socialkulturore dhe hapësinore të tij – nuk është një veçori statike, një identitet i ngurtë, i dhënë një herë e prgjithmonë, por ka një strukturë dinamike, të ndryshueshme, që i përshtatet ndryshimeve demografike, ekonomike e sociale të shoqërisë.
Industrializimi i shpejtë i shoqërive perëndimore gjatë shekullit të 20-të – dhe i shoqërive në zhvillim në gjysmën e dytë të atij shekulli – solli ndryshime dramatike në kushtet e jetesës, në mënyrën e prodhimit dhe në format e konsumit, në perceptimin dhe organizimin e kohës e të hapësirës, të mënyrës së jetesës dhe, rrjedhimisht, edhe në nevojat njerëzore dhe në transformimin e identitetit urban dhe arkitekturor të shumë qyteteve në Europë. Shqipëria dhe Tirana nuk mund të jenë përjashtime nga ky trend i përgjithshëm global.
Durrësi i lashtë dhe Tirana sot
Mua më dhemb shpirti për atë tragjedi urbane, historike e kombëtare që ka ndodhur në Durrësin tonë – qyteti i dukurshëm me emrin Epidamnos, apo Dyrrachium – themelet e të cilit janë gati po aq të vjetra sa ato të Romës. Një qytet për të cilin kanë shkruar Herodoti, Tukididi, Aristoteli dhe Diodor siçiliani, është varrosur përjetësisht nën dhé.
Veç faktorëve natyrorë, zhdukja thuajse e plotë e tij nën themelet e ndërtimeve të këtyre 30 viteve të fundit ka ndodhur për shkak të faktorit njerëzor – institucioneve politike të shoqërisë dhe njerëzve në pozita pushteti. Dikush do të duhej të përgjigjej për këtë krim të madh kulturor ndaj vendit tonë dhe ndaj kulturës së lashtë të njerëzimit.
Tirana, sidoqoftë, nuk është Durrësi. Edhe pse një vendbanim i hershëm, Tirana ka një histori urbane shumë të vonë dhe nuk ka qenë e nuk është një atraksion turistik par excellence. Si kryeqytet, Tirana ka qenë dhe është qendra urbane administrative, ekonomike, kulturore e arsimore më e madhe e vendit dhe, për këtë arsye, me ndryshimet e shumta demografike, ekonomike e shoqërore që kanë ndodhur nga vitet 1990 e këtej, transformimi urbanistik i kryeqytetit do të duhej të shihej si diçka e pritshme, e logjikshme dhe e nevojshme. Nga ky këndvështrim duhen parë edhe ndërtimet e shumta që janë bërë në qendër dhe në periferi të qytetit, edhe “kullat” që u “vrasin sytë” disave dhe i shqetësojnë ata, por jo autorin e këtyre radhëve.
Edhe pse Tirana sot nuk është ende kryeqyteti që do të donim të kishim, Tirana është sot një qytet dhe një kryeqytet shumë herë më i mire, shumë më i bukur dhe më i jetueshëm se sa ai që trashëguam nga koha e Mbretërisë së Zogut, nga ajo e periudhës së socializmit shtetëror dhe, sidomos, nga ajo Tiranë që e shkatërruan dhe e përdhosën “pa din e pa imam” Sali Berisha, qeveria e tij dhe kryebashkiakët e partisë së tij.
Nga filloi shkatërrimi i Tiranës dhe pse përgjegjësi kryesor është Berisha
Nuk po flas për periudhën e socializmit shtetëror dhe ndryshimet që u bënë në Tiranë në atë kohë. Ajo ishte një kohë diktature dhe në diktaturë askush, veç drejtuesve të saj, nuk gëzon lirinë dhe të drejtën për të dhënë mendime mbi organizimin më të mirë të jetës dhe mbi transformimin urban të shoqërisë. Këtu flas për periudhën pas shëmbjes së socializmit, për atë kohë kur shpresat dhe pritshmëritë e shqiptarëve për një trasnformim rrënjësor të shoqërisë së tyre ishin të mëdha. Dhe dua të përsëris atë çfarë kam thënë disa vite më parë:
Nëse Sali Berisha do të kishte munguar në këto më shumë se tri dekada të tranzicionit postkomunist në Shqipëri, sot nuk do të gjendeshim në këtë pikë ku jemi, por do të kishim bërë një progres shumë më të madh. Unë mendoj se Sali Berisha e ka drejtuar këtë vend shumë keq. Ai ka qenë shumë destruktiv, jo vetëm kur ka qenë – dhe tani që është – në krye të opozitës, por, sidomos, kur ka qenë në pushtet.
Sali Berisha është përgjegjësi kryesor i shkatërrimit total të ekonomisë shqiptare, i grabitjes dhe shkatërrimit total ludist të bazës materiale të industrisë e të ekonomisë bujqësore të këtij vendi, të ngritur për gjysmë shekulli me djersën dhe privacione të shumta të popullit tonë.
Berisha është përgjegjësi kryesor që solli përçarje krahinore, që ngjalli frikë dhe pasiguri në radhët e popullit tonë dhe që i vrau brutalisht shpresat e rinisë sonë për ta bërë Shqipërinë si tërë Europa. Qeveritë socialiste që erdhën pas tij, ose në intervalin mes dy sundimeve të tij, nuk bënë më të mirën që mund të bënin për ta përshpejtuar rimëkëmbjen ekonomike e morale të vendit dhe integrimin e tij në BE, por atyre u është dashur shumë mund dhe kanë marrë kosto të mëdha për të zhbërë bëmat antipopullore e antikombëtare të Sali Berishës.
Më në fund, Berisha është përgjegjësi kryesor i braktisjes demografike të pjesës më të madhe të territorit të vendit. Duke aplikuar strategjinë maoiste të rrethimit të qytetit nga fshati, ai lejoi “rrethimin” e Tiranës nga dhjetëra e qindra mijë njerëz që, me dijeninë, me bekimin dhe me premtimet e tij elektorale uzurpuan në kryeqytet dhe në rrethinat e tij toka e prona që u përkisnin pronarëve të ligjshëm të tyre. Me këtë strategji elektorale, Berisha u bë shkaktari i asaj katrahure të madhe në çështjen e të drejtave pronësore, që ndoshta nuk do të marrë fund për dekada të tëra.
Mbipopullimi dhe zgjerimi territorial i kryeqytetit të vendit nisi pikërisht në fillim të viteve 1990 për shkak të politikave laissez affair të Sali Berishës, por ai ishte krejt i çrregullt dhe kaotik. Ideologjia komuniste, me të cilën Berisha ishte mbrujtur deri atëherë, u manifestua në variantin më të shëmtuar maoist të një “revolucioni fshatar të dhunshëm”.
Kjo ideologji, e shoqëruar nga një vizion naiv mbi kapitalizmin si një kapitalizëm laissez-faire, në të cilin shteti duhej ta linte krejtësisht të lirë ekonominë e tregut, pa ndërhyrë në të, krijoi te shumë njerëz në atë kohë iluzionin tragjik të një kapitalizmi, në të cilin kushdo mund të bëhej shumë shpejt i pasur. Pasojë e këtij mentaliteti, të ushqyer nga vetë Berisha, ishte ajo marrëzi kolektive që çoi në krijimin e skemave “get-rich-quick” – firmat piramidale të tipit Ponzi – shembja shumë shpejt e të cilave çoi në një kaos total e të dhunshëm dhe në rënien e shtetit.
Të rinjve të sotëm u duhet thënë se…
Një pjesë e shqiptarëve të brezit që njihen si “millennials”, të lindur në gjysmën e parë të viteve 1990 dhe që atëherë ishin fëmijë, mund të ruajnë në kujtesën e tyre, në mënyrë krejt të mjegullt, diçka nga kaosi dhe ngjarjet tragjike që shoqëruan shembjen e firmave piramidale. Por, brezat më të rinj të shqiptarëve, ata që njihen si Generation Z (të lindur mes viteve 1997-2012) dhe Generation Alpha, që sot janë më të rinj se sa 12 vjeç, nuk kanë asnjë kujtesë për ngjarjet e asaj kohe. Në një formë ose në një tjetër, atyre u duhet mësuar se çfarë ka ndodhur dhe cili ka qenë përgjegjësi kryesor i asaj drame njerëzore që u luajt në Tiranë dhe në të gjithë Shqipërinë.
