Te fundit
FOTO/ 78 vite nga Nakba, familjet palestineze kujtojnë dëbimin e 1948-ës: Kjo luftë përpiu pemët, gurët dhe njerëzit
15 Maj 2026, 11:50Bota
TEMA
Mjafton një çast i shkurtër për të humbur nga sytë ato pak mure prej guri që kanë mbetur nga fshati ku lindi familja e Yusuf Abu Hamam. Ai ishte ende foshnjë kur familja e tij u detyrua të largohej në vitin 1948.
Fshati al-Joura u shkatërrua nga ushtria izraelite gjatë luftës së asaj kohe. Sot, ai është zhdukur plotësisht, i mbuluar nga lagjet e qytetit izraelit Ashkelon dhe nga territori i një parku kombëtar.
Lagjia ku familja e Abu Hamam u vendos më pas, dhe ku ai kaloi pjesën më të madhe të jetës, tashmë ndodhet gjithashtu në rrënoja. Ndërtesat në kampin Shati, në veri të Rripit të Gazës, janë rrafshuar ose dëmtuar rëndë nga bombardimet dhe operacionet ushtarake izraelite gjatë më shumë se dy viteve e gjysmë luftë.
Këtë të premte, 15 maj, Abu Hamam dhe miliona palestinezë përkujtojnë 78-vjetorin e Nakbës, që në arabisht do të thotë “katastrofë”. Ky term përdoret për dëbimin dhe largimin masiv të rreth 750 mijë palestinezëve nga territoret që sot përbëjnë Izraelin, gjatë luftës së vitit 1948 që shoqëroi krijimin e shtetit izraelit.
Për 78-vjeçarin Abu Hamam, një nga të mbijetuarit e paktë të Nakbës që janë ende gjallë, lufta aktuale në Gaza është një katastrofë edhe më e rëndë.
“Tashmë nuk ka mbetur më vend”, thotë ai pranë shtëpisë së tij të dëmtuar rëndë nga bombardimet izraelite. “Po jetojmë në një copë toke të vogël buzë detit. Është diçka e papërshkrueshme dhe e padurueshme.”
Çfarë është Nakba?
Për palestinezët, Nakba përfaqëson humbjen e pjesës më të madhe të atdheut të tyre. Rreth 80% e palestinezëve që jetonin në territoret ku u krijua Izraeli u dëbuan ose u larguan nga shtëpitë e tyre gjatë luftës së vitit 1948. Luftimet nisën pasi ushtritë arabe sulmuan menjëherë pas krijimit të Izraelit si shtet për hebrenjtë pas Holokaustit.
Pas luftës, Izraeli nuk lejoi kthimin e refugjatëve palestinezë, me qëllim ruajtjen e shumicës hebraike brenda kufijve të tij. Palestinezët mbetën një komunitet refugjatësh që sot numëron rreth 6 milionë njerëz, shumica e të cilëve jetojnë në kampe refugjatësh në Bregun Perëndimor, Liban, Siri, Jordani dhe Gaza.
Sipas statistikave palestineze, rreth 530 fshatra palestineze u shkatërruan pas krijimit të Izraelit. Një prej tyre ishte edhe al-Joura, vendlindja e Abu Hamam.
Fshati u mor nën kontroll nga ushtria izraelite në nëntor të vitit 1948 gjatë avancimit kundër forcave egjiptiane. Sipas arkivave ushtarake të cituara nga historiani izraelit Benny Morris, ushtarët kishin urdhër të shkatërronin çdo shtëpi në al-Joura dhe në fshatrat përreth, për të penguar rikthimin e banorëve palestinezë.
Gaza, “Katastrofa e re”
Refugjatët palestinezë rritën ndjeshëm popullsinë e Gazës pas vitit 1948. Ata u vendosën fillimisht në kampe me tenda të administruara nga agjencia e OKB-së për refugjatët palestinezë, UNRWA. Me kalimin e viteve, këto kampe u shndërruan në lagje të dendura urbane, shumë prej të cilave sot janë kthyer në gërmadha nga lufta e fundit.