Nëse sot janë në një moshë kur mund të votojnë, të rinjtë e gjeneratës Z duhet të dinë nëse mund të votojnë në krye të bashkisë së Tiranës, ose të bashkive të qyteteve të tjera, kandidatë të zgjedhur me pëlqimin e Berishës dhe që mbartin mentalitetin destruktiv të tij.
Si sociolog, unë jam mësuar të shoh përtej fasadës së gjërave që zakonisht, në jetën e përditshme, jo të gjithë i vëmë re. Unë dëshiroj që kushdo që kërkon të debatojë mbi problemet për të cilat shkuaj të përdorë imagjinatën sociologjike, të cilën, siç na mëson C. Wright Mills, një sociolog i madh amerikan, të gjithë e kemi si një aftësi të mendjes sonë, por jo të gjithë janë të vetdijshëm për këtë dhe, prandaj, nuk e kanë zhvilluar.
Imagjinata sociologjike na ndihmon t’i shohim e t’i vlerësojmë gjërat në kontekst dhe të gjykojmë duke krahasuar. Krahasimi është një kusht esencial i të menduarit dhe i të arsyetuarit saktë. To think without comparison is unthinkable!
Atyre që vetëm kritikojnë kryetarin aktual të Bashkisë së Tiranës, z. Veliaj, u lutem të më thonë se çfarë bënë për Tiranën në vitet 1990 kryebashkiakët demokratë të Sali Berishës përveçse e shndërruan kryeqytetin tonë në një Kandahar, e mbushën me kioska, e qelbën, e shndërruan në një nevojtore të madhe, e shkatërruan, i vodhën tokën, e tejpopulluan, e kthyen në një “shanty town”. Ju pëlqen disave ose jo, të vetmet ndryshime pozitive të mëdha në Tiranë janë bërë nga dy kryebashkiakë socialistë të saj, Rama në dy mandatet e parë të tij, dhe Veliaj gjatë tetë viteve të fundit. Këtë vetëm një i verbër nuk mund ta shohë.
Ndërsa i lejoi dhjetëra mijëra banorë nga të gjitha qytetet dhe nga të gjitha fshatrat e Shqipërisë të vendoseshin në Tiranë, shumë prej tyre duke uzurpuar padrejtësisht “tokat” e të tjerëve dhe duke ngritur pa asnjë rregull dhe pa asnje leje të ligjshme banesën e tyre mbi to, Sali Berisha nuk e vrau kurrë mendjen për ta dhe as donte t’ia dinte se cili ishte fati i tyre. Mjaft që ata të votonin për të.
Qeverive socialiste që erdhën më pas u është dashur të merren seriozisht me pasojat e kësaj politike të papërgjegjshme, madje të çmendur dhe me fatet mijëra familjeve që më vonë do të prekeshin nga vendimet e drejta të qeverisë e të bashkisë së Tiranës për të vënë rregull në territorin e kryeqytetit dhe për zhvillimin urbanistik e infrastukturor të tij.
Shkatërrimi i tokës bujqësore
Dhjetëramijëra shqiptarë – të ardhur në Tiranë në vitet 1990 e në vijim nga të kater anët e vendit – do të duhej të strehoheshin, të punësoheshin, të dërgonin fëmijët në çerdhe, në kopshte e në shkolla. Banesat për ta dhe institucionet parashkollore e ato shkollore për fëmijët e tyre mungonin. Këto duhej të ndërtoheshin dhe deri vonë janë ndërtuar kryesisht jashtë territorit të Tiranës që trashëguam nga vitet 1980, kryesisht në tokë bujqësore, ose në kodrinat e kurorës së kryeqytetit, që dikur ishin të mbjella me ullinj dhe pemë frutore.
Një hapësirë shumë e gjërë tokë e punueshme, që në zhargonin popullor e quajmë “tokë buke” dhe kodrat e tarracuara rreth qytetit u “zhdukën”. Si një vend i vogël, në masën 70 për qind malor, kemi asgjësuar një sipërfaqe proporcionalisht shumë të madhe të tokës bujqësore – një prej pasurive kombëtare më të mëdha të vendit – me ndërtime çfarëdo. Pamja që sheh kur ulesh me avion në Rinas dëshmon katrahurën që nisi në vitet 1990 dhe që vazhdoi për shumë kohë, një krim rural edhe më i madh sesa krimi urban për të cilin flasin disa.
Tokë bujqësore e humbur në përmasa kolosale për një vend të vogël, në një kohë kur dihet se, veç ndryshimeve të klimës, dy nga krizat më të mëdha ekzistenciale me të cilat ka filluar të ndeshet njerëzimi (dhe që do të bëhen më serioze në të ardhmen) janë kriza e skaktuar nga reduktimi i tokës bujqësore dhe e burimeve të ujit të pijshëm.
A mendojmë vallë se ç’do të thotë kjo për një vend si Shqipëria dhe për një kryeqytet, popullsia e të cilit rritet nga viti në vit? Mos vallë popullsia e shtuar e kryeqytetit do të duhej të strehohej edhe më tej në banesa të ngritura në parcela toke bujqësore në periferi të qytetit, në një Astir tjetër, në një Bathore tjetër, apo në një tjetër breg lumi për të ruajtur të pacënuar identitetin urbanistik të Tiranës?
Pra, që Tirana të kishte të njëjtin “identitet” si në vitet 1970 apo 1980, por të mos kishte tokë buke?! Kjo është një pyetje, së cilës, deri më sot, nuk kam dëgjuar t’i japë përgjigje asnjë prej atyre që u vunë në radhë, si ushtarë të regjimentuar, të kandidonin për të marrë në dorë drejtimin e bashkisë së kryeqytetit.
Çfarë dinë (duan) të bëjnë ata që kërkojnë të “marrin” bashkinë e Tiranës?
Kandidatët që gjoja garuan në “primaret” e Partisë Demokratike për të marrë postin e kryebashkiakut të kryeqytetit në zgjedhjet e pranverës, të cilët i anatemuan në të gjitha mënyrat z. Veliaj dhe “krimin urban” që bashkia ka bërë në Tiranë, nuk i dëgjova të thonin asgjë për të cilën shumica e qytetarëve të Tiranës do të duhej t’u jepnin votën e tyre.
Njëri prej tyre (e mbajta shënim sepse më “pëlqeu” veçanërisht), tha vetëm se “duhet ta provojmë një herë ndryshe”, sikur të bëhej fjalë për të bërë seks në një pozicion tjetër dhe jo për të administruar një qytet me një milion banorë.
Një tjetër kandidat në ato “primare” premtoi se, nën drejtimin e bashkisë prej tij, në asnjë lagje të Tiranës nuk do të prishej dhe nuk do të ndërtohej asgjë pa pëlqimin e banorëve të lagjes! Një marrëzi e pashoq. As Zvicra dhe asnje vend tjetër në botë nuk e bën këtë!
Një kandidate grua deklaronte se, nëse zgjidhej ajo për të administruar punët e kryeqytetit, e para gjë që do të bënte do të ishte të hidhte në erë me tritol gjithçka që asaj nuk i pelqen dhe do të ndërtonte nga e para, në të njëjtin vend dhe njëlloj siç ishte, Teatrin Kombëtar!
Një kandidat tjetër në ato “primare” gjithë zemërimin dhe indinjatën e vet e kishte për betonin e përdorur në ndërtimet e sotme, për “kullat”, për “vrasjen” e gjelbërimit në kryeqytet dhe për rrugët e ngushta mes pallateve. Kaq!
Personi që fitoi në ato “primare” për të qenë kandidati i PD-së për kreun e bashkisë së kryeqytetit mohoi thuajse çdo arritje në Tiranë dhe nxiu çdo gjë. Ai tha se Tirana është qyteti më i ndotur i planetit, më i pajetueshmi, pa ajër dhe pa diell, pa drita dhe pa ujë, me më shumë krime dhe me cilësinë më të ulët të jetesës – dhe, nëse zgjidhej në krye të bashkisë, ai, vetë ai, Belind Këlliçi, “tironci 24-karatsh”, që i dhimbset Tirona më shumë sesa të gjithëve ne të tjerëve, që u lindëm në këtë qytet, ose erdhëm këtu fëmijë dhe u bëmë burra – ai pra, neodemokrati i Sali Berishës, që paska bërë disa vite shkollë në Amerikë dhe tani thotë se gjoja “e fton” Kongresi amerikan, do ta transformojë këtë kryeqytet në katër vite, duke e bërë Tiranën një kryeqytet krejt tjetër.
Dikur, në vitet 1980, mbaj mend një ministër komunaleje, edhe ai tironc, që thoshte se kishte “për ta bo Tironën si Kajro, ose si Çikago”.
Po i lë në ëndrrat e tyre dhe në mallkimet e tyre për ata që e kanë “shkatërruar” Tiranën tonë. Por, më parë, njerëzve të tillë do u duhet t’u shpjegojnë banorëve të kryeqytetit krimet që kanë bërë ndaj Tiranës lideri i tyre Sali Berisha dhe kryebashkiakët e tij. Ç’përgjegjësi do t’i njohë Këlliçi bosit të vet, të shpallur persona non grata në Shtetet e Bashkuara, të cilit ai i dedikon karrierën e vet në politike? Dhe përse Këlliçi do të dijë të bëjë punë më të mira sesa i ndjeri Sali Kelmendi, apo Albert Brojka apo, së fundmi, Lulzim Basha që, si ai, të zedhur nga Berisha, u vunë në krye të bashkisë më të madhe të vendit?
Më shumë se sa retorika anti-Veliaj dhe premtimet në erë për një transformim rrënjësor të kryeqytetit, ky djalë, i cili nuk e ka njohur Tiranën e para viteve 1990, por që u rrit në Tiranën e ndotur e të përçudnuar nga Sali Berisha dhe jo nga kryebashkiakët socialistë të saj, ka një shpjegim për të bërë lidhur me politikat e partisë së tij dhe të qeverisë së Berishës për zhvillimit urban të kryeqytetit.
Por një shpjegim i tillë është një mal i madh për t’u kapërcyer nga dikush që s’ka dhënë kurrë asnjë provë se di të bëjë diçka të mirë për qytetin e tij veç një a dy fushatave elektorale për partinë e vet.
“Kullëfobia” e kundërshtarëve të z.Veliaj dhe Tirana e brezit të ri
Nuk e di pse ndërtesat shumëkatshe dhe “kullat” e larta në kryeqytet i trembin disa njerëz, edhe pse sot “kullat” janë bërë jo vetëm diçka e zakonshme në shumë kryeqytete dhe qytete europianë, por edhe më të sigurta për shkak të cilësisë së materialeve dhe të teknologjive të reja të ndërtimit. Nuk po flas për arkitekturën, e cila, në shumë prej tyre, ështa cutting edge.
Nuk di nëse kritizerët e sotëm të “kullave” kanë pyetur ndonjëherë se çfarë mendojnë për “kullat” dhe për ndryshimet që po ndodhin dita-ditës në Tiranë të rinjtë e kryeqytetit dhe, përgjithësisht të rinjtë shqiptarë – ata që nuk e kanë njohur identitetin e Tiranës së 80, 50, ose 30 viteve më parë. Në fund të fundit, Tirana është edhe kryeqyteti i tyre. Në të ardhmen, Tirana do të jetë qyteti i tyre, jo atyre që sot kanë moshën time.
Nëse edhe kur ndërtojmë mendojmë për të ardhmen, për brezat e rinj të sotëm dhe për ata që do të vijnë, duhet të ndërtojmë me vizionin e tyre, për shijet e tyre estetike dhe për nevojat e tyre jetike e rekreative. Kjo është dialektika e jetës, një lëvizje historike që nuk e frenojmë dot. Në një fare kuptimi, njëlloj si procesi i globalizimit të shoqërisë.
Sado nostalgji që unë dhe bashkëmoshatarët e mi të kemi për Tiranën e viteve 1960 dhe 1970, pak nga ne do të donim që fëmijët tanë, dhe fëmijët e tyre të jetonin sot e në të ardhmen në një Titanë si ajo në të cilën u rritëm ne. Madje, edhe nëse do të donim, kjo do të ishte moralisht e papërgjegjshme dhe praktikisht e pamundur.
Unë nuk arrij të kuptoj dy gjëra:
E para: si mundet t’u “dhemb shpirti” më shumë se sa mua dhe shumë të tjerëve si unë, që tërë jetën tonë – gëzimet, miqësitë, familjen, hallet dhe dhimbjet tona – i kemi lidhur me Tiranën, atyre që janë vendosur në këtë qytet shumë vonë dhe që kanë pak gjëra të përbashkëta me qytetin tonë?
E dyta, cilat objekte arkeologjike apo historike i janë prishur qendrës së Tiranës vitet e fundit, duke e dëmtuar identitetin e saj? Mos më thoni godina e Teatrit Kombëtar ju lutem. Për këtë jam shprehur publikisht mëse një herë dhe mezi pres ta shoh të përfunduar ndërtesën e re të atij teatri ndërtuar në vend të së vjetrës. Mua qysh në fëmijëri më janë dukur shumë të bukura dhe pëlqej t’i shoh të ruhen (siç janë ruajtur një pjesë e mirë e tyre) shumë vila të bukura, ndërtuar në vitet 1930, në Rrugën e Kavajës, në Rrugën e Dibrës, në atë të Durrësit etj., por godina e bukur e Komitetit Ekzekutiv apo Kafe Kursal, që ishin landmarks të kryeqytetit tonë, janë prishur shumë dekada më parë, pra jo nga socialistët. Pazari i Vjetër, gjithashtu, për të krijuar hapësirë për Bibliotekën Kombëtare dhe Teatrin e Operas. Zëvendësimi i atij pazari me Pazarin e Ri, siç është ky i fundit sot, në një plan etno-gastrologjik dhe urbanistik simbolizon një ndër transformimet më të dukshme që kanë ndodhur në kryeqytet.
Ndërtesat historike në qendër të Tiranës (ministritë), bulevardi i madh dhe korpusi universitar në fund të tij kanë mbetur po ato, shenja qartësisht të dallueshme të identitetit urbanistik të kryeqytetit tonë – dhe nuk ka gjasa që ato të zhbëhen. Këto ia kanë ruajtur identitetin Tiranës në një mënyrë të patjetërsueshme. Gjithçka e menduar mirë dhe e realizuar bukur që i shtohet qendrës së Tiranës dhe bulevardit të madh në të dy krahët e tij, për mua, nuk e dëmton identitetin kryeqytetit tonë – identitetin që duhet të ketë sot dhe nesër për brezat e ardhëm kryeqyteti ynë.
Tirana nuk mund të mbetej ajo e viteve 1930, Tirana e vilave të bukura për disa dhe e shtëpive me qerpiç për shumicën e banorëve të saj.
Tirana nuk mund të mbetej ajo e pallateve të ndërtuara me punë vullnetare apo me parafrabikate.
Tirana nuk mund të mbetej ajo e këmbësorëve dhe e xhiros së mbrëmjes në bulevardin e madh, sado e bukur të ketë qenë ajo xhiro si një pastime për rininë e asaj kohe dhe sado nostalgji të kemi për të.
Tirana nuk mund të mbetej për shumë kohë një qytet me 150 apo 200 mijë banorë, por do të rritej në popullsi e do të zgjerohej në territor.
Në një mënyrë a në një tjetër, Tirana do të bëhej një qytet për vitet 2020 dhe për dekadat që do të vijnë të këtij shekulli.
Çfarë dëshiroj të shoh më shumë në Tiranë?