Ne’man Abu Jarad dhe bashkëshortja e tij, Majida, tregojnë se familjet e tyre jetonin në Gaza edhe para vitit 1948. Ata kujtojnë historitë e refugjatëve që mbërrinin në këmbë nga zonat veriore, si al-Joura.
Edhe pse familjet e tyre i shpëtuan Nakbës së parë, ata thonë se sot po jetojnë “Nakbën e re”.
Qyteti i tyre është zhdukur pothuajse krejtësisht nga harta. Gjatë vitit të fundit, buldozerët dhe shpërthimet e kontrolluara të ushtrisë izraelite kanë shkatërruar pothuajse çdo ndërtesë në qytetet veriore Beit Lahiya dhe Beit Hanoun. Fotot satelitore tregojnë se pranë zonës ku dikur ndodhej shtëpia e familjes Abu Jarad tashmë është ngritur një bazë ushtarake izraelite.
Edhe qyteti jugor Rafah, dikur shtëpi për rreth 250 mijë banorë, është kthyer në rrënoja, ashtu si shumë lagje dhe fshatra të tjera në pjesën e Gazës nën kontrollin izraelit.
Ushtria izraelite thotë se po shkatërron pozicionet e përdorura nga Hamasi dhe po përgatit terrenin për rindërtim. Megjithatë, imazhet satelitore tregojnë zona të tëra të reduktuara në rrënoja.
Jetë mes zhvendosjeve dhe kampeve
Gjatë 31 muajve të luftës, familja Abu Jarad dhe gjashtë vajzat e tyre janë zhvendosur më shumë se 15 herë, duke ikur nga bombardimet dhe ofensivat ushtarake. Aktualisht jetojnë në një kamp në Khan Younis, në jug të Gazës. Tenda ku strehohen nuk i mbron as nga i ftohti i dimrit dhe as nga vapa e verës, thotë Majida. Vajzat e tyre nuk kanë shkuar në shkollë prej më shumë se dy vitesh.
“Nakba e vitit 1948 nuk mund të krahasohet me atë që po jetojmë sot”, shprehet ajo. “Atëherë njerëzit u zhvendosën një herë dhe qëndruan në një vend. Ndërsa ne po zhvendosemi vazhdimisht. Nuk ka asnjë stabilitet.”
Sipas OKB-së, rreth 90% e mbi 2 milionë banorëve të Gazës kanë humbur shtëpitë e tyre dhe shumica jetojnë në kampe të mëdha me tenda, mes mungesës së kushteve higjienike dhe varësisë totale nga ndihmat humanitare.
Autoritetet shëndetësore lokale raportojnë se mbi 72 mijë palestinezë janë vrarë gjatë ofensivës izraelite, e cila nisi pas sulmit të Hamasit më 7 tetor 2023 në jug të Izraelit, ku humbën jetën rreth 1 200 persona dhe u morën peng 251 të tjerë.
Humbja e kujtesës dhe historisë
Nakba e vitit 1948 nuk solli vetëm humbjen e tokës, por edhe të historisë personale të palestinezëve. Shumë familje humbën dokumentet dhe sendet që i lidhnin me shtëpitë dhe vendlindjet e tyre.
Një nga arkivat më të mëdha të dokumenteve palestineze që datojnë nga periudha e Nakbës ruhej nga UNRWA. Por kur Izraeli urdhëroi evakuimin e veriut të Gazës, stafi i agjencisë u detyrua të largohej, duke lënë pas shumë materiale.
Më pas, punonjësit organizuan një operacion për të shpëtuar dokumentet më të rëndësishme, si certifikatat e lindjes, vdekjes, martesës dhe kartat e regjistrimit të refugjatëve. Sipas ish-zyrtares së UNRWA-s, Juliette Touma, stafi i futi dokumentet në valixhet personale dhe i transportoi jashtë Gazës.