Sigurisht, transformimi urbanistik i Tiranës kërkon që, bashkë me ndërtimet e reja e shumë të bukura, të rehabilitohen cilësisht edhe ndërtimet e vjetra dhe, sidomos, të përmirësohet në mënyrë të ndjeshme e gjitha infrastrukturora rrugore, mundësitë e parkimit, të zgjerohen sipërfaqet e gjelbra, të garantohet uji i pijshëm për çdo banesë, qyteti të mbahet edhe më pastër dhe të krijohen më shumë qendra rekreacioni për fëmijët dhe të rinjtë, por edhe për të moshuarit. Veç këtyre, unë vetë do të dëshiroja të shihja më shumë parqe, disa shatërvanë në sheshet kryesorë të qytetit dhe më shumë vepra arti, skulptura monumentale ose jo të tilla në sheshe, buzë rrugëve dhe në hapësirat mes lagjeve.
Për mua, ndryshimet që janë bërë në Tiranë gjatë këtyre viteve të fundit janë një provë që më bindin se kryeqyteti ynë mund të bëhet edhe më i bukur dhe se në të do të jetohet gjithnjë e më mirë. Unë nuk mendoj se zgjedhja e Tiranës si “Kryeqyteti Europian i Rinisë” këtë vit dhe si “Kryeqyeti Europian i Sporteve” vitin që po afron ishin të rastësishme. As nuk mendoj se ky nder Tiranës iu bë për shkak të korrupsionit në Parlamentin Europian, siç kam dëgjuar të shprehet njëri prej atyre që, si kandidatë të PD-së, synon të zgjidhet kryetar i bashkisë së kryeqytetit. Ky është një argument mjeran dhe vërtet qesharak!(DITA)
46 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Ky eshte shkrimi me i argumentuar teorikisht dhe praktikisht , per zhvillimin urban te Shqiperise . Shkrimi , qe boton sot gazeta juaj , per zhvillimet urbane , te Tiranes dhe te gjithe Shqiperise , eshte shkrimi me i plote dhe me i argumentuar , qe eshte botuar ndonje here ne shtypin shqiptar . Shkrime te kesaj natyre nuk kane munguar, por shkrimi ne fjale , eshte perjashtimisht i ndryshem . Argumentet , per zhvillimin urban te Tiranes , nuk i kam ndeshur gjikundi tjeter . Autori i shkrimit , nuk e ka shtjelluar problemin thjesht ne optiken filozofike , por e ka lidhur me jeten e tij dhe te familjes se tij , si banore te Tiranes . Autori nuk ka argumentuar vetem zhvillimin urban te Tiranes , por te gjithe Shqiperise . Nuk kam asnje vrejtje , per shkrimin e filozofit Tarifa . Simbas mendimit tim , nuk mund te gjendet njeri , qe te shkruaj nje shkrim , kaq te argumentuar , me llogjike teknike dhe teorike . Nuk eshte mjaftuar vetem me Tiranen , por eshte zgjeruar , ne destinacionin e tokes te gjithe shtetit shqiptar , kete periudhe gjysem shekullore . Shtypi shqipotar , te mos mundohet te shpiki studim tjeter , per zhvillimin urban te Shqiperise dhe te Tiranes vecanerisht . Mbetet vetem te falnderohet autori , qe asnje kritizier nuk mund te gjeje argument , per tju kundervene ketij shkrimi shkencor dhe llogjik .Kudo ne bote teorite e zhvillimit urban , jane te kerkuara , me konkurse te shume specialisteve , ky shkrim , mbulon shume argumente profesionale . Une jam marre me studime te tilla . Nuk mund te paraqes asnje argument kunder . Zgalem
Cfare shkrimi i plote eshte ky more sorre. Autori nuk ka asnje kualifikim si urbanist dhe merr persiper te analizoje dhe te mbroje masakren e tmershme urbane qe i eshte bere Tiranes me marrezine e nje enveristi te semure. Dhe kur mendon se ky mbeturine e komunizmit jep dhe leksione si petagog te rrenqethet mishi.
'Shkel qim' ... Ti je shkelqim...nese MUTI SHKELQEN !
Gabim e ke. Epitetet dhe krahasimet pa vend. Komplet pozicion jashte Loje. Ne 31 vite poskomunizem jane punuar vetem 15-vjet dhe nga keto gjysma e viteve eshte marre me Gjyqe, ankesa, llogaridhenje, burokracira dhe fjale pa fund nga ata qe fatkeqesisht kane qene dhe jane pozicion jashte loje ashtu si ti more Shkelqim
Autori i Shkrimit eshte nje sharlatan qe e ka IQ me te ulet se IQ e ketij timit, por qe gjithashtu eshte nje krijese me moral qelbesire , dhe per kete shkak ky eshte gati te mburri kedo, mjafton qe te jete nga krahu i tij Ky i thote vetes Profesor , dhe mendo tani ky palaco , te edukoje brezat e rinj me kete mentalitet prej qelbesire qe ka ky sharlatan Lali Eri mund te kete punuar me shume se te tjeret , por Lali fiku eshte nje hajdut i papare, nje i korruptuar ne ekstrem , qe kurdo qe te bjere nga fiku , do shkoje per ndjekje penale , se ai ka vjedhur hapur tek Inceneratori i Tiranes , qe nuk ekziston fare dhe tek shkaterrimi skandaloz qe i beri Teatrit tone Kombetar. Mos flasim pastaj per zemren katran qe ka Veliaj , kur nuk lejon ata hallexhinjte te shesin ndonje perime qe mbajne frymen gjalle kur shitesa te tille lejohen ne mes te Manhatanit , por jo ne Tirane se Veliaj hajduti nuk te lejon
Respekt per zotin Fatos Tarifa. Nje shkrim brilant,besoj se mbeshtetet nga te gjithe njerzit e mençem,perparimtar per veç atyre budallenjeve te Sali Berishes dhe vete Saliu,qe mund ta kundershtojn, se nuk jane aq te mençem sa te kuptojne kete artikull kaq te madhe ne permbajtje dhe shume te rendesishem per ekonomin por edhe per politiken. Me kete artikull kaq te rendesishem dhe te dobishem,Fatos Tarifa tregon se ai, eshte vertete nje njeri i ditur, me kultur, i edukuar dhe me ndjenja te larta patriotike.Niveli i inteligjences se zotit Tarifa,eshte per ne dhe vendin tone,i domosdoshem dhe i vlefshem, sepse vendi yne eshte perdhosur nga njerez kriminela me ne krye kriminelin dhe antishqipetarin e madhe Sali Berisha.Edhe njehere,urime dhe respekt per filozofin Fatos Tarifa. Injorantet le te vazhdojn me zakonin e tyre,sharjet, se nuk na prishin pune.
O Tos, Tirana ka marre fund nuk behet me, tani e vetmja zgjidhje eshte qe te behet kryeqyteti diku tjeter. Psh ma gjej nje qytet ne Europe ku Stadiumi eshte ne qender te qytetit (200m nga presidenca dhe kryeministria) dhe Stacioni qendror i trenit eshte ne PiSemes (nese ka akoma stacion treni)
Moska, Madridi, Lisbona rekativisht afer etj. Qytetet jane rritur kudo, ndaj dhe stadiumet “levizin”. Nuk shikoj asgje te keqe qe eshte ne qender. Po te kishim para mund te ndertonim dhe nje ne periferi. Por Tirana e lagjeve re reja e te vjetra eshte ndertuar shume keq keto 30 vjet, kjo eshte e vertete.
Fotot nga Singapori dhe Haga bindin vetëm demagogët e paskupullt si ky autori i shkrimit . Kulla mund të ketë, por jo pa kriter dhe që janë pa asnjë lidhje, si të hedhura nga qielli. Një njeri i kulturuar e me ndjesi qytetare nuk i lejon vetes nje servilizëm të tillë të pështirë! Sigurisht që autori ka një kulturë fallco e të pavërtetë dhe shfaq sharlatanizmin e tij karakteristik.
Autori me duket njeri me shume dije e kulture. Ka thene ato plage qe ka pasur Tirana pas viteve 90-te........vetem plehrat qe u ndertuan gjate gjithe Lanes...vetem ato Foto po ti shohesh kupton edhe po te jeshe i pashkolluar se sa deficite kishte kultura dhe dija e Sal Ram Berishes........megjithese Sala e kishte nje nga shume detyrat e tij qe kishte me Tironen dhe Shqiperine...kaq
Një shkrim shumë i mirë, që shpjegon dhe analizon në të gjitha planet historinë e Tiranës në kohë, zbërthen anën sociologjike dhe perspektivën e saj për brezat e rinj.
Shkrim shume i sakte .
Mbasi lexon shkrime te tilla personash, qe ju ka ngelur sahati ne 1990, bindesh se Franca humbi me Argjentinen per faj te saliut
shemti si Tirana e Erjones je dhe ti o mender "prefesor", qe na dike qe Brraka qenkerkish nje nga lagjet me te vjetra te Tiranes (?!!!).... Kush te punon te Erjona, cuni apo nusja?
Ku di dhia c`eshte tagjia....Sara, Mara gojthara !!!!!!!!! Kur nuk te pelqen nje vend largohesh prej tij.....edhe ti Sara......merri Cantat dhe hop shko aty ku te duket me bukur........Ju jeni per t`ardh keq.......menja osht gjo e modhe
Paske rrjedhur o shoku Fatos Tarifa? Kisha kujtuar se ishe burrë me mend por ti lepihesh kaq verberisht nje sharlatani si lali Eri duke e shitur per shije tenden gjendjen katastrofike te Tiranes nga ndertimet pa kriter e ne dhunim te kritereve urbanistike kjo eshte blasfemi politichse. Qenke plehrë!
Cdo krahasim çalon. Edhe ne kete rast. Autori ka konflikt interesi sepse eshte ne borderot e Bashkise si keshilltar pa zyrs dhe pa orar pune.
E paska ngrene dhe profesori lugen me corb te prishur,uroj mos ta vjelli gjith jeten.
20 % që fuste Rama në xhep I vuri shelmin Tiranës. Parkut Rinia nji dit do ti vinte fùndi. Po fjala urbanistik për shqiprin ësht çurbanistik. Rrugët e Tiranës Jan si varrez makinash. Të gjitha pallatet e reja nuk kan vëndparkim e pjesa më e madhe Jan veç Kubik. Pa pik arkitekture e fasade. Pale kur krahasoni Shqiprin me vëndet e tjera jeni komplet jashtloje. Shqiprin e ka bër natyra të bukur. Tirana vetëm natyr nuk ka. Po Kulla koti . Durrësi po ashtu. Pse I thurrni lajka ramutit nuk e Mar vesh
Pse eshte e qarte si drita e djellit qe kur shkruani ju "demokratet" kuptojme qe varferia shpirterore eshte e lidhur me budallallekun shtazor ??????????? Qudi shume qudi ????? Ose do jesh ndonje Vic i vogel 13-vjecar qe te kane la me uj t`fohte ene t`osht c`akordu Universi.......
Sikur s‘na the gje per kullat ngjitur me sahatin ! Mjaft na tregove ku ke qene e ç‘ke pare , por fshati qe duket s‘do kallauz.
Profesor Tarifa, mbiemri t'i thote te gjitha. E do edhe ti nje tarife te vogel. Si vajti puna me ato shpenzimet per priza e bojatisje ne ambasaden shqiptare ne Uashington, qe ta nxorren bojen? Ti kur doje te vidhje me qindarka, se aq kishe ne dore, mendo cfare mund te beje po te kishe nje ministri. Po i ben apologjine Lalit, a thu se nuk e dine shqiptaret qe qytetet edhe do zhvillohen, edhe do rriten. Po Lali pse premtoi atehere se kokerr ndertimi nuk do lejonte ne Tirane, madje do ti vinte kazmen dhe pallateve tek Diga? Ku jane sot? Po videot me premtimet anti-ndertim te Lalit pse jane zhdukur nga jutubat dhe nga mediat? Lake ishe, lake mbete o derezi...
O Cec...po rri o Cec.....ku merr vesh Dhia se c`eshte tagjia......shko ha noi pilaf me Boze ene futi noi got Raki n`fun.......nga Kallepi juj car nuk ka nigju robi.....ju jeni per t`ardh keq
Rrogetari i rradhes i Lal Kurves
Nje pershkrim shume i sakte jo kushdo mund ta realizointe kete pershkrim te Tiranes te gjitha te verteta dhe shume te sakta , bravo Profesor Tarifa . Une qe po komentou jam nje banore e vjeter qe nga 1970 ashtu eshte masakra e Tiranes filloi mbas 90-tes dhe fytyren ja pastroi Edi Rama kur u be Kryetar Bashkie nuk ka prblem pse nuk ju pelqen disave i shikojne gjerat me syrin politik, jane te ardhurit e Berishes dhe e vertete nuk kane lidhje me nostalgjine e Tiranes dhe ska pse tju vij keq per ndryshimet qe jane bere se shkaku tewardhurit ishin duhej zhvilluar dhe zmadhuat ndryshe skishte vend per te gjithe .Ckand qe ankohen apo jane arqitekte me te mire . Edhe nje gje jo vetem Tirana ka qene si nje fshat por e gjithe Shqiperia ka qene nje fshat i madh deri mbas luftes se dyte boterore merit ka edhe ai sistem qe e zhvilloi deri ne 90-ten.Duhet vleresuar edhe puna e Erjon Veliaj nuk ma do mendja te kete ndonje me puntor se Erjoni.Jam dakord me ju Profesor katrahuren e beri Sali Berisha fatkeqesi dhe jo pa qellim .
E shpjegon qarte ne paragrafin e dyte qe ty s’te lidh asgje me Tiranen. Edhe Romes po te ta kishin kishin lene ne dore po te njejten gje do i beje. Ishe shume i qarte Fatos.
Fatos,kemi qene shoke feminie bashke.Nga shtepia joti shikonim kinema....Me vjen keq per shkrimin tend,me sa duket ke ndonje hall me Rama-Veliaj. Edhe ai me nje sy e nje vesh e ka te qarte se Tirana nen sundimine kasaj dy-she vetem eshte shkataruar dhe vjedhur,eshte bere e pa banueshme. Ka ndertime pa kriter,pa studime urbanitike,jane asgjesuar lulishtet ,eshte prekur parku i liqenit,ndertime gjigande skandaloze si ke 15 kateshi,ish 7 Xhuxhat, ish muzeu i shkencave te natyres etj.etj duke lene rruge te ngushta dhe nje trafik cmenduri qe sjell vetem ndotje,ndotje,ndotje ...ne te gjithe drejtimet e jetes. Mallkuar qofshi o Edi Rama, Erion Velia e jo me pak persona si ti o Fatos qe i perkedhelin keta kriminele dhe vrases te jetes pak e nga pak.
Po mire more te paudhe. A mund te krahasohet puna e 3 kryebashkiakeve te PD-se me 2 kryebashkiaket e Ps-se. Ktheni koken mbrapa. Jini realist. A u rrethua me kjoska edhe Muzeu Kombetar, Banka e Shtetit, Parku Rina, ndertime mbi trotuar e keshtu tere Tirana. Ju doni Tiranen e karrocave me kuaj. Sali Kelmendi beri nje ndertese per vete ne rrugen e Kavajes. Albert Brojka beri vile e resort ne Vishnje, dhe Luli palle ariu gjume dimer vere... Ju pyes kur bdodhi ndryshimi??? Te pakten mua nuk mund te me thoni se kam interes se e kam mbyllur punen pasi jam 75 vjecar dhe nga keto 62 vjet i kam jetuar ne Tirane.