Ndërkohë, lufta aktuale ka shkatërruar edhe kujtimet personale të familjeve palestineze. Shtëpia e prindërve të Majidës në Beit Hanoun u shkatërrua bashkë me albumet familjare dhe fotografitë.
“Nuk ka mbetur asgjë”, thotë ajo.
Edhe Abu Hamam ndan të njëjtën dhimbje.
“Kjo luftë përpiu pemët, gurët dhe njerëzit”, shprehet ai. “Familje të tëra janë zhdukur nga regjistrat civilë. Qindra familje vazhdojnë të jenë ende nën rrënoja.” /Associated Press
6 Komente
Lini një Përgjigje
Më të lexuarat
24 oret e fundit
Javen e fundit
Blog Tema
Zoti ju shtofte inatin arabeve kunder Izraelit: Tre here i keni hapur lufte Izraelit, dhe te tre heret ai ju ka thyer brinjet, duke i rikthyer vetes ato territore, qe arabet( dhe te vetquajturit palestinez) ja kishin pushtuar ne shekuj.Dhe tani po shkon haka tek i zoti.
" Tre here i keni hapur lufte Izraelit"??lali nga ç'vit e fillon këtë numrim??
Nga viti qe i thote Tel Avivi. Moterqira shqipfolsa qe ja kane shitur shpirtin djallit.
Djalli e ka emrin Muhamud o Zeus Lavirja Islamike dhe te gjithe ketu e kuptojne, se je TI qe ja ke shitur shpirtin ketij funderrines historike...
ti kujt ja ke shit??pidhit të satëme që e nxjerr çdo natë ke semafori??
Keni degjuar per te ashtuquajturen Nakba? Nakba nuk ka te beje aspak me kete shpjegimin se na qenka "largimi me force i 700 mije arabeve...". Nakba do te thote Fatkeqesi (katastrofe) dhe i referohet HUMBJES SE MADHE qe pesuan forcat ushtarake arabe ne luften kunder Izraelit ne 1948-n! Ishte me te vertete nje KATASTROFE ushtarake ajo qe pesuan arabet. 5 shtete te fuqishme ushtarakisht si Egjypti, Jordania, Siria, Iraku, Libani me ndihmen e Arabise Saudite, Marokut, Jemenit dhe te vete Britanise, luftuan kunder nje shteti te sapoformuar me me pak se 1 milion banore. Ushtria Mbrojtese e Izraelit (IDF) ishte formuar nga ish partizanet antifashiste hebrenj, qe kishin luftuar kunder fashizmit gjate Luftes II Boterore. Kjo ushtri patriotike me pervojen e luftes partizane, u armatos me armet qe ja dha Cekosllovakia (pra Blloku Lindor komunist). Te gjithe udheheqesit e shtetit te ri dhe te ushtrise se Izraelit ishin Majtiste (komuniste dhe socialiste), ishin zioniste sekulare (dmth atdhetare jo-fetare). Sidoqofte IDF-ja kishte nje armatim te pakte, thuhet se per 3 ushtare kishte vetem 1 pushke, por kishte pervoje ushtarake dhe force shpirterore! Kjo ushtri, i mundi ushtrite e mireorganizuara arabe, qe madje drejtoheshin nga oficere britanike! Te humbasesh ne kete forme natyrisht qe eshte Fatkeqesi e madhe, nakba e cfare nakba se! Sa i perket 700 mije arabeve, nuk eshte e vertete se "u debuan nga grupet e armatosura hebraike" sic thote propaganda hamasiste. Natyrisht qe gjithmone kur ka lufte, ka edhe levizje te popullatave per t'u shpetuar luftimeve, por sipas dokumentave te padiskutueshme historike, shumica e arabeve jane larguar nga banesat e tyre me urdher te Ushtrive arabe, me konceptin : largohuni nga shtepite, sa te mbarojme pune shpejt e shpejt me hebrenjte rreth e rrotull dhe pastaj kthehuni prape ne vendin e pastruar tashme! Askujt nuk i shkonte mendja se