Shume analize e sakte.Ju Faleminderit qe merni kohen dhe jepni mendime me nje shkrim te tille te detajuar sidomos per te rinjte. Komentuesit shkruajne dhe mendojne politikisht. Duhet pare e mira e perbashket . Respekt per penen tuaj!
shkrim shume i bukur prej nje qytetari te Tiranes po c'e do qe na mbyten maloket keto 30 vjet
Shkruan tarifa,lexon tarifa,kupton tariffa, dhe....fiton tarifa. Po' ne Mynih more,ne Mynih nuk vajte kur ishe be Berlin?
MIre ka shkruar Fatos Tarifa.Kudo ne bote , bile edhe ne qytete amerikane dhe Kanadeze qe jane projektuar te levizesh me makine po ndertohen Condo shume te larta.Qytetet jane zgjeruar pafund , kane marre toke bujqesore, kane ndotur dhe prishur habitatin natyror. Sprawling eshte fjala ne anglisht per kete rritje pa fund te qyteteve. Tani po i therresin mendjes duke bere Ndertesa shumekateshe dhe duke i dendesuar qytetet. Une votoj Erion Veliajn
Tirana ka ndryshuar per mire. Kush nuk e sheh kete eshte qorr. Kush nuk e do kete nuk eshte atdhetar. Kush e kritikon eshte opozitar koti. Me thoni, vllezer a miq, nje pune te mire qe kane bere ne Tirane, paraardhesit e Veliajt, perjashto Edi Ramen, i cili eshte sot kryeminister me vote popullore, ne respekt edhe te te Kelmendit, Brojkes e te tjere drejtues te PD-se, do te thoja me ze qe bej autokritike para jush. Tiranen e ka drejtuar pa drejtim, kriminalisht, Sali Berisha kur ka qene ne pushtet. Them kriminalisht, se "pengjet" e tij po i paguan sot urbanizmi i kryeqytetit, hidh gure majtas, hidh gure djathtas, me disa ushtare te bindur si cuni i Fahriut, vec te zhbehen ato arritje e ato te mira qe ia kane shtuar bukurine kryeqytetit.
Fartos Tarifa je me te vertet Shqiptare me shtylle kurrizore dhe me te vertet Tiranas qe do perparimin dhe zhvillimin e Atdheut tone te dashur,dhe mos u lgeshto nga hienat e sali berishes qe pervec paras nuk pyesin per gje tjeter,je nje njeri tejet realiste te falenderoi shume.
ZotiTarifa tiranes dhe gjithe shqiperise normal qe i ra fati i keq qush 1990 me ardhjen Sali Berishes ne krye te venendit , po fajin per kete nuk e ka Saliu , i cili qe ne pamje te pare duket cfare mendje e shpirti ka . Nongrada ne mos nga keq dashje aq e ka ngritjen nje fshatar i rendomte me prejardhje nga breza komlet injorante fshatare te rendomte dhe ti paske pritur qe ta rregullonte Tiranen , ai aq mundi sa e ketheu ne nje shurrtore te madhe . Tirana me fat qe ky jevgu qe mbeshtetet nga dy me te keqijte e Tiranes nongrada dhe spiuni hajdut Mona-Like e kurre nuk kane per ta fituar sepse ata jane mjeshtra vetem per te prishur
ZotiTarifa tiranes dhe gjithe shqiperise normal qe i ra fati i keq qush 1990 me ardhjen Sali Berishes ne krye te venendit , po fajin per kete nuk e ka Saliu , i cili qe ne pamje te pare duket cfare mendje e shpirti ka . Nongrada ne mos nga keq dashje aq e ka ngritjen nje fshatar i rendomte me prejardhje nga breza komlet injorante fshatare te rendomte dhe ti paske pritur qe ta rregullonte Tiranen , ai aq mundi sa e ketheu ne nje shurrtore te madhe . Tirana me fat qe ky jevgu qe mbeshtetet nga dy me te keqijte e Tiranes nongrada dhe spiuni hajdut Mona-Like e kurre nuk kane per ta fituar sepse ata jane mjeshtra vetem per te prishur
Sa lodhet njeriu i shkretë qe ka parë botë me sy... Mbreti është lakuriq e ky thotë që është i veshur bukur. Ky mentaliteti komunist do na mbyse për shumë e shumë vite. Tirana o profesor me tarifë, ka dendësinë e 7 qyteteve për hapësirën qe ka. Edhe lejet e ofruara 12 vitet e fundit janë shumëfish se ne kohen a tij m.. Sal. Kullat nuk janë tregues zhvillimi për një vend si Shqipëria por tregues i pastrimit të parasë së paligjshme. Duhet 30 minuta me makinë të bësh 3 km. Nuk ke trotuar për të ecur me karrocën e fëmijëve. Nuk ke parkime mjaftueshme nëpër pallate. Nuk ke parqe për prindërit e moshuar. Ke vetëm komunista që hanë bar e nuk tradhtojnë idealet e tyre për të shtypur masën.
Nje artikull me vlera te medha njohese se si ka qene Tirana dje dhe sot. Diskutoja me disa miqt e mij sigurisht me te vjeter se Une dhe ata me thonin se Tirana shtrihej deri aty ku sot eshte monumenti i Willsonit , me tutje ne shkonin per te gjua- tur lepura ….Kjo ka qene Tirana Dje ! Dhe nga 30 mije banore, sot i ka kaluar nje mi/ lion banore, vite drite larg ne raport me zhvillimin e qyteteve tona nder shekuj ! Artikulli me pelqeu shume edhe per faktin se ne trajtimin e urabanizimit te nje qyteti ka parasysh edhe kuadrin estetik e arkitek- turor te kryeqytetit . Duket se edhe be fu- shen e Historise se Artit autori flet me kopetence ! E them kete sepse jemi te se njejtes fushe njohese te Estetikes se Wos- lerit ! Artikulli mbase ne te ardhmen duhet te perfshije elemente me detajues sidomos te bsnesave te vjetra te Tiranes me karak- ter historik e arkitektonik . Nje ide e kaher- shme bluan trurin tim te vogel sa nje “ko- kerr gruri”, sic thoshte Dervishi , person real qe dikur ka punuar ne MJ , qe ka ardhur koha, sidomos me shkelqimin qe do te marre zona Tirane - Durres me nder-timin e Portit te Jahteve ne Durres qe do t’I jape nje Shkelqim fantastik jo vetem Durresit por edhe gjithe vendit , te mendo- het edhe per nje emertim te Ri si krueqytet, sepse fjala Tirane kurr nuk me ka pelqyer qe kur isha i Ri ne bangat e Universitetit ne shtet te larget pertej Oqeanit , te cileve kur u thoja emrin e kryeqytetit rrudhnin vetullat dhe me thonin : “Emer gruaje : TIRANA , tirani “ …..! A nuk ka ardhur koha qe per hir te lavdise qe ka patur qyteti i Durresit si qytet Antik te tij t’i jepet prioritet atij por nje kohesht pa i humbur vlerat historike te Tiranes si kryeqytet dhe emri sipas “kok- rres se grurit “ te ishte “DURANA” ne vend te Tiranes duke i dhene Keshtu vendin qe meriton vetet DURRESI si qyteti me i lashte i vendit : Nga Epidamnus, Durrakium, Durres ! Madje kur ishte ai qe vendosi qe Tirana te ishte kryeqyteti i Shwiperise ? Nje tradhetar me damke si Esat Pashe Toptani qe sot perpiqen pinjollet e tij ta reabilitojne dhe sic po duket po reabilitohen dite per dite : Zogu, Gerakdina, Mit’hat Frasheri, Xhaferr Deva, etj. te cilet Historia I ka vene dhe do t’i veje edhe ne te ardhmen vulen e Tradhetise ! Ky riabilitim une kam besim se eshte i per koheshem dhe se do vije dita, mbase 100 vjet me vone kur “shapi te ndahet nga sheqeri “ dhe gjerat ne histori te vihen ne vendin e duhur , aty ku e meritojne dhe behet e do te behet kur nervat e Historianeve shqiptare te jene zbutur e ftohur sic e kerkon shkenca e his- storise ! Midernizimi i Tiranes , jo ne ekstension por ne lartesi eshte sot nje domosdoshmeri historike duke patur parasysh madhesine e territoritirit te vendit tone, raportin me rritjen e popullsise ….Nuk do te jete e larget dita kur shqiptaret, qeverite shqip- tare te kerkojne lartesiye si Hongkongu, Katharine, Dubai, Singapuri qe jane mble- dhur ne nje grusht vend milliona banore dhe i pershtaten ketij ambienti ! Une asnjehere nuk kam qene dakort me mendi- met e nje grusht njerezve qe te kete vlera arkitektoni- historike nje karakatine sic ishte Teatri Popullot , I ndertuar per orgji per ushtaret e Musolinit ne materiale kashte e gelqere ! Pse nuk e ve ne dyshim qytetari shqiptar ndertesat e Ministrive ?! Nese u prish godina e ish- Komitetit Ekzekutiv ishte ne kushte te tjera historike dhe qe prishja e tij u vajtur ne heshtje nje populli i Tiranes dhe gjithe Shwiperise …. Pra, duhen bere dallime mbi vlerat histori- ke - arkitektonike midis njerez apo tjetres godine dhe jo te na dali ne rruge nje skizo- frene historike me “tritol ne dore” dhe te shembi gjithe qiellgervishtesit e Tiranes sepse Keshtu i thote truri i vogel “pa asnje neuron” ! Sepse kjo sorre nuk niset nga modernizimi por nga primitivitet duke e pare qendren e Titanes, Sheshin Skender- bej, Pallatin e Kultures, sic e kam pare une ne nje film dokumentar : mbushur me go- mere, krrica, kope delesh , me karroca e kuaj rosinantiane (kocke e lekure) me ke- pucare , leshpunues, kovace qe me zhur- men qe beni ne i shohim te qytetet e Kan- daharit, Bombeit etj. Zonja ne fjale nuk do t’a shohi modernen por do qe Tirana te kthehet 100 vjet mbrapa ku tiranasit bano- nin ne shtepite me qerpic ne varferi te plote dhe zonja “Kalaja” cibuk ne goje te shijonte jeten e embel ne KALA, sic e ka edhe mbiemrin ! Por cuditerisht “syri po- litik” te verbon ! Kete s’e kisha vene re kurre ne jeten time te mbi tetedhjetat ….!!! O zot c’po na shohin syte e c’po na degjoj- ne c’na degjojne veshet nga fundi jetes qe me kujton sikur te ishte gjalle Honorato de Balzak qe ne vepren e tij gjeniale pershkru- an , fotografon do te thosha sistemin kapi- talist qe po jetojme si nje “qyp” qe ne fund te tij ka veten 1-2 garizhde mjalte ! Miliona e miliona blete futen nga gryka e qypit , pershkojne rrugen e mundimeshme derisa te arrijne ne fund te tij….milona humbin jeten gjate rruges vajtje e Kthim duke u perplsur (bletet) me njera -tjetren . Vetem disa mbijetojne duke siguruar nje grimce mjalte …..! Kjo eshte sot “Komedia Njere- zore” e Balzakut ne Shqiperi ku “ syri i cdo politikani” u jane zhveshur qepallat kur qepallat u mingojne vetullat shikojeni se metarmofizohet ,transformehet si personazhi i F. Kafkes (Grigor Samsa) nga nje insekt I vockel( vemje) nga mbremja ne mengjez ne nje perbindshem dhe qe e ka te pa mundur te ngrihet nga krevati ….! Sigurisht modernizimi sjell edhe izolimin (Enahenacion ) individualizmin, egocen- trimin, unin , “in extremis” ! Shume gjera ka humbur shqiptari qe sot bota kapitaliste , megjithe globalizmin e saj perpiqet t’i ruaj dhe po i ruan sic eshte solidariteti ! Shikoj se si shoqeria Amerikane ka filluar te vere theksin te solidariteti dhe koncept ideolo- ligj funksionon kudo ne rrruge me individe te vecante, ne spitale e qendra pune ndersa ne Shqiperi kapitalizmi eshte kuptuar keq e mos me keq ne kuptimin e te qenurit “Secili per vete, Zoti per te gjithe”……! Mundohet i shkreti Lali Eri te ri- ngjalle solidaritetin me ndonje traste ushqime por me nje “lule nuk vjen pranvera” duhet qe e gjithe shqeria shqip- tare te kthehet te ato tradita qe kemi pasur ne shekuj ku ne nje vaki mblidheshin me qindra e qindra veta dhe te mos pyesin se kujt krahu i perket : Eshte me Edin, Saliun, Meten……, dreqin e te birin …..!
Nje artikull me vlera te medha njohese se si ka qene Tirana dje dhe sot. Diskutoja me disa miqt e mij sigurisht me te vjeter se Une dhe ata me thonin se Tirana shtrihej deri aty ku sot eshte monumenti i Willsonit , me tutje ne shkonin per te gjua- tur lepura ….Kjo ka qene Tirana Dje ! Dhe nga 30 mije banore, sot i ka kaluar nje mi/ lion banore, vite drite larg ne raport me zhvillimin e qyteteve tona nder shekuj ! Artikulli me pelqeu shume edhe per faktin se ne trajtimin e urabanizimit te nje qyteti ka parasysh edhe kuadrin estetik e arkitek- turor te kryeqytetit . Duket se edhe be fu- shen e Historise se Artit autori flet me kopetence ! E them kete sepse jemi te se njejtes fushe njohese te Estetikes se Wos- lerit ! Artikulli mbase ne te ardhmen duhet te perfshije elemente me detajues sidomos te bsnesave te vjetra te Tiranes me karak- ter historik e arkitektonik . Nje ide e kaher- shme bluan trurin tim te vogel sa nje “ko- kerr gruri”, sic thoshte Dervishi , person real qe dikur ka punuar ne MJ , qe ka ardhur koha, sidomos me shkelqimin qe do te marre zona Tirane - Durres me nder-timin e Portit te Jahteve ne Durres qe do t’I jape nje Shkelqim fantastik jo vetem Durresit por edhe gjithe vendit , te mendo- het edhe per nje emertim te Ri si krueqytet, sepse fjala Tirane kurr nuk me ka pelqyer qe kur isha i Ri ne bangat e Universitetit ne shtet te larget pertej Oqeanit , te cileve kur u thoja emrin e kryeqytetit rrudhnin vetullat dhe me thonin : “Emer gruaje : TIRANA , tirani “ …..! A nuk ka ardhur koha qe per hir te lavdise qe ka patur qyteti i Durresit si qytet Antik te tij t’i jepet prioritet atij por nje kohesht pa i humbur vlerat historike te Tiranes si kryeqytet dhe emri sipas “kok- rres se grurit “ te ishte “DURANA” ne vend te Tiranes duke i dhene Keshtu vendin qe meriton vetet DURRESI si qyteti me i lashte i vendit : Nga Epidamnus, Durrakium, Durres ! Madje kur ishte ai qe vendosi qe Tirana te ishte kryeqyteti i Shwiperise ? Nje tradhetar me damke si Esat Pashe Toptani qe sot perpiqen pinjollet e tij ta reabilitojne dhe sic po duket po reabilitohen dite per dite : Zogu, Gerakdina, Mit’hat Frasheri, Xhaferr Deva, etj. te cilet Historia I ka vene dhe do t’i veje edhe ne te ardhmen vulen e Tradhetise ! Ky riabilitim une kam besim se eshte i per koheshem dhe se do vije dita, mbase 100 vjet me vone kur “shapi te ndahet nga sheqeri “ dhe gjerat ne histori te vihen ne vendin e duhur , aty ku e meritojne dhe behet e do te behet kur nervat e Historianeve shqiptare te jene zbutur e ftohur sic e kerkon shkenca e his- storise ! Midernizimi i Tiranes , jo ne ekstension por ne lartesi eshte sot nje domosdoshmeri historike duke patur parasysh madhesine e territoritirit te vendit tone, raportin me rritjen e popullsise ….Nuk do te jete