arabet me ushtri te mirearmatosur, 5 shtete bashke, do e humbnin luften!! Po ja qe e HUMBEN arabet luften dhe i humburi paguan cmimin e luftes. Pasi e humben luften te larguarit nuk do kishin me asnje te drejte te ktheheshin ne shtepite qe lane pas. Nje pjese e arabeve, banore te ish Mandatit Britanik, bashkepunuan dhe luftuan bashke me ushtrite arabe qe sulmuan Izraelin, keshtuqe pas humbjes as qe e conin ne mendje te ktheheshin aty ku kryen krime dhe gjenocid kunder hebrenjve. Nderkohe pati popullsi arabe aty, qe as u largua dhe as bashkepunoi me agresoret arabe. Kjo popullsi nuk levizi nga shtepite e veta, nuk "u perzu nga grupet e armatosura hebraike" dhe vazhdon jeton edhe sot atje. Ne 1948 ishin rreth 150 mije arabe, qe mbeten brenda shtetit te 1948-s, sot ata jane rreth 2 milione arabe, banore dhe shtetas me pashaporte izraelite, me te gjitha te drejtat ne Izrael dhe qe quhet arabo-izraelite! Ndersa ata 700 mije arabet qe u larguan nga shtepite e tyre u vendosen ne Bregun Perendimor (Judea-Samaria) dhe ne Gaza. Bregu Perendimor u pushtua ne 1948 dhe mbeti i pushtuar nga Jordania deri ne 1967, ndersa Gaza u pushtua ne 1948 dhe mbeti e pushtuar deri ne 1967 nga Egjypti. Nderkohe per shkak te Spastrimit Etnik qe bene vendet arabe ndaj hebrenjve ne vendet e tyre gjate kesaj kohe, u perzune nga vendet e Lindjes se Mesme me shume se 990 mije hebrenj, te cilet u vendosen ne shumice ne Izrael dhe perbejne ate pjese te popullsise qe quhen Mizrahi (rreth 50% e popullsise se sotme te Izraelit). Nderkohe popullsia hebreje e ardhur nga Evropa quhen Ashkenazi (rreth 40% e popullsise se sotme te Izraelit). Ndersa 10% te popullsise hebreje te Izraelit te sotem e perbejne hebrenjte e vjeter, qe nuk jane larguar asnjehere nga Izraeli-Judea, as ne kohet romake, qe quhen Yishuvi. Por ka nje ndryshim, shume shume shume te madh midis arabeve te zhvendosur dhe hebrenjve te zhvendosur.. Hebrenjte qe jetonin me shekuj ne vendet arabe nuk kishin bere asnje te keqe, nuk kishin sulmuar dhe nuk kishin vrare askend ne vendet ku jetonin. Ata u perzune me dhune vetem se ishin hebrenj, per asnje arsye tjeter. Por por nga ana tjeter, ne 1948, kur Izraeli shpalli pavaresine, arabet brenda dhe jashte Izraelit, ju versulen shtetit te sapokrijuar per ta shkaterruar dhe per ti vrare hebrenjte. Arabet nisen sulmin kunder Izraelit, ishin FAJTORE per krime dhe gjenocid. Por e humben luften!!! Kur fillon nje lufte dhe pastaj e humb, a i dini pasojat? Arabet deshen te vrisnin dhe te perzinin hebrenjte dhe e humben luften, si perfundim moren kembet me vete dhe u larguan ne Gaza e ne Bregun Perendimor. Keto dy zona ishin nen PUSHTIMIN e Jordanise dhe Egjyptit. Kuptuat? Ne 1967 prape arabet sulmuan, filluan luften. Por prape humben dhe kur humb luften, humb edhe territorin qe ke pushtuar. Keshtu u CLIRUA Bregu Perendimor, Jeruzalemi dhe Gaza. Kuptuat? Ky eshte ligji i luftes : kur sulmon dhe humbet, do perballesh me pasojat. Gjermania Naziste, pasi humbi Luften e Dyte Boterore humbi 1/3 e territorit dhe vetem nga Polonia u larguan 12 milione gjermane. 12 milione …!