e larget dita kur shqiptaret, qeverite shqip- tare te kerkojne lartesiye si Hongkongu, Katharine, Dubai, Singapuri qe jane mble- dhur ne nje grusht vend milliona banore dhe i pershtaten ketij ambienti ! Une asnjehere nuk kam qene dakort me mendi- met e nje grusht njerezve qe te kete vlera arkitektoni- historike nje karakatine sic ishte Teatri Popullot , I ndertuar per orgji per ushtaret e Musolinit ne materiale kashte e gelqere ! Pse nuk e ve ne dyshim qytetari shqiptar ndertesat e Ministrive ?! Nese u prish godina e ish- Komitetit Ekzekutiv ishte ne kushte te tjera historike dhe qe prishja e tij u vajtur ne heshtje nje populli i Tiranes dhe gjithe Shwiperise …. Pra, duhen bere dallime mbi vlerat histori- ke - arkitektonike midis njerez apo tjetres godine dhe jo te na dali ne rruge nje skizo- frene historike me “tritol ne dore” dhe te shembi gjithe qiellgervishtesit e Tiranes sepse Keshtu i thote truri i vogel “pa asnje neuron” ! Sepse kjo sorre nuk niset nga modernizimi por nga primitivitet duke e pare qendren e Titanes, Sheshin Skender- bej, Pallatin e Kultures, sic e kam pare une ne nje film dokumentar : mbushur me go- mere, krrica, kope delesh , me karroca e kuaj rosinantiane (kocke e lekure) me ke- pucare , leshpunues, kovace qe me zhur- men qe beni ne i shohim te qytetet e Kan- daharit, Bombeit etj. Zonja ne fjale nuk do t’a shohi modernen por do qe Tirana te kthehet 100 vjet mbrapa ku tiranasit bano- nin ne shtepite me qerpic ne varferi te plote dhe zonja “Kalaja” cibuk ne goje te shijonte jeten e embel ne KALA, sic e ka edhe mbiemrin ! Por cuditerisht “syri po- litik” te verbon ! Kete s’e kisha vene re kurre ne jeten time te mbi tetedhjetat ….!!! O zot c’po na shohin syte e c’po na degjoj- ne c’na degjojne veshet nga fundi jetes qe me kujton sikur te ishte gjalle Honorato de Balzak qe ne vepren e tij gjeniale pershkru- an , fotografon do te thosha sistemin kapi- talist qe po jetojme si nje “qyp” qe ne fund te tij ka veten 1-2 garizhde mjalte ! Miliona e miliona blete futen nga gryka e qypit , pershkojne rrugen e mundimeshme derisa te arrijne ne fund te tij….milona humbin jeten gjate rruges vajtje e Kthim duke u perplsur (bletet) me njera -tjetren . Vetem disa mbijetojne duke siguruar nje grimce mjalte …..! Kjo eshte sot “Komedia Njere- zore” e Balzakut ne Shqiperi ku “ syri i cdo politikani” u jane zhveshur qepallat kur qepallat u mingojne vetullat shikojeni se metarmofizohet ,transformehet si personazhi i F. Kafkes (Grigor Samsa) nga nje insekt I vockel( vemje) nga mbremja ne mengjez ne nje perbindshem dhe qe e ka te pa mundur te ngrihet nga krevati ….! Sigurisht modernizimi sjell edhe izolimin (Enahenacion ) individualizmin, egocen- trimin, unin , “in extremis” ! Shume gjera ka humbur shqiptari qe sot bota kapitaliste , megjithe globalizmin e saj perpiqet t’i ruaj dhe po i ruan sic eshte solidariteti ! Shikoj se si shoqeria Amerikane ka filluar te vere theksin te solidariteti dhe koncept ideolo- ligj funksionon kudo ne rrruge me individe te vecante, ne spitale e qendra pune ndersa ne Shqiperi kapitalizmi eshte kuptuar keq e mos me keq ne kuptimin e te qenurit “Secili per vete, Zoti per te gjithe”……! Mundohet i shkreti Lali Eri te ri- ngjalle solidaritetin me ndonje traste ushqime por me nje “lule nuk vjen pranvera” duhet qe e gjithe shqeria shqip- tare te kthehet te ato tradita qe kemi pasur ne shekuj ku ne nje vaki mblidheshin me qindra e qindra veta dhe te mos pyesin se kujt krahu i perket : Eshte me Edin, Saliun, Meten……, dreqin e te birin …..!
Komenti im ….
Sa lodhet njeriu i shkretë qe ka parë botë me sy... Mbreti është lakuriq e ky thotë që është i veshur bukur. Ky mentaliteti komunist do na mbyse për shumë e shumë vite. Tirana o profesor me tarifë, ka dendësinë e 7 qyteteve për hapësirën qe ka. Edhe lejet e ofruara 12 vitet e fundit janë shumëfish se ne kohen a tij m.. Sal. Kullat nuk janë tregues zhvillimi për një vend si Shqipëria por tregues i pastrimit të parasë së paligjshme. Duhet 30 minuta me makinë të bësh 3 km ne Tiranë. Nuk ke trotuar për të ecur me karrocën e fëmijëve. Nuk ke parkime mjaftueshme nëpër pallate. Nuk ke parqe për prindërit e moshuar. Ke vetëm komunista që hanë bar e nuk tradhtojnë idealet e tyre për të shtypur masën.
Ti Fatos ofendon te ardhurit ne Tirane se paskan ardhur nga skajet me te largeta te Shqiperise dhe se s'paska te drejte te diskutojneper Tiranen ndersa ti qe paske ardhur me heret se te solli Enveri nga nje fshat i afert me Tiranen (fshatrat e Gjirokastres) paske jo vetem te drejte te besh historine e kryeqytetit por dhe mbrojtje e qeveritareve ! PD-ja e ka drejtuar Tiranen vetem 8 vjet dhe 12 vjet si qeveri nga 32 vjet demokraci dhe faji i mbetet po PD-es!
Po komenti im …..
shume te sakta te githa ca ka shkruajtur profesori per berishen and company revolucioanret fshatare te dhunshem qe shkaterruan tiranen....por dicka ki parasysh profesor dhe keta te tjeret skane lene hapesira fare, kullat te beheshin po te vrasesh tjetrin.... dhe dicka me ato fotot e singaporit 60 dhe tiranen sot ia keni kaluar dhe propagandes se monizmit shume e ulet nga ana juaj...... ah dhe dicka tjeter ore seriozisht e ke ti per betonizimin e amsterdamit dhe hages (ku kam jetuar vete) jane qytete me ndertesa me tulla o bole,kujdes kur permend hollanden se eshte shteti me arkitektet me te mire ne bote dhe betoni perdoret nen 10% ...ta thote lalakari
Nje shkrim analitik qe duhet ta besoje dhe nje qe s'ka haber nga kjo pune. Por bota sot nuk eshte ne rrezik nga te mençurit, por pjesa tjeter qe ka stakuar logjiken, aresyen dhe mendimin per te ecur perpara; jo, thone, ketu ku me intereson mua! Te gjithe japin ate mendje qe kane, te mençurit e lexojne por nuk e fshijne dot nga gazeta onlinje apo pamjet vizive antihumane qe kane mbuluar gjithe atmosferen e stratosferen deri ne qender te Tokes.
nga Nju Jorku, Londra dhe Tokio, në Singapor dhe në Hong Kong, nga Los Angelos, Çikago, Uashington, Boston, Honolulu Toronto e Vancouver, në Amsterdam, në Berlin, në Paris, në Moskë, nga Meksiko në Panama, në Kuala Lumpur e në Doha. E përsëris, këto i përmend për t’u thënë atyre që i tremb dhe i tmerron “betonizimi” ---------- Ke harruar nje "detaj" të vogël tos komunisti, të gjithë kto metropolet që përmend më lart kanë transportit publik perfekt me korent elektrik dhe nentoke undergrond. Nuk kane autobuse qe presin ne unaze të vogel per pasagjerë dhe nuk kane faturina që lahen akoma 1 here ne jave sikur benin ne kohen tende kur erdhe ne Tirane